Skip to main content

Full text of "Decreta authentica Congregationis Sacrorum Rituum"

See other formats 


hAROL-l  B.  It^  LIBRARY 

BR^GHAM  VOUJX^Q  UNrVERSITY 

PROVO,  UTAH 


Digitized  by  the  Internet  Archive 
in  2011  with  funding  from 
Brigham  Young  University 


http://www.archive.org/details/decretaauthentic04cath 


COMMENTARIA 

AD  IN8TMCTI0NEM  GLEMENTIS  XI 

PRO 

EXPOSITIOM  SS.  SACRAMEMI IN  FORMA  XL  HORARUM 

ET 

SDFFRAGIA  ATQDE  ADNOTATIONES 

SDPER  DECRETIS  SACR.  RITUUM  C0N6REGATI0NIS 


Vol.  IV. 


ROMAE 
EX  TYPOaHAPHIA  POLYGLOTTA 

S.  G.  DE   PROPAGANDA   PIDE 
MDCCCC. 


/ 


J^Bsyir^ 


PROVO, UTAH 


INDEX 


Instruct.o   Glemenlina   pro  exposilione 
SSiTii  Sacramenti  occasione  Oratio- 
nis  XL  Horarum  adnotationibas  i 
luslrata 


.  pag.  5-151 


Suffragia  et  Adnotationes 
super  Decretis  S.  R.  Congreoationie. 

SufTragium  super  Decreto2574  Urbis  Ar- 

chiconfralernitalis  Sacr.  Stigmatum  »  155 
AdnotatiosuperDecreto2576Gamerinen.  »  158 
Adnotationes  super  Decreto  2577  Puteo- 

lana »      159 

Adnotaliones  super  Decreto   2578   Du- 

biorum »       159 

Adnotatio  super  Decreto  2581  Neapoli- 

tana 166 

Adnoialio  super  Decreto  Generali  2582  »  166 
SufTragium   super   Decreto  2584   Urbis 

Cappellae  Pontificiae »       167 

SufTragium  super  Decreto  2585  Duhia  de 

Episcopis  Tilularibus »       169 

Suffragium  super  Gonstitutione  2586  Pii 

PP.  VII y>      172 

Adnotationes  super   Decrelo   2587   Hi- 

spalen »       177 

SufTragium  super  Decreto  2588  Tuder- 

tina •    .    .      »      182 

Adnotationes  super  Decreto  2591  Neapo- 

litana »      184 

Adnotaliones  super  Decreto  2592  Aqui- 

lana i      187 

Adnotationes  super  Decreto   2593   Ali- 

phana »      187 

Adnotationes  super  Decrelo  2597  Assi- 

sien B      188 

Adnolationes  super  Decreto  2598  Pisau- 

i'en .      190 

Adnolalio  ad  Decretum  2599  Senogal- 

lien j       191 

Adnotatio  super  Decreto  Generali  2600  »  192 
Adnotaiiones  super  Decreto  2602  Maza- 

nen ,      192 

Adnotatio  super  Decreto  2603  Baren.  .  »  196 
Adnolatio    super   Decreto  2604  Boven.      »      197 


AdnotaliosuperConstitutionePiiPP.VII. 

2605  De  Invenlo  Corpore  S.  Franci- 

sci I 

Adnotatio  super  Decreto  2606  Meliten. 
Adnotatio  super  Decreto  2607  Calaguri- 

tana  el  Calceaten.    ...... 

Adnotalio  super  Decreto  2608  Sorana . 
Adnotatio  super  Decreto  2609  Volaterrana 
Adnotatio  super  Decreto  2610Maceraten. 
Adnotatio  superDecreto  2611  Asculana 
SufTragium  super  Decrelo  2612  Carpen. 
Adnotationessuper  DecretoGenerali  2613 
SufTragium  super  Decreto  2614  Novarien. 
Adnotatio  superDecreto  2615  Suhnonen. 
SufTragia  super  Decreto  2616Resolutio- 

nis  Dubiorum 

Adnotationes  super  Decreto  2618  Cotro- 

nen 

Adnotationes  super  Decreto  2619  Der- 

Ihonen 

Adnotatio  super  Decreto  2620  Dubiorum 
Adnotationes  super  Decreto  2621  Dubio- 

rum 

Adnolatio  super   Decreto  2622   Raven- 

nalen 

Adnotationes  super    Decreto  2623  Tri- 

dentina 

Adnotationes  super  Decreto  2625   Mel- 

phitana 

Adnotatio  super  Decreto  2626  Nolana. 
Adnotatio  super  Decreto  2627  Raven- 

nalen 

SufTragia  super  Decreto  2630  Carpen. 
Adnotationes  super  Decreto  2631  Tibur- 

lina 

SufTragium  super  Decreto  2632  Resolu- 

tionis  Dubiorum 

Adnolationes  super  Decreto  2633  Collen. 
SufTragium  superDecrelo  2634  Dubium. 
SufTragium  super  Decreto2635  Veliterna 
SufTragium  super  Decreto  2636  Resolu- 

tionis  Dubiorura 

Adnolatio  super  Geaerali  Decreto  2637 
Adnotationes  super  Decreto  2938  Bricti- 

norien 

SufTragium  super   Decrelo  2639   Urbis. 


197 
197 


199 
199 
200 
200 
201 
203 
205 
210 


221 
223 

225 

228 

228 

229 
233 

234 
234 

240 

244 
249 
252 
254 

257 
263 

264 
266 


Suffragiuni    super  Dccroto  2640  Neri- 

tonen 

Adnotationes  super  Decreto264I  Apuana 
Adnotatio  super  Decreto  2642  EnKiriten. 
Adnotalio  super  Decreto  2643  Vioen.  . 
Adnotatio  super  Decreto  2645  Albanen. 
Adnotationes  super  Decreto  2646   Ale- 

xandrina 

Suffragium  super  Decrelo  2648  Raven- 

naten 

Suffragiuni  super  Decreto  2649  Imoien. 
Suffragia  et  Adnotationes  super  Decreto 

2650  Gandaven 

Adnolatio  super  Decreto  2654  Neapoli- 

tana 

Adnotatio  super  Decrelo  26S5  Romana 

Basilicae    Collegiatae    S.    Mariae 

Transliberira 

Adnotatio  super  Decrelo  2657  Alexan- 

drina 

Suffragium  super  Decrelo  2659Bugellen. 
Adnolatio  super  Decreto  2660  Veronen. 
Suffragium  super  Decreto  2661  Patavina 
Suffragium  super  Decreto  2662  Meliten. 
Suffragium  super  Decreto  2664  Mazarien. 
Suffragium  super  Decreto  2665  Imolen. 
Adnotatio  super  Desreto  2666  Faventina 
Suffragium  super  Decreto  2668  Andrien. 
Adnotationes  super  Decreto  2669  Mexi- 

cana 

Suffragium  super  Decreto  2670  Baren. 
Suffragium  super  Decreto  2671  Gatanien. 
Adnotatio  super  Decreto  2672  Florenlina 
Suffragium  super  Decreto2676Gerunden. 
Adnotatio  super  Decreto  2680  Aesina. 
Suffi-agium  super  Decreto  2682  Marsorum 
Adnotationes  et  suffragia  super  Decreto 

2684  Pisana     

Suffragium  super  Decreto  2686  Tarentina 
Suffragium  super  Decreto  2688  Ordinis 

Exalceatorum  Reformatorum  SSmao 

Trinitatis  Regni  Hispaniarsm.  .  . 
Adnotatio  super  Decreto  2690  Massae 

et  Populoniae 

Suffragium  super  Decreto  2712  Bosanen. 
Adnotationes  super  Decreto  2719  Tarvi- 

sina 


270 

270 


272 


274 
275 


292 
293 
294 
298 
299 
300 
305 
506 
507 

509 
509 
512 
513 
515 
517 
517 

521 
550 


357 
557 


Suffragium  super  Decrelo  2721  Aquae- 

penden pog.  342 

Suffragia  super  Decrelo  2743  Rhednnen.      »       544 
Suffragium  super  Decreto  2744  Lucerina      »      557 
Suffragium  super  Decreto  2745  Vcronen.      »       360 
Adnolationes  super  Decreto  2752  Gon- 
gregationis  Missionis  ad  Dubium  V 

el  VII .565 

Adnolationes  super  Decrelo  2755  Prae- 

nestina »      567 

Suffragium  super  Decreto  2756  Civitatis 

Castellanae.      , »       568 

Suffragium  super  Decreto  2758  Massen.      »      569 


Elencbus  Decretorum,  quae  in  superio- 
ribus  Suffragiissive  Adnolationibus 
allegata,  a  nova  tamen  authenlica 
Culleclione  variis  de  causis  exsula- 
runt 

Varianda  circa  titulos  aut  dies  Decrwto- 
rum,  quae  Suffragiis  et  Adnotatio- 
nibus  veteris  Collectionis  inserla  ex- 
hibentur 


Suffragia 

ad  praeclpua  quaedam  recentiora  Decreta 

Sacrorum  Rltuum  Congregationis. 

Suffragium  super  Decreto  Generali  5808 

de  Festis  primariis  et  secundariis.      »      376 

Suffragium  super  Decreto  Generali  3855 
pro  moderando  cultu  Servorum  Dei, 
qu:  nondum  ab  Apostolica  Sede  re- 
lati  sunt  inter  Beatos »      401 

Suffragium  super  declaratione  Decreti 
5857  de  Festis  primariis  vel  secun- 
pariis,  quoad  Festa  duplicia  minora 
et  semiduplicia »      402 

Suffragium  super  Decreto  Generali  5881 

Anniversarii  Dedicationis  Ecclesiae      »      408 

Suffragium  super  Decreto  5907  de  Gon- 
secralione  Ecclesiae  sine  ullius  con- 
secratione  Altaris »      416 

Suffragium  super  Decreto  5939  Romana      »      419 


LECTORI  PRAEMONITUM 


Sin 


linguli  Ecclesiae  Romanae  Ritus  (atque  eos  dicimus  qui  divinarum  rerum 
naturam  non  tangunt,  in  quibus  nulla  potest  esse  varietas)  vel  ab  exordiis 
christianae  fldei  proprium  id  sibi  semper  obtinuerunt,  ut  non  tanquam  alicuius 
peculiaris  Ecclesiae  consuetudines,  quantumvis  legitimae,  sed  tanquam  certae 
divini  cultus  rationes  ceteris  omnibus  Ecclesiis  pro  opportunitate  imitandae 
retinerentur.  In  quorum  confirmationem  Decentii  Episcopi  sufficiat  epistola, 
quam  olim  Innocentio  Romano  Pontifici  misit,  ut  Romanae  Liturgiae  arcana 
ille  sibi  aperiret.  Ineunte  vero  tempore,  quo  apertius  exerceri  potuit  vera 
religio,  eo  magis  nihil  ferme  fuit,  quod  si  Romana  Ecclesia  in  Dei  cultum  sibi 
unquam  proposuerit,  ceterae  catholici  orbis  Ecclesiae  ab  ea  non  fuerint  mu- 
tuatae,  praesertim  in  iis  quae  non  iocorum  conditione,  sed  [christianae  pietatis 
virtute  instituta  esse  videntur. 

Inter  cetera  solemnis  in  Urbe  est  cultus  per  XL  horas  Eucharistiae  pu- 
blice  exhibendus  iam  ab  anno  1592  per  Clementem  VIII  Pontificem  Maximum 
fel.  rec.  certo  ordine  inductus,  atque  ita  ut  per  armi  circulum  vel  uno  tem- 
poris  momento  Christus  Dominus  sui  fidelium  veneratione  non  careat.  Licet 
enim  quaedam  eius  adorationis  origo  anliquior  habenda  sit ;  tamen  ubi  primum 
ita  ab  Ecclesia  Romana  sancita  et  in  actum  deducta  est ;  eam  saltem  in  parte 
imitandi  desiderium  aliis  civitatibus,  a  pietate  quidem  non  alienis,  commune 
quodammodo  evasit.  Atque  ipsi  Romae,  religionis  Magistrae,  quid  tandem  ve- 
hementius  optandum  quam  quod  aequo  ubicumque  splendore  Dominici  Corporis 
Sacramentum  assiduissime  coleretur? 

Cum  igitur  quae  ad  rile  Christi  Corpus  publicae  venerationi  exponendum 
congrua  Apostolicae  Sedi  visa  sunt,  in  ea  Institutione,  quam  a  Clemente  XI 
Clementinam  dicunt,  simul  una  contineantur;  eaque  observanda  sint  ubicum- 
que  eius  adorationis  ratio  adhibetur ;  hinc  est  quod  eiusmodi  Instructio  nedum 
Decretis  Sacrae  Rituum  Congregationis  cum  adpositis  notamentis  adiungi  de- 
beat,  sed  et  omnium  commoditati  aeque  imprimi  separatim.  Quod  hic  prae- 
stitimus. 


INSTRUCTIO  CLEMENTINA 

Pro  expositione 

Sanctissimi  Sacramenti  occasione  Orationis  quadraginta  horarum 

adnotationibus  illustrata 


OPERIS  RATIO 


1.  Plurima  sane  occurnint  in  hac  nostra 
Gollectione  Decrela,  quae  circa  Venerabilis 
Sacramenti  expositionem  versantur.  Haec 
inter  nonnulla  sunt,  quae  ad  solemnem  il- 
lam  fieri  solitam  pro  Oratione  perenni  Qua- 
draginta  Horarum  proprie  pertinent;  alia 
vero,  quae  ad  ceteras  magis  minusque  so- 
lemnes,  publicas  vel  privatas,  extenduntur; 
omnia  tamen  in  unum  confluunt  eumdem- 
que  tinem,  qui  est,  ut  Sacri  serventur  Ritus 
ex.  Ecclesiae  Instituto  augustissimae  illi 
aclioni  convenienles;  et,  si  qui  irrepsere 
alicubi  abusus,  omnino  tollantur.  Quoniam 
vero  quae  sparsim  in  iisdem  habentur,  stri- 
cte  simul  collegit ;  et,  aliis  adiectis ,  in 
quasdam  veluti  regulas  distribuit  Instru- 
ctio,  quam  Clementinam  dicimus,  praecipue 
servandas  in  Urbe,  occasione  Orationis  Qua- 
draginta  Horarum,  cum  qua  solemnis  San- 
ctissimi  Sacramenti  expositio  coniungitur  ; 
eamdem,  si  appendicis  loco  collectioni  ad- 
deremus,  non  ingratum  fore  existimavimus. 
Hanc  enim  Sacrae  Rituum  Gongregationis 
responsa  rairifice  illustrant;  veluti  ex  com- 
mentariolis,  quae  singulis  eiusdem  Instru- 
ctionis  partibus  subiicere  operae  pretium 
duximus ,  facile  patebit.  Plurimum  certe 
proderunt  cum  Inslructio  tum  Decreta  ad 
rite  servandas  caeremonias ,  quae  vel  ex 
lege  scripta,  vel  ex  conslanti  Ecclesiae  di- 
sciplina  ad  cultum  exhibendum  Sacrae  Eu- 
charistiae ,  quacumque  ex  causa  Fidelium 
adorationi  expositae,  sunt  ordinatae. 

2.  Ne  sit  qui  existimet  me  velle  in 
antecessum  dissertationem  conficere  de  pri- 
mo  Oralionis  Quadraginta  Horarum  Auctore; 
de  ratione,  qua  polissimum  is  motus  fuii; 
ac  de  aliis  sirailibus  quaestionibus,  quae  fieii 


possent,  sed  nos  forte  nirais  a  nostro  pro- 
posito  et  fine  abstraherent.  Quidquid  sit  de 
prirao  huius  Instituti  Auctore,  certum  tamen 
est  pium  hoc  e^ercitium  initia  habuisse 
Mediolani  circa  Annura  1534  ,  sub  Al- 
phonso  II  Duce,  ut  Ughellius  refert  Jtalia 
5acr.,  neque  ita  multo  post  ad  aliquas  Ur- 
bis  Ecclesias  fuisse  propagatum.NamPmsiK 
in  sua  Gonstitutione,  quae  incipit :  Divina 
disponente  Clemenlia  etc.  decimo  quinto 
Galendas  Decembris  1560,  probavit  confir- 
mavitque  Sodalitatem  Orationis  seu  Mor- 
tis,  quae  in  singulis  mensibus ,  statis  die- 
bus,  per  horas  quadraginta  Ghristura  imi- 
tata ,  qui  ad  quadraginta  dies  ieiuniura  in 
deserto  prolraxit  (id  Mediolani  fiebat  ad  re- 
colendum  tempus,  quo  Ghristi  Gorpus  la- 
tuit  in  Sepulcro)  orationi  vacabat,  Doraini- 
cura  Gorpus  decenti  pompa  circuraferendo. 
Unde  coniicere  possumus,  non  tamen  certo 
adfirmare,  quod  Sacra  Eucharistia  ab  initio 
usque  ad  finem  Orationis  exponi  etiam  con- 
sueverit,  quemadraodura  Mediolani  in  more 
iam  pridem  fuerat.  Quamquam  multo  ante 
pium  hoc  Institutum  in  Urbe  obtinuisse 
dicendum  est,  opera  S.  Philippi  Nerii,  qui 
prima  fundaraenta  iecit  Confraternitatis 
SSifiae  Trinitatis  Peregrinorum,  quod  ac- 
cidit  Anno  1548.  Ita  Baccius  in  eius  Vila 
lib.  1,  cap.  8:  «  Ogni  prima  Domenica  del 
mese  e  di  piu  ogni  anno  per  la  Settimana 
Santa  esponeano  il  SSmo  Sacramento  per 
l'Orazione  delle  quaranfore  » ;  hinc  iure 
credimus  a  Sodalitate  SSihae  Tnnitatis, 
ad  alteram  postea  ,  quae  dicilur  Mortis, 
piura  hunc  morem,  tam  Orationis  quam  si- 
multaneae  SSnii  Sacramenti-  expositionis, 
fuisse  propagalum. 


—  4 

3.  Sed  id  privalorum  eral ,  qui  simul 
slalis  lemporibus  in  Sodalitii  Ecclesiam  con- 
veniebant  ad  pia  Religionis  opera  exercen- 
da;  et  quaradam  veluti  Gommunitatem  ef- 
formabant  ,  dum  conventus  fiebant;  nulla 
lamen  lege  tenebantur,  et  polerant  pro  lu- 
bitu  adesse  vel  abesse;  et  etiam,  deficien- 
tibus  Sodalibus,  Societatem  dissolvere.  Pe- 
rennis  praeterea  non  erat  Oratio,  ut  num- 
quam  per  Anni  circulum  in  una  alterave 
Ecclesia  cessaret,  quaravis  per  quadraginta 
illas  boras  non  intermissa  ,  quibus  decur- 
lentibus  ulraque  Sodalitas  eidem  coram  Sa- 
cramenlo,  ad  invicem  succedenlibus  Fra- 
tiibus ,  vacabat.  Nura  ab  initio  Mediolani 
perpelua  fuerit ,  certo  adfirmare  non  pos- 
sumus:  talis  procul  dubio  erat  aevo  S.  Ca- 
roll  Borromaei ,  quo  Ecclesiam  illam  re- 
gente,  scimus  per  turnura  distributas  fuisse 
Ecclesias,  in  quibus,  soleraniter  exposito  Sa- 
cro  Yase  cura  Eucharistia  super  Altari,  iu- 
xta  illius  temporis  et  regionis  morera,  sine 
interraissione  diu  noctuque  Oratio  fieret, 
ut  colligimus  ex  Instructione,  qua  Sanctus 
AnListes  et  cohibuit  abusus  qui  forle  irre- 
pserant,  et  certam  praescripsit  formara  et 
quasdara  dedit  regulas  ea  in  Oratione  omnino 
servandas.  Huiusmodi  Instruclio  legi  potest 
in  Actis  Ecclesiae  Mediolanensis  tom.  2, 
pag.  681  et  sequent.  editionis  Patavinae. 
Insuper  «  ex  vita  Beati  luvenalis  Ancina 
Saluliarum  Episcopi  ,  supei'  Sanclissimam 
Eucharistiam  in  tali  occasione  exponi  con- 
suetam,  non  leve  aliud  eruitur  argumentura, 
dum  Doliani  apud  Lagienses  populos  insli- 
tuta  ab  eo  asseritur  Oralio  Quadraginla  Ho- 
larum,  ad  quam  processionaliter  diu  noctu- 
que  occurrit  populi  multitudo  plurima, 
SSinum  Sacramentum  veneratura  ».  Ita  Ca- 
valerius  tom.  4,  cap.  W,  adnotat.  praeli- 
minar.  Nec  tamen  ex  hoc  consequitur  Do- 
liani  Orationem  fuisse  perpetuam,  scilicet 
ad  inlegrum  annura,  distributis  per  turnura 
Ecclesiis,  protractara;  licet  ubi  erat  in  raore, 
fieret  cum  Sacramento  post  soleranera  sup- 
plicalionem  adorationi  exposito,  ad  quod 
colendum  frequens  populus  confluebat. 

4.  Forte  etiam  Roraae  aliae  erant  Ec- 
clesiae,  quae  exemplo  excitatae  Sodalita- 
tum  Sanctissimae  Trinitatis  et  Mortis, 
pium  hoc  InstituLum  sequutae  sunt.  Ve- 
rurataraen,  etiarasi  non  in  aliquibus  Lan- 
tum,  sed  in  bene  multis  laudabile  hoc  et 
raaxirae  religiosura  culLus  pietatisque  exer- 
citiura  obtinuisset,  de  quo  tamen  cerLa  no- 
bis  non  occurrunt  docuraenta  nec  tantum 
est  olii  ut  in  iis  quaeritandis,  si  quae  sunt, 


imraoremur;  deerant  nihilominus  ea,  quae 
Instilutum  hoc  (quoad  Urbem)  praecipue 
distinguunt,  videlicet  perennitas  Oratlonis, 
quae  in  una  incipit  Ecclesia  ,  prius  qiiam 
in  alia^absolvatur;  ita  ut  per  integrura  anni 
circulura  nuraquam  deficiat;  el  publica  Au- 
ctoritas,  quae  nedum  earadem  lege  prae- 
cipiat,  verura  etiam  ordinera  ac  methodura 
praescribat  oranino  servandura. 

5.  Glemens  VIII  ille  fuit,  qui  sub  finem 
Seculi  XVI  utruraque  praestitit.  Siquidem 
commotus  calarailaLibus  et  angusLiis ,  quae 
Ghristianam  Rempublicara  undique  prerae- 
bant;  noscens  «Orationera  bonorum  omnium 
esse  conciliatricem,  quae  ex  corde  humili 
et  animo  contriLo  Goelos  penetrat,  iram 
Dei  miligat,  plagas  et  flagella  avertit  et  Di- 
vinae  Misericordiae  impetratabundanLiam... 
et  quidem  lanto  facilius...  quanto  maior 
fidelium  et  piorum  mulLitudo  in  uno  Gari- 
latis  spiritu  copulata  continuaLas  adhibet 
preces...,  statuit  ad  placandiim  Deum... 
perpetuam  sine  interraissione  Oralionera  pu- 
blice  in  hac  alma  Urbe  sic  instituere...  ut 
die  noctuque  ,  quavis  hora  ,  toto  vertente 
anno  sine  interraissione,  Orationis  incensum 
in  conspectu  Doraini  dirigatur  ».  Ita  in  eius 
Gonstitutione  Graves  et  diuturnae,  data  die 
25  Novembris  1592.  Gerlura  est  itaque  a 
Clemente  VIII  petenda  esse  iniLia  Oiationis 
perpetuae  in  Urbe  per  singulas  designatas 
Ecclesias ,  incipiendo  a  Palatii  Apostolici 
Sacello,  quodara  servato  ordine  a  Dominica 
priraa  Adventus  usque  ad  integram  ultimam 
hebdomadam  post  Pentecosten  distributas. 
Sed  non  aeque  certum  esl  perpetuae  Ora- 
tioni  exposilionem  quoque  SSrai  Sacramenti 
ex  lege  dicta  a  Pontifice  ab  initio  coniungi 
coepisse.  Gonstitutio  de  sola  loquitur  Ora- 
tione,  de  Expositione  non  itera:  nisi  quis 
subobscure  eam  indicaLam  veliL  postremis 
illis  verbis :  Orationis  incensum  in  conspe- 
ctu  Domini  dirigatur;  quae  tamen  verba, 
non  secus  intelligenda  sunt,  quam  de  pu- 
blicis  precibus,  quae  seinper,  vel  exposito 
vel  latente  Sacramento,  dum  fiunt,  coram 
Doraino  fiunt.  Quamobrem  ex  GlemenLina 
GonsLituLione  consequilur  Orationem  perpe- 
tuara  dumlaxat  in  praecepto  fuisse,  Expo- 
sitionem  vero  Sacramenti  in  faculLaLe  et  ar- 
bitrio.  ForLasse  Lamen  non  ila  multo  post, 
si  non  fuit  ab  initio  ,  obtinuit  consuetudo 
exponendi  Augustissiraam  EucharisLiam  in 
singulis  Ecclesiis  per  integras  quadraginta 
horas  praescriptae  Orationis,  veluti  fiebat 
iampridera  nedum  Mediolani,  verum  eliam 
Romae  in  Ecclesiis,  Sodalitatum  Peregrino- 


—  5 


rum  et  Mortis.  Haec  autem  consiietudo 
universalis  ,  diulurna  ,  non  inlercepla  eain 
habet  vim,  quae  scriplis  legibus  inest,  ne- 
que  ab  ea  recedere  amplius  licet.  Id  col- 
ligimus  ex  Glementinae  Instructionis,  de  qua 
nos  agimus,  exordio,  ubi  designatur  tem- 
pus  non  InsLitulionis  ,  sed  «  Dell'  inlrodu- 
zione  delTEsposizione  del  SSmo  Saciamenlo 
per  rOrazione  continua  delle  quaranl*ore  »; 
quae  sane  verba  ila  intelligenda  videnlur, 
ut  Oratio  perennis  primum  fueril  indicla, 
postea  vero  sensim  accesserit  maxime  com- 
mendabilis  usus  exponendi  simul  Sanclissi- 
mum  Sacramentum ;  quod  forte  initio  fiebat 
aperto  tabernaculo  cum  Pyxide  velata. 

6.  Verum  non  conlemnenda  aigumenla 
occurrunt,  quae  plane  evincunt  Expositio- 
nem  SSfhi  Sacramenti ,  elsi  non  praescri- 
ptam  a  Glemente  VIII,  huius  tamen  aetati, 
ac  proinde  institutioni  Orationis  perpetuae 
esse  coaevam.  Si  eidem  normam  praebuit 
cum  Mediolanensis  Ecclesiae  ,  tum  Sodali- 
latum  SSmae  Trinitatis  et  Mortis  mos  iam- 
diu  inveclus,  plane  consequiLur  solerauem 
Sacrae  EucharisLiae  Exposilionem  ab  exordio 
coniungi  coepisse  Oralioni  perenni  Quadra- 
ginla  Horarum.  Praeterea  nedum  coniectu- 
rae  et  praesumpLiones,  sed  documenta  pro- 
stant  ,  quae  rem  conliciunl.  Caeremoniale 
Episcoporum  appello,  quod  publici  iuris  fa- 
ctura  est  sub  eodem  Glemente  VIII  an- 
no  IGOO,  octennio  posL  anledicLam  Gonsti- 
tuLionem  Graves  et  diutuvnae.  Nam  part.  1, 
cap  12,  num.  8,  regula  servanda  traditur: 
«  Si  aliquando  conlingeret  coram  Episcopo, 
vel  per  ipsum  Episcopum  celebrari ,  exi- 
slente  SSrao  SacramenLo  super  AlLari...  vel 
cum  exponitur  OraLio  Quadraginta  Horarum». 
Anno  igitur  1600  Orationi  coniungebatur 
Sacraraenti  expositio.  Neque  existimes  ex 
Caeremonialis  Rubrica  haud  probari  Roma- 
num  raorera;  eo  quia  idera  Liber,  cum  sit 
ordinatus  pro  Ecclesiis  universi  Orbis,  hac 
in  parte  non  iubet  quid  faciendum  sit,  sed 
praescribit  modum  tenendum,  si  alicubi  fiat. 
Etenira  cum  necessarium  visum  sit  eara 
Regulam  Caeremoniali  inserere,  earaque 
extendere  ad  Orationera  Quadraginta  Hora- 
lum,  non  immeiito  arguimus  expositionem 
huiusmodi  fere  ubique  iam  fieri  coepisse. 
AdslipulaLur  Decretum  Sacrae  Rituum  Gon- 
giegaiionis  iu  lllerden.  28  Aprilis  1607, 
quod  iubet:  «  Ne  Goncionalores  caput  tegant 
ante  Sacramentum  exposiLum  infra  Octavam 
Goipoiis  Ghiisti  ;  et  quando  per  annum 
OraLio  continua  QuadraginLa  Horarum  indi- 
citur  ».  Neque  censendum  in  Ecclesiis  Ur- 


bis  non  id  fieri  coeptum,quod  per  plures 
Dioeceses  iam  fuerat  propagatum  :  imo  po- 
tius  putandum  est  Romanum  morem  illis 
exemplo  fuisse.  BenedicLus  XIV  in  laudata 
Instit.  Ecclesiastic.  30,  quamvis  fateatur 
a  Gleraenle  VIII  Expositionem  SSmi  Sacia- 
menti  non  fuisse  lege  praeceplara,  eius  ta- 
men  Gonslilutioni  coaevam  raerito  existimat. 
« Licet  dc  exponenda  publice  Eucharistia 
nullum  PonLifex  verbum  faciat,  coniici  ta- 
men  facile  potest,  tunc  primum  morera  in- 
ductura  fuisse  ,  vel  paulo  ante  {non  dicit 
paulo  post ,  sed  paulo  ante)  ut  Sacra  Eu- 
charistia  exponeretur,  cura  Quadraginta  Ho- 
rarum  OraLio  indicebatur  ». 

7.  PraeLeriie  modo  iuvat  alia  Sacrae 
Rituum  Gongregationis  Decrela  suis  aple 
locis  infra  referenda,  quae  licet  posteriora 
sinL,  raorem  tamen  hunc  longe  ante  indu- 
ctum  fuisse  supponunt.  At  nequeo  praete- 
rire  Barlholoraaeum  Gavantum ,  qui  suas 
ad  Rubricas  Missalis  Romani  lucubrationes, 
primura  praelo  datas  Mediolani  Anno  1627, 
ad  tit.  14,  part.  2,  de  hoc  more  loquitur 
tamquara  universaliter  receplo  ,  inquiens : 
«  Inprimis  igitur  illud  est  noLandum,  quod 
pro  exponendo  SSfho  Sacraraento  in  Altari 
pro  inilio  Quadraginla  Horarum  vel  spiri- 
tualium  exercitationum,  cantari  debet  Missa 
Votiva  de  SSmo  Sacramento  etc.  ».  Ne- 
raini  dubiura,  quod  cl.  Auctor  agat,  non  de 
usu  Ecclesiae  Mediolanensis,  sed  de  Roma- 
no;  quippe  Mediolani  exposilio  et  repositio 
Sacranienti  (iebat  sine  Missa.  Porro  Gavan- 
tus  ab  eodem  Glemente  VIII  Sacrae  Rituum 
Gongregationi,  ut  alter  e  Gonsultoribus  ad- 
scriptus,  postea  ab  Urbano  VIII  in  Romani 
Breviarii  correctione  laudabiliLer  adhibitus: 
nomen  idcirco  sibi  auctoritaLem  conciliaL. 
Si  meum,  qualiscumque  sit ,  sensum  pro- 
mere  licet  ,  puto  Orationi  coaevam  fuisse 
expositionem  Sacramenti;  hanc  vero  a  Gle- 
mente  VIII  non  praeceptam,  forte  quia  prae- 
cipiendura  non  id  necessarium  duxit,  quod 
iam  erat  in  more  posilum  apud  illas  Ec- 
clesias  ,  in  quibus  vel  ex  InstituLo  vel  ex 
devoLione  perennis  Quadraginta  Horarum 
Oralio  statis  Lemporibus  peragebatur.  Atque 
ita  exislimasse  docLissimum  Pontificem  Be- 
nedictum  XIV  supra  relata  verba  plane 
suadent. 

8.  Quamquam  vei  ipsi  institutioni  coaeva 
sit,  vel  etiara  ante,  aut  non  ita  multo  post 
inducta  fuerit  siraultanea  SSmi  Sacramenti 
expositio ;  certura  esL  tamen  eumdem  mo- 
rem  anLiquissimum  esse,  qui,  etsi  ab  inilio 
in  arbitrio  fuerit,  vim  postea  legis  obtinuit; 


—  6  -^ 


nec  amplius  licet  Orationem  Quadraginta 
Horarum  indicere ,  sine  simultanea  SSmi 
Sacramenti  exposilione.  Quoniam  vero,  ut 
saepenumero  accidit ,  etiam  in  Religiosis 
et  ad  Divinum  Cultum  pertinentibus  Insti- 
tutis  nonnuHi  abusus  intromilli  in  aliquibus 
Ecclesiis  coeperant;  ad  hos  penitus  elimi- 
nandos  non  defuit  Praesidum  vigilantia,  qua 
simulprivatorum  licenlia  cohibita  et  sacrae 
actionis  decori  fuit  consuUum  ;  quemadmo- 
dum  constat  ex  edictis  diversis  temporibus, 
prout  circumslantiae  exigebant  ,  editis  a 
Gardinalibus  Urbis  Vicariis,  quae  in  Tabu- 
lario  Secretariae  Vicarialus  asservantur.  Ve- 
rum  Clemens  XI,  quae  sparsim  statuta  fue- 
rant,  simul  colligi  iussit  certasque  regulas 
omnino  servandas  praescripsit,  ut  omnes 
scirenl,  quid  in  Oratione,  Processione,  Ex- 
positione,  Reposilione  cum  ab  ecclesiasticis 
tum  a  Laicis  agendum  esset ,  quid  vilan- 
dum,  adiecta  comminatione  poenarum  ad- 
versus  illos  qui  secus  facerent.  Hinc  pro- 
diit  publicique  iuris  facta  fuit  Inslructio 
illa,  de  qua  nos  agere  proposuimus. 

9.  Itaque  a  Clemente  XI  ,  primo  eius 
Auctore  ,  huiusmodi  Instructio  Clementina 
dicitur,  et  in  vulgum  prodiit  die  21  ]a- 
nuarii  1705;  dein  vero  ab  eiusdem  Suc- 
cessoribus  Innocentio  XIII,  Benedicto  XIII 
et  Clemenle  XII  fuit  confirmata,  ac  post  in- 
tegri  seculi  fugam  in  viridi  est  observantia. 
Eadem  cerlam  quamdam  praescribit  melho- 
dum  dilucidis  regulis  dispartitam,  ad  quam 
tuendam  servandamque  omnes  indistinctim 
tenentur  Urbis  Ecclesiae,  quin  liceal  ab  ea 
declinare,  nisi  tales  concurrant  circumstan- 
tiae,  propter  quas,  qui  praesunt,  legem  ali- 
qua  in  parte  emolliri  opportunum  existi- 
ment.  Quaedam  ea  continet,  quae  cum  sint 
generalia  et  ad  essentiam  perlineant  cultus 
Sacrae  Eucharistiae  debiti,  nedum  Romae 
in  sola  Oratione  Quadraginta  Horarum,  sed 
etiam  alibi  et  in  aliis  omnibus  Expositioni- 
bus,  quae  per  annum  fiunt,  servanda  oranino 
sunt.  Quod  quidem  procedit  non  ex  prae- 
scripto  Instructionis,  quae  unam  respicit 
Orationem  Quadraginta  Horarum  pro  Eccle- 
siis  Urbis;  verura  ex  Ecclesiae  institulo  ac 
disciplina  et  ex  Sacrariim  Congregationum 
decisionibus.  Celera  vim  legis  habent  quoad 
Urbem,  sed  ad  alias  Ecclesias  non  exten- 
duntur,  licet  laudabile  multum  sit  ut  ubi- 
que  servenlur ,  queraadmodum  respondit 
Sacra  Rituum  Congregatio  in  Patavina  die 
12  lulii  1749  (habetur  hac  in  nova  Col- 
leclione  num.  2403).  Et  revera  cum  In- 
struclio   dala  sit   peculiariter  pro  Ecclesiis 


Urbis,  hoc  satis  est,  ne  quoad  alias  obliga- 
tioneminducat.  Verbodicam,  eamdemquoad 
Urbem  vim  praeceptivam  habere  ,  quoad 
alias  Ecclesias  dumtaxat  directivam.  Quae 
sane  dislinctio  obtinet  etiam  in  Urbis  Ec- 
clesiis  relate  ad  expositiones  alias,  quae  per 
annum  frequenter  fieri  solent ,  nisi  lamen 
aliqua  ex  Instructionis  Regulis  etiam  ad  has 
expresse  exlendatur. 

10.  Volunt  nihilominus  Cavalerius  Oper. 
tom.  4,  cap.  8,  §  24  Instructionis ;  et  Te- 
tamus  in  Appendice  ad  §  5  eiusdem;  vo- 
lunt,  inquam,  Instructionem  vim  legis  ubi- 
que  habere.  Cum  enim  ambo  notassent  ali- 
qua  in  eadem  contineri ,  quae  a  Caeremo- 
niali  Episcoporum  el  Rituali  Romano  dis- 
cordare  ipsis  visa  sunt :  «  Haec  aulem,  aiunt, 
novissime  Romae  petita  sunt  declarari  » ; 
et  responsum  prodiisse  affirmant  die  26  Mar- 
tii  1746  hisce  conceptum  verbis:  «  Ser- 
vandam  esse  Instructionem  ,  quia  consonat 
praxi  Cappellae  Pontificiae  et  Urbis  Romae, 
quae  tolius  Orbis  Magistra  est  ».  Prosequi- 
tur  Cavalerius  loco  citato :  «  Petitio  autem 
processit  de  Expositione  qualibet  etiam 
extra  Romam.  Unde  quae  methodus  ab  ea 
(scilicet  Instructione)  praescribitur,  ubique 
gentium  patet  esse  servairdam,  etsi  conlra- 
rium  habeat  Caeremoniale  Episcoporum  vel 
Riluale  Romanum  ».  Non  quaeram  modo 
num  revera  aliquod  intercedat  discrimen 
Instructionem  inter  et  Caeremoniale  ac  Ri- 
tuale ;  alibi  opportunior  erit  de  hoc  disse- 
rendi  locus.  Id  ,  quod  nunc  inlerest ,  ad 
ipsum  quod  laudatur  Decretum  referlur.  Me 
redarguat  nemo,  si  de  eiusdem  aulhentici- 
tate  dubitavero.  Scito  enim  illud  in  Sacrae 
Rituum  Congregationis  Regestis  minime  re- 
periri;  et  penitus  ignoramus  num  revera, 
a  qua  Congregalione  et  cuius  auctoritate 
datum  sit.  Uterque  Auctor  silet  et  niniis 
generica  utitur  expressione:  «  Novissime 
Romae  petita  sunt  declarari:  -  Declaratum 
fuit  Romae  ».  Quamobrem  iure  existimo 
non  aliud  illud  esse,  nisi  privatum  respon- 
sum  alicuius  rerum  lilurgicarum  Periti,  ro- 
gati  ut  suo  iudicio  enodaret  quaesitum  sibi 
ad  decidendum  traditum. 

11.  Dato  autera,  quod  non  privati  ho- 
rainis  iudicium,  sed  Sacrae  Rituum  Congre- 
galionis  declarationem  praebeat  laudatura 
responsum:  quid  tamen  inde?  Habebit  so- 
lummodo  vim  directivam  ,  non  praecepti- 
vam :  siquidem  posterius  Sacrae  Gongrega- 
lionis  Decretum  quaestionem  solvit.  Inter- 
rogata:  «  An  Instriiclio  pro  Oratione  Qua- 
draginla  Horarum,  Romae  iussu  Clementis  XI 


—  7 

edita,  etiam  extra  Urbem  servari  possil  ac 
debeat?  »  sub  die  12  lulii  1749  respondit  : 
« Praedictam  InslrucLionem  extra  Urbem 
non  obligare ;  laudandos  tamen,  qui  se  illi 
conformare  student,  nisi  aliud  ab  Ordinariis 
locorum  slatualur  ».  Igitur  iuxla  novissimum 
hoc  Decretum,  fas  eril  servare  tam  modum 
ab  Inslructione  tradilum,  quam  allerum  a 
Caeremoniali  praescriptum,  licet  primus  ad 
sensum  eiusdem  Decreti  magis  congruere 
videatur;  praesertim  quia,  siqua  est  appa- 
rens  repugnantia  inter  Inslructionem  et 
Caeremoniale  ac  Riluale,  essentialia  ne  mi- 
nimum  quidem  iaedit  ,  sed  circa  modum 
solummodo  versatur  ,  ut  infra  loco  magis 
opportuno  videbimus. 

12.  Laudabile  igitur,  si  Instructioni 
omnes  se  conforment  Ecclesiae,  licet  coa- 
ctive  non  teneantur.  Idcirco  sapienter  sub- 
dit  Decretum  ac  limitationem  ponit:  «  Nisi 
aliud  ab  Ordinariis  locorum  statuatur  ».  Hinc 
si  Episcopi  quoad  aliquam  ex  praescriptis 
Regulis  ab  Instructione  recedere  satius  du- 
cant  vel  aliquid  moderandum  censeant,  ut 
locorum  et  Ecclesiarum  qualitatiprovideant, 
laudabilibus  et  rationabiiibus  consuetudini- 
bus,  quae  nec  per  Caeremoniale  Episcopo- 
rum  abrogantur,  se  conforment ,  variisque 
consulant  circumstantiis,  quae  non  ubique 
eaedem  sunt,  hoc  erit  servandum.  Id  ta- 
men  dumtaxat  intelligendum  de  iis,  quae, 
salva  ritus  substantia,  vel  circa  modum  ver- 
santur,  vel  quamdam  congruentiam  impor- 
tant  nullamque  praeferunt  deformitatem,  si 
diversimode  fiant,  aut  etiam  omittantur.  Se- 
cus  vero  de  iis  est,  quae  cultus  substan- 
liam  spectant,  et  sacrae  actioni  sunt  essen- 
tialia ;  quae  propterea  ubique  locorum  ser- 
vanda  sunt,  non  in  vim  Instructionis,  quae 
ad  universum  Orbem  non  extenditur,  sed 
ex  Ecclesiae  praescripto ,  Rubricis  ac  Sa- 
crarum  Congregationum  Generalibus  Decre- 
tis,  quae'  ubique  vim  legis  habent. 

13.  Quoniam  vero,  ut  patet  ex  hucusque 
dictis  ,  Clementina  Instructio  vim  prae- 
scriptivam  habet  in  Urbe,  directivam  dum- 
laxat  quoad  alias  Ecclesias  per  universum 
Catholicum  Orbem;  et,  ut  ubique  servetur, 
multum  laudabile  est :  operae  pretium  dur 
cimus  exemplum  sequi  Cavalerii  et  Teta- 
mi,  qui  eamdem  doctis  quibusdam  adnota- 
tionibus  illustrarunt.  Opportune  distinguenda 
erunt,  quae  ubique  servanda  sunt,  ea  se- 
cernendo  ab  aliis,  quae  pro  locorum,  tem- 
porum  ac  peculiarium  circumstantiarum  ra- 
tione  possunt  vel  praeteriri  omnino  ,  vel 
saliem  moderari.  Varii  etiam  pro  regularum 


applicatione  distinguendi  sunt  casus,  elsi  de 
Ecclesiis  Urbis' agalur.  Publicae  namque  ex- 
posiliones ,  praeter  illas  Orationis  Quadra- 
ginla  Horarum,  soiemnes  pariter  sunt,  vel 
quia  ob  gravem  causam  publicumque  Ec- 
clesiae  bonum  fiunt,  vel  quia  ex  Instituto 
aut  alia  urgenli  ratione  ,  aliqua  cum  cele- 
britate  populique  frequentia  peragunlur ; 
vel  quia,  licet  non  sint  praeceplae  pro  Ora- 
tione  Quadraginta  Horarum,  formam  tamen 
pro  eadem  praescriptam  tenent.  Sunt  etiam 
et  aliae  vel  longe  minus  solemnes  vel  pri- 
vatae,  quemadmodum  suis  apte  locis  vide- 
bimus.  Hinc  modi  regularumque  diversitas. 
Nam  quae  publicam  expositionem  respi- 
ciunt ,  nequeunt  in  omnibus  aeque  aptari 
privatis:  rursus,  quae  in  solemnissimis  te- 
nendae  sunt,  non  item  necesse  est  ut  ob- 
tineant  in  minus  solemnibus,  quae  ad  breve 
tempus  ex  venia,  non  ex  praecepto  fiunt, 
vel  statis  diebus,  vel  occasione  novendia- 
lium  ,  quae  praemitti  solent  Festivitatibus 
B.  M.  V.  et  Sanctorum,  vel  aliis  de  causis. 
Ut  autem  opus  hoc  nostrum  utile  sit,  non 
sistam  dumtaxal  in  iis,  quae  ad  Orationem 
Quadraginta  Horarum  proprie  pertinent,  sed 
et  alia  insuper  persequar,  quae  diversimode 
obligant  in  aliis  quibuslibet  expositionibus 
vel  publicis  vel  privatis,  vel  magis  minus- 
que  solemnibus. 

14.  Mirabitur  forte  quis  quod  in  me  hoc 
negolium  susceperim  ,  poslquam  spartam 
hanc  Cavalerius  atque  Tetamus  ita  illustra- 
runt  doctis  adnotalionibus,  ut  nihil  iisdem 
addi  posse  videatur.  Curnam  id  fecerim  ? 
percontabitur.  Yerum  perconlandi  locum  is 
non  esse  fatebitur ;  desinetque  admirari,  si 
rationes,  quibus  motus  fui,  ul  eorum  opus 
recuderem,  attente  consideret.  Cum  enim 
Decretorum  Sacrae  Rituum  Congregationis 
Collectioni  Instructionem  Clementinam  adii- 
cere  Appendicis  loco  statuissem  ,  opportu- 
num  visum  est  mihi  sub  qualibet  sanctione 
notare  Decreta  ,  si  quae  sunt ,  relativa  ad 
eamdem.  Mens  praeterea  erat,  ut  quilibet 
uno  veluli  obtutu  singula  agnosceret,  quae 
ad  unam  alteramve  regulam  pertinenl ; 
quod  fecisse  praefatos  Auctores  non  diffi- 
teor,  sed  accidit  saepenumero  ,  ul  ad  alia 
eorumdem  operum  loca  Lectorem  aman- 
dent,  quod  perincommodum  multum  est. 
Forte  etiam  aliquam  praetereunt  quaestio- 
nem  ,  vel  saltem  vix  attingunt ,  sed  non 
satis  illustrant  :  quamobrem  supplendus 
erat  defectus.  His  accedit ,  quod  non  in 
omnibus  ego  eorum  sententiis  assentior,  sed 
quandoque ,    ut   ab   iis    dissentirem ,    non 


—  8  — 


omnino  contemnendae  rationes  me  impule- 
runt.  Utrum  bene,  aliorum  eril  iudicium. 
Ac  tandem  recentiora  addenda  erant  De- 
creta  ,  quae  nondum  prodierant,  dum  Ga- 
valerius  suum  opus  absolvit  ,  a  quo  Teta- 
mus  ,  quidquid  in  hanc  rem  scripsit ,  est 
mutuatus.  Hoc  fuit  instituti  mei  consilium, 
haec  ratio.  Utile  opus  pergratumque  futu- 
rum  arbitror  ,  saltem  quia  in  unum  col- 
lecta  sunt  omnia ,  quae  circa  Sacrae  Eu- 
charistiae  expositionem,  quocumque  modo 
ea  fiat ,  versantur.  Aliqua  etiam  inciden- 
ter  habentur,  quae  inservire  poterunt  pro 


norma  Processionum  ,  in  quibus  Sanctissi- 
mum  Sacramentum,  vel  pro  Oratione  Qua- 
draginta  Horarum  ,  vel  in  solemnitate  et 
Oclava  Sanctissimi  Gorporis  Ghristi,  vel  alia 
quacumque  ex  causa  ,  magna  cum  pompa 
circumfertur.  Ne  censeas  me  cuncta  per- 
sequi  velle  ,  quae  ad  hasce  Processiones 
pertinent ;  nimis  ab  inslituto  diverterem, 
si  id  vellem.  De  iis  tantummodo  ero  so- 
licitus,  cum  se  obtulerit  occasio,  quae  ec- 
clesiasticae  leges,  ut  earumdem  decori  con- 
sulant ,  vel  facienda  vel  vitanda  esse  iu- 
bent. 


^i^ 


r^ 


ISTRUZIONE  BD  ORDINI 

Da  osservarsi  neirOrazione  oontinua  di  quaranfore  coirEsposizione  del  Santissimo  Sacra- 
mento  per  li  bisogni  di  S.  Chiesa,  secondo  la  pia  mente  de'Sommi  Pontefici  confermata, 
e  pubblicata  di  nuovo  per  ordine  di  Nostro  Signore  Clemente  XII. 

PROSPERO  DEL  TiTOLO  Di  S.  SiLVESTRO  iN  Gapite  della  S.  R.  G.  Gardinal  MAREFOSCHl, 
DELLA  SantitX  di  Nostro  Signore  Vigario  Generale. 


§1- 

«  Essendo  stale  fatte  sin  dal  tempo  del- 
c  l'introduzione  dell'  Esposizione  del  SSmo 
;  Sacramento  per  TOrazione  continua  di  qua- 
c  rant'ore  diverse  provisioni  spettanli  al  de- 
;  coro  di  detta  funzione,  acci6  le  medesime 
:  venganoesattamente  osservate  e  si  rimuova 
c  ogni  abuso  introdotto  in  alcune  Ghiese ; 
(  d'  ordine  espresso  della  Santita  di  Nostro 

<  Signore  datoci  coll'  oracolo  della  sua  viva 
(  voce  ,  ordiniamo  e  comandiamo  ,  che  in 
(  tutte  le  Ghiese  di  questa  Gitta  tanto  Pa- 
(  triarcali,  quanlo  Gollegiate  e  Parrocchiali, 
(  ed  in  ogni  altra  Ghiesa   si  dei  Secolari  , 

<  che  dei  Regolari ,  in  qualsivoglia  modo 
(  privilegiata  e  degna  di  special  menzione, 

<  in  cui  si  fara  la  suddetla  Orazione  di  qua- 
(  rant'ore,  s'osservi  inviolabilmente  quanto 

<  si  prescrive  nella  presenle  novissima  Istru- 
;<  zione  sotto  le  pene  infrascritte  ». 


11. 


«  Si  mettera  sopra  la  porta  delia  Ghiesa, 
«  dove  sara  l'Esposizione  un  segno  del  SSmo 
«  Sacramento  ornato  di  festoni,  come  pure 
«  a  capo  della  strada  vicina,  perchfe  sia  noto 
«  a  chi  passa  esservi  1'Esposizione  del  SSmo 
«  Sacramento  ». 

Optimo  iure  praescripta  haec  sunt ,  ut 
Fideles  ante  Ecclesiam  et  per  vicinia  trans- 
euntes,  hisce  signis  admoniti,  confluant  Sa- 
cramenlum  veneraturi.  Eadem  signa  pluri- 
mum   conferunt  ad    compescendam  plebis 


licentiam,  ne  clamoribus  et  turbis  devotio- 
nem  distrahant  illorum,  qui  in  Ecclesia  sunt 
Orationi  intenti.  In  aliis  vero  Expositionibus, 
quae  persaepe  fiunt,  satis  erit  quod  prope 
principem  ianuam  Ecclesiae  apponalur  si- 
gnum,  quemadmodum  in  Urbe  fit. 


§111. 


«  II  SSino  Sacramento  dovra  esporsi  nel- 
«  r  Altar  maggiore  (eccettuate  le  Basiliche 
«  Patriarcali ,  nelle  quali  si  suole  esporre 
«  sopra  altro  Altare),  e  si  coprira  Tlmma- 
«  gine  0  Slatua,  che  vi  sia;  come  anche  le 
«  pareti  della  Tribuna  e  le  vicine  all'  Al- 
«  tare ,  se  non  vi  sono  ornamenti  fissi ,  si 
«  copriranno  con  drappi ,  avvertendosi  che 
«  gli  apparati  non  contengano  istorie,  nfe  cose 
«  profane  ». 

1.  Primapars  huius  sanctionis  tanto  cum 
rigore  servanda  est,  ut,  occasione  Exposi- 
tionis  pro  Oratione  Quadraginta  Horarum , 
numquam  liceat  ab  ea  declinare,  nisi  urgeat 
necessitas  exponendi  Sacramentum  in  aliquo 
satis  amplo  laterali  Sacello,  Ara  maxima 
ob  novam  construclionem,  aut  necessariam 
reparationem,  aut  aliam  indeclinabilem  cau- 
sam,  impedita.  Hoc  tamen  in  casu  licentia 
Gardinalis  Urbis  Vicarii  omnino  erit  neces- 
saria.  Ipse  namque  agnoscere  debet,  num, 
exposito  Sacramento  extra  Aram  maximam, 
salis  consultum  sit  decentiae  et  religioni , 
an  magis  expediat  Expositionem  ea  in  Ec- 
clesia  differre ,  donec  impedimentum  sub- 
latum  sit,  et  interim  aliam  ei  substituere. 


Exceptio,  quae  fit  favore  Patriarchalium, 
firmat  in  oppositum  regulam  quoad  alias 
omnes  Ecclesias.  Ideo  enim  Patriarchales 
in  lege  non  comprehenduntur,  quia  expo- 
sitio  commode  fieri  potest  in  Sacello,  in 
quo  toto  anni  tempore  asservatur  Encha- 
ristia,  vel  etiam  in  alio,  quod  magis  oppor- 
tunum  videatur.  Huiusmodi  quippe  Sacella 
angustis  non  sunt  circumscripta  limitibus , 
sed  tam  late  undique  patent ,  ut  horum 
quodlibel  velut  altera  separata  Ecclesia  cen- 
seri  possit:  quamobrem  frequenti  licet  con- 
fluente  populo,  nihil  timendum  est,  quod 
religionem,  cultum,  decenliam  laedat.  Ne- 
que  antiqua  consuetudo  deerat ,  dum  pro- 
diit  Instructio,  quae  eamdem ,  ut  laudabi- 
lem  et  rationabilem  (legem  limitando)  pro- 
bavit  firmavitque.  Non  eadem  ratio  militat 
quoad  alias  Ecclesias,  licet  elegantia  et  am- 
plitudine  insignes ,  quae  proinde  regulae 
generali  subiiciuntur. 

2.  Ea  tamen  lex  ultra  Expositiones  Ora- 
tionis  Quadraginta  Horarum  non  extenditur. 
Si  de  aliis  sermo  sit  magis  minusque  sole- 
mnibus,  quamvis  maxime  deceat  ut  in  Ara 
maiori  hae  fiant,  regula  non  est  tanto  cum 
rigore  accipienda,  ut  non  liceat  devotionis, 
vel  etiam  commoditatis  ergo,  vel  ad  satis- 
faciendum  piis  Fundatorum  dispositionibus, 
vel  alia  rationabili  de  causa,  Sacramentum 
exponere  in  aliquo  ex  lateralibus  Sacellis, 
dummodo  quodlibet  absit  irreverentiae  pe- 
riculum  :  quemadmodum  probat  Gavalerius 
tom.  4,  cap.  7,  Decret.  27 ,-  et  affert  respon- 
sum  Sacrae  Congregationis  Concilii  in  causa 
Meliten.  sub  die  4  Februarii  1719,  vide- 
licet :  «  Expositio  SSrhi  Sacramenti  fieri 
debet  qualibet  prima  Dominica  mensis  in 
Altari  Gonfraternitatis,  et  non  potius  in  Al- 
tari  maiori  Ecclesiae  S.  Pauli;  et  Episcopus 
provideat,  ne  oriantur  inconvenientia  ».  Ex 
quo  Decreto  discimus,  nedum  posse,  verum 
etiam  quandoque  fieri  debere  expositiones 
minus  .solemnes  in  aliquo  ex  lateralibus 
Sacellis.  Gavendum  tamen,  ne  inde  oriatur 
periculum  aliquo  modo  laedendi  religiosum 
cultum ,  qui  convenit  Sacramento.  Illud 
avertere  Episcoporum  sollicitudinis  et  vi- 
gilantiae  est.  Hinc  in  Gappellis,  quae  sunt 
prope  ianuam  Ecclesiae ,  vel  expositiones 
nullimode  fiant,  vel  ianua  claudatur;  et 
populus  ingrediatur  per  aliam,  ad  declinan- 
dum  irreverentiae  periculum.  Romae  qui- 
dem  persaepe  accidit,  ut  occasione  novem- 
dialium,  vel  indictarum  precum  in  publi- 
cis  necessitatibus,  vel  satisfaciendi  causa  piis 
fundationibus  et  fidelium  votis,  passim  Eu- 


10  — 

charistia  exponatur  in  aliquo  laterali  Sacello. 
Imo  id  convenire  magisque  congruere  vi- 
detur,  si  fiat  ex  privata  causa,  ceu  innuit 
haec  nostra  Instructio;  quae  §  36  expresse 
iubet,  quod  Expositiones  ,  praeter  illam 
Quadraginta  Horarum,  facere  nemini  liceat 
sine  Apostolico  indulto ,  vel  Gardinalis  Vi- 
carii  eiusve  Vicesgerenlis  licentia,  qua  ob- 
tenta  «  Si  esporr^  il  Venerabile  in  un'  Al- 
tare  o  Gappella  con  un  velo  avanti  ». 

3.  AUera  sanclionis  pars ,  quae  est  de 
velandis  Imaginibus,  pariter  obtinet  in  sola 
Exposilione  Quadraginla  Horarum;  nec  est 
necessario  trahenda  ad  alias  nedum  minus 
solemnes,  sed  etiam  solemnissimas ,  quae 
non  ex  praecepto,  sed  ex  pia  inslitutione, 
laudabili  consueludine  et  devotione  inter- 
dum  fiunt.  In  his  faleor  variam  esse  Eccle- 
siarum  consuetudinem;  ut  plurimum  tamen 
longeque  frequentius  nuUo  velo  tegitur 
Tabula  Allaris ,  praeserlim  si  ea  exhibeat 
B.  M.  V.  Imaginem,  quae  in  magna  est  ve- 
neratione;  neque  fieri  quandoque  posset, 
ubi  frequenter  et  ad  breve  tempus  Sacra- 
mentum  cum  minori  soleranitate  exponitur; 
et  Altarium  tabulae  permagnae  tegi  ne- 
queunt ,  nisi  oblongis  latisque  velis,  ope 
scalarum  periti  manu  aptandis.  In  hac  ipsa 
Urbe  usuvenit,  ut  detegantur  quaedam  Dei- 
parae  Imagines  miraculis  et  devotione  po- 
puli  celeberrimae,  quin  Ecclesiastici  Prae- 
sides  huiusmodi  morem  reprobaverint  aut 
interdixerint.  Longaeva  consueiudo  abrumpi 
nequiret  sine  offensione  et  scandalo. 

4.  Non  me  latet  s.  m.  Benedictum  XIV 
Pontificem  sapientissimum  et  in  sacrorum 
rituum  .scientia  nemini  secundum,  cum  Bo- 
noniae  esset  Episcopus,  quadam  sua  Insti- 
tutione,  quae  in  editione  latina  est  30,  mo- 
rem  hunc  improbasse ,  queraadmodum  et 
alterum ,  exponendi  scilicet  Sacraraentum 
in  Festis  Sanctorum.  Poslquam  enim  dixerat 
hasce  Expositiones  fieri  non  debere  sine 
Ordinarii  licentia,  subdil  num.  14  et  sequen.: 
«  Notura  tamen  esse  volumus,  eamdera  fa- 
cultatera  nos  minirae  concessuros,  si  in  ipsis 
Ecclesiis,  statis  iisdem  anni  diebus,  Efiigies 
B.  M.  V.  exponatur,  vel  Festura  alicuius 
Sancti  celebretur ,  licet  vetusta  huius  rei 
consuetudo  nobis  producatur.  Id  enim  sa- 
crorura  rituura  periti  sumraopere  daranant». 
Auctoritatem  affert  Bauldry  in  Manual.  Sacr. 
caeremon.  part»  3,  cap.  17,  num.  2,  Bissi 
verb.  Expositio  Sanctissimi  Sacramenti 
num.232,  §  5,  Thiersii  de  expositione  San- 
ctissimi  Sacramenti,  cap.  4,  num.  12.  Haud 
tamen   haec   me    commovent.    Non   enim 


11 


spectandum  est  quod  ipse  docuit  Bono- 
iiiae  Episcopus ,  veium  quod  Pontifex  Ma- 
ximus  Romae  fecit.  Nam  quod  Bononiae 
docuit  ut  privatus  doclor ,  in  Petri  Calhe- 
(]ra  postea  sedens  repudiasse  saltem  tacite, 
si  non  expresse ,  censendus  est.  Pontifi- 
calum  ipse  tenuit  ad  annos  duodeviginti ; 
et  interea  scimus  eumdem  perquam  fre- 
quenter ,  cum  ob  distanliam  Ecclesiarum, 
in  quibus  erat  Oratio  Quadraginla  Horarum, 
ad  eas  accedere,  hyemali  praesertim  tem- 
pore ,  nimis  erat  incommodum ,  ad  alias 
pergere  consuevisse ,  in  quibus  statis  heb- 
domadae  diebus  minus  solemnis  fit  exposi- 
lio  ,  et  suismet  oculis  deleclas  interea  vi- 
disse  Deiparae  Imagines.  Singulis  praeterea 
annis  Basilicam  Liberianam  petebat  triduo 
Quinquagesimae,  ut  Sacramentum  adoraret 
in  Gappella  Paulina  solemniter  expositum, 
nullo  velo  obducta  ,  sed  omnibus  palente 
vetustissima  Imagine  B.  M.  V. ,  quae  ibi 
magna  in  veneralione  est.  Ipse  autem,  qui 
innumeros  reformavit  abusus  ,  numquam 
tamen  iussit,  ut  eadem  tegerelur  Imago  et 
aliae  etiam  cooperirentur,  quas  cum  Sacra- 
menlo  exposilo  apertas  ipse  viderat.  Id 
salis  superque  est,  ut  morem  hunc,  utpote 
Ecclesiasticis  legibus  non  repugnantem,  a 
sapientissimo  Ponlifice ,  qui  secus  ut  pri- 
valus  doctor  existimaverat,  fuisse  probatum 
dicamus. 

5.  Pro  coronide  iuvat  addere,  quod  cum 
nova  magnificentissima  machina  pro  solemni 
expositione  peragenda  in  praefata  Gappella 
Paulina  Basilicae  Liberianae  fuisset  exstru- 
cta,  eo  tamen  modo  ordinata  et  disposita , 
ul  in  altum  nimis  assurgens ,  impedimen- 
tum  afferret  detectioni  Imaginis  B.  M.  V.; 
orla  quaestio  est  inter  Gapitulum  et  Sacelli 
Patronum,  et  causa  ad  Sacrara  Riluum  Gon- 
gregationem  delata,  propositoque  Dubio : 
«  An  SSmura  Eucharistiae  Sacramentum  pu- 
blicae  venerationi  sit  exponendum  in  Altari 
Deiparae  Virginis ,  huius  Imagine  detecta, 
vel  potius  tecta?  »  responsum  fuit:  «  In 
casu  de  quo  agitur  ,  servandam  esse  anti- 
quam  consuetudinem  »  quae  erat,  ut  expo- 
sitio  fieret,  detecta  Imagine.  Ne  autem  sit 
qui  existimet  ad  alios  casus  extendendum 
non  esse  Decretum  ,  utpote  quod  non  est 
generale,  sed  relalivum  ad  speciem  propo- 
sitam.  Nam  si  in  quibuslibet  expositionibus 
cooperiendae  essent  Imagines  Deiparae  et 
Sanctorum,  quia,  ut  aiunt  Bauldry  et  Bissi 
loco  supra  citato :  «  Praesente  Domino  om- 
nium  summo  cessare  debet  cultus  servo- 
rura  » ;  neque  consuetudo,  elsi  immemora- 


bilis,  neque  conventio,  neque  lex  fundatio- 
nis ,  neque  alia  quaelibel  gravissima  exco- 
gilanda  ratio  posset  honestare  detectionem 
Imaginum ,  dum  Sacramentum  est  publice 
exposilum  .  Itaque  supra  relata  Auctorum 
verba  in  sensu  congruo  sunt  accipienda. 
Gullus  utique  non  sunt  confundendi,  neque 
Deiparae  et  Sanctis  ille  tribuendus  est  ho- 
nor,  qui  uni  debetur  Deo:  nihil  tamen  prohi- 
bet,  quominus,  dum  preces  ad  Deum  dirigi- 
mus,  Deiparam  et  Gaelicolas,  quorum  intue- 
mur  Imagines,  apud  Eum  deprecatores  adhi- 
beamus:  imo  ex  Ecclesiae  institulo  ita  est 
faciendum ,  ut  quod  nostris  precibus  non 
valemus,  intercessorum  ope  et  patrocinio 
consequamur. 

6.  Sciscitandi  hic  videtur  locus:  curnam 
tegendae  omnino  sint  Imagines  in  Oratione 
Quadraginta  Horarum,  non  item  vero  in  aliis 
vel  minus  solemnibus,  vel  etiam  solemnis- 
simis,  quae  non  raro  per  anni  circulum 
liunt,  Expositionibus?  Posset  quis  quaeslio- 
nem  solvere,  quia  lex  unam  respicit  Expo- 
sitionem  Quadraginta  Horarum,  et  alias  non 
complectitur;  ideoque  ad  has  nequit  ex- 
tendi.  Sed  ratio  huiusmodi,  ut  mihi  vide- 
tur,  nodum  nousolvit;  alia  quaerenda  est, 
quam  ab  intrinseco  dicimus.  Pro  diversitate 
functionum  diversoque  earuradem  fine,  ali- 
quid  decet  et  licet  in  una,  quod  in  altera, 
quamvis  idem  sit  utriusque  subieclum,  non 
expedit.  Porro  Oratio  Quadraginla  Horarum 
ideo  instituta  fuit,  ut  diu  noctuque,  quavis 
hora,  toto  vertente  anno,  sine  intermissione 
incensum  in  conspectu  Domini  dirigatur. 
Ita  in  laudata  Gonstitulione  Clementis  VIII 
anni  1592.  Instituti  itaque  praecipuus  et 
unicus  hic  est  finis :  ergo  duranle  Oratione, 
quae  numquam  intercipitur,  nisi  in  triduo 
Passionis ,  quando  cessat  Hostia  el  Sacrifi- 
cium ,  oranis  'cultus  soli  Deo  exhibendus 
est;  idcirco  expedit  velari  Altarium  Ima- 
gines ,  ut  populus  sine  dislraclione  totus 
sit  in  adoranda  Eucharistia  unice  intentus. 
Hac  de  causa  iubet  Inslructio  nedum  legi 
Altaris  Iconem,  verum  etiam  hemiciclum 
muralem  seu  parietes  tribunae  telis  sericis, 
aut  peristroraatibus  vestiri,  conditione  adie- 
cta,  quod  in  his  non  contineantur  historiae 
aut  res  profanae.  «  Ego  vero,  notat  hic  Ga- 
valerius,  adderem  neque  sacras;  quia  ut 
profanae  valde  dedecent  rei  sacrae,  quae 
exponitur ,  ita  sacrae  aptae  sunt  circum- 
stantium  atlentionem  a  Sacramento  distra- 
here  et  ad  se  convertere  ».  Feslivus  igitur 
esse  debet  ornalus  omnis ,  qui  apponitur 
ratione  Sacramenti  expositi,  tam  quoad  AI- 


tare,  quam  relate  ad  integrum  Sacelli  am- 
bitum :  nihil  tamen  in  eo  occurral  oportel, 
quod  minus  convenial  Sacramento,  vel  dis- 
tractionibus  praebeat  occasionem. 

7,  Quae  cum  ita  sint,  facile  assequimur 
Instructionem  non  ideo  sollicitam  esse  de 
Imaginum  operitione,quasi  illicilum  censeat 
easdem  detectas  haberi  tempore  Expositionis 
Eucharistiae  ,  sed  ne  earum  aspectus  quid 
minimum  detrahat  fmi  intento  in  institutione 
Orationis  Quadraginla  Horarum.  In  aliis  au- 
tem  Expositionibus,  licet  primus  honor,  ut 
semper,  Deo  sit  tribuendus;  quia  tamen 
vel  ex  institulo  piisque  fundationibus ,  v«il 
ex  fidelium  devotione,  simul  Deiparae  et 
Caelicolarum,  qui  preces  nostras  Deo  offe- 
rant,  imploratur  auxilium;  minime  dedecet, 
neque  Ecclesiae  disciplinae  repugnat,  ali- 
quam  Imaginem  oculis  intuenlium  obiicere. 
Ita  enim  Virginem  Mariam  et  Sanctos  co- 
limus,  ut  omnis  honor  ad  Deum  referatur; 
ul  habent  S.  Thomas  part.  3,  quaest.  25, 
artic.  5,  ad  2 ,  et  S.  Bonaventura  in  3, 
dist.  9,  art.  1,  quaest.  3.  De  hac  tamen 
re  alias  redibit  sermo. 

8.  Quoniam  vero  alteri  quaestioni  oc- 
casionem  praebet  idem  Pontifex  Bencdi- 
ctus  XIV ,  qui  auctoritatem  sequens  Baul- 
dry,  Bissi  et  Thiersii  improbare  videtur 
morem  publicae  venerationi  exponendi  Sa- 
cram  Eucharistiam  in  Sanctorum  festis  : 
eam  paucis  expendere  liceat.  Haud  enim 
convenire  arbitrantur  praefati  Auctores  hu- 
iusmodi  Expositiones :  «  Quia  diversus  esl 
cultus  exhibendus  Sacrae  Eucharistiae  a 
cultu  exhibendo  Sanctis ;  et ,  praesente 
Domino  omnium  summo ,  debet  cessare 
cultus  Sanctorum  ».  Porro  in  sensu  tam 
rigoroso  accipienda  non  est  horum  opi- 
nio,  ut  nequaquam  liceat  coniungere  ex- 
positionem  SSmi  Sacramenti  cum  Festis 
Sanctorum.  Secus  enim  interdicendae  pror- 
susque  abrogandae  essent  novemdiales 
et  triduanae  preces ,  quae  persaepe  in- 
stituuntur  ad  honorem  Deiparae  et  Gae- 
licolarum,  exposilo  interim  Augustissimo 
Sacramento ;  imo  eliam  Litaniae  Laure- 
tanae,  quae  ad  implorandum  B.  M.  V.  prae- 
sidium  coram  eo  a  frequenti  populo  fere 
semper  ante  Hymnum  Tanluni  ergo  etc. 
recitantur.  Garpenda  praeterea  esset  haec 
eadem  Instructio,  quae  §§  24  et  30  iubet, 
ut,  dum  Sacramentum  exponitur  et  prius- 
quam  populus  cum  eiusdem  benedictione 
dimittatur,  recilentur  Litaniae  Sanctorum, 
cum  suis  itrecibus.  Gensura  haec  impeteret 
Institutum   probatosque    Ecclesiae    mores , 


12  — 

quod  vel  simpliciter  excogitare  piaculum 
est.  Nam  Litaniae  Lauretanae  et  Sancto- 
rum ,  necnon  preces  aliae  recitari  solilae 
et  ab  Ecclesia  adprobatae  et  permissae, 
nihil  detrahunt  cultui  debito  sacrae  Eu- 
charistiae ,  quia  ut  supra  dictum  est ,  cul- 
tus  omnis  refertur  ad  Deum ,  ut  ad  finem 
ultimum ;  et  Deiparae  ac  Sanctorum  invo- 
catio  fit  tamquam  medium  ,  quo,  adhibitis 
intercessoribus ,  facilius  a  Deo  obtineamus 
quod  petimus. 

9.  Discrimine  igitur  opus  esl.  Nam  si 
tali  ac  tanta  cum  solemnitate  et  strepitu 
celebretur  feslum ,  ut  populi  confluentis 
curiosilatem  potius  excitet ,  quam  foveat 
devotionem  ;  ac  periculum  propterea  subsit 
irreverentiae  ac  distractionis:  ex.  gr.  si  ex- 
quisitus  musicorum  concenlus  ac  multipli- 
cium  instrumentorum  clamorosus  sonitus 
adslantium  attentionem  attraheret  et  de- 
mulciret  aures  cum  maximo  detrimenlo 
venerationis  Sacramento  exhibendae ;  ne- 
minem  fore  arbitror,  qui  hoc  in  casu  non 
existimet  satius  esse  a  simultanea  Sacramenli 
Expositione  abstinere.  Atque  haec  ratio  po- 
tius  quam  auctoritas  Bauldry,  Bissi,  Thiersii 
movit  Benedictum  XIV  dum  Gardinalis  Bo- 
noniensem  Ecclesiam  moderabatur,  ut  facul- 
tatem  se  concessurum  negaret  exponendi 
Sacram  Eucharistiam  in  festis  Sanctorum. 
Id  ipse  aperte  declarat,  inquiens  loco  supra 
citalo :  «  Illud  enim  praeterire  non  possu- 
mus ,  quod  maxime  ad  hanc  sententiam 
conferl,  plurima  contra  Eucharisliae  sancti- 
tatem  committi,  cum  festis  Sanclorum  die- 
bus  publice  exponitur.  Maxima  enim  fre- 
quentia  populi  in  Templum  confluit  ,  ubi 
post  preces ,  vanis  colloquiis  detinelur , 
utque  animum  musicorum  concentibus  in- 
tendat ,  Divinissimo  Sacramento  terga  ver- 
tere  non  erubescit  ».  Patet  hinc  Sapienlis- 
simum  Antistitem  more  commotum  Bono- 
niae  vigente  celebrandi  festa  Sanctorum 
exquisito  apparalu,  instrumentorum  ac  mu- 
sicorum  clamore  valido ,  cum  Sacrae  Eu- 
charistiae  solemni  exposilione,  ad  avertenda 
mala,  quae  inde  oriebantur  in  religionem, 
noluisse,  ut  utrumque  simultanee  fieret. 

10.  Gonlra  vero,  si  festi  celebritas  un- 
dique  casta  et  religiosa  nihil  prorsus  ad- 
iunctum  habeat,  quod  sit  per  se  aptum  ad 
distrahendum  fidelium  animos  a  veneratione 
et  cultu  erga  patens  in  Throno  Sanctissi- 
mum  Sacramentum ;  si  omnia  ad  Ecclesia- 
sticas  leges  ita  sint  composita  ,  ut  adstan- 
tium  affectus  ad  devotionem  excitent  fo- 
veantque  pietalem ;  non  video  cur  in  festis 


Sanctorum  publice  exponere  Sacramentum 
indecorum  sit.  Neque  puto  inconveniens  esse, 
etiamsi  sub  Ecclesiasticae  functionis  finem, 
priusquam  Sacerdos  impertiatur  populo  be- 
nedictionem  cum  Sacramento,  musicalis  de- 
votus  concentus  modulatis  vocibus  fiat.  Pos- 
set  etiam  Expositio  differri  ad  solemnitatis 
(inem,  quando  nihil  est  amplius,  quod  sit 
per  se  aptum  ad   populum   dislrahendum. 

11.  Audiendus  Gavalerius,  qui  sub  hac 
distinctione  praefatorum  Scriptorum  opinio- 
nem  amplectendam ,  vel  reiiciendam  esse 
scite  adnotat ;  et  utramque  sententiam  con- 
ciliat  Tom.  4,  cap.  7,  decret.  28,  num.  2 
et  3.  «  Dum  in  tali  occasione  non  exponi- 
tur  Sacramentum  (locum  designat  ex  Be- 
nedicto  XIV  supra  relatum),  vindicatur  ab 
irreverentiis  plurimis,  in  quas  populus  fre- 
quens  labitur;  cum  experientia  compertum 
sit  eumdem  non  semei  occupari  in  vanis 
obloquutionibus ,  attendere  musico  cantui 
et  instrumentorum  sono  et  quandoque  hu- 
meris  etiam  ad  Sacramentum  versis.  Quod 
si  expositionem  in  tali  circumstantia  a  prae- 
dictis  absurdis  et  irreverentiis  alicubi  im- 
munem  praxis  comprobet ,  absit  quod  ea 
puletur  inhibita  ,  licet  satius  sit  eam  fieri 
circa  fmem  functionis  sacrae  ad  hymnum 
videlicet,  vel  ad  Magnificat.  Sic  enim  po- 
pulo  tempus  suppetit  se  exercendi  in  re- 
censitis  operibus;  et  pro  modico  illo  tem- 
pore  plebs  facile  se  colligit  Sacramentum 
veneratura  ,  atque  admodum  laudabiliter 
dimittitur  cum  pretiosa  Sanctissimi  Sacra- 
menti  benedictione  ». 

12.  Quod  si  iuxta  cl,  Auctoris  sensum, 
modo  praedicto  haud  dedecet  publice  Sa- 
cramentum  exponere,  etiamsi  Vesperae  so- 
lemniter  cum  musicali  concentu  et  multi- 
plici  instrumentorum  strepitu  decantatae 
fuerint;  multo  magis  licebit,  ubi  Vesperae, 
vel  nullo  modo,  vel  sine  instrumentis,  de- 
vote  alternanlibus  choris ,  et  cantu  ad  Ec- 
clesiae  leges  composito  persolvuntur.  Et 
revera  sub  oculis  summi  Pontificis,  imo  cum 
venia  eiusdem  Vicarii ,  aliqiiibus  in  Urbis 
Ecclesiis  Titularium  fesla  concluduntur  cum 
SSrai  Sacramenti  Expositione,  Et  quamvis 
frequens  conveniat  populus ,  nihil  tamen 
notatur,  quod  sit  minus  decens ;  quia  nihil 
est  quod  perturbationis  et  distractionis  oc- 
casionem  praebeat;  nihil,  quod  scandalum 
et  offensionem  pariat;  nihil  demum,  quod 
ad  devotionem  conciliandam  et  veneratio- 
nem  fovendam  non  sit  dispositum.  Ideo 
idem  Sapientissimus  Pontifex  Benedictm  XIV 
qui    protestatus    fuerat    non    concessurum 


13  — 

facultatem  exponendi  SSmum  Sacramentum 
in  Ecclesiis  Givitatis  et  Dioecesis  Bononien- 
sis ,  occasione  festivitatum  Deiparae  atque 
Sanctorum :  satis  diuturno  decera  et  octo 
annorura  ,  quibus  in  Petri  Gathedra  sedit, 
spatio,  nihil  oranino  quoad  Ecclesias  Urbis 
innovandura  censuit:  quia  in  Expositioni- 
bus,  quae  Roraae  fiunt  in  Natalitiis  Gaelitum 
vel  B.  M.  V.  festivitatibus,  bene  norat  eam 
esse  extrinsecam  celebritatem,  ut  nihil  se- 
cum  ferat,  quod  populura  a  debito  erga 
Eucharistiara  obsequio  averteret,  aut  saltem 
distraheret. 

13.  Obiter  haec  dicta  sint.  Etenim  prae- 
fata  distinctio  nequit  habere  locura  in  Ora- 
tione  Quadraginta  Horarum :  eo  quia,  iuxta 
mentem  Clemeiitis  VIII,  qui  oraniura  pri- 
raus  eara  per  integrura  anni  circulura  fieri 
iussit  in  Urbe,  ila"orania  debent  esse  cora- 
posita,  ut  cuncti,  qui  conveniunt,  adorationi 
Venerabilis  Sacramenti  sint  unice  intenti ; 
et  in  oiatione  sine  ulla  perturbatione  spi- 
ritus,  quantum  fert  huraana  fragilitas,  con- 
sistant.  Non  alii  propterea  concentus  audiri 
debent,  nisi  graves  et  devoti  tantummodo 
in  Missis  soleranibus,  quae,  servata  Instru- 
ctionis  regula,  cantari  debent.  Verurataraen 
in  aliquibus  Ecclesiis,  vespertinis  horis  dum 
populus  est  frequentissimus ,  inductus  est 
mos  modulandi  cum  vario  instruraentorum 
sonitu  suavi  voce  versiculos ,  qui  tantum 
abest  ut  fidelium  raentes  ad  recolendura 
Divini  araoris  sublime  mysterium  pertra- 
hant,  ut  potius  avertant,  sin  minus,  distra- 
hant,  Estne  huiusraodi  raos  solidae  verae- 
que  pietatis  affinis,  ac  si  per  eumdem  maior 
honor  Sacramento  deferatur,  ut  illi  blate- 
rant ,  qui  suam  tueri  conantur  inscitiam? 
Imo  dicara  abusura  esse,  rainime  ferendum 
ac  radicitus  evellendum.  Nisi  enim  oppor- 
tune  cohibeatur,  facile  est  ut  producatur 
ultro  licentia ;  et  sensim  sine  sensu  illi  in- 
ducantur  modi,  qui  ut  sunt  pruriendis  au- 
ribus  apprime  idonei,  ita  adstantium  corda 
demulcent  et  mentes  a  fine  in  sacra  illa 
actione  intento  longissime  avertunt.  Utinam 
vero  id  tantumraodo  esset  tiraendum  1  Vere 
tamen  non  sine  gravi  anirai  raoerore,  et  vi- 
dimus  et  audivimus  in  Domo  Dei ,  in  loco 
Orationis  corara  Augustissimo  Sacramento 
publicae  exposito  venerationi ,  eas  repeti 
symphonias,  quae,  plaudente  hominum  otio- 
sorum  turba,  scaenis  inservierant. 

14.  Si,  ut  verbis  utar  S.  Pii  V  Gonstit. 
Quani  primum  etc.  dal.  1  Aprilis  1566, 
oportet,  ut  ad  Ecclesias  sit  humiiis  et  de- 
votus  ingressus,  quieta  conversatio ;  si  In- 


—  14  — 


nocentius  XII,  ut  refert  Benedictus  XIV,  in 

Epistola  ad  Episcopos  Ecclesiaslicae  ditio- 
nis  19  lanuarii  1749  ob  enatos  abusus,  mo- 
deralis  Decessorum  suorum  conslitulionibus, 
generatini  quarumcumque  cantilenarum , 
seu  motettorum  cantum  prohibuit,  ac  regu- 
lam  dedit  de  iis ,  quae  canlari  permissum 
est  in  solemnibus  Missis  ac  Vesperis ,  nec 
non  in  Supplicalionibus  instituendis  in  octi- 
duo  festivilatis  Gorporis  Christi :  peculiari 
quodam  iure  suo  exigere  videtur  Oratio 
Quadraginla  Horarum,  ut  humiiis  et  quieta 
sit  conversatio;  et  qui  eam  turbare  possunl 
cantus  ac  instrumentorum  soniius ,  penitus 
ab  Ecclesia  arceanlur.  S.  Carolus  Borro- 
maeus,  qui  post  Tridenlinara  Synodum  me- 
rito  appellari  potesl  ecclesiasticae  discipli- 
nae  inslaurator  et  restitutor,  praecepit,  ut 
nec  Sacra  fierent  in  Ecclesiis,  durante  Ora- 
tione  Quadraginta  Horarum;  et  siqaa  essenl 
implenda  in  illis  onera ,  iisdem  satisfieiet 
in  altera  ex  proximioribus,  solummodo 
unum  alterumque  Sacrificium  in  Monialium 
templis  permisit,  dum  minor  esset  populi 
frequentia;  divinamque  psalmodiam  in  Col- 
legiatis,  longius  tamen  ab  Altari  exposi- 
tionis.  Quae  autem  sanctionis  ratio?  Ne  po- 
pulo  unice  intento  adorationi  Venerabilis 
Sacramenli  ulla  daretur  perlurbalionis  oc- 
casio,  neve  adstantium  divideretur  attenlio. 
Quo  exarsisset  zelo  Sanctus  Antistes,  si  quis 
ausus  fuisset  coram  SSmo  Sacramento  pu- 
blicae  veneralioni  patente ,  sub  specie  re- 
ligionis  et  cultus  suaves  cantiunculas  alter- 
nante  inslruraenlorum  varietale  miscere  , 
quae ,  quo  magis  alliciunt  et  pruriunt  au- 
res,  eo  etiam  magis  alienant  spiritum  ab 
oratione  1 

IS.  Equidem  Clemenlina  instruclio  haud 
expresse  prohibet  huiusmodi  cantiunculas 
vulgari  appellatione  mottetti,  nec  musicam 
sive  inslrumentalem  sive  vocalem  arcet  a 
templis  durante  Oralione  Quadraginta  Ho- 
rarum.  'Quid  ex  hoc?  Integer  attendendus 
est  contextus,  simul  conciliandae  diversae 
orationis  partes :  clare  patebit  mens  Insti- 
tutoris ,  licet  apertis  verbis  non  expressa. 
Omnia  in  unum  eumdemque  diriguntur 
finem  ,  nempe,  ut  cogitationes  affeclusque 
omnes  non  ad  alia  distrahantur  obiecta. 
Hinc  ne  ulla  in  Altari  vel  prope  illud  de- 
tecta  adsit  Imago  expresse  iubel  §  3;  man- 
dat  insuper  (§  6)  obscurari  fenestras  ad 
ejfetto  di  raccogliere  Id  mente  dei  fcdeli 
aW  orazione ;  ut  submissa  voce  preces  fun- 
dant,  si  qui  sunt  Sodalitatum  confraLres  per 
non  causare  distrazione  agll  altri,  omnino 


praecipit  (§  9);  utque  in  Missis  privatis 
neppur  si  suoni  il  campanello  aW  eleva- 
zione  (§  13) ;  arcet  procul  a  foribus  Eccle- 
siae  pauperes  quaestuantes  ad  ejfetto  d*evi- 
tare  la  distrazione  de*  fedeli  che  orano 
(§  28);  eadem  de  causa  prohibet  (§  32) 
conciones  tempore  expositionis:  et  vix  per- 
miltit,  data  a  Praesidibus  venia,  brevia  col- 
loquia  per  eccitare  i  fedeli  alla  devozione 
verso  il  SSfiw  Sacramento.  Si  ex  his  aliis- 
que  sanctionibus  plane  ad  veritatem  patet 
cum  ratio  instituti ,  tum  Ponlificis  mens, 
quisnam  erit,  qui  ex  Instructionis  silentio 
facultatem  relictam  existimet  miscendi  can- 
tiunculas  ad  cerlas  leges  compositas?  Si 
omnia  arcenda  sunt  obiecta  etiam  sacra  et 
religiosa ,  quibus  ad  varia  confluentis  po- 
puli  dividalur  attentio;  quis  umquam  sibi 
suadere  poterit  noluisse  legislatorem  inter- 
dicere  cantilenas,  quae ,  quo  magis  dele- 
ctant,  eo  etiam  raagis  quamdam  mentis  alie- 
nationem  inducunt  ab  Eo,  quod  unice  ad- 
orandum  proponitur? 

16.  Sustineri  posse  inductum  morem , 
qui  illum  luentur,  existimant;  quia  huius- 
modi  versiculi  desumpti  ex  Psalmis,  Can- 
ticis  aliisque  Bibliorum  locis  ad  Sacram  Eu- 
charistiam  pertinent ,  vel  mysticam  habent 
significationem ,  nihilque  est  quod  non  sit 
Ecclesiae  probatum ,  aut  profani  quid  re- 
doleat.  Oh  quam  facile  decipimur  sub  spe- 
cie  boni !  Nonne  satis  est,  quod  musica 
tam  vocalis,  quam  instrumentalis ,  licet  in 
aliis  sacris  funclionibus  admissa,  in  hac  ta- 
meu  institutione  fini,  obiecto,  menti  Legis- 
latoris  lataeque  legi  repugnet?  Nonne  Oralio 
Quadraginta  Horarum  iure  quodam  suo  si- 
lentium  postulat,  ut  cogitationes  omnes  et 
affectus  in  unum  simul  diriganlur  obiectum 
et  fiuem?  Sancta  sint  carmina,  graves  modi 
atque  devoti ,  nihil  prorsus  occurrat  cum 
in  vocibus,  tum  in  instrumentis,  quod  re- 
ligionem  non  foveat,  et  ad  venerationem 
excitandam  erga  Sacramentum  non  sit  ap- 
prime  aptum.  Quid  tum  postea?  Non  omnia, 
quae  sancta  sunt ,  semper  et  qualibet  oc- 
casione  expedit  fieri,  neque  in  privatorum 
hominum  arbilrio  est  ea  agere,  quae,  licet 
pietati  videantur  accommodata,  iuslis  tamen 
de  causis  a  Praesulibus  in  sacris  quibusdam 
actionibus  tacite  vel  expresse  interdicunlur, 
etsi  permittantur  in  aliis.  Praeterea,  expe- 
rientia,  heu  nimisl  discimus,  quosdam  in- 
ductos  raores,  in  se  spectatos  sanctos  mul- 
taque  commendatione  dignos ,  prudentibus 
lamen  ecclesiasticae  disciplinae  institutis 
non  satis  probatos  ,   sensim   sine  sensu   in 


—  15  — 


damnandos  abusus  converti.  Quod  praeci- 
pue  accidil  in  musica  lam  vocali  quam  in- 
slrumentali.  Quoties  eo  processil  licentia, 
ut  in  Ecclesiis  ea  repeti  audita  fuerint,  quae 
profanis  spectaculis  inservierant  1  quum  ad 
satisfaciendum  otiosae  plebis  curiositati,  fa- 
ctum.  nil  aliud  sit ,  nisi  ad  sacros  versus 
transferre  modos,  qui  in  profanis  cantiun- 
culis  adhibiti  maiorem  plausum  reportarunl. 
Alque  hanc  fuisse  rationem  arbitror,  pro- 
pler  quam  ,  ut  refert  Benediclus  XIV  in 
praefala  Encyclica  ad  Episcopos,  Itmocen- 
lius  XII  generatim  quemcumque  cantile- 
narum,  seu  motettorum  cantum  eliminavit 
ab  Ecclesiis;  atque  hac  lege  revocavit,  quod 
iam  pridem  sub  certis  quibusdam  regulis 
et  condilionibus  indulserant  Alexander  VII 
et  Innocentius  XI,  exclusis  videlicet  mo- 
dulis  illis,  qui  choreas  et  profanam  potius 
melodkim,  quam  ecclesiasticam  imitanlur. 
Videtur  igilur  moderamen  huiusmodi  non 
fuisse  servatum.  Quamobrem  InnocenliusXII 
coactus  fuit,  offusis  variarum  interpretatio- 
num  tenehris  discussis,  coeicere  licenliam 
interdicendo  cantum  motettorum;  ac  limi- 
tando  musicam  ad  Missas  solemnes  el  Ve- 
speras,  iis  enumeratis,  quae  modulari  tan- 
tummodo  possent. 

17.  Verumtamen,  Innocentii  Gonstitu- 
tione  non  obstante,  in  aliquibus  solemnio- 
ribus  expositionibus,  quae  per  annum  fiunt, 
praesertim  vero  bacchanalium  tempore  , 
scientibus  et  silenlibus  Praesulibus,  cantum 
motettorum  et  variorum  instrumentorum 
sonitum  saepius  et  quotannis  permissum  et 
novimus  et  nostris  auribus  audivimus.  Quid 
igitur?  Gur  quod  fit  in  aliis,  si  fiat  in  Ex- 
positionibus  Quadraginta  Horarum,  piaculum 
erit?  Meum  non  est  rationes  scrutari,  qui- 
bus  moti  summi  Praesides  tacite  vel  ex- 
presse  id  sinunt  in  aliis  exposilionibus,  quod 
fieri  posse  nego  in  Oratione  Quadraginta 
Horarum.  Grande  intercedit  inter  utrum- 
que  discrimen.  Illarum  quippe,  quae  sole- 
mniter  fiunt,  dum  populus  ludicris  specta- 
culis  est  totus  intentus,  duplex  est  finis. 
Alter  versatur  circa  honorem  Deo  tribuen- 
dum ,  ut  aliquo  modo  compensatio  ei  re- 
tribuatur  pro  iniuriis,  quae  irroganlur  ab 
illis,  qui,  ut  sequantur  vana  mundi  deliria, 
vitiis  laxare  habenas  non  erubescunt;  alter 
vero,  ut  homines  ab  iocis  et  scurrilitatibus 
relrahantur.  Quamobrem  si  in  his  admitta- 
tur  musica  cum  vocalis  tum  instrumentalis, 
gravis,  devota,  ad  Ecclesiae  leges  compo- 
sita,  nihil  habens,  vel  in  modis  vel  in  ex- 
pressionibus  ,    quod  locum  orationis  dede- 


ceat  et  profanum  sit;  id  ferendum  esse  non 
inficior.  Eliam  in  aliquibus  Ecclesiis  Urbis 
antiqua  est  consuetudo  a  Praesidibus  tole- 
rata  canendi  versiculos,  pulsatis  organis,  el 
instrumentis,  in  hebdomadis  Sexagesimae  el 
Quinquagesimae,  dum  luxuries  magis  agitat 
profanam  plebem.  Sed  longe  diversa  ratio 
est,  quae  militat  in  Oratione  Quadraginta 
Horarum.  Unicus  est  eiusdem  finis,  unicum 
obiectum,  scilicet  perennis  adoratio  Augu- 
stissimi  Sacramenti  nec  intercepla,  nec  dis- 
tracta.  Idcirco  in  Ecclesiis,  ea  durante,  ut 
supra  notatum  est,  tale  sit  silentium  opor- 
tet,  ut  nihil  prorsus  occurrat,  quod  adsian- 
tium  mentes  valeat  perturbare.  Satis  haec 
sunt,  ut  quisque  agnoscat  iure  merito  da- 
mnandum  ac  omnino  eliminandum  esse  ab 
Ecclesiis  inductum  morem  canendi  versi- 
culos ,  et  ad  certum  modum  pulsandi  in- 
strumenta,  dum  oratio  perennis,  patente  in 
sublimi  Throno  Sacrameuto,  id  omne  re- 
spuit  quod  instiluto  repugnat. 

§IV. 

«  Sopra  r  Altare  non  vi  si  pongano 
«  Reliquie  di  Santi  o  Stalue  de*  medesimi 
«  (non  escludendosi  per6  quelle  degli  An- 
«  geli,  che  facciano  figura  di  candelieri)  e 
«  raolto  meno  vi  si  pongano  figure  dell'a- 
«  nime  del  Purgatorio  di  qualsiasi  materia; 
«  il  che  si  proibisce  anche  in  lutte  le  espo- 
«  sizioni  particolari  ed  in  quelle,  che  lal- 
«  volta  si  fanno  per  sufifragio  di  quelle 
«  anime  ». 

1.  Haec  sanctio,  quae  iubet ,  ne  super 
Altare,  in  quo  Sacramentum  exponitur,  ap- 
ponantur  Reliquiae  aut  Simulacra  Sancto- 
rum ,  nedum  obtinet  in  Oratione  Quadra- 
ginta  Horarum  ,  verum  etiam  in  aliis  qui- 
buscumque  Expositionibus,  quae  minus  ma- 
gisque  solemniter  per  annum  fiunt,  collo- 
cato  Sacramento  in  Throno.  Id  declaratum 
video  per  modum  regulae  generalis  a  Sa- 
cra  Rituum  Congregatione  in  Aquen.  diei 
2  Septembris  1741.  Siquidem  ad  tertium 
quaesitum  Dubii  primi  hisce  conceptum 
verbis :  Suntne  salutandae  Reliquiae  expo- 
sitae  in  Altari,  in  quo  et  ipsum  Sacramen- 
lum  expositum  est?  responsum  fuit :  San- 
ctorum  Reliquiae  nou  sunt  collocandae  su- 
per  Altare ,  in  quo  reipsa  SStJmm  Sacra- 
mentum  est  expositum  (vide  hanc  novam 
Collectionem  num.  2365  ad  1).  Scile  Sa- 
cra  Gongregatio  directe  non  respondit  ad 
Dubium,  sed  sustulit  errorem,  qui  Dubium 
creabat,  declarando  illicitam  Sacrarum  Re- 


—  IG  — 


liquiarum  retenlionem  in  Altari  simul  ac 
in  eo  patet  expositum  SSmum  Sacramen- 
tum.  Erroneae  huic  opinioni  causam  for- 
tasse  praebuerat  Gavanlus ,  qui  minus  ac- 
curala  usus  expressione ,  haud  reprobasse 
visus  est  huiusmodi  Reliquiarum  retenlio- 
nem,  dummodo  non  collocentur  alliori  in 
loco.  Foslquam  enim  dixeral  parL  1,  ad 
Missaiis  Ruhricas  tit.  20,  litt,  d,  agens  de 
praeparatione  et  ornamentis  Altaris.  Vasa 
quoque Reliquiarum  exponi  solent  hinc  inde 
vel  inter  candelab)a;  notat,  qua  in  re  ca- 
vendum  illud  erit,  ne  umquam  supra  lo- 
cum  Sacrameuti,  praesertim  si  e.rponatur 
populo  pro  oratiorie  publica,  Reliquiarum 
vasa  coUocentur:  decet  enim  sedere  Domi- 
num  in  alliori  loco  supra  servos  suos. 

2.  Verumtamen  heic  loci  cl.  Auctor  lo- 
quitur  stricte  de  ornatu  Altaris  et  carpit 
illorum  morem,  qui  vasa  cum  Sanctorum 
Reliquiis  collocare  non  dubitabant  in  medio 
supra  tabernaculum,  in  quo  recondila  as- 
servatur  Sanctissima  Eucharistia.  Summo- 
pere  dedecet,  ut  tabernaculum,  destinalum 
pro  Sacramenti  cuslodia  ,  simul  inserviat 
pro  basi,  ubi  exponaiitur  Reliquiae,  quod 
multo  m;igis  indecorum  notat  in  eiusdem 
Sacramenti  exposilione,  cuius  non  ex  pro- 
fesso,  sed  obiter  et  accidentaliter  meminit. 
Neque  ex  hoc  ceilo  consequitur  Gavantum 
non  reprobasse  collocationem  Reliquiarum 
inter  candelabra,  dummodo  id  fiat  in  hu- 
miliori  loco.  Quidquid  tamen  sil  de  Scri- 
ptoris  mente  ,  quam  nec  Meralus  attigit , 
quaeslio  oranis  cessal  ,  dum  Instructio  et 
laudatum  S.  R.  C.  Decretum,  ne  ulio  modo 
Reliquiae  apponanlur,  definiunt  ac  iubenl. 
Dixi :  InstrucLio  et  laudatum  Decretum ; 
quia  una  per  allerum  declaratur.  Forte 
enim  quis  opinari  posset  extensionem  legis, 
figuras  tantummodo  animarum  purgantium 
respicere,  quia  sanclio  postremo  eam  ponit 
relate  polissimum  ad  Expositiones ,  quae 
fiunt  in  earumdem  suffragium:  verum  De- 
cretum,  quod  longe  posterius  ea  est,  quam- 
libet  dubiiandi  rationem  eliminat,  genera- 
liter  arcens  Reliquias  ab  Altari,  in  quo  re- 
ipsa  SSmum  Sacramentum  est  expositum. 

3.  luval  hic  addere  quod  nolat  Cavale- 
rius  ibidem  cap,  7 ,  Decret.  28,  num.  1. 
«  Nobis  nec  arridet  usus  illarum  Ecclesia- 
sum  ,  quae  in  AUari  Exposilionum  sole- 
mnium  mediis  figuris,  iicel  ex  Sacra  Scri- 
ptura  depromptis,  apponunt  symbola  San- 
ctissimae  Eucharistiae;  etsi  enim  ipsa  sacra 
sint  et  in  aliis  circumslantiis  fortasse  pro- 
banda,.in  praesenli  nos  collaudare  non  pos- 


sumus,  quia  dum  ad  se  convertunt  intuen- 
tium  oculos  ,  fideles  distrahunl  ab  atten- 
tione  erga  SSmum  Sacramentum  et  ab  eius- 
dem  veneralione  ».  Haec  tamen  opinio,  si 
placet,  generaliter  sumpla  rigida  nimis  non- 
nullis  videbitur,  ac  propterea  non  sine  ali- 
qua  disLinctione  amplectenda.  Si  Clemen- 
tina  Instruclio  excipit  a  regula,  tantum- 
modo  pro  ornatu  Altaris,  in  solemni  expo- 
sitione  Quadraginta  Horarum  Angelorum 
simulacra,  che  facciano  figura  di  candelieri, 
certum  est  sub  regula  comprehendi  etiam 
medias  figuras,  licet  ex  Sacra  Scriplura  de- 
promptas;  censerem  etiam  eamdem  regu- 
lam  servandam  esse  in  aliis  Expositionibus, 
quae  more  consueto  fiunt:  tam  rigidus  non 
essem  quoad  aliquas  extraordinarias,  liceL 
solemnes,  quae  disponuntur  ad  inslar  Pro- 
scaenii ;  ut  in  his  tolerari  posse  videantur 
symbola  quaedam  Eucharistiae ,  dummodo 
intersit  Praesidum  approbatio.  Gavendum 
lamen,  ne  quid  collocelur,  quod  vel  ratione 
subiecli  repraesentati ,  vel  ratione  expres- 
sionis,  vel  alia  de  causa  convenire  haud 
posse  videatur. 

4.  Et  revera  in  solemnissima  illa  Ex- 
positione,  quae  fit  bacchanalium  tempore,  ad 
revocandum  populum  a  profana  spectacu- 
lorum  licentia,  in  Oratorio  S.  Mariae  Pie- 
tatis,  quod  a  FundaLore  P.  Caravita  dici- 
tur;  magnifica  extrui  solet  Machina,  in  cu- 
ius  summilate  residet  Sacramentum  tam- 
quam  in  gloria  inter  Angelorum  Choros;  in 
inferioii  vero  parte  aliqua  repraesentatur 
historia  vel  ex  Sacris  Literis ,  vel  ex  Ec- 
clesiae  fastis,  vel  ex  acLis  Sanctorum  lanti 
mysterii  symbolica.  Id  nedum  permiserunt 
Pontifices  Summi,  sed  et  praesentia  proba- 
runt,  cum  consueverint  illuc  ad  Sacramen- 
tum  adorandum  accedere.  Certum  esl  enim 
huiusmodi  morem  vere  religiosum  et  pium 
plurimum  conferre,  ea  praeserlim  occasio- 
ne,  ad  populum  alliciendum  devotionem- 
que  excitandam. 

5.  Heic  vero  loci  sciscitari  quis  posset: 
nura  semper,  ubicumque  et  qualibet  data 
occasione  removendae  sint  Reliquiae  San- 
ctorum  ab  Altari,  dum  venerationi  expo- 
nilur  SSmum  SacramenLum?  Diximus  supra 
regulam  esse  generalem;  eam  tamen  inlel- 
ligi  oporlere  exislimo  de  omnibus  exposi- 
tionibus  publicis ,  licet  ex  causa  privata , 
sive  hae  ad  longura,  sive  ad  breve  tempus 
fiant.  Publicam  tamen  lato  modo  dicimus 
quamcumque  Expositionem,  dum  e  Taber- 
naculo  extracLa  Sacra  Hostia,  in  Ostensorio 
detecto   aut   velato ,    omnium   adstantium. 


—  17 


oculis  in  Throno  patel.  Quod  etiam  obtinet, 
si  alicubi  in  raore  sil,  loco  Ostensorii,  Sa- 
cram  Pyxidem  velatam  sub  umbella  collo- 
care  quod  tamen,  ut  ex  infra  dicendis  pa- 
lebil,  ab  receptis  adprobatisque  ritibus  et 
Romanae  Ecclesiae  consuetudine  alienum 
longe  est.  Secus  vero  dicendum  de  Expo- 
sitionibus  omnino  privatis,  quae  pro  re  nata, 
improviso  quandoque  fiunt,  dum  aperto  Ta- 
bernaculi  Ostiolo  sacra  Pyxis  clausa  suoque 
velamine  obtecta  adstantium  oculis  subiici- 
lur,  quin  extrahatur  ad  populum  cum  be- 
nedictione  dimittendum.  Hoc  enim  in  casu 
inopportunum  esset  removere  ex  Altari 
Yasa  cum  Sanctorum  Reliquiis ,  dummodo 
lamen  nullum  supra  Tabernaculum  situm 
sit;  quemadmodum  paulo  ante  ex  Gavanto 
notavimus.  Quamquam  magis  congrueret 
solis  candelabris  et  floribus  instruere  Al- 
tare,  in  quo  Venerabile  Sacramentum  per- 
petuo  asservatur. 

6.  Subdit  Instructio  ,  ne  apponantur 
omnino  in  Altari  Imagines  animarum  pur- 
gantium,  vel  hae  sculptae  sint ,  vel  depi- 
ctae,  vel  qualibet  ex  materia  elaboratae. 
Haec  regula  praeceptiva  est  et  ad  omnes 
expositiones  extenditur ,  ne  illis  quidem 
exceplis,  quae  quandoque  solemniter  fiunt 
in  earumdem  suffragium;  quinimo  hae  ver- 
bis  expressis  regulae  subiiciuntur. 

7.  Nedum  vero  huiusmodi  imagines,  si- 
mulacra,  symbola  ab  Altari,  verum  etiam 
a  cappella  abesse  debent,  quemadmodum 
et  vela  nigri  aut  violacei  coloris  et  aulaea 
funebria.  Haud  enim  decet  haberi  lugubria 
in  loco,  ubi  micat  Ghristus  gloriosus.  Si 
Caeremoniale  Episcoporum,  lib.  2,  cap..  11, 
iubet,  ne  in  Missa  Pontificali  pro  defunctis, 
imaginibus  mortuorum  et  albis  crucibus 
distinguantur  paramenta  tam  Altaris,  quam 
Gelebrantis  et  Ministrorum  ,  nec  Libri  et 
Faldistorium;  multo  magis  funebria  arcenda 
sunt  ab  Altari  et  Sacello,  in  quibus  Augu- 
stissimum  Sacramentum  exponitur.  Aequum 
enim  est ,  ut  ornamenta  quaelibet ,  quae 
apponuntur,  respondeant  aliquo  modo  ma- 
ieslati  Summi  omnium  Domini  ,  qui  sub 
specie  panis  latens  adoratur  in  Throno  ex- 
positus;  etiamsi  finis  in  huiusmodi  Expo- 
sitione  intentus  sit  precatio  ad  animabus 
purgantibus  iuvandum. 

8.  Hinc  Sacra  Rituum  Gongregatio  in 
Antuerpien.  sub  die  10  Februarii  1685,  ad 
quaesita:  «  Num  liceat  Gonfralernitati  etc. 
exponere  SSmum  Eucharisliae  Sacramen- 
tum  cum  apparatis  nigris  et  in  Processione 
illud    deferre    cum   vexillis  nigri  coloris  ? 


An  eidem  Confraternitati  liceat  similem  ex- 
positionem  facere  in  Missa  et  Officio  defun- 
ctorum  cum  apparatu  pariter  nigri  coloris?» 
respondit  absolute :  Non  licere,  (in  hac  nova 
Gollectione  num.  174:4).  Ut  enim  Sacra- 
mento  solemniter  exposito,  quacumque  ex 
causa  id  fiat,  Pallium  Altaris,  Baldachinum 
aliaeque  supellectiles  aut  ornatus  debent 
esse  coloris,  qui  convenit  Sacramento,  ita 
etiam  apparatus  Sacelli  debet  esse  festivus  : 
quemadmodum  Feria  V  in  Coena  Domini 
expleta  Missa ,  et  Feria  VI  in  Parasceve, 
Templis  omni  destitutis  ornalu,  dum  luctus 
atque  tristitia  occupat  omnia  ,  ob  recolen- 
dam  Passionis  Dominicae  memoriam ;  nihi- 
lominus,  ex  Ecclesiae  instituto  et  Rubrica- 
rum  lege,  festive  ornatur  Sacellum,  in  quo 
Sacra  Hostia  asservatur.  His  accedit,  quod 
Sacra  Rituum  Gongregatio,  orta  quaestione: 
«  An  Gathedra  pro  concione  habenda,  piis 
quibusdam  in  exercitationibus  cum  Sacra- 
menti  Exposilione,  operienda  esset  pannis 
violaceis,  qui  color  magis  convenire  vide- 
batur  functioni,  an  coloris  albi  ratione  Sa- 
cramenti?  »  respondit:  Utendum  colore  albo 
quoad  exedron  in  Sanctissimi  Sacramenti 
Expositione. 

9.  Quamvis  vero  haec  universim  obti- 
neant  ex  praescripto  Ecclesiae  quoad  Al- 
tare  et  Sacellum;  lex  tamen  tanto  cum  ri- 
gore  non  est  accipienda,  ut  nihil  prorsus, 
occasione  Expositionis  pro  defunctis,  fune- 
bris  apparatus  sit  extra  Sacelli  cancellos  in 
Ecclesia.  Audiendus  Gavalerius,  qui  ad  hunc 
locum  inquit :  «  Quod  tu  extende  (regu- 
lam  scilicet  pro  Allari  ab  Instructione  la- 
tam)  ad  totum  Presbyterium ,  in  quo  Sa- 
cramentum  extat  expositum,  non  vero  ad 
ceteram  Ecclesiam,  in  qua  praeterea  panni 
nigri  supra  parietes  poterunt  extendi  et 
apponi  mortuorum  figurae,  quoties  Sacra- 
mentum  exponitur  ad  suffragandas  defun- 
ctorura  aniraas  ».  In  hac  ipsa  alma  Urbe 
invaluit  consuetudo,  quod  pluribus  in  Ec- 
clesiis  solemniter  celebratur  octiduum  post 
Festum  omnium  Sanctorum  pro  defunctis, 
cum  Sanctissimi  Sacramenti  Expositione, 
festive  adornato  Sacello,  in  quo  fit  Exposi- 
tio,  tota  vero  Ecclesia  nigris  pannis  vestita 
et  imaginibus  mortuorum;  quem  morem  ad 
quamplurimas  alias  Gatholici  Orbis  Eccle- 
sias  extensum  vigilantissimi  probarunt  An- 
tistites. 

10.  Hac  super  re  recentissimum  habe- 
mus  Sacrae  Rituum  Gongregationis  Decre- 
tum,  quod  esl  per  se  idoneum  ad  quas- 
libet  amputandas  quaestiones.  Ganonici  in- 


18 


signls  Collegiatae  Regiae  Ecclesiae  S.  Lau- 
rentii  Florentinae,  iustis  persolutis  nuper 
defuncto  totius  Etruriae  Regi  Ludovico, 
cum  adhuc  Ecclesia  funebri  esset  vestita 
ornatu,  in  ulterius  devoti  animi  argumen- 
tiim  publicas  preces  instituerant  coram  Sa- 
cramento  fidelium  venerationi  solemniter 
exposito  ,  amotis  lugubri  feretro  ,  palliis 
nigri  coloris  nedum  ex  Ara  principe,  sed 
etiam  ex  minoribus  Altaribus,  detractisque 
pariter  velis  nigris  alba  Cruce  signatis  con- 
tegentibus  Imagines  Sanctorum  supra  eas- 
dem  minores  Aras  collocatas ;  integro  ta- 
men  ambitu  Sacelli,  in  quo  expositum  erat 
Sacramentum,  ornalu  festivo  contecto.  Quae- 
stio  orta  est  inter  aliquos,  num  id  licuis- 
set ;  contendentibus  nonnullis  contra  Ec- 
clesiae  leges  fuisse  peccatum,  et  quidquid 
lugubre  supererat,  ab  Ecclesia  removendum 
exislimanlibus.  Religiosissimum  Capitulum, 
etsi  de  recte  facto  non  dubitaret ,  nihilo- 
minus  ad  os  obstruendum  adversus  vocife- 
rantes,  ad  Sacram  Gongregationem  recur- 
sum  habuit,  ut  haec  definiret  num  recte, 
an  perperam  se  gessisset;  et  insuper,  ut 
certam  haberet  regulam  in  similibus  ser- 
vandam.  Sacra  autem  Congregatio,  re  ma- 
ture  discussa,  respondit:  «  Gum  praecipua 
pars  Gappellae  ,  in  qua  manebat  SSmum 
Sacramentum  festivis  velis  ornata  fuerit , 
nihil  in  huiusmodi  facto  esse  reprehenden- 
dum;  imo  neque  necessariam  fuisse  remo- 
tionem  palliorum  nigri  coloris  a  minoribus 
Aris  ».  Id  pertinet  ad  probationem  facti ; 
quoad  modum  vero  servandum  in  simili- 
bus,  addidit:  «  Non  improbare,  quod  eo- 
dem  modo  iusta  persolvantur  ad  plures 
etiam  dies,  vel  pro  omnibus  fidelibus  de- 
functis,  vel  pro  defunctis  alicuius  Gongre- 
gationis  tam  Ecclesiasticorum  quam  Laico- 
rum  ».  Reprobavit  solummodo  morem  ali- 
cubi  invectum,  exponendi  SSihum  Eucha- 
ristiae  Sacramentum  in  privatis  exequiis. 
Sed  id  ad  rem  nostram  non  altinet. 

11.  Quum  igitur  Sacrae  Liturgiae  Pe- 
ritorum  auctoritas,  Ecclesiarum  Urbis  con- 
stans  consuetudo,  et  quod  magis  est ,  Sa- 
crae  Rituum  Gongregationis  Decreta  simul 
conveniant ,  quod  non  dedeceat  funebris 
apparatus  in  Ecclesia,  dum  preces  indicun- 
tur  pro  expiatione  animarum  purgantium, 
dummodo  Sacellum,  in  quo  publicae  vene- 
rationi  expositum  est  Augustissimum  Sa- 
cramentum,  festive  sine  ullo  luctus  inditio 
adornetur;  iam  patet,  quomodo  intelligenda 
sit  postrema  pars  sectionis  4  Clementinae 
Instructionis    coniungenda    cum    sectione 


praecedenti  ,  quae  circa  ornatum  Sacelli 
versatur.  Sed  de  hoc  satis;  progrediamur 
ad  alia. 

§  V. 

«  Sopra  detto  Altare  in  sito  eminente 
«  vi  sia  un  Tabernacolo  o  Trono  con  Bal- 
«  dacchino  proporzionato  di  color  bianco, 
«  e  sopra  la  base  di  esso  vi  sia  un  Gorpo- 
«  rale  per  coUocarvi  rOstensorio  o  Gusto- 
«  dia,  il  cui  giro  sara  attorniato  di  raggi 
«  e  non  vi  sara  davanti  alcun  ornamento, 
«  che  impedisca  la  vista  del  SSmo  ». 

1.  Si  festivus  esse  debet  ornatus  omnis 
cum  Sacelli,  tum  Altaris,  in  quo  publice 
exponitur  SSmum  Sacramentum,  ut  supra 
iam  vidimus,  multo  magis  decet,  ut  fesliva 
sint  omnia,  quae  immediate  inserviunl  Sa- 
cramento.  lubet  propterea  Instructio,  ut  Ta- 
bernaculum  seu  Thronus  cum  superimpo- 
sito  Baldachino,  in  quo  Ostensorium  coUo- 
candum  est ,  in  eminentiori  Altaris  parte 
assurgat,  velisque  sit  instriictus  albi  colo- 
ris:  «  Un  Tabernacolo  o  Trono  con  Bal- 
dacchino  proporzionato  di  color  bianco  ». 
Ne  tamen  censeas  album  colorem  ita  prae- 
scribi,  ut  non  liceat  alio  ornatu  Taberna- 
culum  seu  Thronum  vestiri  :  ornamenta 
excluduntur ,  quae  nullatenus  conveniunt 
Sacramento;  ceterum  si  Thronus  sit  coe- 
laturis  cum  superinducto  auro  aut  argento 
affabre  elaboratus  ,  pendentibus  e  corona 
laciniis  auro  pariter  et  argento  intextis  et 
in  intima  parte  tela  acu  picta  coopertus, 
vel  alio  non  absimili  modo  construclus; 
etiamsi  color  albus  vix  ac  ne  vix  quidem 
conspiciatur,  dummodo  nil  sit ,  quod  non 
conveniat  Sacramento  ,  tuto  poterit  adhi- 
beri. 

2.  Scite  distinguit  Instructio  Taberna- 
culum  seu  Thronum  pro  diversitale  Alla- 
rium,  in  quo  debet  collocari.  Illud  enim 
ex  quatuor  lateribus  apertum  adhibendum 
praecipue  est  in  Altaribus  ad  Orientem  po- 
sitis,  ut  undique  conspici  possit  Sacramen- 
tiim;  Thronus  vero  in  aliis  Altaribus,  quae 
unicam  habent  faciem  versus  populum. 
Quamquam  nec  Thronus  nec  Tabernaculum 
apponi  debent  in  Altaribus,  quibus  magni- 
ficum  imminet  Baldachinum,  vel  sustenla- 
tum  columnis,  ut  in  Urbis  Basilicis,  vel  ex 
laqueari  pendens ,  ul  in  Ecclesiis  S.  An- 
dreae  de  Valle,  S.  Mariae  ad  Martyres , 
S.  Mariae  supra  Minervam  et  in  aliis. 
Quantum  vero  ab  Altaris  superficie  Taber- 
naculum   seu    Thronus    eminere   debeat , 


—  19  — 


certo  nequit  determinari  ,  quum  id  potis- 
simum  dependeat  ab  Altaris  Saceliique  stru- 
clura,  a  machinae  elevatione,  a  maiore  mi- 
norique  apparatu,  a  quantitate  et  disposi- 
tione  luminum  et  aliis  id  genus  circum- 
stantiis. 

3.  Sicuti  aulem  sanctio  determinat  Ta- 
bernaculi  vel  Throni  cum  superimposito 
Baldachino  ornatum,  qui  Sacramento  con- 
veniat,  ut  non  iiceat  iis  coioribus  in  orna- 
mentis  uti,  quae,  iicet  festiva  sint,  ex  Ec- 
ciesiae  tamen  instituto  et  discipiina  adhi- 
beri  non  debent  in  iis,  quae  proxime  in- 
serviunt  Sacramento;  ita  etiam  et  alii  or- 
natus  sint  oportet,  quibus  Aitare,  in  quo 
exponitur  Sacraraentum,  instruendum  est, 
ad  differentiam  iiiorum  ,  quibus  vel  sole- 
mnitatis  causa,  vei  ex  legis  praescripto  in 
Oratione  Quadraginta  Horarum  vestiuntur 
Sacelli  parieles.  Quoad  hos  certa  non  de- 
terminanlur  tegumenta,  ut  supra  vidimus, 
et  aptari  possunt  vel  serica  damascena,  vel 
aulaea  attalica,  vel  depictae  teiae.  Verum 
iicet  iiuiusmodi  ornatus  ad  apponentium 
piacilum  adhiberi  possint ;  taies  nihilomi- 
nus,  ul  supra  innuimus,  esse  debent,  vei 
coior  spectetur,  vei  aiia  adiuncta  ,  quaies 
Sacramento  conveniunt.  Idcirco  hic  nostra 
Inslructio  expresse  vuit  Baldacchino  di  co- 
lor  hianco ,  quod  intelligendum  est  iuxta 
modum  supra  deciaratum;  eiusdemque  co- 
ioris  esse  debent  Aitaris  pailium  ,  veium 
humeraie,  baidachinum  portatiie,  ut  in  §  18: 
quoad  parietes  vero  et  Imaginum  veia,  unam 
dumtaxat  conditionem  apponit ,  ne  tegu- 
menta  aut  ornatus  historias  vel  quid  profa- 
num  exhibeant. 

4.  Mandat  praeterea  Instructio,  ut  Sa- 
crum  Corporale  extendatur  supra  Taber- 
naculi  aut  Throni  basim.  Id  tamen  non  est 
in  sensu  tam  rigido  accipiendum,  ut  non 
liceat  quandoque  Pallam  proraiscue  adhi- 
beri:  imo  quum  basis  ut  piurimam  sit  ni- 
mis  angusta ,  ideo  nequit  in  ea  explicari 
Corporale ;  et  nisi  apponatur  Palla ,  non 
secus  crit  quam  piicatum  aptandum.  Quam- 
quam  omnis  cessat  dubitandi  ratio  ,  quia 
etiam  Palla  venit  sub  nomine  Corporalis, 
tamquam  huius  pars.  Ita  Macri  ailatis  do- 
cumentis  in  suo  Hieroiexicon:  Palla  p^rs 
Corporalis,  sive  parvum  Corporale ,  quo 
Calix  cooperitur ;  et  anliquitus  Corporale 
appeliabatur  etiam  Palla,  ut  ex  Ordinibus 
Romanis,  Sacramentariis  et  antiquis  Ri- 
tualibus  probant  idem  Macri  et  Ducangius 
ad  V.  Coryorale.  Foeminis  Deo  devotis  ve- 
tituni  est  sacra   vasa  et  sacratas  Pallas 


(hoc  est  Corporaiia)  attingere.  Cap.  Sacra- 
tas,  Dist.  23.  Corporale  autem  erat  adeo 
amplum,  ut  et  Altaris  mensam  occuparet 
totam  ;  et  eius  pars  anterior  revoluta  ad 
Calicem  cooperiendum  inserviret.  Quamob- 
rem  cum  unum  et  idem  censeri  debeant 
Corporale  et  Palla,  pro  hac  non  habemus 
pecuiiarem  benedictionem,  sed  una  simul 
cum  Corporali  benedicitur.  Tametsi  post- 
modum  Palla  fuerit  invecta  et  a  Corporali 
separata,  ad  quodlibet  avertendum  pericu- 
lum,  quod  certe  imminebat,  dum  Galix  ope- 
riebatur  cum  revoiuta  anteriore  parte  Cor- 
poralis;  adhuc  tamen  censetur  et  est  pars 
Corporalis.  Vide  opus  de  Sacris  utensili- 
bus  Fabii  de  Aibertis,  qui  cap.  2,  num.  37, 
et  cap.  5,  num,  33,  censet  Pallam  divi- 
sam  a  Corporali  fuisse  Saeculo  Xll,  vel  XIII. 
Vide  etiam  Gavantum  ad  Rubricas  Missalis 
part.  2,  tit.  1,  de  Praeparatione  Sacerdo- 
tis  etc.  §  parva  pars  linea  etc.  Baruffal- 
dum  et  Gataianum  ad  Rituale  Romanum, 
tit.  de  Benedict.  Corporalium;  et,  ut  in- 
numeros  aiios  praeteream,  Gardinaiem  Bona 
de  Rebus  Liturgicis  lib.  1,  cap.  25;  et  Be- 
nedictum  XIV  de  Sacrificio  Missae  lib.  1, 
cap.  5,  num.  6. 

5.  Idcirco,  quin  uila  inferatur  violentia 
Instructionis  verbis,  quibus  Corporale  no- 
tatur,  substerni  poterit  Palla  Ostensorio, 
cum  Corporale  et  Palla  promiscua  sinl  no- 
mina;  quare  Innocentius  III  de  Mysteriis 
Missae  cap.  56,  inquit:  «  Dupiex  est  Paiia, 
quae  dicitur  Gorporale,  una,  quam  Diaco- 
nus  super  Altare  totam  extendit,  aitera, 
quam  supra  Gaiicem  piicatam  imponit  »  : 
Ait  plicatam;  unde  coiiigimus  aevo  Inno- 
centii  III  morem  recessisse  saitem  apud 
Italos,  unam  adhibendi  Pailam,  cuius  pars 
anterior  Galicem  operiebat ;  nondum  tamen 
alterum  obtinuisse  efformandi  Pallam  eo 
modo,  quo  ab  aiiquibus  retro  seculis  eadem 
in  usu  est ,  sed  adhuc  consuevisse  latam 
habere  extensionem,  ut,  licet  ad  unum  so- 
iummodo  effectum  tegendi  Gaiicem  desti- 
nata,  nonnisi  plicata  adhiberi  posset.  Satis 
haec  sunt,  ut  quisque  agnoscat,  aut  Cor- 
porale  plicatum ,  aut  Pallam  Ostensorio 
posse  substerni. 

6.  Subdit  Instructio  Ostensorii ,  quod 
etiam  custodiam  appeiiat,  orbem  radiis  cir- 
cumdatum  esse  ad  instar  Steliae  in  signum 
gloriae :  demandat  insuper,  ne  quid  ad  or- 
natum  collocetur  ante  Ostensorium  ,  per 
quem  Sacramenti  impedialur  aspectus.  Id 
inteiligendum  etiam  de  candelabris  et  lu- 
minibus,  quae  hinc  inde  lateraiiter  debent 


—  20  — 


disponi,  ut  aliqua  saltem  prope  sint  Sacra- 
mentum;  nullum  tamen  vel  minimum  im- 
pedimenlum  apponant  Sacram  Hosliam  in- 
tuentibus.  Non  inde  consequitur  haud 
posse  vasa  cum  floribus  collocari,  vel  supra 
Altaris  mensam,  vel  etiam  inter  candelabra, 
duramodo  in  humiliori  loco  sint  et  Augu- 
slissimi  Sacramenti  non  impediant  aspeclum. 
Et  revera  si  ante  ostiolum  Tabernaculi,  in 
quo  Sacra  asservatur  Eucharistia ,  non  est 
retinendum  vas  florum  ,  vel  quid  siraile, 
sed  potest  collocari  in  hurailiori  decenti 
loco,  ne  abscondatur  Iraago  D.  N.  I.  C,  vel 
depicta  vel  sculpta,  quemadmodura  Sacra 
Rituum  Congregalio  respondit  in  una  Con- 
gregationis  Montis  Coronae  die  22  lanua- 
rii  1701 ,  relata  in  hac  nova  CoUectione 
num.  2067  ad  10;  multo  raagis  vetitura 
id  est  ante  Sacramenlum,  quod  in  Throno 
exposilum  oraniura  intuentiura  oculis  pa- 
tere  debet. 

7.  Memorat  Inslructio  Ostensorium  seu 
Custodiam:  et  quoniam  particula  illa  seu 
nonnumquam  taraquam  disiunctiva  accipl- 
tur;  idcirco  nonnullis  res  inter  se  diver- 
sas,  licet  ad  unum  eumdemque  tinem  or- 
dinatas ,  significare  voluisse  visa  est.  His 
adnumeratur  Cavalerius ,  qui  ad  hunc  lo- 
cum  adnotat :  «  Ostensorio  vel  Gustodiae 
ad  eiusdem  instructionis  textum,  qui  con- 
sulto  posuit  /'  Ostensorio  o  Custodia ,  ut 
inde  detur  intelligi  Sacramentum  non  ne- 
cessario  exponendum  esse  in  Ostensorio, 
quod  licet  ad  rera  forsan  sil  instruraentum 
aptius ,  modernae  tamen  est  invenlionis  ; 
sed  integrum  adhuc  esse  illud  exponere 
mediis  instruraentis  illis  significatis  ampliori 
Gustodiae  nomine,  quibus  illud  idem  ex- 
ponere  et  per  Processionem  gestare  so- 
lebat  antiquitas  ».  Et  tom.  4,  cap.  11,  De- 
cret.  1,  num.  11:  «  Gustodiae  itaque  no- 

mine veniunt  etiam   inslrumenta   illa, 

quibus  olim  SSmum  Sacramentum  exponi 
et  prdcessionaliier  deferri  solebat  ».  Ve- 
rum,  pace  tanti  viri,  concedara  Custodiae 
nomen  antiquitus  usurpatum  fuisse  ad  ca- 
psulam  seu  vas  significandum,  in  quo  re- 
condebatur  Eucharistia,  vel  exponenda  vel 
suppliciter  circumferenda  ;  nego  taraen  , 
quod  in  sensu  Instructionis  verba  illa  Osten- 
sorio  0  Custodia ,  disiunclive  accipienda 
sint :  sub  diversa  vocum  expressione  per 
eadera  verba,  ut  synoniraa,  una  eademque 
res  intelligilur.  Idem  quippe  instrumentum 
Ostensorium  esl,  quatenus  raediis  cristallis 
sacrara  intuentibus  exhibet  Hostiam  ;  Cu- 
stodia  vero,  quatenus  Sacramentura  inclu- 


dit,  ut  videri  quidem  possit,  non  ilem  tangi. 
Gerte  Clemens  XI,  qui  primus  ineunte  an- 
no  1705  Instructionem  disponi  et  evulgari 
iussit,  aevi  sui  laudabilem  et  rationabilem 
consuetudinem  prosequutus  est ;  neque  id 
intendisse  dicendus,  quod  anteactis  seculis 
obtinuerat,  sed  iam  erat  antiquitate  obso- 
letum,  vel  alicubi  tantum ,  non  autem  in 
Urbe  et  Italia  fere  tota,  adhuc  servabatur. 

8.  Suam  sententiam  tuetur  Cavalerius 
auctdritate  Grcgorii  Thuronensis  lib.  1,  de 
Gloria  Martyrum,  qui  Gustodiae  meminit 
ad  lurris  sirailitudinem  elaboratae:  «  Acce- 
ptaque  Turre  Diaconus,  in  qua  Mysteriura 
Dominici  Gorporis  habebatur,  ferre  coepit 
ad  ostium;  ingressusque  Templum,  ul  eam 
Altari  superiraponeret,  elapsa  de  raanu  eius 
ferebatur  in  aera  »  :  Et  exemplo  instru- 
menti  illius  ,  quo  insigniri  solel  «  Imago 
S.  Glarae  Assisiensis,  quae  ,  Saracenis  Mo- 
nasteriura  invadere  conantibus,  ad  eius  por- 
tam  afferri  voluit  SSmum  Sacramentum  ». 
Hadc  taraen  quid  prosunl  ?  Turris,  Golum- 
bae,  Gapsulae  argenteae,  eburneae,  aliave 
cuiusvis  formae  et  raateriae  vasa  sub  Cu- 
stodiae  nomine  veniunl,  non  item  Ostenso- 
rii ,  nisi  hoc  vocabulum  lato  modo  acci- 
piatur  pro  ostensione  Inslrumenti  seu  Ga- 
psulae,  in  quo  recondebatur  Sacrum  Ghristi 
Gorpus  oculis  intuentium  minime  patens. 
Non  enim  Sacramentura  tunc  exponi  con- 
suevit,  ut  modo  fit,  et  aliquibus  retro  se- 
culis  fieri  coepit :  si  morera.  hunc  longe 
prius  obtinuisse  quis  velit,  haud  ullura  do- 
curaentura  reperiet ,  quo  evincat  Sacram 
Hostiam,  ut  raodo  est,  ope  Ostensorii,  quae- 
curaque  eius  forma  sit,  visibilem  fuisse. 

9.  Christianus  Lupus  in  aureo  Tractatu 
de  Processionibus,  agens  de  Sanctissimi  Sa- 
craraenti  publica  Expositione,  Oper.  tom.  VI, 
pag.  362,  quandonam  inceperit  in  Ecclesia 
Latina  detectara  exponi  Sacrara  Euchari- 
stiam ,  se  ignorare  fatetur  ;  putat  tamen, 
hunc  morera  multo  esse  antiquiorera  aevo 
Urbani  IV ,  qui  Pontifex  fuit  renunciatus 
anno  1261.  Vide  taraen  qua  ratione  raotus 
ila  opinetur.  «  Quia,  inquit,  S.  Glara  ipsum 
(scilicet  Sacramentum)  nequaquam  asportari 
iussisset  ad  Monasterii  portam,  nisi  consue- 
visset  exponi  in  Ecclesia  et  forsan  extra 
ipsam  etiam  deportari  ».  Sed  haec  argu- 
mentandi  ratio,  praeterquamquod  a  siraplici 
coniectura  petitur,  ac  propterea  certitudinis 
gradura  nequit  obtinere,  non  valet  ad  finem, 
quem  intendimus.  Eslo  quidem  vas  illud, 
in  quo  tamquam  in  custodia  asservabatur 
Sacramentum,  extrahi  quandoque  e  Taber- 


21  — 


naculo  consuevisse  et  publicae  exponi  ve- 
neralioni,  et  etiam,  si  vis,  in  Processioni- 
Itus  circumferri ;  non  propterea  consequitur 
Sacram  Hostiam  conspici  potuisse;  imo  cer- 
lum  est  solam  patuisse  custodiam.  Lupum 
refellit  Benedictus  XIV,  neque  exemplum 
S.  Ctarae  prodesse  demonstrat.  «  Cum  au- 
tem,  inquit  Instit.  30,  num.  4,  in  aclis 
S.  Glarae  habeatur,  quod  Divinam  Eucha- 
ristiam  praeferri  voluit  •»  argentea  capsa 
intus  ebur  inclusa,  «  hinc  non  sequitur  eam 
disciplinam  tunc  fuisse,  ut  palam  populo 
proponeretur,  uti  recte  expendit  Thiersius 
lib.  2,  cap.  2,  pag.  133  ».  Patet  hinc  li- 
centia  pictoribus  permissa,  hoc  fuisse  usos, 
qui ,  cum  alius  non  suppeteret,  ut  aliquo 
sensibili  modo  ostenderent  ad  Monasterii 
ianuam  Sacramentum  fuisse  delatum,  loco 
argenteae  capsulae  licitum  sibi  esse  duxe- 
runt  subslituere  ciiindricum  vas  undique 
per  girum  columellis  intersectum  ac  cri- 
stallis  munitura,  quorum  ope  Sacra  Hostia 
conspici  posset.  Numquid  vero  a  piacito 
pictorum,  ad  aliquid  certo  firraandum,  ar- 
gumenta  petenda  sunt,  si  quod  ex  quadam 
necessitate  eis  licuisse  putandum  est,  facto 
repugnet? 

10.  Et  revera  idem  Lupus  coniecturam 
illam  suam  muiti  pendendam  non  esse  plane 
ostendit  concludens:  «  Quidquid  sit ,  post 
Urbani  IV  Decretum  pietas  coepit  esse  fre- 
quentior;  et  brevi  tempore  fuit  admissa 
(publica  Sacramenti  expositio)  apud  omnes 
Ecclesias....  Eodem  tempore  (circa  Urbani 
aetatera)  quidam  coepisse  putant  monstra- 
toria  Sacramenti  vasa  in  variis  formis  ». 
Quod  si  monstratoria  seu  monstrantia  vasa 
circa  Urhani  IV  tempora  invecta  sunt,  con- 
cludimus  anteactis  seculis  in  usu  non  fuis- 
se;  et  Sacramentum  in  undique  clausis  cu- 
stodiis  asservatum,  licet  ea  vasa,  in  quibus 
recondebatur  Sacra  Hostia,  quandoque  edu- 
cerentur,  vel  in  Altari  exponenda,  vel  in 
Processione  circumferenda. 

11.  Quod  adeo  verum  est,  ut  Thiersius 
in  suo  tractatu  de  expositione  SSmi  Sacra- 
menti  lih.2,  cap.  4,  an  stalim  ab  initio  pa- 
tenter  delala  fuerit  Eucharistia  ,  vehemen- 
ter  dubitet;  et  in  eam  propendet  senten- 
tiam,  «  quae  sustinet  Sacramentum  in  ca- 
lice  seu  vase  alio  absconditum  deportatum 
fuisse  ».  Bene  idcirco  huiusmodi  vas  Cu- 
stodia  potius  quam  Ostensorium  dicebatur. 
Martene  de  antiquis  Ecclesiae  ritihus  lih.  4, 
cap.  29,  num.  5,  dubiam  rem  esse  vult  et 
plurima  aifert  documenta ,  quae  utrique 
sententiae  favere  videntur.  Forte  enim,  ut 


saepe  accidit ,  dum  aliquid  ad  variabilem 
disciplinam  pertinens  n"ovam  induit  formam, 
paulatim  coepit  in  aliqua  Ecclesia  deteclum 
exponi  Sacramentum,  retinentibus  aliis  an- 
tiquum  morem,  donec  et  etiam  ipsae  no- 
vum  ritum  ,  ut  religioni  et  pietati  conso- 
num,  sensim  sine  sensu  adoptarunt. 

12.  Parum  tamen  id  interest.  Vel  enim 
aevo  Urbani  IV  invecta  fuerint  vasa  mon- 
sirantia,  quorum  ope  Sacramentum  publice 
exponeretur ,  vel  multo  post  (vetustiora 
cerle  non  sunt);  parum  hoc  ad  hodiernam 
disciplinam,  quam  unice  spectare  debemus, 
confert.  Aevo  S,  Caroli  Borromaei  anti- 
quioris  disciplinae  aliqua  adhuc  vestigia 
supererant.  Exponebatur  quidem  Sacra  Ho- 
stia  mediis  cristallis  conspicienda,  licet  va- 
sis  forma  longe  diversa  esset  ab  ea,  quae 
modo  in  usu  est,  et  turrim  seu  cilindricum 
Instrumentum  in  piramidis  formam  desi- 
nens  repraesentaret ,  ad  illius  modum  in- 
slructum,  qui  parum  diifert  ab  eo  quem 
exhibent  Pictores  in  .S',  Clarae  Imaginibus. 
Vide  Acta  Ecclesiae  Mediolanensis  part.  1, 
pag.ll6,  part.  4,  pag,543,  editionis  Pa- 
tavinae.  Ne  tamen  visibiliter  omnino  pate- 
ret  Hostia,  ob  reverentiam  Sacramenti,  vas 
illud,  quod  parvum  Tabernaculum  dicitur, 
ad  differentiam  maioris,  in  quo  asservaba- 
tur,  oblongo  velo  cooporiebatur.  Ita  in  iis- 
dem  Actis  part.  4,  pag,  681.  «  Per  questa 
Orazione  (scilicet  Quadraginta  Horarum)  il 
Santissimo  Sacramento  si  collochi  sopra 
l'Altare  maggiore  e  fuori  del  Tabernacolo 
maggiore,  con  un  velo  di  seta,  che  cuopra 
il  Tabernacolo  piccolo  ,  che  ha  dentro  il 
Santissimo  Sacramento;  e  sia  tanto  lungo, 
che  faccia  due  ali  dalle  parti,  cio6  sino  alli 
due  corni  deil'  Altare  ,  V  uno  dell'  Evan- 
gelo,  r  altro  dell' Epislola  »,  Quae  sane 
Sancti  Antistilis  regula  plene  demonstrat 
nondum  invectum  fuisse  Thronum,  in  quo 
Sacramentum  exponeretur,  sed  cum  sacrum 
vas  illud  continens  iu  Altaris  mensa  extra 
Tabernaculum  maius  collocandum  esset,Ioco 
Throni  et  Baldachini,  imponebatur  velum, 
quod  forte  aliquo  modo  tegens  Sacram  Ho- 
stiam,  raaiorem  ei  venerationem  conciliabat. 

13.  Temporis  successu  Ostensorium  ex- 
poni  coepit  sub  haldachino  sive  umbella  in 
Expositionibus  publicis ;  et  antiquus  mos 
retentus  in  aliis  minus  solemnibus  et  ex 
causa  privata.  Forma  vero  Ostensorii  in 
aliam  longe  diversam  ,  quae  modo  in  usu 
est,  mutationem  subiit;  et  quae  prius  vasa 
monstrantia  dicebantur ,  instructa  postmo- 
dum    ad    formam    sphaericam    ex   utraque 


22  


parte  complanatam ,  appellari  coeperunt 
Ostensoria,-  et  cura  antiquitus  non  essent 
in  usu,  ideo  nec  Macri,  nec  Du-Cangius 
in  respectivis  glossariis  eamdem  comme- 
raorarunt.  Baruffaldus  ad  Ritual.  Roman. 
litul.  80,  §  2,  ubi  legitur:  «  Hostiam  in 
solemni  Processione  deferendam  in  Taber- 
naculum  ita  reponendam  ,  ut  per  vitrum 
seu  cristallum  ,  quo  ipsum  Tabernaculum 
circumseptum  esse  debet,  exterius  adoran- 
tibus  appareat »;  notat  «  Tabernaculum,  de 
quo  hic  Rubrica  loquitur,  idem  est  ac  Osten- 
sorium,  quod  aliter  appellatur  Monstranlia, 
Sphaera  et  Turris.  Antiquitus  ad  raodum 
cylindricum  construebatur  eo  pacto,  quo 
hodie  Moniales  S.  Glarae  utuntur....;  re- 
center  vero  ad  instar  Sphaerae  solet  effor- 
mari,  cum  suis  radiis  ad  similitudinem  Solis 
seu  Stellae  ».  Vide  etiara  Catalanum  ad 
hunc  Ritualis  locum. 

14.  Quamobrera  concludimus  in  Cle- 
mentina  Instructione  vocabulum  Custodiae 
fuisse  usurpatura  taraquam  Ostensorii  syno- 
nimum  ob  dupiicem  significatura  ,  quem 
Ostensorium  habet ;  non  autera  ut  instru- 
mentum  et  vas  ab  Ostensorio  diversum,  vel 
hoc  sit  in  forraa  sphaerica  radiata,  vel  cir- 
cumseptum  cristallis  ad  raodum  Cylindri, 
Piramidis  aut  Turris;  quod  tamen  iure  cen- 
seo  aevo  Clementis  XI  non  araplius  fuisse 
in  usu  et  solara  radiatam  Sphaeram  adhi- 
beri  consuevisse.  Quaecuraque  enira  sit  eius- 
dem  forma,  idera  tamen  est  usus,  scilicet 
patefaciendi  Sacram  Hostiam  oculis  intuen- 
tium;  idcirco  ab  ostendendo  Ostensorium 
debet  appellari ;  longe  secus  ac  Turris  erat, 
de  qua  Gregorius  Thuronensis,  et  argentea 
capsula,  quam  Assisiensis  Clara,  ad  Mona- 
sterii  ianuam  deferri  iussit.  Haec  dicta  sint, 
ne  perperam  recessisse  videar  a  sententia 
Cavalerii ,  qui  arbitratur  Ostensorium  et 
Custodiam  in  sensu  Instructionis  instrumfenta 
esse  diversa.  Forte  enim  Auctor,  ceteroqui 
clari^simus,  significare  voluit,  non  dedece- 
re,  si  quod  Ostensorium  dicimus ,  non  ad 
modura  radiantis  Sphaerae  ,  sed  iuxta  ve- 
terem  morem  construatur,  ut  in  S.  Glarae 
Imaginibus  pingi  solet ;  et  ab  aliquibus  eius 
Instituti  Monialibus,  ut  Baruffaldus  notat, 
adhuc  retinetur.  Sed  contra  ipsum  est  ea- 
dem  Instructio,  quae  praecipit:  «  Ostenso- 
rio  0  Gustodia  ,  il  cui  giro  sari  attorniato 
da  raggi  ».  Quid  clarius  ad  designandum, 
distinguendum  Ostensorium  orbicularisfigu- 
rae,  quod  Sphaeram  dicimus?  Praeterea 
Vas,  quod  exhibent  Glarae  Imagines,  quura, 
Ut  yidimus,  longe  distet  ab  illo,  quod,  ea 


iubente,  ad  Monasterii  ostinm  delatum  fuit 
et  patentem  sacram  Hostiam  exhibeat,  potest 
Ostensorii  nomine  donari. 

§  VI. 

«  Ardano  sopra  l'  Altare  almeno  vent; 
«  lumi  continuamente,  cio6  sei  candele  di 
«  una  libbra,  tre  per  parte  dalli  lati  della 
«  Groce,  ed  otto  candele  dalla  parte  supe- 
«  riore,  con  altre  quatlro  daili  lati  deirO- 
«  stensorio,  nella  cui  parte  opposta  non  vi 
«  si  ponga  onninamente  lume  alcuno  ;  e 
«  sieno  finalmente  due  Torcieri  con  le  fiac- 
«  cole  almeno  di  tre  libbre  runa.  L'istesso 
«  numero  di  lumi  vi  sia  anche  di  notte, 
«  dopo  serrata  la  Ghiesa:  nella  sera  si  met- 
«  tano  lumi  sufficienti  per  evitare  la  con- 
«  fusione,  i  quali  stiano  accesi  finche  si  chiu- 
«  dano  le  porte  di  essa.  Potranno  anche  di 
«  giorno  oscurarsi  le  fenestre  vicino  aiFAl- 
«  tare  dell'  Esposizione  ,  ad  effetto  di  rac- 
«  cogliere  la  mente  de'  Fedeli  all'  ora- 
«  zione  ». 

1.  De  Lurainibus,  quae  ardere  continuo 
debent ,  dum  Sacramentum  publice  expo- 
nifur  pro  Oratione  Quadraginta  Horarum, 
agit  praesens  Instruclionis  sanctio.  In  ea 
praecipitur,  ut  saltem  viginti  nunquam  de- 
sint,  quorum  duodeviginti  luceant  in  AI- 
tari,  duo  vero  in  magnis  candelabris  hinc 
inde  in  plano  Presbyterii  circa  gradus  Al- 
taris  oppositis  ;  eorumdem  poudus ,  quali- 
tatem,  distribulionem  designat,  ne  quid  fieri 
contingat  ad  Rectorum  et  Sacristarum  pla- 
citura,  quod  aut  non  deceat,  aut  minus  Sa- 
cramenti  maiestati  functionisque  solemni- 
tati  conveniat.  Huiusmodi  autem  sanctio, 
ni  fallor,  partim  praeceptiva,  partim  dire- 
ctiva  videtur.  Praeceptivam  puto  quoad 
cereorura  numerum,  et  dictio  illa  almeno 
scite  adhibetur,  ne  cuiquam  liceat  minorem 
cereorum  numerum  apponere;  quamvis  in 
Ecclesiarum  Praesidum  potestate  sit  quan- 
titatem  addere  multo  maiorem.  Quod  si  lu- 
miuaria  copia  abundent ,  non  est  necesse , 
ut  orania  continuo  ardeant;  poterunt  iden- 
tidera  alia  extingui ,  alia  suffici  extinctis , 
omnia  iterura  accendi,  dura  frequentior  est 
populi  concursus  et  solemnia  celebrantur 
Mysteria,  dumraodo  nuraquam  deficiat  nu- 
merus  a  lege  praescriptus,  quo  minor  non 
sit  oportet  etiara  in  Expositionibus  ,  quae 
ex  privata  causa  fiunt,  veluti  notat  Instru- 
ctio  §  36. 

2.  Quoniam  vero  per  horas  quadraginta 
diu  noctuque  numquam  cessare  debet  Ora- 


-  23, ,- 


tio;  ideo  iubet  insuper  haec  sanctio,  ut  etiam 
nocturno  tempore  ,  licet  clausis  Eccle- 
siae  ianuis,  totidem  ac  in  die  coUucescant 
lumina.  Aliquid  lamen  de  rigore  remittens, 
Ecclesiarum  consulit  paupertali:  quamobrem 
permittit ,  ut  interea  adhiberi  possint  lu- 
mina  ex  aha  vihori  materia ,  puta  ex  oleo 
aut  adipe,  dummodo  saltem  decem  ex  cera 
sint ,  quorum  pondus  non  determinatur , 
quum  solum  qualitas  et  numerus  sint  in 
praecepto. 

3.  Quod  vero  atlinet  ad  cereorum  pon- 
dus,  qui  ardere  debent  de  die,  ab  Instru- 
ctione  praescriplum ,  dubitarem  num  hac 
in  parte  sanctio  praeceptiva ,  an  direcliva 
sit,  Non  omnes  namque  Ecciesiae  opibus 
abundant ,  ut  sustinere  valeant  onus  viri- 
bus  impar.  Nam  si  unius  librae  esse  de- 
bent  candelae  apponendae  in  inferiori  gra- 
du,  maioris  certe,  aut  saltem  aequalis  pon- 
deris  esse  deberent  octo  illae  apponendae 
nella  parte  superiore,  licet  quoad  istas  ni- 
hil  de  pondere  Instruclio  determinet.  Idem 
dicas  de  cereis  apponendis  in  plano  Pre- 
sbyterii.  Ne  igitur  pauperes  Ecclesiae  ni- 
mis  graventur ,  directionem  potius ,  quam 
positivum  praeceptum  sanctio  importare  vi- 
detur. 

4.  Gum  igitur  Instructionis  regula  non 
in  omni  parte  praeceptiva  sit,  non  dubito 
directivam  eam  esse  quoad  luminum  distri- 
butionem  ;  quamobrem  si  ab  ea,  rationabili 
ex  causa,  tantillum  recedatur,  nuUum  certe 
erit  piaculum.  Id  enim  in  more  positum 
est.  Machina  magnificentius  construi  solet, 
candelabrorum  forma,  copia,  distributione 
variata;  non  eadem  semper  coHucent  lu- 
minaria  ,  sed  alia  modo  extinguuntur  ,  ut 
alia  eorumdem  loco  accendantur ;  et  sic 
omnia  consumplione  aeque  decrescant  et 
omnis  arceatur  ,  quae  visum  offendit ,  dif- 
formilas.  Hoc  in  casu  non  video,  cur  non 
liceat  accensa  luminaria  diversimode  dis- 
Iribuere ;  dummodo  tamen  quatuor  saltem 
ad  Throni  iatera  prope  Ostensorium,  et  duo 
fanalia  ardeant  in  plano  Presbyterii  prope 
gradus  Altaris.  Secus  enim  opus  foret ,  ut 
quae  extinguuntur  et  quae  accenduntur 
eiusdem  sempei-  essent  ponderis,  quod  dif- 
ficile  est  et  simetricus  ordo  plerumque  non 
palitur.  lllud  vero  vim  habet  praecepti  , 
quamvis  non  verbis  expressum ,  quod  non 
liceat  luminaria  e  conspectu  Ostensorii  col- 
locare,  per  quae  eiusdem  visio  impediatur: 
nam  in  superiori  §  notatum  iam  fuerat : 
«Non  vi  sara  davanti  alcun  ornamento,  che 
impedisca  la  vista  del  Sacramento  »:  quod 


de   luminaribus    eliam    intelligendum   est, 
cum  eadem  militet  ratio. 

5.  Et  quamvis  praeceptivum  sit  alte- 
rum  ,  videlicet:  «  Nella  cui  parte  op- 
posta  non  vi  si  ponga  onninamente  lume 
alcuno  »;  discrimine  est  opus,  ne  generice 
nimis  pro  omni  casu  id  accipiatur.  Sensus 
Instructionis  videtur  ,  ne  sub  Throni  um- 
bella  a  parte  postica,  ut  magis  splendescat 
Sphaera  cum  radiis  continens  Sacramentum, 
lateat  aliquod  lumen,  quod  illam  artificio 
illuslret.  Si  diversa  ei  appingatur  signifi- 
catio,  obtinebit  solummodo  quoad  Altaria, 
quae  unam  habent  faciem  e  conspectu  po- 
puli,  qui  convenit  in  Ecclesiam.  Nam  quoad 
Altaria,  quae  ad  orientem  sila  sunt,  ac  du- 
plicem  habent  faciem  e  conspectu  populi 
et  Gleri,  ut  in  Patriarchalibus,  Basilicis  et 
aliis  Urbis  Ecclesiis,  lex  locum  non  habet, 
quum  ex  utraque  parte  ardere  debeant  lu- 
minaria,  praesertim  vero,  quae  in  Throno 
sunt,  ita  ut  lateraliter  quatuor  e  conspectu 
Ecclesiae  et  alia  quatuor  e  conspeclu  Ghori 
nunquam  desint. 

6.  Haec  pertinent  ad  Expositiones  so- 
lemnes  Quadraginta  Horarum.  Translato  vero 
sermone  ad  alias ,  quae  per  annum  fiunt, 
sive  ex  causa  publica  sive  ex  privata,  vel 
ex  praecepto  vel  ex  arbitrio  ,  cum  Sacra- 
mento  detecto  aut  velato,  sed  publice  in 
Throno  patente ;  eumdem  cereorum  nume- 
rum  accendi  debere  supra  innuimus  ,  ex 
regula  eiusdem  Instr^uctionis  §  36.  Quae 
tamen  sanctio  praeceptiva  est  pro  Ecclesiis 
Urbis  tantummodo,  nec  eadem  regula  ne- 
cessario  servanda  est  ubique  locorum  extra 
Urbem,  quamvis  laudabile  sit,  ut  omnes  se 
ei  conforment.  Ideo  si  in  aliqua  Dioecesi 
mos  oblineat  exponendi  SSmum  Sacramen- 
tum  pro  Oratione  Quadraginla  Horarum, 
congruit,  ut  viginti  cerei  ardeant  de  die, 
noctu  vero  idem  non  deficiat  numerus, 
licet  non  omnia  lumina  ex  cera  sint ,  sed 
aliqua  ex  viliori  materia.  Sed  quoniam  non 
semper,  non  ubique  fieri  potest  quod  ma- 
gis  congruit ,  dummodo  fiat  quod  saltem 
decet;  ideo  si  alicubi  diversa  sit  ratio,  vel 
ex  Synodorum  praescripto,  vel  ex  probata 
consuetudine  (quandoquidem  debitae  vene- 
rationi  consultum  sit)  non  videtur  repro- 
banda.  Quamquam  enim  nulla  lex  habea- 
tur  ,  ubique  tamen  locorum  prostant  aut 
synodalia  Decreta,  aut  Episcoporum  Edicta 
aut  laudabiles  et  rationabiles  Gonsuetudi- 
nes,  quae  pro  respectivis  Dioecesibus  vim 
saUem  directivae  legis  habent.  Nedum  enim 
habenda  ratio  est  ad  Sacramentum,  cui  per 


quamcumque  ingenlem  luminum  copiam 
numquam  salis  honoris  deferri  potest,  sed 
eliam  ad  Ecclesiarum  et  locorum  angustias, 
ne  ob  egestatem  absterreantur  ab  exposi- 
tione  cum  non  levi  pietatis  delrimento,  vel 
onere  graventur,  cui  ferendo  impares  ex- 
periuntur  vires. 

7.  Hanc  autem  fuisse  rationem  non  du- 
bito  ,  qua  motus  S.  Carolus  Borromaeus 
Antistes  Mediolani,  ubi  longe  ante  iam  in- 
valuerat  laudabilis  usus  Orationis  Quadra- 
ginta  Horarum  cum  simullanea  SSmi  Sa- 
cramenti  expositione,  praescripsit  «  Le  can- 
dele  0  cerei  al  piu  siano  dieci,  almeno  sei 
d'  onesta  grossezza  ;  e  vi  siano  anche  lam- 
padi  che  non  siano  per6  piu  di  dodici  o 
Iredici  » :  licet  solemnissima  esset  huius- 
modi  expositio,  ut  colligitur  ex  aliis  regu- 
iis,  quas  servandas  tradit :  Act.  Ecdes.  Me- 
diolanen.  Tom,  2,  edition.  Patavinae  pa- 
gina  681,  et  sequen.  Solertissimus  Anti- 
sles  hoc  pacto  consuluit  pauperibus  Eccle- 
siis,  quae  nimis  non  erant  gravandae.  Forte 
etiam  providere  voluit,  ne  inter  Ecclesia- 
rum  Rectores  quaedam  oriretur  aemulatio, 
quae  non  semper  unam  habet  originem  a 
religione  et  pietate  ;  sed  verecundiam  af- 
fert  illis,  qui  nequeunt  tot  sumptus  facere; 
et  nonnunquam  causa  est  dissidii ;  neces- 
saria  ea  regula  erat,  quia,  ut  ait  Lucius  Fer- 
raris  Verb.  Eucharistia  art.  1 ,  num.  6, 
hyperbolica  tamen  usus  expressione  «  tanto 
studio  facere  aggressi  sunt  Mediolanenses, 
ut  nisi  luminum  et  apparatuum  sumptus 
coerciti  fuissent ,  cera  et  olei  inopia  labo- 
randum  perpetuo  fuisset  ». 

8.  Sed  recentiora  quaeramus.  Benedi- 
ctus  A7V,  dum  erat  Bononiae  Episcopus, 
modum  praescribens  in  Oratione  Quadra- 
ginta  Horarum  per  Dioecesim  servandum, 
iussit :  «  Si  per  noctem  Sacra  Eucharistia 
super  Altari  posita  sit ,  ardeant  duodecim 
faces  ».  Instit.  30,  num,  24.  Quot  de  die 
lucere-  debeant ,  hic  non  dicit ;  eumdem 
tamen  ad  minus  voluissenumerum,  certum 
est;  quia  pro  aliis  Expositionibus  fieri  so- 
litis  Bononiae  quotidie  per  turnum  ,  quas- 
dam  praescribit  regulas,  quarum  altera  est, 
« ut  duodecim  saltem  cerei  circum  ar- 
deant  ».  Ibidem  n.  17.  Equidem  si,  quid 
magis  congruat,  quaeratur,  ut  venerationi 
simul  et  decentiae  consulatur  in  Exposi- 
tionibus,  quae  per  turnum  fiunt,  extra  ta- 
men  Urbem  ,  non  ad  modum  Quadraginta 
Horarum  singulis  hebdomadae  diebus  :  re- 
cedendum  non  esse  crederem  a  methodo 
pro  Ecclesiis   Givitatis  Bononiae  a  Benedi- 


24  — 

cto  XIV  praescrlpta,  scilicet  ut  saltem  cerei 
duodecim  continuo  ardeant.  Dixi  saltem, 
quia  in  facultate  erit  maiori  copia  lumina 
apponere ,  si  id  exposcat  fidelium  pietas 
vel  Ecclesiae  maius  onus  subire  valeant; 
minorem  haud  convenire  crederem,  ob  de- 
centiam,  qua  sacra  illa  actio  est  peragenda. 
Quod  certe  servandum  est,  quoties  Osten- 
sorium  collocatur  in  Throno  vel  detectum 
aut  velatum.  Etenim  vel  ex  causa  publica 
id  fiat,  vel  ex  privata,  semper  tamen  ali- 
quam  habet  solemnitatem  :  idcirco  nostra 
Instructio  in  Urbe  exposcit  eumdem  ar- 
dentium  cereorum  numerum  tara  pro  Ex- 
positione  Quadraginta  Horarum  ,  quam  in 
qualibet  alia,  licet  velatum  sit  Ostensorium, 
ut  supra  vidimus. 

9.  Quod  si  ex  causa  privata  fiat  Expo- 
sitio,  aperto  scilicet  Tabernaculi  Ostiolo, 
quin  sacra  Pyxis  extrahatur,  non  aliter  fieri 
debel,  quam  sex  saltem  ardentibus  cereis, 
quemadmodum  iubet  Sacra  Congregatio 
negotiis  Episcoporum  et  Begularium  prae- 
posita  sub  die  9  Decembris  1602.  Quate- 
nus  vero  alicubi  in  more  sil ,  obtenta  ab 
Ordinario  loci  facultate,  extrahere  e  Taber- 
naculo  Pyxidem  ad  populum  cum  benedi- 
ctione  dimittendum,  (quod  tamen  infra  vi- 
debimus,  vix  concedi  debet ,  ubi  consue- 
tudo  secus  disponi  sine  aliqua  populi  offen- 
sione  non  patilur);  curari  debet,  ul  omnia 
diligenter  tiant  ila,  «  ut  duo  saltem  Glerici 
superpelliceo  induti  cereos  vel  intortitia 
manu  praeferant,  ardeanlque  reliqui  cerei, 
qui  super  Altare  et  in  candelabris  sta- 
tuuntur  ».  Ita  laud.  Pontifex  d.  Instit.  30, 
num.  23.  Quid  si  Glerici  et  intortitia  de- 
sint?  Satis  erit  si  accendantur  cerei ,  qui 
prope  Altaris  gradus  in  magnis  candelabris 
siti  sunt.  Si  et  hi  etiam  non  habeantur,  ut 
in  ruralibus  pauperrimis  Ecclesiis  saepe 
numero  contingit?  Hoc  in  casu  nullimode 
concedenda  erit  ab  locorum  Ordinariis  li- 
centia  extrahendi  Sacram  Pyxidem  e  Ta- 
bernaculo,  non  obstante  quacumque  con- 
suetudine  in  contrarium  :  expedit  namque 
ne  fiat,  quod  decenter  fieri  non  potest. 

10.  Quid  si  Sacra  Pyxis  velata  in  Throno 
exponatur?  Reprobat  hunc  usum  laudatus 
Pontifex,  ibidem  num.  16.  «  Penitus  inter- 
dicitur  Sacram  Pyxidem  ob  privatam  cau- 
sam  extra  Tabernaculum  afferri  ac  velatam 
sub  umbella  collocari,  cum  nullum  huiusce 
ritus  vestigium  apud  Scriptores,  nullaque 
Sedis  Apostolicae  consuetudo  deprehenda- 
tur,  quam  sequi  omnino  debemus  ».  Nihi- 
lominus,  si  alicubi  obtinuerit  usus  ab  Or- 


—  25  — 


dinariis  locorum  expresse  permissus ,  vel 
saltem  lacite  toleratus,  quem  abolere  sine 
scandalo  et  offensione  difficile  sit;  eumdem 
cereorum  numerum  servandam  esse  cen- 
serem  adhiberi  solitum  in  Expositione  ex. 
causa  privata  cum  Ostensorio  velato,  scili- 
cet  duodecim,  ut  sancivil  laudatus  Ponti- 
fex  ibidem.  «  Si  vero  privata  de  causa  Sa- 
crosancta  Hostia  inclusa  solita  sphaera  el 
velo  cooperla  sub  umbella  ponatur  ,  lunc 
praecipimus,  ut  saltem  cerei  bissex.  accen- 
dantur  ».  Nec  tamen  illicitum  crederem,  si 
aliquis  Episcopus,  attenta  tam  Ecclesiarum, 
quam  incolarum,  paupertate,  hoc  modo  Sa- 
cramentum  exponi  cum  decem  cereis  con- 
tinuo  ardentibas  permitteret. 

11.  Alia  quaestio  (ieri  posset  de  numero 
el  copia  luminum,  quae  lucere  debent  in 
iis  Exposilionibus  ,  quae  fieri  quandoque 
solent,  magnifica  extructa  Machina  ad  inslar 
Proscaenii,  ut  quotannis  Romae  fit  in  Ora- 
jv  torio    S,  Mariae  Pietatis    triduo  post  Do- 

't  minicam  Sexagesimae.  Eam  dirimil  Sacra 
l_  Rituum  Congregatio,  quae  in  una  Narnien. 
|;  15  Martii  1698,  ad  Dubimn  «  Qaot  lu- 
mina  sint  adhibenda  in  Expositione  SSmi  Sa- 
cramenti,  quae  fit  ad  instar  Proscaenii;  et 
an  in  tali  expositione  etiam  lumina  specta- 
bilia  et  quot  requirantur?»  respondit:  «  Lu- 
minum  quaniitatem  pietati  facientis  expo- 
sitionem  remittendam  »  (quae  responsio  re- 
lativa  est  ad  primam  dubii  partem  de  lu- 
minibus  ex  oleo  latenlibus)  «  el  in  Altari 
super  candelabris  ad  minus  sex  candelas 
accensas  esse  relinendas  »  (quae  decisio 
speclat  alteram  dubii  partem  de  patenlibus 
luminibus  ex  cera).  Decretum  hoc,  quod  le- 
gitur  in  nostra  Gollectione  sub  num.l9i)2, 
mutilum  refert  Cavalerius ,  ut  ex  prima 
eiusdem  parte  statuat ,  nullo  Generali  De- 
creto  esse  definitam  certam  luminum  quan- 
tilatem  ,  si  ea  remitlitur  pietati  facientis 
Expositionem,  sed  silentio  praeterit  casum, 
qui  est  de  Exposilione  ad  instar  Proscae- 
nii:  tom.  4,  cap.  7,  decret.  10.  Siquidem 
spectandum  est  integrum  non  divisim  a 
proposita  specie.  Duo  namque  distinguit ; 
lumina  sciiicet  ex  oleo  vel  adipe,  quae  telis 
illustrandis  latenter  inserviunt ,  lucemque 
per  lotam  Machinam  diffundunt;  et  alia  ex 
cera,  quae  patenter  ardent  in  Altari.  lllo- 
rum  numerus  nequit  certo  determinari,  de- 
pendet  potissimum  a  Machinae  extensione, 
slruclura,  magnificenlia,  quae,  ut  decenter 
collucescat,  maiorem  minoremque  luminum 
latentium  quantitatem  exquirunt;  idcirco 
Sacra  Gongregatio   pietati   facientis  exposi- 


tionem  id  remittit.  Quoad  vero  illa,  quae 
ex  cera  ardere  debenl  in  Altari  ,  omnino 
iubet  ut  sex  ad  minus  sint.  Modicus  certe 
numerus,  qui  tamen  eo  in  casu  satis  esse 
creditur,  quia  multo  plura  sunt  alia  ex  oleo 
vel  adipe  ,  quae  conlinuo  latenter  ardent 
totamque  machinam  illustrant.  Hoc  aulem 
Decrelum  trahi  nequit  ad  alias  Expositiones 
magis  minusque  solemnes,  in  quibus  cerei 
dumtaxat  lucere  debent. 

12.  Ad  Instructionem  modo  redeamus. 
Ut  supra  vidimus,  in  luminum  distribulione 
praecipit  inter  alia,  quod  apponantur  «  tre 
per  parte  dai  lati  della  Groce  ».  Ne  tamen 
sil,  qai  inde  argumentum  depromi  posse 
existimet ,  ut  concludat  Grucem  apponen- 
dam  esse  in  Altari,  in  quo  expositum  est 
Sacramentum.  Non  hic  est  sanctionis  sen- 
sus,  quae  non  aliud  significare  voluit,  nisi 
quod  sex  cerei  ardere  debent  in  eo  Altaris 
gradu,  in  quo,  iuxta  morem,  apponi  solent 
Gandelabra  cum  Gruce  in  medio.  Geterum 
Grux  nullo  modo  est  continuo  retinenda. 
Num  vero  apponenda  sit  tempore  Sacrificii  ? 
est  alia  quaestio  ,  quam  infra  loco  magis 
opporluno  examinabimus. 

13.  Pergit  Inslructio  «  per  la  Ghiesa 
nella  sera  si  metteranno  lumi  sufficienti  per 
evitare  la  confusione,  i  quali  stiano  accesi 
finchfe  si  chiudano  le  porte  di  essa  ».  Notat 
hic  Gavalerius:  «  Insinuatur  apprime  lauda- 
bilis  agendi  ratio  in  simili  quacumque  oc- 
casione  ubique  servanda  ;  alias  quippe  se- 
querentur  absurda  plurima...  occasione  au- 
tem  Expositionis  SSmi  Sacramenti  poterit 
differri  occlusio  portarum  Ecclesiae  ad  con- 
gruum  usque  tempus,  quo  populus  ad  Ec- 
clesiam  confluit  Sacram  Eucharistiam  vene- 
raturus,  sed  foeminae  omnino  prohibendae 
sunt  ab  ingressu  Ecclesiae ;  harum  namque 
interveniu  plurimum  compertum  est  infici 
sanctiora  quaeque».  Verum  cl.  Auctor  ni- 
mis  sanctionem  extendit,  ac  si  per  eam  ge- 
neratim  et  ubique  interdictus  essel  foemi- 
nis  in  Ecclesiam  noctu  ingressus,  occasione 
Orationis  Quadraginta  Horarum.  Id  lex  non 
vetat,  sed  modum  praescribit,  ne  oriatur 
confusio,  aut  veniant  scandala.  Et  revera, 
hac  noslra  in  Urbe,  ubi  per  anni  circulum 
Oratio  Quadraginta  Uorarum  perennis  est, 
viri  aeque  ac  mulieres  in  Ecclesias,  donec 
apertae  sunt,  noctu  conveniunl,  in  quibus 
ea  Oratio  fit ;  licet  foeminis  iisdem  vetitum 
sit  aliis  piis  interesse  exercitiis,  quae  noclu 
in  aliquibus  Ecclesiis  seu  Oraloriis  peragi 
solent.  Praesides  tamen  solliciti  sint ,  ne 
iuxla  legem  deficiant  lumina,  quae  ita  sint 


26  — 


disposila  cunclaque  bene  ordinala,  ul  nihil 
inconveniens  evenire  possit.  Secus  namque 
occludendae  essenl  Ecclesiae  fores  ad  solis 
occasum,  ingruenlibus  lenebris. 

14.  Neque  lamen  reprobandus  esl  mos, 
iibi  obtinel,  non  admittendi  ea  occasione 
foeminas  in  Ecclesiis.  Non  ubique  eadem 
militat  ralio,  nec  ubique  ea  comparari  pos- 
sunt  media,  quae  ad  evertenda  scandala, 
removendas  offensionis  occasiones  sunt  or- 
dinata.  In  id  Episcopi  incumbere  debent, 
quorum  esl,  quae  ad  Uei  cultum  pertinenl, 
diligenler  curare;  el  providere,  ne  quid  fiat 
quod  illum  laedat.  S.  Carolus  Dorromaeus 
consuluit,  ut  foeminae  assisterent  separalim 
a  viris.  «  Provveggasi  ad  ogni  modo,  che  le 
donne  vi  facciano  orazione  separate  dagli 
uomini  con  tele  o  altri  drappi,  finchfe  vi 
pongano  l'  asse ».  Equidem  expresse  non 
iussit,  ne  ad  Ecclesias,  in  quibus  erat  per 
lurnum  Oratio,  noctu  accederent,  forte  quia 
ad  eas  arcendas  satis  esse  putavit  altera, 
quam  dixil,  regula,  scilicet,  ut  in  Parochia- 
libus  fieret  distributio  horarum  per  fami- 
lias,  «  non  assegnandosi  per6  il  tempo  di 
notte  a  donne  »;  el  altera  «  ancora  che  la 
nolte  si  faccia  orazione,  la  Chiesa  per6  non 
stia  aperta  ,  ma  ciascuno  picchi  e  se  gli 
apra  ». 

15.  Benedictus  XIV ,  ne  in  Ecclesiis 
Dioecesis  Bononiensis  foeminae  cum  viris 
simul  convenirenl,  ut  per  integram  noctem 
consueverat,  ad  solis  occasum  fores  claudi 
praecepit.  «  Qiioniam  vero  ad  nos  perve- 
nit  in  quibusdam  locis  per  quadraginta  ho- 
ras  Sacramentum  exponi  atque  Ecclesiae 
fores  per  integram  noctem  patere  ,  eoque 
vero  simul  el  mulieres  conduere;  omnino 
praecipimus,  ut  post  horam  vigesimam  ter- 
tiam  cum  dimidio  Templum  claudalur  » 
laud.  Instit.  30,  num.  24.  Gonsuetudines 
igitur  locorum  servandae  sunt ,  quin  certa 
universalis  regula  dari  possit.  Si  in  aliqua 
Dioecesi.consuetudo  sil,  ut  pateant  Eccle- 
siae  fores,  ut  Romae  fit,  primis  nocturnis 
horis,  nec  foeminis  denegetur  ingressus; 
non  ea  erit  continuo  interdicenda  ,  dum- 
modo  tamen  salis  provisum  sit,  ne  oriantur 
scandala,  ulque  opportuna  parentur  rerae- 
dia,  si  forte  aliquod  exoriri  posse  timeatur. 

16.  Ac  tandem  non  praeceplive,  sed  di- 
reclive  consulit  haec  sanctio ,  ut  pannis 
obscurenlur  fenestrae  prope  Altare,  ut  mens 
adstantium  orationi  inlenta,  ne  minimam 
quidem  habeatdislractioniscausam;et  omnes 
cogitationes  colligat  ac  affectus  in  id  soium- 
modo  dirigat,  quod  adorandum  proponitur. 


Haec  regula  altera  ex  illis  est,  quas  S.  Ca- 
rolus  Borromaeus  servandas  praescribit  in 
Ecclesiis  Mediolanensibus,  ubi  primum  in- 
valuit  tam  piuni  Inslitutum  Orationis  pe- 
rennis.  Cum  autem  huius  regulae  ratio 
communis  sit  aliis  etiam  Expositionibus, 
quae  aliquamdiu  durant  ,  decet  ut  in  his 
etiam  fenestrae  occludantur.  Advertas  ta- 
men  ,  ne  tanta  sit  obscuritas ,  ut  lenebro- 
sum  fiat  Templum ;  nam  ea  oriri  posset 
confusio,  ad  quam  vitandam,  noctu  per  Ec- 
clesiae  ambitum  apponenda  sunt  lurainaria. 
Quamobrem  scite  Instructio  non  generaliter 
consulit  occludi  Ecclesiae  fenestras,  sed  re- 
gulam  limitat  ad  illas,  quae  sunt  prope  Al- 
tare;  arbilrio  relinquit  ,  ut  idipsum  fiat 
quoad  alias,  quae  nimiam  forte  possent  lu- 
cem  afferre  ,  nisi  telis  vel  alio  modo  te- 
gerenlur. 

§  VII. 

«  Niun  Secolare,  benchfe  vestito  di  sacco 
«  di  qualsivoglia  Compagnia,  ardisca  di  an- 
«  dare  intorno  all'  Altare  per  aggiustare  i 
«  lumi  0  far  allro  che  occorra ;  ma  doxrk 
«  essere  un  Sacerdote  o  aimeno  un  Chie- 
«  rico  con  Cotta,  con  la  quale  sopra  il  pro- 
«  prio  abito  dovranno  comparirvi  anche  li 
«  Regolari  di  qualsivoglia  Religione:  avver- 
«  tendosi  di  piii,  che  ogni  persona  di  qual- 
«  sivoglia  condizione  ed  ordine  per  Decreto 
«  della  Sacra  Congregazione  de'  Riti  Urbis 
«  19  Augusti  1651,  ad  6  ,  (num.  937), 
«  avanli  al  SSmo  Sacramento  esposto  ,  ac- 
«  costandosi  o  partendosi  da  esso,  deve  fare 
«  riverenza  con  ambe  le  ginocchia  piegate. 
«  In  ordine  poi  alla  persona  del  Sacerdote, 
«  il  quale  celebra  la  Messa  privata,  s'insinua 
«  esserci  Decreto  della  medesima  Sacra  Con- 
«  gregazione,  che  mentre  passa  avanti  al- 
«  I'Altare  ,  in  cui  sta  esposio  il  SSmo  Sa- 
«cramento,  dopo  fatta  I' adorazione  colle 
«  ginocchia  piegate  e  scoperto  il  capo  al- 
«  zandosi  lo  ricopra  ». 

1.  Si  Ecclesiae  leges  iubent  ,  ne  laici 
homines  locum  habere  queanl  in  Presby- 
terio,  tempore  praesertim  celebrationis  Mis- 
sae  et  Divinorum  Officiorum,  multo  raagis 
arcendi  sunt  extra  cancellos  ,  dum  Sacra- 
menlum  est  publice  expositura  vel  pro  Ora- 
tione  Quadraginta  Horarum  ,  vel  pro  alia 
qualibet  causa.  Sacrae  Rituum  Congrega- 
tionis  Decreta,  quae  districte  praecipiunt, 
ne  laici  intersint  in  loco  sanclo  pro  solis 
Sanctuarii  Ministris  destinato,  sunt  pene  in- 
nuraera.  Benedictus  XIU  his  innixus  et  iu- 


—  27 

xta  sacrorum  statuta  canonum,  in  Concilio 
Romano  til.  28,  cap.  4,  nedum  expresse 
prohibet:  «  intra  Presbyterium  et  Altarium 
septa,  dum  Missae  ibi  celebrantur,  aliave 
Divina  OfTicia  persolvuntur,  secularium  per- 
sonarum  cuiuscumque  conditionis  et  sexus 
assistentiam  »;  verum  etiam  contra  inobe- 
dientes  «  interdicti  poenam,  ipso  facto  in- 
currendam  et  Romano  Pontifici  reservatam, 
comminalur  ».  Sed  de  hoc  iterum  redibit 
sermo  ad  §  XXVII  huius  Instructionis.  In- 
terim  satis  est  adnotare,  quod  si  laici  cu- 
iuscumque  conditionis  consistere  debent 
extra  Presbyterii  cancellos,  dum  publicae 
venerationi  patet  expositum  SSmum  Sacra- 
mentum  «  nelle  Gappelle  o  luogo  ove  sara 
esposto  il  SSmo  Sacramento ,  non  entre- 
ranno  entro  i  cancelli  i  laici  »,  ut  habet 
S.  Carolus  Borromaeus  in  saepe  citat.  In- 
structione  Act.  Eccl.  Mediolanen.  pag.  681; 
iam  quisque  videt,  nec  sub  uUo  praetextu 
licere  iisdem  «  di  andare  inlorno  airA.ltare 
per  aggiustare  i  lumi  e  fare  altro  che  oc- 
corra  ».  Quod  autem  ex  Ecclesiae  legibus 
est  illicitum,  cohonestari  ne  aliquo  modo 
posse  quis  putel,  si  ad  hoc  munus,  non  vul- 
gari  veste,  sed  alicuius  Sodalitatis  laici  ho- 
mines  utantur  habitu:  nam  hoc  casu  prae- 
viso,  nostra  Instructio  expressis  verbis  id 
prohibet ;  et  huiusmodi  officium  Glericis 
lantummodo  in  defectum  Sacerdotum  at- 
iribuit. 

"2.  Verum,  vel  Sacerdos  sit  vel  Glericus 
qui  vigil  adsit  ut  accendat,  extinguat,  pur- 
get,  disponat  lumina,  aliaqiie  peragat  quae 
circa  Altare  necessaria  aut  opportuna  vide- 
buntur,  superpelliceum  induere  omnino  de- 
bet.  Hoc  exigit  loci  religio,  Sacramenti  ma- 
iestas,  functionis  solemnitas.  Non  enim  de- 
cet  circa  tam  sublime  Mysterium  in  habitu 
vulgari  eliam  nigri  coloris  ad  talos  usque 
protracto  ministrare,  sed  solum  licet  in  ha- 
I  bilu  ex  Ecclesiae  praescripto  in  similibus 
i  functionibus  adhiberi  solito.  Qaapropter  lex 

ad  Regulares  omnes  extenditur,  caiuscum- 
que  Instituti  hi  sinl.  Gum  autem  isthaec 
sanctio  fundamentum  habeat  in  Apostolicis 
Gonstitutionibus,  nedum  Romae  obtinet;  sed 
ubique  locorum,  saltem  quoad  Glerum  Se- 
cularem  servanda  omnino  est. 

3.  Quaeri  hic  posset  num  Laici  Gon- 
versive  Regulares  a  lege  prohibitiva  exci- 
piantur?  Gavalerius  ad  hunc  locum  inclinat 
in  sententiam  affirmativam  ,  praesertim  si 
agatar  deExposltionibus  extra  Urbem.  «Qaae 
tamen  (scilicet  sanclio)  saltem  extra  Urbem 
limitationem   fortasse  patitur  quoad  Laicos 


seu  Gonversos  Regulares,  qui  dummodo  in 
superpelliceo  appareant,  intra  Presbyterium 
admitti  posse  videntur  ad  concinnanda  lu- 
mina,  ad  quorum  aptalionem  aliaque  si- 
milia  praestanda  munia  ex  Secularibus  etiam 
Glerici  admittuntur  ».  Liceat  mihi  addere, 
quod  idipsum ,  quin  violetur  Instructio , 
etiam  in  Urbe  non  dedecet.  Laici  enim 
Gonversive  Regulares  pluribus  fruuntur  pri- 
vilegiis  et  in  pluribus  aequiparantur  Gleri- 
cis  :  praeterea  ex  his  nonnulli  sunt ,  qui 
magis  quam  Sacerdotes  et  Glerici  idoneita- 
tem  habent  ad  ea  munia,  quae  aptitudinem 
aliquam  usa  acquisitam  requirunt ;  prae- 
sertim  ubi  luminaria  magna  sunt  in  copia, 
et  ad  illa  aptanda  atque  purganda  per  plu- 
res  gradus  cum  aliqaa  difficultale  ascendere 
oportet.  Numquam  tamen  ad  Altare  acce- 
dant  sine  superpelliceo;  quemadmodum  lex 
iubet  nedum  quoad  Sacerdotes  et  Glericos 
Seculares,  verum  eliam  quoad  omnes  Re- 
gulares  cuiuscumque  Instiluti. 

4.  Haec  ad  primam  sanctionis  partem. 
Altera  succedit  de  genullexionibus  ,  quae 
ad  primam  aliquam  habet  relationem,  sed 
magis  late  patet  ac  omnes  complectitur, 
qui  in  Ecclesiam  devotionis  ergo  conve- 
niunt ,  vel  Altari  inserviunt  ,  vel  aliquo 
fanguntur  officio;  utpote  illi  praesertira 
sunt,  qui  luminibus  aptandis  et  purgandis 
invigilant ,  ac  proplerea  de  uno  ad  aliud 
Altaris  latus  transeuntes  ,  persaepe  neces- 
sario  debeant  ante  Sacramentum  transire , 
nisi  talis  sit  Machinae  structura  ut  huius- 
modi  munus  per  graduum  intervalla  ,  aut 
a  parte  postica  implere  possint  et  debeant. 
Siquidem  Decretum  Urbis  19  Augusti  1651, 
quod  ab  Instructione  laudatur,  expresse  ac 
generatim  iubet  «  quando  SSnmm  Eucha- 
ristiae  Sacramentum  publice  discoopertum 
exponitur ;  omnes  ante  illud  transeuntes 
cuiusvis  condilionis  et  ordinis  sint,  seu  ad 
illud  accedentes  vel  ab  eodem  recedentes 
semper  utrumque  genu  flectere  debent  » 
(Vide  hanc  novam  collectionem  num.  1)37 
dub.6).  Gum  vero  Decretum  enuntiel  Sa- 
cramentum  publice  discoopertum,  dubitare 
quis  posset;  num  idem  genuflexionis  obse- 
quium  vel  unias  tantum  genu  ad  terram 
inflexio  debeatur  Sacramento  in  Throno 
quidem  exposito  ,  sed  velato  vel  patente 
Pyxide  aperto  Tabernaculi  ostiolo  ?  Verum 
quod  ambiguum  fortasse  est  in  laudato  De- 
creto,  declaratur  per  alterum  eiusdem  S.R. 
G.  responsum  in  Varsavien,  sub  die  7  Maii 
1746,  ad  dub.  4:  scilicet  «  Transeundo 
circa  SSinum  Sacramentum  in  Pyxide ,  an 


iilroque  genu  anle  illud  genuneclendum 
sil?»  Affirmaliva  prodiil  resolulio  (Vide 
nura.  '2',V.)0  ,  ad  dub.  4).  «  Quoad  ge- 
nullexiones  vero  utroque  genu  sunt  fa- 
ciendae  a  Iranseunlibus  ante  illud  ,  eliam 
quando  in  Pyxide,  patenter,  sit  expositum  ». 
Quociimque  modo  sil  expositum  Sacramen- 
tura  venerationem  exigit  ,  non  substantia- 
liler,  sed  modo  externoque  signo,  diversam 
ab  ea,  quae  ex  Ecclesiae  instituto  ei  de- 
belur,  dum  latet  clausura  in  Tabernaculo. 
Si  lalenli  convenit  adoralio  unius  flexione 
genu,  in  uberioris  venerationis  argumentum 
ulroque  genu  fleclendura  eril,  dum  publice 
esl  exposilum,  etiam  velato  Ostensorio,  vel 
palenle  Pyxide. 

5.  Verura  haec  regula  ,  etsi  generalis, 
suas  tamen  patilur  limitationes  quoad  Sa- 
cerdoles ,  qui  Sacrum  solemne  faciunt  in 
Altari,  in  quo  expositum  est  Sacramentum; 
quae  limitatio  etiam  comprehendit  Mini- 
slros.  Hi  oranes  dura  priraum  veniunt  ad 
Altare  et  postremo  ab  eo  recedunt,  utrum- 
que  genu  fleclere  debent,  quemadraodura 
eiiam  dum  sacra  Hostia  publice  patens 
Ihure  esl  adolenda.  Sed  dura  ibi  perma- 
uent,  si  loco  raoveantur,  ut  aliquid  agant, 
et  circa  Sacraraenlum  vel  Altare  operen- 
tur;  sufficit,  ut  transeunies  anle  illud  unico 
genu  Sacraraenlura  salulent:  non  enim  de 
novo  accedunt  ad  Allare,  nec  ab  eo  ,  non 
reversuri,  rscedunt,  ut  comprehensi  inlel- 
ligi  debeanl  sub  regula  Clementinae  Instru- 
ctionis  et  laudali  Decreti  Sacrae  Rituum 
Congregationis.  Neque  unica  haec  ratio  est; 
nam  el  alia  potissima  succedii;  quippe  cum 
frequenles  in  solemni  Missa  sint  transitus 
Sacerdoiis  aut  Minislrorura  ante  Sacramen- 
tum,  flexio  utriusque  genu  raulli  foret  in- 
comraodi,  surrectio  difficilior  fieret,  admi- 
nistratio  minus  expedita  atque  actio  sacra 
plus  aequo  protraheielur.  Communior  haec 
esl  saniorque  lilurgicorura  Auctorum  sen- 
tentia,  q-uam  firmat  constans  principalium 
Ecclesiarum  usus.  Idipsum  servandum  a  Sa- 
cerdote  ei  Ministro,  si  quandoque  contingat 
celebrari  ante  Sacramentum  expositura  Mis- 
sam  privatam,  veluti  monent  inter  alios  Ga- 
vantus  ad  Rubricas  Missaiis  part.  2,  tit.  14; 
ibique  Meratus. 

6.  Neque  hic  praetereundum,  quod  ea- 
dera  regula  servandaestquoad  genuflexiones 
utroque  vel  unico  genu  a  Sacerdole  et  Mi- 
nistris,  eliarasi  Expositio  sit  privata  in  Osten- 
sorio  velalo  vel  in  Pyxide.  Id  declaralura 
fuit  a  Sacra  Rituum  Gongregatione  sub  die 
22  Decembris  1753  inWilnen.  Dubium  erat 


28  — 

«  quando  absolvitur  Missa  lecta  coram  SSmo 
Sacramonto  exposilo,  attamen  velato;  item 
coram  Sanctissimo  Sacramenlo  in  Pyxide  ex- 
posito,  an  debeanl  omnes  genuflexiones  ob- 
servari  in  lali  Missa,  quae  alias  observantur, 
SSmo  Sacramento  publice  exposito,  et  non 
velato  ».  Gui  Sacra  Rituum  Congregatio  re- 
spondit:  «  Affirmative  »  (Vide  num.  2427 
ad  10).  Nam  si  ut  supra  vidimus,  ex  altero 
eiusdein  S.  C.  Decrelo,  Sacramenlum  vela- 
lum,  vel  patens  Sacra  Pyxis,  exigit  genu- 
flectiones  ab  omnibus  ac  si  esset  detectum, 
potiori  iure  haec  servanda  est  regula  a  Ce- 
lebrantibus  coram  eo  Missam  solemnem  vel 
privalam. 

7.  Tertia  succedit  sanctionis  pais,  quae 
modum  praescribit  a  Sacerdote  servandum, 
dum  is  ad  aliquod  ex  Allaribus  pergens 
Missam  lectam  celebraturus,  vel  expleta 
Missa,  ab  eo  recedens  transit  ante  exposi- 
tum  Sacramentum.  Servandum  esse  iubet 
Decrelum  Sacrae  Rituum  Congregationis. 
Dubium  erat:  «  An  (Sacerdos),  posl  factam 
genuflexionem  detecto  capite  surgens,  de- 
beat  caput  tegere  donec  ad  Altare  perve- 
nerit,  an  vero  detecto  capite  iter  prosequi 
ob  reverenliam  tanli  Sacramenli  sic  publice 
expositi ;  cum  Rubrica  Missalis  Romani  non 
videatur  loqui  de  hac  praecisa  adoratione 
in  casu,  de  quo  agitur?»  Cui  responsum 
fuit :  «  Servandas  esse  Rubricas  Missalis  Ro- 
mani,  quae  videntur  innuere,  quod,  post  fa- 
ctam  adorationem  flexis  genibus  ,  detecto 
capite  surgens,  caput  operiat  ».  Recte  di- 
citur  «  videtur  innuere  »  non  enim  id  ex- 
primit  Rubrica,  quae  esl:  «  Si  vero  conli- 
gerit  eum  iransire.  .  .  .  ante  locum  Sacra- 
menti,  genufleclat;  si  ante  Altare  ubi  ce- 
lebratur  Missa  ,  in  qua  elevatur  vel  tunc 
ministralur  Sacramentum  ,  similiter  genu- 
flectat  et  detecto  capite  illud  adoret ,  nec 
ante  surgat  ,  quam  Celebrans  deposuerit 
Calicem  super  Corporale  »  part.  2,  tU.  2, 
de  ingressu  Sacerdotis  ad  Altare.  Hanc  qui- 
dem  rubricam  iuxta  sensum  laudali  Decreti 
servandam  esse  in  transitu  anle  Altare,  in 
quo  patet  expositum  Sanclissimum  Sacra- 
mentum,  sed  non  in  genuflexione  immo- 
randum ,  docent  Gavantus  et  Quarti  ad 
hunc  titulum;  Caralerius  tom.  4,  cap.  10, 
Decret.  5/  Tetamus  in  Append.  tit.  3, 
cap.  4. 

8.  Quemadmodum  vero,  dum  elevatur 
Hostia  et  Sacramentum  fidelibus  admini- 
stralur,  ulrumque  genu  flectendum  est,  ita 
etiam  servari  debet  a  Sacerdote  pertrans- 
eunte  ante  expositum    Sacramentum.    Non 


diffiteor  Bauldrinum  part.  3,  tit,2dein- 
yressu  Sacerdotis  ad  Allare,  num.  1,  in  nota 
num.  3 ;  et  Bissi  tom,  /,  litt.  G,  num.  24, 
§  2,  existimasse  Saceidolem  Missam  cele- 
bralurum  in  transitu  ante  Altare,  in  quo 
expositum  est  Sacramentum,  unicum  popli- 
tem  flectere  debere;  quia  regula  generalis 
ad  faciendam  genuflexionem  utroque  genu 
est  quando  fit  aliqua  pausa;  hic  autem  nulla 
facienda  est  pausa ;  ideo  concludunt  pro 
unius  tantum  poplilis  ad  terram  usque  fle- 
xione.  Haec  opinio  nullam  prorsus  vim  ha- 
bet  post  editum  S.  R.  C.  Decretum,  quod 
pro  regula  habendum  esse  iubet  Instructio 
et  legis  generalis  locum  obtinet.  Quamquam 
praecise  ab  Instructione  et  Decreto,  ex  vi 
praeceptivae  Rubrieae,  utrumque  genu  fle- 
ctendum  esse  plane  consequitur.  Haec  duo 
dislinguit  casus  ,  transilum  scilicet  Sacer- 
dolis  anie  Tabernaculum  ,  in  quo  recondi- 
tum  est  Sacramentum  ;  et  transitum  ante 
Altare  ,  dum  Sacra  elevatur  Hostia  ;  in 
primo  simplicem  iubet  genuflectionem,  quae 
unico  fit  genu,  capite  operto;  in  secundo 
adoralionem  uiroque  poplite  ad  terram  in- 
flexo  el  detecto  capile.  At  secundus  casus 
alteriim  includit  de  transitu  ante  Altare,  in 
quo  expositum  est  Sacramentum  ,  ut  per 
laudatum  Decretum  declaratum  fuit,  quum 
par  sit  ratio.  Unus  ab  altero  in  eo  tantum 
discrepat,  quod,  dum  Sacra  elevatur  Hostia, 
Sacerdos  pertransiens  non  ante  surgere  de- 
bet,  quam  Gelebrans  deposuerit  Galicem  su- 
per  Corporale  :  in  Expositione  vero  Sa- 
cramenli  nulla  est  nectenda  mora  in  ge- 
nuflexione,  qua  facta  absolutaque  adoratione 
cum  capitis  inclinatione,  statim  surgendum 
esl. 

9.  Notat  Meratus  in  ulterioris  Rubricae 
illuslrationem  «  iuxta  communem  usum  Ro- 
mae  receptum,  Sacerdos  in  dicto  casu  ge- 
nuflectere  debet  utroque  genu  ,  et  postea 
deponere  biretum,  et  caput  profunde  in- 
clinare  ».  Sed  hae  acliones,  etsi  ad  invicem 
sibi  simultanee  succedant,  aliquod,  licet  bre- 
vissimum,  temporis  spalium  requirunt ;  et  fil 
proinde  aliqua  pausa,  etsi  momentanea.  Id- 
circo  ,  quamvis  non  sit  in  mora  cuncLan- 
dum ,  satis  haec  est  brevis  morula  ,  ut  ni- 
hili  pendi  debeat  praefatorum  scriptorum 
opinio.  Quod  si  ratio  valeret  per  eosdem 
allata,  genuflectendum  utroque  genu  lan- 
tummodo  esset,  dum  aliquali  tempore  est 
in  Oratione  perseverandum;  numquam  vero, 
nisi  unico  genu,  in  simplici  Iransitu,  accessu 
et  recessu,  secus  ac  iubet  /nstructio.  Imo 
nec  Sacerdos  et  Ministri  accedentes  ad  Al- 


29  — 

tare  pro  Missa  solemni  genuflectere  debe- 
rent  utroque  genu  ,  quia  illico  surgunt  et 
nulla  fit  pausa. 

10.  Licet  vero  iubeat  Instructio  Sacer- 
dotem,  facta  genuflexione  et  adoratione,  dum 
surgit,  caput  operire  debere;  apud  bene 
multos  tamen  usus  invaluit,  illud  non  ope- 
riendi,  nisi,  dum  exlra  sunt  aspectum  Al- 
taris ,  in  quo  expositum  est  Sacramentum. 
Mos  iste  estne  retinendus,  vel  potius  cen- 
sura  nolandus?  Eumdera  utpote  conlrariura 
legi,  quae  non  sine  rationabili  causa  man- 
dat  capili  imponi,  facta  genuflexione,  bire- 
lum  ,  communiter  reprobant  Rubricistae. 
Audiendiis  Meratus,  qui,  regulae  inhaerens, 
deponendum  biretura  monet  a  Sacerdote 
non  prius,  «  sed  postquam  genuflexerat ; 
facla  autem  profunda  capitis  inclinatione, 
antequara  surgat  ,  iterum  imponendiim  , 
eumdemque  absque  alia  reverentia  suum 
debere  prosequi  incessura  cum  bireto  in 
capite  ».  Quapropter  non  laudandi,  sed  po- 
tius  redarguendi  sunt  illi,  qui  ad  maiorera 
reverenliara,  ut  ipsi  dicunt,  capite  aperto 
abeunt,  donec  sint  extra  conspeclum  Al- 
taris,  lum  quia  operantur  conlra  Rubricara 
et  Decreta,  tum  quia  incurrunt  periculum, 
ut  aliquid  de  Galice  decidat. 

11.  Advertendum  praeterea  est,  perpe- 
ram  agere  Sacerdoles  illos,  qui,  dura  ge- 
nuflexi  profundam  Sacramento  inclinatio- 
nem  faciunt,  biretum  collocant  supra  Gali- 
cem :  haud  enim  decet  et  prorsus  indignura 
est  Galici  imponere  capiiis  tegumentum  ; 
quamobrem  vel  est  porrigendura  ministro, 
vel  ab  ipso  Sacerdote  ita  tenendum,  ut  vola 
manus  dexterae  cum  parle  aperta  bireti  sit 
versus  ipsura  Sacerdotem;  et  pars  inversa 
eiusdem  manus  ponatiir  supra  Galicera.  Ita 
Meratus  loc.  cit.,  Gavalerius  tom.  4,  cap.  10, 
Decr.  52,  Tetaraus,  in  Append.  cap.  3,  art.  4, 
num.  17. 

12.  De  Missa  privata  soluraraodo  agit  In- 
structio,  quia  Sacerdos  ad  hanc  celebrandara 
pergens  vel  rediens  ad  Sacrarium,  Galicem 
manu  defert;  quamobrem  regula  danda  erat, 
quae  simul  consuleret  religioni  et  decentiae. 
Secus  vero  dicendura  est  de  Sacerdote  Mis- 
sara  soleranem  celebraturo,  vel  de  eo,  qui 
privatam  dicturus  sit,  Galice  tamen  in  an- 
tecessum  ad  Altare  iam  praeparato.  Nam 
utroque  in  casu,  cum  Sacerdos  impedimen- 
tura  Calicis  non  habeat,  antequam  genufle- 
ctat,  simul  ac  detegit  expositum  Sacramen- 
Lum,  caput  debet ,  amolo  bireto  ,  aperire, 
quod  et  faciant  Ministri  sacri  Missae  sole- 
mnis;   postquam  vero  surrexit,  non  statim 


30 


birelum   capili  iniponat ,  sed    postquam  e 
conspeclu  Sacramenli  se  subtraxerit. 

13.  Aliae  plures  quaeslionRS  pro  casuum 
diversitale  a  Rubricistis  fiunt,  quas  prosequi 
nostrum  uon  est,  cum  circa  veneralionem 
debitam  Sacramento  publice  exposito  non 
versenlur.  Unam  vel  alteram  tanlummodo 
atlingam,  quae  aliquo  niodo  ad  rem,  de  qua 
agimus,  referri  possunt.  Quaeritur :  Quo- 
modo  se  gerere  debeat  Sacerdos  ad  Altare 
pcrgens,  vel  ab  illo  recedens ,  si  per  Ec- 
clesiam  obviam  ei  fiat  deferens  Sacramen- 
tum  ,  vel  in  Ostensorio  patens,  vel  latens 
in  Pyxide  ?  Difficile  est,  ut  huiusmodi  casus 
non  praevisus  accidat  in  accessu  Sacerdotis 
ad  Altare.  Nam  si  fiat  per  Ecclesiam  pro- 
cessio,  vel  deferendum  sit  Sacramenlum  de 
uno  ad  aliud  Altare,  aut  per  modum  Via- 
tici  ad  infirmos;  Sacerdos  Missam  lectam 
celebralurus  cunclare  tantisper  debet  in  Sa- 
crislia,  donec  absoluta  sit  Processio,  vel  re- 
conditum  sit  Sacramentum  ;  ubi  asservan- 
dum  est ,  vel  Sacerdos  Vialicum  deferens 
Ecclesiae  ianuam  praetergressus  fuerit,  vel 
in  reditu  populum  cum  benedictione  dimi- 
serit.  Non  ila  dicendum  de  Sacerdotis  re- 
gressu,  expleta  Missa,  ad  Sacristiam  ;  quia 
licet,  quoad  Processiones  attinel,  casus  vi- 
tari  possit ,  curando  ut  Missae  omnes  ad 
Allaria  absolutae  sint,  dum  devota  suppli- 
catio  instituitur;  aller  lamen  casus  delatio- 
nis  Vialici  praevideri  non  semper  potest ; 
et  quandoque  pro  re  nata  improviso  el  fe- 
slinanter  deferendum  est.  Verum  quomo- 
documque  et  quandocumque  id  accidat,  vel 
in  accessu  ,  vel  in  recessu ,  docent  Rubri- 
cistae,  genufleclendum  esse  donec  transeat, 
et  quidem  utroque  genu,  si  immorandum 
sit;  unico  vero  genu,  si  in  transitu  et  abs- 
que  mora  genuflectendum  est.  Ila  Quarti 
ad  Rubric.  Missal.  pait.  2,  tit.  2,  num.  1, 
Tonell.  lib.  2,  tit.  2,  Rubr.  in  notis  num.  6, 
§  Huiusmodi,  Merati  loc.  cit. 

14.  Raec  tamen  dislinclio  non  omnibus 
forle  amplectenda  videbitur.  Nam  si  Ru- 
brica  iubet,  ut  dum  elevatur  Sacramentum, 
vel  dum  fidelibus  ministratur,  Sacerdos  in 
transitu  debeat  ulroque  genu  ad  terram 
posilo,  detecto  capite,  illud  adorare;  nou 
video,  cur  idem  modus  servandus  non  sit 
in  transitu  prope  Sacerdotem  deferenlem 
Sacram  Hostiam,  vel  in  Ostensorio,  vel  in 
Pyxide,  eiiamsi  non  sil  in  genuflexione  im- 
morandum.  Si  Rubrica  exlendi  debel,  ut 
Lilurgici  omnes  nolanl,  ad  transilum  ante 
Sacranientum  exposilum,  el  licet  Sacerdos 
immorari  genuflexus  non  debeat,  nihilomi- 


nus  utroque  poplite  inflexo  tenetur  illud 
adorare ;  quod  ,  ut  vidimus ,  praecipiunt 
etiam  S.  R.  C.  Decreta  et  Instructio;  cur- 
nam  eadem  regula  servanda  non  erit  in  oc- 
cursu  Sacerdotis  deferentis  Sacramentum? 
Hinc  forte  non  fallor ,  si  existimem  etiam 
in  proposito  casu  utrumque  genu  in  mo- 
menlanea  adoratione  esse  flectendum,  ut  fit 
in  transilu' ante  Altare,  ubi  expositum  est 
Sacramentum  vel  Sacra  ministralur  Eucha- 
ristia. 

15.  Quaeri  item  potest :  «  An  in  Pro- 
cessionibus,  quae  occasione  Quadraginta  Ho- 
rarum  fiunt  per  Ecclesias,  debeant  proces- 
sionaliter  incedentes  ante  Sacramentum  in 
occursu  et  transitu  a  latere  eiusdem  genu- 
flexionem  facere  ? »  Nonnulli  Liturgici  re- 
spondent:  «  Affirmative,  dummodo  in  tran- 
situ  videatur  ».  Verum  haec  regula  non  est 
ubique  inviridi  observantia.  Erunt  ne  igilur 
redarguendi ,  qui  secum  faciunt?  Non  is 
sum ,  qui  audeam  definire  ;  haud  tamen 
crederem  eos  in  legem  peccare.  Siquidem 
ut  genuflexio,  ita  etiam  est  actus  religionis 
et  cultus  inc^essus  supplex  ante  Sacramen- 
tum  cum  alternatione  hymnorum  laudis , 
qui  solemniler  decantantur.  Et  haec  ratio 
est,  ob  quam  Bissus  litt.  G,  num.  19,  §  2; 
et  Meratus  part.  4,  tit.  12,  n.  14,  genu- 
fleclere  debere  negant  interessentes  Pro- 
cessioni  SSmi  Sacramenti,  etiamsi  transeant 
ante  Allare  actu,  quo  Sacra  Hostia  elevatur 
vel  Calix  «  quia  sunt  in  actuali  illius  ado- 
ratione  ».  Praeterea  aliquid  inesset  incom- 
modi ,  si  quotquot  lateraliter  transeunt  e 
conspectu  deferentis  Sacramentum  ,  genu- 
flectere  deberent.  Quod  si  omnino  genufle- 
ctere  deberent  nec  contraria  consuetudo, 
ubi  viget ,  servanda  esset ,  unico  tantum 
genu  Sacramentum  foret  adorandum:  nam 
si  utrumque  genu  fleclendum  esset,  nimis 
relardaretur  supplicalio',  et  mora  in  ipsum 
veluti  redundaret  Sacramentum ,  ut  notat 
Gavalerius  tom.  4,  cap.  10,  Decr.  7,  num.  4. 

§  VIII. 

«  Si  tenga,  duranle  l'  Esposizione,  alla 
«  porta  della  Ghiesa  per  la  parte  di  dentro 
«  0  di  fuori,  come  tornera  piu  comodo,  un 
«  tappeto,  che  faccia  forma  di  Bussola,  con 
«  spazio  adequalo  alU  lati  per  comodita  del 
«  popolo ,  e  sia  talmente  posto  ,  che  non 
«  possa  mai  dalla  slrada  vedersi  il  SSmo  Sa- 
«  cramento  ». 

1.  Si  ad  Ecclesiarum  ianuas  decet,  ut 
semper,  praeserlim  vero  tempore  Sacrificii, 


—  31 

retinealur  velnm,  quod  Velotyron  seu  Am- 
phityron  Graeci  dicunt,  Itali  Portiera,  ul 
Macri  veterum  monumentorum  investigator 
egregius  tradit  in  suo  Hierolexicon  verbo 
Velurrt,-  multo  magis  apponi  oportet  aptius 
munimentum ,  dum  Sacra  Eucharistia  ex- 
posita  publicae  patet  venerationi.  Subtrahi 
debet  quaelibet  iis,  qui  in  Ecclesia  moran- 
tur,  distractionis  occasio;  et  quanlum  licet, 
curari  ut  minus  sensibilis  sit  strepitus,  qui 
quandoque  per  viam  fit.  IUud  vero  est  ma- 
ximum,  ne  Sacramentum  semitam  transeun- 
tibus  visibile  sit.  Secus  enim  si  fieret,  cum 
non  levi  detrimenlo  cultus  et  religionis 
fieret,  imo  pluribus  irreverentiis  praebere- 
tur  causa.  Quamobrem  severe  iniungitur, 
ut  huiusmodi  munimentum  e  crassiori  panno 
ita  aptetur,  ut  impediat  internum  Ecclesiae 
aspectum  iis,  qui  extra  sunt;  nuMum  vero 
obiiciat  obslaculum  ingredientibus  Tem- 
plum.  Spissum  atque  compactum  sit  opor- 
tet,  «  che  faccia  forma  di  bussola  con  spazio 
adequato  ai  lati  per  comodita  del  popolo; 
e  sia  talmente  posto,  che  non  possa  mai 
dalla  strada  vedersi  il  Sacramento  ».  Potest 
apponi,  vel  ab  intra  ,  vel  ab  extra  prope 
ianuam,  prout  magis  opporlunum  videtur, 
et  Ecclesiae  proximaeque  semitae  maior 
vel  minor  est  latitudo  aut  angustia. 

2.  Id  tamen  non  indiscriminatim  posi- 
tivum  praeceptum  importat ;  sed  tale  est 
quoad  illas  tantum  Ecclesias,  in  quibus  alio 
modo  effici  nequit^  ne  Sacramenti  conspe- 
clus  obnoxius  sit  per  viam  ante  Ecclesiae 
ianuam  transeuntibus ,  ac  proinde  actibus 
irreligionis.  Quod  si  alio  decenti  modo  pro- 
visum  sit,  ut  in  Ecclesiis  accidit,  quae  sto- 
leis  crassioribus  munitae  sunt,  vel  in  affa- 
bre  elaboratum  ligneum  septum  introdu- 
cunt,  per  quod  lateraliter  in  Ecclesiam  pa- 
teat  ingressus;  regula  sanctionis  cessat,  cum 
utroque  modo  religioni  et  debitae  Sacra- 
mento  venerationi  provisum  sit.  Tempore 
enim,  quo  primum  prodiil  Instruclio,  non- 
dum  communiler  mos  invaluerat  ,  duplici- 
bus  portis  septo  intervallo  disiunctis  ,  Ec- 
clesias  munire,  cum  ad  religioni  consulen- 
dum,  tum  ad  easdem  ab  externis  aeris  im- 
pressionibus  custodiendas;  ut  modo  fit  ne- 
dum  in  Basilicis,  verum  eliam  in  aliis  fere 
omnibus  ,  elsi  minoribus  et  angustioribus 
Ecclesiis.  Idcirco  Instruclio  eum  praescripsit 
modum,  quo  cum  minori  dispendio  provi- 
deri  posset,  ut  Sacramenti  aspectus  iis  solis 
paieret,  qui  adsunt  in  Ecclesia,  veluti  etiam 
nunc  servatur  in  illis ,  quae  recens  inven- 
lum  munimentum  non  habent. 


3.  Sed  opportunum  maxime,  quamvis 
non  levem  secum  ferat  difficullatem,  alteram 
distractionis  causam  impedire,  quae,  ut  Ga- 
valerius  ad  hunc  locum  adnotat  ,  occasio- 
nem  habet  a  canibus  introeuntibus,  qui  la- 
tratibus  sacras  functiones  perturbanl,  mul- 
tum  incommodi  devotae  adstantium  alten- 
tioni  afferunt  et  Ecclesias  spurcitiis  et  im- 
munditiis  polluunt.  Plurimum  idcirco  ex- 
pediret  ut  ad  Ecclesiarum  ianuas  aliquis 
continuo  adstaret  .  qui  canes  ab  ingressu 
prohiberet.  Qui  igitur  ad  Ecclesiam  veniunl 
Sacramentum  adoraturi,  vel  canes  domi  re- 
linquant,  vel  quatenus  secus  ducant,  alicu- 
ius  custodiae  consignent,  prinsquam  Eccle- 
siam  ingrediantur.  Quod  dictum  volumus 
nedum  relate  ad  lempus  Exposilionis  Qua- 
draginta  Horarum,  verum  eliam  quoad  alias 
quascumque  Expositiones.  Optandum  sane, 
ut  nunquam  canes  reperirent  aditum  ad  Ec- 
clesias;  sed  quod  generalim  impossibile  est, 
vel  multum  difficile,  curandum  tamen  ab 
iis,  qui  Ecclesiis  praesunt,  ut  saltem  aliquo 
modo  impediatur,  tum  occasione  Exposi- 
tionis  Sacramenti,  tum  occasione  festivitatum 
et  solemnium  functionum,  quae  magna  cum 
populi  confluenlis  frequentia  fiunt. 

§  IX.* 


«  Siano  di  continuo  uno  o  due  Sacer- 
«  doti,  0  almeno  in  altro  Ordine  Sacro  co- 
«  stituiti,  se  si  potra,  vestiti  di  cotta  (ben- 
«  chh  siano  Regolari)  genuflessi  avanti  un 
«  banco  ricoperto  con  tappeto  o  panno  rosso, 
«  0  d'aItro  colore  e  qualila  decente  vicino 
«  airinfimo  grado  delPAItare  ;  e  mai  sopra 
«  genuflessorii,  orando  tanto  di  giorno  , 
«  quanto  di  notte  a  vicenda.  Dove  sara 
«  qualche  Confraternita  ,  vi  assistano  due 
«  confratelli  almeno  ,  avanti  un  banco  co- 
«  perto  di  panno  verde  o  d'  allro  colore 
«  decente,  parimente  a  vicenda  ,  ma  fuori 
«  dal  Presbiterio  e  distanti  dagli  Ecclesia- 
«  stici  suddetti ;  ed  oreranno  con  tutta  di- 
«  vozione  per  edificazione  degli  aslanti  e 
«  con  voce  sommessa  per  non  causare  di- 
«  slrazione  negli  altri  ». 

1.  Uberiorem  dicendi  copiam  praebet 
haec  sanclio.  De  adoratione  Augustissimo 
debita  Sacramento  sermo  est.  Tametsi  nun- 
quam  desint  cuiuscumque  sexus  el  condi- 
tionis  homines,  usque  dum  patent  ianuae 
Ecclesiarum ,  in  quibus  fit  Expositio  Qua- 
draginta  Horarum  ,  qui  in  Sacramenti  ado- 
ratione  devoti  persistunt;  nihilominus  o- 
mnino  convenit,  ut  aliqui  e  Glero  proxime 


32 


ad  Aram  continiio  adsint  et  sibi  ad  invicem 
su€cedanl,  (ini  Saciae  Encharisliae  tribiiliim 
laiidis  persolvant  el  populo  convenienti  in 
Ecclesiam  exemplo  sint.  Quotquot  de  sa- 
cris  rilibus  scripsernnt,  id  innuunt,  els.  m. 
Benedicliis  XIV,  dum  Bononienseui  Eccle- 
siam  regebat  ,  praecepit  «  ut  in  Ecclesiis 
tam  Secularium  ([uam  Regularium,  in  qm- 
bus  esset  Sacra  Eucharistia  publicae  expo- 
sita  venerationi ,  iinus  vel  duo  Sacerdoles 
vel  duo  saltem  in  Sacris  Ordinibus  consti- 
tuti,  superpelliceo  indiiti  llexisque  genubus, 
intersint  etc.  »  laud.  instil.  30,  num.  20. 
Noslra  autem  fnstiuitio  idipsum  vult  ,  ac 
praeterea  iubet,  ut  etiam  Regulares,  cuius- 
vis  Ordinis  et  Insliluti  sint,  ad  scamnum  ad 
id  paratum  non  accedant,  nisi  induti  super- 
pclliceo.  Qiiod  autem  de  Oratione  Quadra- 
ginla  Horariim  statutum  est  ,  idipsum  ser- 
vandiim  erit  in  aliis  quibuscumque  Exposi- 
lionibiis,  vel  hae  ad  breve  vel  ad  longum 
tempus  perdurent :  nam  curandum  est,  ne 
unquam  alicuius  de  Glero  desideretur  assi- 
stenlia. 

2.  Netiiie  regulam  coercendam  putes  ad 
Expositiones  publicas  at^jue  solemnes:  ha- 
bet  enim  locum  etiam  in  privatis  ,  (]uae 
fiunt,  aperto  Tabernaculi  ostiolo,  ut  pateat 
velata  Pyxis.  Ita  decretum  video  a  Sacra 
Congregatione  negoliis  Episcoporum  et  Re- 
gularium  praeposita  ,  quae  permitti  posse 
censuit  huiusmodi  privalam  expositionem 
«  cum  numero  sufficienti  luminum  et  assi- 
stentia  Sacerdotum  ».  Ita  sub  die  1  Se- 
ptembris  1598;  et  9  Decembris  1602  «  cum 
assislenlia  alicuius  Sacerdotis  Stola  et  su- 
perpelliceo  induti  ».  Id  autem  intelligi  de- 
bel,  (juemadmodum  de  aliis  Expositionibus, 
quae  ad  breve  tempus  fiunt ,  si  inter  ex- 
positionem  et  preces,  quae  ante  repositio- 
nem  recitantur,  aliquod,  etsi  modicum  in- 
tervallum  excurrat:  nuncpam  enim  Sacra- 
mentum  relin([uendum  est  sine  aliquo  ex 
Clero,  'qui  illud  intus  Presbyterium  adoret. 
Quod  si  ab  Altare  non  recedant  Sacerdos  et 
Glerici,  exposito  Sacramenlo  et  immediate 
precibus  una  cum  populo  vacent ;  non  est, 
cur  aliquis  distincle  orationi  incumbat,  quia 
omnes  simul  praestant  huiusmodi  religionis 
obsecpiium. 

3.  Regula  igitur  etsi  obliget  Ecclesias 
Urbis,  et  ciica  iinam  tantum  Expositionem 
Quadraginta  Horarum  verselur,  nihilominus 
haberi  perinde  debet,  ac  si  generalis  esset, 
non  ut  praecepliva  ,  sed  ut  directiva.  Id 
enim  in  genere  praescribit ,  quod  exigit 
Divina  Maiestas  humanitati  coniuncta  latens 


sub  specie  panis.  «  Si  Angelorum  Ghori 
illi  assistunt  »,  ut  habent  S.  loannes  Chry- 
sostomus  lib.  3,  de  Sacerdotio  ,  et  Homi- 
lia  65,  ad  po[julum  Antiochenum;  S.  Am- 
brosius  cap.  1,  in  Lucam;  et  Magnus  Gre- 
gorius  Dialog.  lib.  4,  cap.  58,  aequum  est, 
ut  Ministri  Altaris  ab  eius  adoratione  nun- 
quam  desistant,  dum  Sacramenlum  publicae 
venerationi  expositum  est.  Lex  tamen  ali- 
quam  modificationem  admittit  (juoad  nu- 
merum  et  gradum  Clericorum ,  qui  huic 
adorationi  vacare  debent.  Instructio  equi- 
dem  exigit  unum  vel  duo  Sacerdotes,  aut 
saltem  Clericos  in  Sacro  Ordine  constitutos: 
adiicit  tamen  conditionem,  qualenus  haberi 
possit.  Quod  si  hi  desint,  vel  pro  singulis 
horis  haberi  nequeant ,  subslitui  poterunt 
Clerici  ad  Minores  gradus  promoti ,  vel 
etiam  Regularium  Ordinum  Laici  et  qui 
inter  Monachos  Conversi  dicuntur.  Sensus 
ergo  Instructionis  est,  ([uod  huiusmodi  of- 
ficium  praecipue  Sacerdotibus  et  aliis  in 
Sacro  Ordine  constilutis  eonvenit ;  Clerici 
in  minoribus  deinde  succedunt ,  postremo 
in  horum  cpoque  defectu,  in  Ecclesiis  Re- 
giilarium  respectivorum  Ordinum  Laici  pro- 
fessi  ,  (jui  Clericorum  privilegiis  gaudent. 
Quoad  numerum  vero  nihil  certi  praefinire 
vult  sed  disiunctiva  ulitur,  iubens  unius  vel 
duorum  assistentiam,  quia  non  omnes  Eccle- 
siae  aeque  abundant  copia  Sacerdotum  et 
Glericorum:  imo  quamplurimae  sunt,  quae 
cum  nullum  habeant  Saecularium  vel  Regu- 
larium  Collegium  ,  adscititiis  Glericis  com- 
pelluntur  ea  omnia  perficere,  quae  ad  sa- 
cram  illam  perlinent  actionem.  Idcirco,  re- 
late  ad  istas,  satis  erit,  si  unus  Sacerdos, 
vel  unus  Cleiicus  continuo  Sacramentum 
adoret ;  nec  ab  Allari  discedat  nisi  venerit 
alter,  qui  eius  occupet  locum.  In  Ecclesiis 
vero  Patriarchalibus,  Collegiatis,  Gonventua- 
libus,  in  quibus  vel  Secularis  vel  Regularis 
copiosus  est  Clerus,  congruum  videtur  ac 
decens,  ut  duo  saltem  sibi  in  adoratione 
succedant. 

4.  Et  quoniam  ,  ut  supra  notatum  est , 
eadem  regula  in  aliis  etiam  Expositionibus 
servanda  est,  (luaeri  hic  poterit ;  num  quo- 
que  tenenda  sit  extraUrbem?  Responden- 
dum  videlur,  quod  oblinet  ex  decentia,  non 
ex  necessitate:  sed  Episcopi  in  id  sedulo 
debent  incumbere,  ne  aliqui  ex  Glero  de- 
sint,  (lui  Sacramenlum  expositum,  praeser- 
tim  in  Oratione  Quadraginta  Horarum,  con- 
tinenter  adorent.  Haec  esl  mens  Sacrae 
Rituum  Congregationis ;  quae  interrogata 
in  Cortonen.  10  Septembris  1701,  ad  18: 


33 


» 


«  An  lempoie  Quadraginta  Horarum  in  Ga- 
Ihedialibus  vel  Collegialis  debeat  semper 
assistere  aliquis  Sacerdos  vel  Clericus  cum 
superpelliceo?  »  scite  cauteque  respondit: 
«  Hoc  maxime  decere  iuxta  ediclum  Emi 
Vicarii  pro  Urbe  ;  et  Episcopus  in  hoc  quam- 
maxime  incumbat  x>.  (Vide  num.  .2()71>). 
Patet  igitur  ex  hoc  rescribendi  modo  quale 
sit  Sacrae  Riluum  Congregationis  hac  de  re 
iudicium.  Bene  notat  Ediclum  Cardinalis 
Urbis  Vicarii  (nondum  prodierat  Clemen- 
tina  Instructio,  quae  primum  evulgata  est 
quinquennio  posl,  scilicet  anno  1705)  extra 
Romara  eiusque  districtum  non  extendi; 
et  circa  rem  versari,  quae  decet  ut  ubique 
fiat,  sed  non  est  ex  generali  aliqua  lege 
necessario  ubique  facienda  ,  si  debitae  ad- 
orationi  aliter  provideatur.  Idcirco  ad  Du- 
bium  non  respondit  absolute  iubendo ;  sed 
maxime  decere  dixit,  ut  circa  huiusmodi 
obsequium  Venerabili  Sacramento  praestan- 
dum,  raodus  ille  obtineret,  qui  erat  pro 
Ecclesiis  Urbis  praescriptus.  Sed  quoniam 
«  quaecumque  in  Dioecesi  ad  Dei  cultum 
spectant  ab  Ordinariis  diligenter  curari,  at- 
que  iis,  ubi  oportet,  provideri  aequum  est » 
(Conc.  Trident.  Sess.  21,  cap.  28,  de  re- 
formal.);  proplerea  addens  «  Et  Episcopus 
in  hoc  quammaxime  incumbat  »  plene  osten- 
dit  quid  vellet,  non  absolute  iubendo;  sed 
insinuando,  ut  Episcopus  suo  fungens  mu- 
nere  modis  omnibus  curet,  ut  quod  reli- 
gioni  congruit,  non  omittatur. 

5.  Certa  regula  tamen  dari  nequit  pro 
omnibus  indistinctim  locis;  et  servanda 
sunt  particularium  Synodorum  Decreta  et 
Urdinariorum  mandata ,  dummodo  horum 
ope  salis  consultum  sit  religioni  et  de- 
centiae.  Cavalerius  el  Tetamus  ad  hunc 
Instructionis  locum  pro  diversa  qualitate 
et  solemnitate  Expositionis ,  modo  unum, 
modo  duo  Sacerdotes  aut  Glericos  debere 
autumant  in  oratione  persislere.  In  Expo- 
sitione  solemni  et  publica,  quae  diu  pro- 
trahilur  el  praesertim  si  adhuc  de  nocte, 
duos  Sacerdotes  vel  unum  saltem  semper 
assistere  debere  volunt ,  aut  duos  ex  Cle- 
ricis  Sacrorum  Ordinum,  sin  minus,  alios  ex 
Clericis  in  minoribus  constilulis:  si  vero  diu 
non  perduret  Expositio ,  nunquam  deesse 
voiunt  duorum  assislenliam  Sacerdotum  vel 
in  Sacris  Ordinibus  constitutorum,  si  fieri 
possii;  secus,  saltem  unius  Sacrorum  Ordi- 
nura  et  alterius  inferiorum  :  quera  modum 
servandum  esse  etiara  existimant  in  Expo- 
silionibus,  quae  diu  durant,  saltera  de  die, 
et  dura  maior  est  populi  frequentia.  Liceat 


mihi  hanc  opinionem  emoUire:  si  Instru- 
clio  praenoscens  difficultatem  habendi  tot 
Presbyteros  aut  Clericos,  in  Ecclesiis  prae- 
sertim  quae  Glerum  non  habent ,  non  ex- 
presse  iubet ,  quod  duo  semper  assistant; 
sed  vult,  ut  unus  numquam  desit,  etsi  Ex 
positio  Qiiadraginta  Horarum  omnium  sit 
solemnissima ;  curnam  onus  iraponendum 
duobus  quoad  Expositiones  minus  solemnes 
et  brevis  durationis,  quae  fiunt  in  novem- 
dialibus  et  triduanis  precibus,  vel  statis 
diebus  in  piarum  fundationum  implemen- 
tum?  Rursus  Instructio  tempus  et  horas 
non  distinguit,  sed  vult  ut  lam  de  die, 
quam  de  nocte ,  unius  vel  duorum  assi- 
stentia  continua  sit :  hinc  per  modum  re- 
gulae  exigi  nequit,  ut  in  Expositionibus , 
quae  brevi  durant,  semper;  et  in  aliis,  quae 
longius  protrahuntur,  saltem  de  die  et  dum 
maiur  est  populi  frequentia,  duo  nunquam 
ab  oratione  deficiant.  Puta  tamen  praefatos 
Auctores  ita  esse  intelligendos,  ut  consulant 
quod  magis  decet,  quin  certam  servandam 
regulam  tradant.  Laudandi  igitur  erunt, 
qui  habentes  Sacerdotum  et  Clericorum 
copiam  curabunt,  ut  maior  sit  in  utroque 
casu  perseverantium  in  oratione  numerus; 
praesertim  quia  Instructio  vult  ut  duo  assi- 
slant,  sed  saltem  unus  nunquam  desit;  ve- 
rum  modum  pietati  et  religioni  non  imponit 
et  in  arbitrio  est  numerum  augere.  Haec 
dicta  sint,  ne  Scriplorum  ceteroqui  claris- 
siinorum  auctoritas  in  sensum  fortasse  ab 
eorum  mente  alienum  detorqueatur. 

6.  Quod  si  Sacerdotum  vel  Glericorum 
assistenlia  praestanda  est,  quando  Sacramen- 
tum  est  publice  expositum  :  quomodo  con- 
sulendum  erit,  si  unus  tantum  Sacerdos  sit, 
qui  regit  populum;  et  Glerici  vel  omnino 
desint  vel  sint  paucissimi,  ut  frequentissime 
accidit  in  Ecclesiis  ruralibus?  Hoc  dubium 
sibi  proponunt  Cavalerius  et  Tetamus,  qui 
existimant  «  Non  ideo  omittendam  esse  Ex- 
positionem  Sacramenti  :  ob  impotentiam 
enim  et  necessitatem  ablegandae  non  sunt 
laudabiles  consuetudines;  et  potissime  cau- 
sae  pietatis,  cuiusmodi  est  Expositio  Sacra- 
menti;  dummodo  tamen,  si  non  adsit  Cle- 
ricorura ,  non  desit  laicorum  aliorumque 
fidelium  adoratorum  copia  ».  Secus  enim 
infelices  illi  populi,  qui  longe  nimis  a  cultis 
Givitatibus,  in  parvis  angustisque  oppidulis, 
vel  dispersi  in  arvis  commorantur,  perpetuo 
carerent  spirituali  hoc  solatio.  Nec  illud 
praetereundum  est,  quod,  ut  iam  vidimus, 
assistentia  Sacerdotum  et  Clericorum  est  ex 
decentia,  non  autem  ex  omnimoda  necessi- 


—  34  — 


lale;  el  obtinet,  quin  omitli  debeal  in  lo- 
cis,  in  quibus  adsunl,  vel  sine  gravi  diffi- 
cullale  accersiri  possunt  ecclesiaslici  viri. 
Verumtamen  adverlendum  est,  quod  si  de- 
sunt  Clerici,  cetera  saltem  concurrent,  quae 
sacra  illa  exigit  actio ;  nam  si  deessent  sa- 
crae  supellecliles  vel  cerei,  vel  quid  aliud 
ad  lantum  opus  necessarium ;  nec  decet . 
nec  licet  Sacramentum  publice  exponere. 
Satius  est  sacram  illam  functionem  omittere, 
quam  sine  debita  reverentia  peragere. 

7.  Quaerimus  modo  de  habilu,  quo  Sa- 
cerdotes  et  Clerici  in  adoratione  perseve- 
rantes  distingui  debent.  lubet  Instructio 
lam  Seculares  quam  Regulares  ad  scamnum 
ad  id  paralum  in  plano  Presbyterii,  nonnisi 
superpelliceo  indutos  debere  accedere ; 
quam  veslem  induere  debent  etiam  Regu- 
larium  Ordinum  Laici ;  neque  his  licet  as- 
sistentiam  praestare  solo  religioso  habitu 
conlectis,  si  in  Glericorum  defeclum  assu- 
mantur.  Haec  regula  ad  quascumque  Ex- 
positiones  publicas  vel  privatas  exlendilur, 
neque  excogitari  potesl  casus,  in  quo  ul 
secus  fiat,  permissum  sit,  nisi  superpeilicea 
desint,  quod  vix  eveniet  in  aliqua  pauper- 
riraa  rurali  Ecclesia.  Nimis  enim  dedecet 
ordinariis  vestibus  amictos  Presbyterium  in- 
gredi  et  stare  supplices  ante  conspectum 
Regis.   Si  induti  esse  debent  superpelliceo, 

^qui  minislrant  el  in  servili  opere  circa  Aram 
occupantur,  ut  vidimus  ad  §  Vll :  mullo  ma- 
gis  huiusmodi  amictu  distinguanlur  oportet, 
qui  Deo  offerunt  incensum  laudis.  Idcirco 
nequeo  assentiri  Gavalerio ,  qui  ad  hunc 
locum  num.  7,  exislimat,  extra  Romam 
permitti  posse,  quod  Regula-res  in  suo  re- 
ligioso  assistant  habitu,  ita  tamen,  ul  Sa- 
cerdotes  Stolam  a  collo  pendentem  leneant. 
Meminisse  opoitebat  Decreti  Cougregationis 
Episcoporum  et  Regularium  editi  die  9  De- 
cembris  1602,  quod  assistentiam  indistincte 
iubet  Sacerdotis  Stola  et  superpelliceo  in- 
duti,  etiam  in  Exposilionibus  privalis,  quae 
fiunt-aperto  Tabernaculi  ostioio,  quin  sacra 
Pyxis  extrahatur.  Hoc  autem  Decretum  Re- 
gulares  praecipue  et  directe  respicit,  quam- 
vis  commune  eliam  sit  Secularibus,  ut  ex 
postremis  verbis:  colligimus:  «Quod  item  in 
Ecclesiis  Secularium  servari  mandamus  ». 
Igitur  si  ex  Decreti  lege  in  priyatissima 
Expositione  adorationi  incumbentes  Regu- 
lares  superpelliceo  uti  debent;  poleruntne 
in  publica  et  solemni  ante  Aram  adstare 
solo  religioso  sui  Ordinis  habitu  amicti? 

8.  Sed  en  altera  quaestio,  de  Stola  sci- 
licet  adhibenda,  vel  non ,   a   Sacerdotibus 


ante  expositum  Sacramentum  orantibus.  Lex 
silet,  quae  unum  tantum  superpelliceuni  seu 
cottam  commemorat.  Et  quoniam  lex  pro 
Romana  Urbe  dicla  esl,  ideo  censenl  Ga- 
valerius  et  Tetaraus  ubique  terrarum  Sto- 
lam  superpeliiceo  hac  in  actione  imponen- 
dam;  in  Ecclesiis  tamen  Urbis  Sacerdotes 
solo  superpelliceo  debere  esse  contentos, 
quir\  Stola  utantur  ob  reverentiam  debitam 
Pontifici,  qui  Stola  utitur  extra  Sacramenta. 
Verum  res  conlra  accidil;  et  parcendum 
Scriptoribus  morum  Urbis  ncn  satis  instru- 
ctis.  Siquidem  Romae  constans  consuetudo 
est  superimponendi  superpelliceo  Stolam  , 
quam  soluraraodo  deponunt  Sacerdotes  co- 
ram  Sacramento  orantes  et  ad  Allaris  latus 
secedunt ,  si  veneralurus  Sacrara  Hostiam 
Summus  Pontifex  accedat.  In  solis  Patriar- 
chatibus  Stola  non  adhibetur,  tum  quia  Ec- 
clesiae  sunl  (ut  ipsum  fert  nomen)  pro- 
priae  Pontificis ,  tum  quia  assistentia  fit  in 
habitu  chorali. 

9.  Usus  eiiam  Stolae  non  ita  accipi 
semper  debet  exlra  Sacraraenta,  ut  sit  si- 
gnura  iurisdiclionis,  superioritatis  et  oflicii ; 
sed ,  praecise  ab  actuali  exercitio ,  ut  ve 
slis  sacerdotalis,  seu  ut  distinclivum  Sacer- 
dotii  consideratur.  Cap.  Ecclesiastica  9, 
dist.  23;  imo  ut  eruitur  ex  Goncilio  Bra- 
charensi  3,  cap.  3,  et  Toletano  4,  cap.  39, 
est  veluti  forma  tolius  ornatus  sacerdota- 
lis.  Id  tam  verum  est  ut  anliquitus  Epi- 
scopi  aeque  ac  Sacerdotes  «  Slolara  extra 
Mysteria  semper  deferrent  ».  Legitur  de 
S.  Thoma  Gantuariensi,  quod  «  Stolam  iu- 
gum  Ghristi  suave  circa  collum  diebus  ac 
noctibus  habebat  »  apud  Mabillonium  in 
Praef.  ad  seculum  l  Benedictinum,  CVIll. 
De  Presbyteris  vero  habemus  canonem 
28  Concilii  Moguntini  anni  813,  scilicet 
«  Presbyleri  sine  intermissione  utanlur  ora- 
rio  propter  differenliam  sacerdotii  dignita- 
tis  ».  Huc  respiciunt  cap.  169,  lib.  6,  Ga- 
pitularium;  et  Gan.  26  Goncilii  Triburien- 
sis  apud  Burcardum  Worraaliensem  lib.  6, 
cap.  10:  «  Presbyteri  non  vadant  sine  Stola, 
vel  orario  induti  ».  Plura  videri  hac  de  re 
possunt  collecta  a  Fabio  de  Alberlis  de  sa- 
cris  utensilibus  cap.  8. 

10.  Quod  si  Stola  habenda  semper  esset 
exlra  Sacraraenla  ut  iurisdictionis  distincti- 
vura,  Sacerdotes  nunquam  eadem  uti  pos- 
sent,  nisi  Sacra  operantes.  In  publicis  Pro- 
cessionibus  ,  quae  Romae  fiunl,  Parochi 
omnes ,  licel  non  sint  in  actuali  rauneris 
exercitio,  a  ceteris  de  Glero  distinguuntur 
Stola  e  collo  pendente,  eliam  praesente  non 


—  35 


moraliter,  sed  physice  Summo  Ponlifice,  qui 
in  solemnissima  Feslivilale  SSrai  Gorporis 
Ghrisli  Sacramenlum  deferens  snpplicalio- 
nem  claudil.  Nerao  auLem  dixeril  Parochos 
ea  occasione  Slolam  deferre  in  signum  iu- 
risdiclionis,  bene  vero  ut  disiinctivum  of- 
(icii ;  aut  per  delalionem  Stolae  laedi  re- 
verentiam  Summo  Ecclesiae  Pastori.  Si  ita 
esset,  neque  iis  privilegium  deferendi  Sto 
lam  indulsisset  s.  m.  Benedictus  XIV  ,  ne- 
que  uraquara  licerel  Sacerdotibus  per  uni- 
versum  Orbem  dispersis  uli  Stola  exlra  Sa- 
cramenta;  quia  ab  omnibus  aeque  leveren- 
tia  debetur  Pontifici,  Is  namque,  ut  habetur 
in  Caeremoniali  S.  R.E.  Augustini  Patritii 
«  numquam  debet  exire  in  publicum  sine 
Stola  »;  sed  eam  continuo  defert,  non  ut  Ur- 
bis  Episcopus,  sed  in  signum  supremi  Sa- 
cerdotii,  tamquam  Ghristiani  universi  Orbis 
Pastor  et  Rector :  et  quod  olim  erat  com- 
mune  Episcopis  et  Presbyteris,  modo  ob 
supremam 'dignitatem  Romano  Pontifici  re- 
servatum  esl.  Patet  hinc,  quod  si  Sacerdo- 
tes ,  dum  in  Urbis  Ecciesiis  supplices  in 
Sacramenti  adoraiione  consistunt ,  e  collo 
deferant  pendentera  Stolara,  nihil  commit- 
tuni,  quod  reverentiae  debilae  Summo  Pon- 
tifici  lantillum  deroget.  Quod  adeo  verum 
est ,  ut  Gatalanus  ad  hunc  Caeremonialis 
S.  R.  E.  locum,  fretus  privilegio  a  Bene- 
diclo  XIV  Parochis  indulto,  fatealur  se  ra- 
tionem  non  invenire  «  cur  el  ipsi  sairi  Ora- 
tores,  cura  verbum  Dei  Romae  praedicant, 
sacram  Stolam  e  collo  pendentem  adhibere 
nequeant ». 

H.  Satis  haec  sunl ;  nihilominus  si  quis 
adhuc  dubitct,  ad  evellendas  ex  animo  du- 
bietates,  validum  praebet  argumentum  ea- 
deni  haec  nostra  Insiructio.  Dura  res  est 
de  Concionibus  habendis  §  XXXJI,  ne  fiant 
tempore  Expositionis  per  raodum  regulae 
generalis  iubet ;  perraitlit  nihilominus,  ut 
quandoque  habeantur  brevia  colloquia,  si 
Praesidum  intercedat  auctoritas,  sub  ea  ta- 
men  expressa  lege,  ne  Stola  ea  in  aclione 
adhibeatur.  «  Sormoneggera  colia  colta,  ben 
ch6  sia  Regolare,  ma  senza  Stola  ».  Ubi  vero 
agit  de  oratione  a  Sacerdotibus  et  Glericis 
facienda  coram  Sacramento,  mandat  lantum- 
niodo,  quod  omnes  assistenliam  praestent 
vestiti  di  cotta  benche  siano  Regolari ;  nec 
tamen  vetat  Sacerdotibus  delationem  Sto- 
lae.  Gonsequitur  ergo,  quod  ubi  lex  voluit 
negalivam  hanc  conditionem ,  eam  claris 
verhis  expressit ,  ubi  vero  non  expressit, 
haud  voluisse  censenda  est;  et  libertalem 
reliquisse  Sacerdolibus  utendi  Stola  ,    ut  a 


Glericis,  qui  plerumque  in  eodem  scamno 
adoralioni  incumbunt,  distinguantur.  Gon- 
suetudo  autem  universalis,  immemorialis, 
non  intercepta,  non  irapugnata,  quae  opti- 
raa  est  legis  interpres,  id  comprobat;  cum 
in  concionibus  habendis  nunquam  ;  in  assi- 
stentia  vero  coram  Sacramento,  videntibus 
et  non  reclaraantibus  Praesidibus ,  semper 
et  in  omnibus  Urbis  Ecclesiis  (solis  exce- 
ptis  Patriarchalibus)  Stola  adhibealur.  Gon- 
cludendum  videtur  cum  Romae,  tum  alibi 
aeque  posse  Stolam  adhiberi  a  Sacerdotibus 
coram  Saciamento  orantibus.  Neque  pulo 
eiusdem  usum  esse  interdictum  Diaconis, 
dummodo  Stola  non  e  collo  ante  pectus 
defluat,  sed  transversim  ab  humero  ad  la- 
tus  descendat.  Quamquam  vero,  si  una  spe- 
ctetur  Instructio ,  liberum  sit  in  religiosa 
illa  actione  solo  uti  superpelliceo,  vel  etiam 
addere  Stolam;  si  meus,  qualiscuraque  sit, 
sensus  exquiratur,  censerem  eiusdem  usum 
non  esse  omittendura  :  decet  enim  in  actio- 
ne,  quae  Deum  immediate  respicit,  ut  Sa- 
cerdos  coram  eo  assistat  ea  indutus  veste, 
quae  est  veluti  forma  totius  ornatus  sa- 
cerdotalis. 

12.  Neque  Sacerdotes  et  Glerici  possunt 
ab  hoc  religionis  officio  se  eximere  sub  ob- 
tentu,  quod  ex  laicalibus  Sodalitatibus  ali- 
qui  continuo  sint,  qui  sibi  vicissim  in  ora- 
tione  succedunt.  Nam  utrumque  iubet  In- 
structio,  districte  mandans,  quod  ubi  ad- 
sunt  laicorum  Sodalitates,  duo  saltem  Con- 
fratres  continuo ,  extra  Presbyterium  di- 
stanti  dagli  Ecclesiactici,  adorationi  incum- 
bant.  Dixi  extra  Presbyterium;  non  enim 
licet  laicis  hominibus ,  in  ea  praesertim 
actione,  Presbyterium  ingredi :  quapropler 
nec  eis  permissum  est  servilia  praestare 
circa  Aram  ,  ut  supra  notavimus  ad  §  VII, 
quamvis  non  vulgari  veste,  sed  societatis 
propria  induti  sint.  Lex  tamen  non  com- 
prehendit  Laicos  Regulares:  nam  hi,  defi- 
cientibus  Sacerdotibus  et  Glericis,  ad  horum 
supplendas  vices  admittuntur;  et  cum  ex 
privilegio  in  Glero  computentur  induantque 
superpelliceum,  licite  possunt  Presbyterium 
ingredi  et  orare  ad  scamnum  pro  Ecclesia- 
sticis  assignatum.  Simul  ergo  toto  Exposi- 
tionis  tempore  perseverare  debent  in  ora- 
tione  in  suis  ab  instructione  assignatis  locis 
tam  Ecclesiastici ,  quam  Sodalitatum  Gon- 
fratres;  ita  ut  ex  utraque  hominura  classe 
iis  qui  recedunt,  alii  immediate  succe- 
dant.  Hoc  in  Urbe  omnino  fieri  debet; 
alibi  optandura,  ut  fiat,  sed  non  est  omnino 
exigendum. 


36  - 


13.  Queraadraodum  vero  diversus  sit 
oportel  locus  pro  Sodalibus  C.onfralernita- 
luin,  ita  etiara  scarani  ornatus.  Id  apte  di- 
stinguit  fnstructio,  iubens,  quod  scamnura 
paratum  intra  Presbyterium  pro  Ecclesia- 
sticis  nobiliori  panno  cooperiatur:  «  Tappeto 
0  panno  rosso,  o  d'altro  colore,  e  qualiti 
decenle  »;  illud  vero  pro  Confraternitate 
extra  Presbyterium  «  di  panno  verde  ,  o 
d'altro  colore»;  utrisque  vero  commune 
est,  quod  ante  scamnum ,  non  in  genufle- 
xorio,  orare  debent.  Quae  regula  in  Urbe 
servanda  omnino  est:  in  aliis  vero  Dioece- 
sium  Ecclesiis,  censet  Gavalerius  parari  posse 
genuflexorium  pro  Glero.  Yerumtamen,  etsi 
posse  non  inficiar,  nihilorainus  ex  decentia 
ab  eo  parando  abstinendum  puto;  et  sca- 
ranura  potius  decenti  ornatum  tapete  adhi- 
bendura,  ad  differentiam  Episcopi,  qui,  si 
veniat  ad  Sacraraentum  venerandum,  utitur 
genuflexorio. 

14.  Ut  autem  scamnum  pro  laicis  extra 
Presbyterium  paratur,  ita  illud  pro  Eccle- 
siasticis  locandum  est  «  vicino  all'  infimo 
grado  dell'  Altare  »,  hoc  esl  in  plano  Pre- 
sbyterii;  quamobrem  contra  legem  illi  fa- 
ciunt,  qui  illud  apponunt  in  Altaris  gradi- 
bus,  nisi  lanta  esset  Presbyterii  angustia,  ut 
secus  fieri  nequiret. 

15.  Gum  nunquam  oratio  intercipienda 
sit,  percontandi  locus  videtur,  num  ut  Ec- 
clesiastici,  ita  eliam  laicarura  Gonfraterni- 
tatura  Sodales  noclu  debeant  in  oratione 
persistere?  Gertura  est  pro  Ecclesiasticis 
dictara  legera  esse,  orando  tauto  di  giorno 
quanto  di  notte  a  vicenda;  eam  legem  ad 
laicos  extendi  non  credam  ,  quaravis  com- 
raendabile  sit,  ut  quemadmodura  de  die, 
ita  etiam  nocturnis  horis  vicissim  adsit.  Si- 
quidem  Instructio  huius  praecepti  raemi- 
nit  in  prima  sanctionis  parte ,  quae  est  de 
Ecclesiasticis ,  non  item  in  secunda,  quae 
respicit  Confraternitatum  Sodales. 

16.  Quodautemlnstructio  disponit  quoad 
Ecclesias,  in  quibus  aliqua  laicalis  Sodalitas 
habetur  erecta,  extendi  potest  ad  illas  Mo- 
nialiura  aliarumque  ioeminarum  aut  viro- 
rum ,  qui  collegialiter  vivunt  in  communi 
domo ,  ita  ut  duo  ex  iisdem,  distributis 
horis  debeant  continuo  assistere  in  Ecclesia 
extra  Presbyterium  quoad  viros ,  in  Ghoro 
interno  quoad  Moniales  aliarumque  foemi- 
narum  Gollegia.  Dixi  continuo,  quod  tamen 
accipiendum  civiliter  est,  pro  horis  scilicet 
et  lemporibus  competenlibus ,  non  autem 
pro  integro  tempore,  quo  Expositio  durat. 
«  Ofiiciorum  enim  tempore  »,  inquit  Gava- 


lerius  ad  hunc  locum,  «  Clerum,  Moniales 
aliosque,  qui  sunt  de  Ghoro ,  in  Chorum 
oranes  convenire  posse  credimus  ad  decan- 
tanda  Divina  Oflicia ,  quorum  cantui  dum 
incumbunt ,  insimul  orantes  SSmo  Sacra- 
mento  assistunl  ».  Bene  quidem ;  sed  quo- 
niam  hic  Gavalerius  Glerum  siraul  confundit 
cuni  Monialibus,  aliisque  Collegiis,  quibus 
onus  Chori  incumbit;  ne  censeas  in  Eccle- 
siis  Calhedralibus ,  Gollegiatis ,  Conventua- 
libus  posse  Sacerdotes  et  Glericos  eximi  ab 
assistenlia ,  quam  praecipit  Clementina  In- 
structio,  coram  Sacramento  ,  tempore  quo 
in  Ghoro  Divina  Oflicia  persolvuntur.  Ete- 
nim,  dummodo  in  Choro  non  desint,  qui 
ad  psallendura  aliaque  sacra  munera  per- 
agenda  conveniant ,  duo  coramode  ,  iuxta 
turnum  in  tabella  notatum,  adorationi  co- 
ram  Sacramento  vacare  possunt  ac  interim 
haberi ,  ac  si  praesentes  essent  in  Ghoro. 
Quod  si  Glerus  modicus  numero  vix  pro 
Ghori  servitio  sufliciat ,  non  est  propterea 
omittenda  praescripta  assistentia  sub  ob- 
tentu  ,  quod  psalmodiae  incumbentes  in 
Choro,  insimul  orantes  ,  SSmo  Sacramento 
assistunt,  sed  debilae  assistentiae  consulen- 
dura  est  per  alios  Sacerdotes  vel  Clericos, 
qui  de  Ghoro  uon  sint. 

17.  Goncludit  Gavalerius  «  quod  extra 
Urbem,  dum  assislunt  Clerici,  non  videntur 
ad  simultaneam  assistentiam  adstricti  Gon- 
fratres  aliive  de  Congregatione  aut  Colle- 
gio;  et  per  assistentiam  Gonfratrum,  Monia- 
lium  aliorumque  de  Collegio,  suppleri  sal- 
tem  poteril  assistentia  Glericorum,  quando 
haec  sine  gravl  et  notabili  incommodo  ha- 
beri  non  potest  ,  aut  talis  est  consuetudo 
Ecclesiae,  cui  plurimura  hac  in  re  deferri 
posse  credimus  ».  Scite,  ait,  sine  gravi  et 
notabili  incommodo:  non  enim  quodcum- 
que  incommodum  Sacerdotes  et  Glericos 
excusare  posset ,  quia  praecipuum  eorum 
officium  est  in  hac  assistentia  immorari, 
et  Ecclesiaslicae  leges  ad  eos  dirigunlur. 
Quamobrem  per  assistentiam  Monialium  alio- 
rumque  de  Gollegio  suppleri  po.sse  Gleri- 
corura  defectum  puto,  si  hi  pauci  sint  nu- 
mero  et  aliis  muneribus  pro  Ecclesiae  ser- 
vitio  ita  distracti,  ut  difiicillime  po.ssint  haec 
simul  iraplere  et  assistentiam  praestare ; 
vel  si  hos  inter  aliqui  essent  senio  et  aegri- 
tudinibus  impediti;  et  pauci  bene  valentes 
superessenl  pro  implendis  oneribus,  quibus 
propterea  grave  nimis  foret  praefatae  assi- 
stentiae  vacare.  Sed  et  est  alius  casus.  Si 
Moniales  aliquae  haberent  pro  Instituto  Ora- 
tionem  perennem  coram  Sacramento  expo- 


37  — 


sito  per  integrum  anni  circulum  saltem  de 
die;  difTicile  nimis  el  onerosum  esset  Sa- 
cerdotes  aut  Glericos  haberi,  qui  distribu- 
tis  horis  Orationi  vacarent,  quo  in  casu  sa- 
tis  esse  censerem  assistentiam  Monialium. 
Nequeo  tamen  Gavalerio  assentiri,  qui  con- 
suetudinem  habet  pro  idonea  excusatione : 
nam  si  Ecclesiasiici  non  desint  in  sufiicienti 
numero,  consueludo  non  vaiet,  quae  abusus 
potius  nomen  promeretur. 

§  X. 

«  Nella  Sagreslia  vi  sia  l'  orologio  al- 
«  meno  a  polvere  per  sapere  il  tempo  della 
«  vicenda;  di  cui  se  ne  dara  il  segno  ad 
«  ogni  ora  coUa  campana  maggiore,  tanlo  di 
«  giorno,  che  di  notte  ». 

1.  Horologium  ad  horas  indicandas  in 
Sacrario  Ecclesiae,  in  qua  fit  Expositio  Qua- 
draginta  Horarum  ,  retinendum  est ,  quod 
vel  hasta  tempus  raetiatur  et  campanae  so- 
nilu,  vel  saltem  subtili  decidenle  pulvere 
ab  una  in  aliam  ex  vitreis  pyramidibus  mu- 
tuo  se  inversis  cuspidibus  contingenlibus, 
certa  temporis  intervalla  distinguat.  Huius 
ope  designatur  spatium,  quod  quisque  de- 
bel  in  oratione  insumere.  Non  enim  iidem 
semper  perseverare  in  actuali  illa  assistentia 
debent ,  nec  forte  possent  ,  si  vellent.  Id 
non  patitur  humana  infirmitas.  Hinc  more 
receptum  est  ,  ut  qui  ex  Sacerdotibus  el 
Glericis  ad  hoc  religionis  et  obsequii  offi- 
cium  praestandum  veniunt ;  vel  quia  Ec- 
clesiae  servitio  sunt  addicti  ;  vel  quia  in 
Sacramentum  devotione  excitati  sponte  ac- 
cedunt;  ita  vicissim  distribuantur  ,  ut  sin- 
guli  ad  horae  spatium  in  oratione  continuo 
perseverent.  Hoc  enim  pacto  omnes  debi- 
lum  cultum  praestant  Sacramento,  secula- 
ribus  exemplo  sunt ;  el  qui  vel  aetate  gra- 
ves  vel  corporis  habitu  imbeciUes  diu  ne- 
queunt  genuflexi  consistere,  nimis  non  de- 
futigantur.  Quamobrem  ea  regula  tenenda 
esl,  ubi  pauci  numero  sunt  Sacerdotes  vel 
Glerici,  ut  potius,  datis  intervallis,  horam 
oralionis  repetant  ,  quam  quod  diutius  in 
assistentia  morentur.  Danda  esl  quies  cor- 
pori,  ut  spirilus  alacrius  ad  orationem  re- 
deat.  Ubi  vero  Glerus  abundat ,  decet  ut 
quilibet  suam  praestet  assistenliam  per  ho- 
rae  spatium,  quin  teneatur  pluries  eamdem 
repetere,  nisi  pro  sua  devoiione  quis  id  fa- 
cere  velit. 

2.  Recte  Gavalerius  ad  hunc  locum  ait: 
«  Quisquis,  etsi  Ganonicus,  Dignitas  aut  Ec- 
clesiae  Superior,  facile  hinc  ediscat,  ab  hu- 


iusmodi  assistentia  se  dispensare  non  posse; 
sed  magis  prae  ceteris  teneri  promptitudine 

sua  aliis  in  exemplum  deservire Affi- 

getur  itaque  in  Sacrario  tabella  ,  in  qua 
erunt  descripta  nomina  eorum  et  horarum, 
qui  et  in  quibus  debent  assistere;  per  ho- 
rologium  meliatur  tempus  vicissitudinum ; 
et  huius  signum  paulo  ante  dabitur  levi  el 
intercisa  pulsatione  campanae  maioris,  ut 
praesto  esse  valeant,  qui  in  assistentia  de- 
beani  succedere  ;  et  ne  qui  iam  assistentiae 
incumbunt,  cogantur  diutius  immorari.  Si- 
gna  autem  per  campanam  maiorem  data  id 
ultra  habenl  commodi  ,  ut  etiam  a  longe 
extra  Ecclesiam  existentes  de  Expositione 
moneantur  et  identidem  ad  actus  virtutum 
excitentur  >.  Hactenus  Gavalerius.  Addam 
ego  campanae  sonitum  multum  etiam  pro- 
desse,  ut  convenientes  in  Ecclesiam,  ut  co- 
ram  Sacramento  per  integram  horam  per- 
severent,  ad  lucrandas  indulgentias,  de  sin- 
gularum  initio  et  termino  edoceantur.  Si- 
quidem  Glem.  VIII  omnibus  Ghrisiifidelibus 
plenariam  elargitur  Indulgentiam,  si  vere 
poenitentes,  confessi  et  Sacra  Gommunione 
i'efecti,  devote  orando  unam  saltem  horain 
perseveraverint.  Neque  clausis  Ecclesiae  ia- 
nuis  noctu  cessare  debet  ad  singulas  horas 
campanae  sonitus;  quia  cum  expositio  con- 
tinua  sit  ,  etiam  noctu  Sacerdotes  et  Gle- 
rici  vicissim  debent  orationi  incumbere  ; 
ac  praeterea  eo  signo  etiam  qui  vigilant, 
aut  a  sommo  excutiuntur,  ad  promovendos 
erga  Sacramentum  devotionis  affectus  ex- 
citantur. 

§  XI. 

«  La  sera  avanli  il  giorno  dell'  Esposi- 
«  zione,  dopo  il  segno  dell'  Ave  Maria ,  si 
« suonino  le  campane  solennemente  per 
«  avviso  del  popolo,  come  anche  la  mattina 
«  nel  far  del  giorno;  e  dopo  tutti  gli  altri 
«  segni  deir  Ave  Maria  ,  durante  I'  Esposi- 
«  zione,  come  parimenle  le  solite  tre  volte 
«  avanti  le  Messe  solenni  ». 

1.  Festivus  campanarum  sonitus  Eccle- 
siasticas  solemnitates  praenuntiat  populum- 
que  invitat  ad  ea  praestanda  cultus  et  Re- 
ligionis  obsequia,  quae  exigit  Festi  ac  So- 
lemnitatis  qualitas.  Nemini  dubium,  quod 
festiva  sit  multumque  solemnis  Exposilio 
SSmi  Sacramenti  pro  Oratione  Quadraginta 
Horarum,  quae  in  Urbe  perpetuo  per  tur- 
num  fit :  recte  idcirco  praecipit  Instructio, 
quod  «  la  sera  avanti  il  giorno  dell'  Espo- 
sizione  ,  dopo  il  segno  dell' Ave  Maria,  si 


suonino  le  campane  solennemente  per  av- 
viso  al  popolo»;  quod  fieri  debel  eliam, 
cum  slalis  horis  ad  auroram,  meridiem  el 
post  solis  occasum  per  Iriduum  Exposilio- 
nis  in  signum  iubili  alque  laeliliae  ;  tum 
eliam  iteralis  vicibus,  ut  assolel,  paulo  an- 
tequam  Missae  solemnes  celebrentur.  Qua 
in  parle  adamussim  est  servanda  Instructio; 
nec  liberum  esse  puto  Ecclesiarum  Recto- 
ribus  et  Sacrislis  frequeniius  praecipere 
campanarum  pulsationem.  Non  enim  decet 
per  frequenlem  nimis  et  non  necessarium 
campanarum  strepitum  orantes  ante  Sacra- 
mentum  dislrahi  ac  perturbari.  Quum  au- 
tem  haec  sanctio  unice  verselur  circa  Ex- 
positionem  Quadraginla  Horarum  pro  Eccle- 
siis  Urbis,  nihil  adnotandum  occurrit  quoad 
alias  Expositiones  minus  solemnes  et  non 
praeceptas,  vel  quoad  illas,  quae  alibi  per 
Dioeceses  fiunt.  !n  his  quippe  laudabiles 
et  rationabiles  locorum  consuetudines  ser- 
vandae  sunt. 

§  XII. 

«  NeIl*Altare,  dove  sta  esposto  il  SSmo 
«  Sacramento  non  si  celebri  altra  Messa, 
«  che  le  solenni  per  I'Esposizione  e  Repo- 
«  sizione  ;  nei  qaali  due  giorni  ,  oltre  la 
«  Conventuale  (nelle  Ghiese  ,  ove  6  obbli- 
«  gazione  di  cantarla)  si  celebrera  dopo 
«  Nona  la  Messa  del  SSmo  Sagramento  vo- 
«  tiva  pro  re  gravi;  eccettuate  per6  lutte 
«  quelle  Domeniche,  che  sono  di  prima  o 
«  seconda  classe,  e  tutti  li  giorni,  ne'  quali 
«  per  ragione  del  Galendario  tanto  univer- 
«  sale,  quanto  particolare  di  quella  Ghiesa, 
«  si  fa  Offizio  parimenle  di  prima  o  seconda 
«  classe;  come  anche  eccettuata  la  feria 
«  quarta  delle  Generi  e  le  ferie  seconda, 
«  terza  e  quarta  della  Settimana  Santa , 
«  lutti  li  giorni  deWOttava  di  Pasqua  e  di 
«  Pentecoste  ,  le  Vigilie  del  S.  Natale  e 
«  defla  Pentecoste  e  TOttava  delTEpifania, 
«  nelle  quali  Domeniche,  altri  giorni  e  fe- 
«  rie  eccetluate  si  cantera  la  Messa  con- 
«  venluale  con  l'Orazione  aggiunta  del  Sa- 
«  cramento  sub  unica  condusionc;  e  tutto 
«  ci6  si  osservera  inviolabilmente  in  tutte 
«  le  Ghiese  tanto  dei  Secolari  che  dei  Re- 
«  golari  ». 

1.  Glara  esl  prima  pars  huius  sanctio- 
nis,  quae  iubet,  ne  ad  Altare,  in  quo  ex- 
positum  est  Sacramentum  pro  Oralione  Qua- 
draginta  Horarum  celebrentur  Missae,  exce- 
ptis  solemnibus  pro  Expositione  et  Repo- 
silione.  Gur  aulem  hoc?  Facilis  et  expedita 


38  — 

ratio  est;  ut  scilicet  populus  unice  sit  ado- 
ralioni  intentus.  Id  adeo  verum  est ,  ul 
S.  Carolus  Borromaeus  ecclesiasticae  disci- 
plinae  cultor  eximius  iusserit,  ne  in  Eccle- 
siis  Mediolani  per  integrum  Exposilionis 
tempus  ullae  celebrarentur  Missae,  aut  alia 
Divina  Officia  persolverentur ;  translatis  in- 
terea  ad  proximiorem  Ecclesiam  oneribus, 
si  quae  implenda  fuissenl:  a  lege  exceptas 
detlaravit  tanlummodo  Ecclesias  Collegiatas 
et  Gonvenluales,  in  quibus  peimisit,  ut  re- 
citari  possenl  Horae  canonicae  et  solemnes 
Missae  canlari':  nec  non  Monialium,  quibus 
indulsit  unam  aui  duas  Missas  lectas,  dum- 
modo  id  fieret ,  dum  minor  esset  populi 
frequentia.  En  eius  verba  :  «  Nelle  Chiese 
dove  sara  I'  Orazione  per  quello  spazio  di 
tempo  ,  che  si  fa  ,  non  si  celebri  Messa  o 
allri  Divini  Offizi  ,  ma  si  soddisfaccia  agli 
obblighi,  che  vi  fossero,  nelle  Ghiese  vici- 
ne.  Siano  per6  eccetluate  le  Gollegiate  Se- 
colari  e  Regolari,  dove  si  potranno  dire  le 
solite  ore  Ganoniche  e  Messa  Gantata  ,  ma 
in  luogo  della  Ghiesa  piu  lontano ,  che  si 
possa,  dalPAItar  Maggiure  ;  e  le  Ghiese  di 
Monache  ,  nelle  quali  si  potra  dire  una  o 
due  Messe  basse  per  le  Monache.  II  che  si 
faccia  in  ora  di  minor  frequenza  di  popo- 
lo  ».  Act.  EccL  Mediol.  pag.  682.  Quinim- 
rao  ,  iuxta  Mediolanensem  ritum  nec  pro 
Expositione  aut  Reposilione  Missa  celebra- 
balur:  Quadraginta  Horae  non  moraliter, 
sed  physice  numerabantur  ,  quibus  in  una 
Ecclesia  absolutis,  slatim  Oratio  in  alia  in- 
cipiebat:  hinc  regula,  quae  in  S.  Garoli  In- 
structione  legitur:  «  Gomincisi  1' orazione 
nella  Chiesa  seguente  un'  ora  prima  ,  che 
finisca  nella  precedente ;  e  duri  in  ciascun 
luogo  il  tempo  preciso  solo  delle  quaran- 
tore  e  non  piu  ollre,  ancorche  vi  fosse  bi- 
sogno  levarla  o  metterla  di  notte  ».  Sed 
quae  pro  Dioecesi  Mediolanensi  a  Sancto 
Antistite  slatuta  sunt,  equidem  eius  zelum 
demonstrant,  ut  per  quadraginta  Horas  Ora- 
tionis  cuncla  in  unum  eumdemque  coUi- 
nearent  finem,  cultum  videlicet  Sacramento 
debitum,  ac  simul  studium  servandi  mores 
et  ritus  Ecclesiae  Ambrosianae;  nec  tamen 
inde  licet  legulas  desumere  in  similibus 
servandas.  Ambrosiana  Ecclesia  suos  habet 
particulares  usus:  aliae  etiam  sunt  Eccle- 
siae  vel  Regularium  Instituta,  quae  adhuc, 
in  sacris  peragendis  functionibus,  quosdam 
habent  ritus  peculiares  et  proprios.  Haud 
expedit  hos  ad  alias  Ecclesias  et  Instituta 
transferri ,  licet  laudabiles  et  rationabiles 
sint,  neque   ulla  prorsus  censura  notandi; 


39 


eo  quia  circa  modum  dumtaxal  versantur, 
salva  ecclesiasticarum  legum  disciplinaeque 
substantia.  llaque  de  rogulis  illis  ,  quae 
S.  Garolus  dixit  pro  Ecclesia  Mediolanensi, 
quin  simus  solliciti,  illas  lenere  debemus, 
quae  Romae  vigent,  ubi  moraliter  et  non 
physice  numerantur  horae  ;  et  Expositio, 
sicut  et  Repositio  semper  fit  circa  meri- 
diem  :  nec  prohibentur  Missae  privatae, 
sed  interdicunlur  solum  Missae  ,  cum  pri- 
vatae  tum  solemnes,  ad  Altare  expositionis 
praeter  illas,  quae  cantantur  pro  exponendo 
et  reponendo  Sacramento. 

2.  Lex  autem,  quae  vetat  celebrari  alias 
Missas  praeler  duas  recensitas  in  Allari  Ex- 
positionis,  nedum  obtinet  in  Oratione  Qua- 
draginta  Horarura,  verum  etiara  extenditur 
ad  alias  omnes,  quae  per  annum  fiunt.  De- 
claratura  id  iara  fuerat  a  S.  R.  G.  in  Bo- 
nouien.  9  Augusti  1670,  quae  proposito 
dubio  respondit:  «ISon  licere  celebrare  Mis- 
sas  in  Altari  Gappellae  Maioris  Ecclesiae 
Gonfratrura  Societatis  Boni  lesu  Bononiae, 
exposito  in  eodem  SSmo  Sacraraento,  stante 
praesertim  quod  adsint  alia  Altaria,  in  qui- 
bus  celebrari  possint  »  (num.1406),  et 
in  Angelopolilana  die  13  lunii  167 1  cum 
quaesitum  fuerit  sub  sequenti  formula:  «  du- 
bitatur,  quaudo,  ob  aliquam  causam  expo- 
situm  est  SSmura  Sacramentura  in  Altari, 
dura  cantatur  Missa  soleranis  ,  postquara 
mox  recedendum  est  sine  Processione  an 
debeat  populus  cum  eo  benedici,  an  non?» 
Sacra  Rituum  Gongregatio ,  priusquam  re- 
sponderet  Dubio  ,  quod  unice  versabatur 
circa  benedictionera  elargiendam  cum  Sa- 
craraenlo,  expleta  Missa,  voluit  certara  ge- 
neraliler  firraare  regulam  ,  quod  non  licet 
celebrari  in  Allari ,  in  quo  exposilum  est 
Sacramentum,  nisi  aliter  necessitas  iubeat, 
qua  urgente,  respondens  ad  dubiura,  quid 
faciendura  sit  declaravit.  Ideo  primum  per 
modum  regulae  generalis  edixit:  «  Non  de- 
bere  cantari,  nec  celebrari  Missam  iuAltari, 
in  quo  exposilum  est  SSmae  Eucharistiae  Sa- 
cramentum,  nisi  pro  eo  reponendo  »;  mox, 
limitando  regulam  el  excipiendo  casum  ne- 
cessitatis  ,  ut  proposito  Dubio  salisfaceret, 
addidit:  «  at  si  ex  necessitate  fieri  opus  es- 
set,  populus  esl  benedicendus  more  con- 
sueto,  et  non  cum  Sacramento»  (nura.1421, 
ad  dubium  5). 

3.  In  hoc  autem  secundo  Decreto  illud 
notandum  est ,  quod  a  Gavalerio  refertur 
lom.  4,  cap.  7 ,  num.  31 ;  erronea  tamen 
lectione  ibi  legitur  «  nisi  pro  eo  exponen- 
do  »,  cum  legendum  sit  «  nisi  pro  eo  re- 


ponendo  ».  Agit  Decretum  de  Missa  can- 
tanda  in  Altari  ,  ubi  esl  Sacramentum  ex- 
positura,  non  autera  ubi  est  exponendura. 
Non  enira  in  hoc  vetilura  est  Missam  so- 
lemnem  celebrari,  si  consecranda  sit  Hoslia 
in  Ostensorio  collocanda  et  processionaliter 
circumferenda ,  vel  sub  Umbella  fidelium 
adoralioni  exponenda:  sed  non  licet,  si  iam 
Sacraraentura  sit  expositum  ,  quod  propo- 
sita  quaestio  supponit,  nisi  Missa  solemniter 
sit  pro  eo  reponendo  cantanda  ,  ut  Sacra 
Gongregatio  respondit.  Sibi  cerle  non  co- 
haereret  Decretum  si  legendum  esset  , 
licere  tantummodo  celebrari  Missam  pro 
exponendo  Sacramento  in  Altari,  in  quo 
expositum  est.  Erroneus  certe  sensus,  si 
pio  reponendo  relinenda  esset  dictio  expo- 
nendo;  quemadmodum  legit  Gavalerius,  usus 
forlasse  non  Authographo  ex  regestis  Sa- 
crae  Gongregalionis,  sed  coUectione  Spiri- 
dionis  Talu, 

4.  Obiter  tamen  id  dictum  volo,  ne  au- 
ctoritate  quis  innixus  laudati  Auctoris  erro- 
neam  leclionem  sequatur.  Geterum  ,  quod 
nostra  interesl,  certa  est  regula,  quae  ge- 
neialiter  prohibet  Missas  in  Altari  in  quo 
exposiium  est  Sacramentura.  Siquidem  duo 
supra  laudata  Decreta  ut  Generalia  habenda 
sunt  ,  quamvis  prodierinl  in  casibus  parli- 
cularibus ;  non  enira  decidendi  ratio  pe- 
lenda  erat  a  peculiaribus  facti  circumstan- 
tiis,  verura  a  iure  principalique  subiecto, 
videlicet  Sacramento  publicae  exposito  ve- 
nerationi,  quod  praesertim  patet  de  postre- 
mo,  in  quo  primura  firmata  fuit  regula  ge- 
neialis,  postea  vero  quaestioni  responsum. 
Quamobrera  Sacra  Gongregalio  unicam  ra- 
tionera,  quam  necessitas  praebet  pro  legis 
rigore  raoderando  idoneam  agnoscit.  In 
primo  namque  Decrelo  absolute  ponit  non 
licete  Missas  celebrari  in  Altari,  ubi  Sacra- 
mentum  expositum  est ,  praesertim  quia 
alia  adsunt  Altaria.  Notat  Gavalerius  «  di- 
clio  illa  praesertim,  qua  ipsum  Decretum 
utitur  ut  minimura  quaslibet  alias  expellit 
Missas :  designat  namque  maiorem  quidem 
esse  ralionem  in  casu  ,  in  quo  adsint  alia 
Altaria,  in  quibus  celebrari  possit;  sed  ni- 
hilominus  eamdem  esse  iuris  dispositionem 
in  casu  conlrario  ,  in  quo  nempe  in  Ec- 
clesia  Allare  expositionis  dumtaxat  habea- 
tur  ».  Quamquam  dictio  i\h  praesertim  ac- 
cipi  potest  ad  sensum  alterius  Decreti  et 
per  hoc,  si  quid  ambiguum  est ,  declara- 
lur.  Nam  Sacra  Gongregatio  significare  vo- 
luisse  videtur,  quod  deerat  ralionabilis  causa 
celebrandi  eo  in  Altari,  dum  alia  habeban- 


—  40  — 


lur,  in  quibus  celebrari  posset ;  quod  tole- 
randum  forte  in  casu  ,  quod  unicum  esset 
Allare  et  celebrandi  urgeret  jaecessitas. 

5.  Quae  tamen  necessitas  erit,  qua  ur- 
gente,  aequum  sit  a  regula  declinare?  Non 
est  hic  tantum  olii  nosirumque  inslitulum 
non  patitur,  ut  possibiles  omnes  casus  et 
exquiramus  el  persequamur,  qui  huiusmodi 
necessitatem  forte  inducere  possunt.  Unus 
est  magis  obvius,  qui  oritur  a  positivo  prae- 
ceplo  audiendi  Sacrum  in  diebus  feslivis, 
ubi  una  est  Ecclesia  ,  unum  Altare;  vel, 
si  alia  non  longe  sit  Ecclesia,  ubi  celebrari 
possit,  verendum  lamen  ne  populus  ad  il- 
lam  confluat  et  vacua  sine  adoratoribus  liat 
Ecclesia  ,  in  qua  expositum  est  Sacramen- 
tum.  Id  facile  accidit  in  locis  ruralibus,  in 
quibus  vix  una  vel  altera  habetur  Missa 
et  incolae  pauci  sunt  numero.  Quod  si 
unica  sit  Missa  et  alia  adsint  Altaria,  foret 
timendum ,  ut  omnes  se  ad  illud  couver- 
tant,  in  quo  Sacrum  fit ;  qui  vero  in  ado- 
rando  exposito  Sacramento  persistant ,  nulli 
sint  reliqui.  Quid  hisce  in  casibus  vetat  ce- 
lebrari  Missam  in  Altari  Expositionis?  «  quod 
incommodum  »,  addit  Gavalerius ,  «  si  in 
diebus  etiam  ferialibus  timeatur  evenire, 
posse  in  Ecclesiis  praedictis  unam  item  vel 
alleram  Missam  celebrari  ad  satisfaciendum 
devotioni  et  votis  populi  et  ad  consulen 
dum  honori  Sacramenti  ». 

6.  Sed  et  aliam  fortasse  rationabilem 
causam  afferre  potest  longaeva  consuetudo, 
quae  difficillime  abrumpi  posset  sine  po- 
pulorum  offensione  et  scandalo.  Hanc  au- 
tem  fuisse  arbitror,  ob  quam  Sacra  Rituum 
Gongregatio  in  Varsavien.  sub  die  7  Maii 
1746,  proposilis  dubiis:  <  Gum  in  insigni 
Ecclesia  Regia  Varsaviensi  quotidie  canletur 
in  Gappella  Crucifixi  Missa  votiva  de  SSma 
Trinitate  cum  expositione  SSmi  in  Pyxide, 
ac  in  aliis  etiara  Ecclesiis  contingat  saepius 
cantare  seu  legere  Missas  volivas  vel  de  die 
etiam  ante  SSmum  exposilum  in  Pyxide ; 
ulrum  in  his  Missis  debeat  fieri  commemo- 
ratio  de  SSmo?  Et  cum  in  Polonia  frequen- 
ter  fiant  expositiones  SSmi  publice  in  Ma- 
iori  Altari  et ,  praeter  Missam  solemnem, 
dicantur  etiam  Missae  privatae  ad  idem  Al- 
lare  maius  et  ad  alia  Altaria  minora  ,  du- 
rante  expositione  SSmi  ,  debeat  fieri  com- 
memoratio  de  eodem  SSmo  Sacramento  ?  » 
ea  rescribendi  formula  usa  est,  qua  satis 
superque  ostendit  se  nolle  quidquam  de- 
finire  de  Missis  celebrandis  ad  Altare  ,  in 
quo  Sacramentum  palebat  expositum,  sed 
stricle  ad  quaesita,  praescindendo  a  causa, 


respondit  ad  primam  partem  dubii  4:  «Gom- 
memoratio  de  SSmo  Sacramento  in  Missis 
privatis  poterit  fieri,  quando  exposilio  fial 
ex  publica  causa  » :  ad  dubium  autem  5: 
«  Polerit  fieri  commemoralio  de  SSrao  Sa- 
crainenlo,  durante  expositione  »  (n.23D0, 
in  resp.  ad  dub.  4  et  5).  Gum  enim  mos 
obtineret  nedum  in  aliquibus  Ecclesiis,  sed 
per  universum  Poloniae  Regnum,  vehemen- 
ter  timeri  poterat,  ne  turbae  excitarentur, 
non  sine  scandalo  et  offensione  populorura, 
si  eadem  Sacra  Gongregatio  respondisset 
non  licuisse,  nec  licere  Missas  privatas  ce- 
lebrari  in  Altari,  in  quo  expositum  est  Sa- 
cramentura  ;  et  Missara  volivara  haud  posse 
celebrari  quotidie,  sed  tantura  diebus  a  Ru- 
brica  perraissis.  In  iis  enim,  quae  ad  disci- 
plinam  pertinent,  multam  vim  habet  loco- 
rura  consuetudo  ;  et  satius  quandoque  est 
aliquid  tolerare,  quod  ab  aliarura  Ecclesia- 
rura  consuetudine  dissentire  videtur,  quam 
ciere  turbas,  quae  non  sine  magno  Religio- 
nis  detrimento  quandoque  etiaui  ex  bona 
causa  excitantur. 

7.  Qnidquid  taraen  de  hocsit;  regulae 
standura  est,  non  limitationibus,  quae  non- 
nisi  locum  habent,  quam  concurrentibus 
circurastantiis  ab  eadera  regula  praevisis, 
quae  ab  quadara  diraanant  necessitale  ur- 
gente,  vel  positivo  praecepto  audiendi  Sa- 
crura ,  vel  ex  religione  ne  Sacraraenlura 
sine  adoraloribus  relinquatur  ,  vel  ex  lon- 
gaeva  consuetudine  late  diffusa  dilBcillirae 
sine  offensione  abrurape'nda.  Horum  forle 
casuura  ralionera  habuit  Gavantus  ad  Ru- 
bricas  Missalis  part.  2,  tit.  14,  nura.  17,  in- 
quiens :  «  in  Missa  privata  (quae  taraen 
quamparcissime  celebranda  erit  in  Altari, 
in  quo  Sacra  Eucharistia  est  exposita)  ea 
observari  debent,  quae  supra  diximus  de 
Missa  solerani,  demptis  iis,  quae  sunt  pro- 
pria  solemnis  Missae  ».  Si  quamparcissime, 
ergo  nonnisi  ex  rationabili  causa,  quae  vel 
esse  potest  altera  ex  supra  relatis,  vel  et- 
iam  defectus  Ministrorum,  unde  loco  Mis- 
sae  solemnis,  una  tantum  privata  celebrari 
queat.  Siquidem  idem  clarissimus  Auctor 
paulo  ante  iam  notaveral :  «  Oplimem  one- 
raur  ex  antiquorura  documentis ,  ut  absti- 
nearaus  a  Missa  ceiebranda  coram  Sacra- 
mento ,  etiam  in  suo  tabernaculo  incluso. 
Quod  si  ferat  necessitas  ,  vel  suadeat  alia 
iusta  causa....  genuflexiones  oranes  et  actus 
reverentiales  debiti  diligenter  sunl  observan- 
di  ».  Sed  de  hac  re  iam  satis. 

8.  Romae  equidem,  ut  ad  Instructionera 
redeamus,  in  Expositione  pro  Oralione  Qua- 


41  — 


draginta  Horarum  rigide  servalui-  regula  ; 
ei  duao  Missae  solemnes  lanlummodo  ce- 
lebranlur,  allera  pro  Exposilione  ,  allera 
pro  Reposilione.  Quao  tamen  Missa  erit  ce- 
lebranda?  Quave  hora?  Duae  quaesliones 
sunt ,  quae  facile  solvunlur.  kd  primara 
quod  attinet,  lex  est  non  ambigua  ,  quae 
exigit  volivam  pro  re  gravi  de  SSrao  Sa- 
craraento  :  hanc  vero  celebrandara  post  No- 
nara  iubens  ,  solvit  quaeslionem  alterara. 
Neque  taraen  indiscriminatim  votiva  esse 
debet,  sed  talis  erit  in  iis  dumtaxat  diebus, 
in  quibus  ex  Rubricarum  eiusdemque  In- 
structionis  praescripto  id  licel.  Dies  exci- 
piuntur  festivi  solemnes,  Dorainicae  privile- 
giatae  ac  Feriae  raaiores.  Gura  priraura  prodiit 
Instructio  sub  Clemente  XI.  exceptio  respi- 
ciebat  tantummodo  dies  Dominicos  primae 
et  secundae  classis ,  et  Festa  Sanctorum 
eiusdem  ritus.  Postmodum  addita  sunt  Fe- 
ria  IV  Cinerum,  Feria  secunda ,  teriia  et 
quarta  Maioris  Hebdomadae,  dies  omnes  in- 
fra  octavas  Epiphaniae,  Paschatis  et  Pen- 
tecostes ,  nec  non  Vigiliae  Nativitatis  et 
Pentecostes.  In  his  voliva  non  est  dicenda, 
sed  alia  soleraniter  celebranda  de  die  cura 
Oratione  de  SSriio  Sacraraenlo  sub  unica 
conclusione.  Siquidera  Missae  votivae,  quae 
pro  re  gravi  decantantur  soleraniter  ,  uni- 
cara  Orationera  adraitlunt  iuxta  Rubricas 
(lenerales  Missalis  Tit.  IX,  num.  14  ;  quae 
licet  agat  de  solis  Missis  votivis,  idipsum 
tamen  implicite  faciendum  esse  satis  indi- 
cat,  si  eadem  de  causa  canletur  Missa  oc- 
currens,  el  haec  in  locum  Missae  votivae 
ob  impedimentura  subrogelur,  ut  evenit  in 
casu  nostro  ,  in  quo  cantatur  Missa  diei, 
loco  votivae  de  Sacraraento  pro  re  gravi 
indicta.  Dixi  diebus  exceptis  integram  Octa- 
vara  Epiphaniae  adnuraerari ,  ut  illae  sunt 
Paschatis  el  Pentecostes.  Id  taraen  vide- 
tur  nostrae  adversari  Instructioni,  quae  pri- 
raum  excipit  dies  oranes  infra  Octavas  Pa- 
schalis  et  Pentecostes ,  paucisque  interpo- 
sitis  ,  quoad  Epiphaniam  ,  unam  durataxat 
diera    octavam    eximit    a    regula    generali 

«  come  anche   eccetluati (utti  i  giorni 

dell'  Ottava  di  Pasqua  e  di  Pentecoste ,  le 
Vigilie  del  Santo  Natale  e  della  Pentecoste 
e  l' Otlava  dell' Epifania  ».  At  non  ita  se 
res  habet ;  hac  in  parle  Instructio  satis  clara 
non  est,  sed  quod  obscurum  et  arabiguum 
forte  est,  satis  superque  declaratur  in  rao- 
nitis,  quae  subiiciuntur  tabellae,  i-ussu  Emi 
Domini  Cardinalis  Urbis  Vicarii  bis  in  anno 
evulgatae.  In  hac  excipiuntur  Octavae  in- 
tegrae  Paschatis,  Pentecosles  et  Epiphaniae 


«  eccettuando le  intiere  Oltave  di  Pa- 

squa,  delfEpifania,  di  Pentecosle  ».  Et  me- 
rilo  quidem.  Nam  licet  Octava  Epiphaniae 
secundi  ordinis  sit,  nihilominus  reiicit  quae- 
cumque  duplicia,  nisi  sint  litus  piimae  clas- 
sis,  occurrentia.  Quoniam  vero  Instructio  a 
regula  excipil  duplicia  secundae  classis, 
plane  consequilur  excipiendos  esse  etiam 
dies  infra  Oclavam,  quae  reiicit  Fesla,  quae 
non  sint  primae  classis;  palet  igitur  sensus 
lustructionis,  qui  per  tabellae  monilum  de- 
claratur. 

9.  Dubiura  hic  occurrit  quoad  Missara 
de  Festo  occurrenti  celebrandam  in  die  Do- 
minica  loco  votivae.  In  hac,  cum  comrae- 
raoralio  fieri  debeat  etiam  de  Dominica, 
quaeritur:  num  huic  coniungenda  sit  Oratio 
de  SSmo  Sacramento,  an  potius  illi  de  Fe- 
sto?-Dubium  hoc  solvisse  videtur  S.  R.  G. 
in  Aquen.  die  '6  Martii  1761,  sequenti  re- 
sponso:  «  Quando  Missa  cantatur  coram  SSmo 
Sacramento  in  Feslis  primae  classis  occur- 
rentibus  in  Dominica,  Gommemoratio  SSmi 
Sacramenti  coniungenda  est  Gommeraora- 
tioni  Dorainicae  >.  (Num.  2401,  ad  du- 
bium  3).  Verumtamen  huiusmodi  Decre- 
tara  trahi  nequil  ad  speciem  nostrara.  Gum 
enim  versetur  circa  expositiones  in  genere 
et  relationem  habeal  ad  alia  eiusdem  Sa- 
crae  Riluum  Gongregalionis  Decreta,  quae 
agunt  de  corameraoratione  Sacramenti  in 
Missis  cantatis  de  die  et  Festo  occurrente, 
in  Altari  ubi  est  Sacra  Eucharislia  expo- 
sila  ,  non  autem  pro  Oratione  Quadraginta 
Horarum  ;  iure  existirao  eiusdera  disposi- 
tionera  ad  istara  non  extendi,  saltem  quoad 
Ecclesias  Urbis ,  repugnante  Instructionis 
Jittera,  quae  non  dislinguit  ,  non  liraitat  , 
non  excipit,  non  declarat,  sed  absolute  iu- 
bet  (ieri  comraemorationera  sub  unica  con- 
clusione,  idest  coniungendara  esse  cura  Ora- 
tione  de  Festo  occurrente,  cui  ob  qualita- 
tem  ritus  locum  cedit  Missavotiva,  etiamsi 
facienda  sit  commemoratio  de  Dominica, 
quae  non  impediret  volivam  positam  in 
praecepto,  nisi  occurrisset  Festura  dupl. 
priraae  vel  secundae  classis. 

10.  Sed  et  allera  oriri  posset  quaeslio 
quoad  Hj^ranura  Angelicum  et  Syrabolum, 
si  dicenda  sit  Missa  de  occurrente  pro  Ex- 
positione  et  Repositione  Sacramenti,  quate- 
nus  haec  alterulro  vel  utroque  careat.  Fe- 
stum  Nativitatis  S.  loannis  Baptistae  dupl. 
primae  classis,  alia  S.  Laarentii  Mart.  dupl. 
secundae  classis ,  nec  non  Vigiiia  Pente- 
costes  non  habent  Symbolum.  Missae  Do- 
minicarum  in  Adventu  et  a  Sepiuagesima 


42 


ad  ititegramquadragesmam;  et  illa  Ss.  In- 
noccnliuni ,  nisi  occurral  in  Dorainica,  ha- 
benl  Syraboliim,  sed  Hymno  Angelico  pn- 
vininr' Fcriae privilegialae  Cinerum  etma- 
ioris  Hebdomadae,  ul  etiam  Vigilia  Natiri- 
tatis  utroque  carent.  Igitur  si  in  altero  ex 
his  diebus  fieri  debeal  Expositio  vel  Repo- 
sitio  cum  Missa  de  occurrenie,  addine  po- 
terunt  ratione  Sacramenli  Gloria  et  Credo, 
quemadmodum  additur  commemoratio?  Non 
secus  ac  negative  respondendum  pulo.  Non 
enim  circurastantia  solemnitatis  valet  ad  im- 
rautandum  ritura  a  Rubricis  praescriptum 
sine  speciali  piivilegio  ,  de  quo  in  Instru- 
clione  ne  voia  quidem  aut  vestigiura  oc- 
currit.  Equidem  talis  Missa  succedit  loco 
Missae  votivae  soiemnis  pro  re  gravi,  quae 
exigit  tam  Gloria  quaih  Credo:  sed  non 
ideo  consequilur,  quod  idera  servandussit 
ritus  in  Missa  de  die,  si  huius  qualitas  im- 
pedimento  esl,  ne  votiva  dicatur;  quae  ta- 
raen,  cum  ex  induUo  sit  et  extra  ordinem, 
nil  coraraune  habet  cum  oflicio  diei,  nec 
proinde  potest  rilum  Missae  respondentis 
Oiricio  alterare.  Solius  Dominicae  privile- 
gium  est  el  Octavarum,  ul  nunquam  amit- 
lant  Symbolum  ,  licet  de  iisdem  sola  fiat 
comraeraoralio  in  Missis  de  Festo  occurren- 
le,  quae  symbolo  non  fiuuntur.  Imo  Do- 
minica  nec  fraudatur  Hymno  Angelico  in 
unico  casu,  quod  Festum  Innocentium  in- 
cidat  in  Dominicam,  de  qua  tamen,  ut  va- 
cante  ,  nec  fit  commemoratio.  Sed  huius- 
modi  privilegiura  trahi  nulla  ratione  potest 
ad  Missas  pro  Expositione  et  Repositione 
Quadraginla  Horarum,  in  quibus  (si  de  oc- 
currente  fial)  tanlummodo  praecipit  Instru- 
ctio  fieri  commemorationem  loco  Missae  vo- 
livae,  quae  alias  dicenda  forel.  His  adde 
quod  Hymnus  Angelicus  nunquam  dici  de- 
bet  in  paramentis  violaceis;  et  ideo  viola- 
ceus  color  mutatur  in  rubrum  ,  dum  Fe- 
stum  Ss.  Jnnocentlum  occurril  in  Dominica. 
Hinc  est  quod  necessario  debuisset  Inslru- 
ctio  regulam  servandara  tradeie  in  Domi- 
nicis  et  Feriis  privilegiatis,  si  nunquara  ra- 
tione  Sacramenli  omitti  deberent  Gloria  et 
Credo.  Alqui  nude  et  simpliciler  excipit 
hos  dies  et  de  una  tanlum  loquitur  com- 
memoratione:  «  si  cantera  la  Messa  conven- 
luale  coll'Orazione  ;'ggiunla  del  Santissimo 
Sacramenlo  sub  unica  conclusione  »;  liquido 
palet  in  reiiquis  nihil  esse  immutandum, 
nihil  addendum;  et  Missam  celebrandam 
prout  eius  ritus  et  qualitas  exigunt. 

H.  Quaeri  item  polerit;  num,  si   fieri 
debeal  Exposilio  vel  Reposilio  SSmi  Sacra- 


menti  in  aliqua  Ecclesia  infra  octavam  Festi 
Tilularis  aut  Fundatoris,  quae  gaudeat  spe- 
ciali  indulto  et  privilegiatis  adnumeretur, 
dici  debeat  Missa  de  infra  octavam  vel  de 
die  octava;  an  votiva  potius  de  Sacramento? 
Ad  hanc  enodandara  quaeslionem  discrimine 
est  opus  et  attendendi  sunt  termini  con- 
cessionis.  Quatenus  privilegium  tam  late 
pateat,  ut  excludat  duplicia  secundae  clas- 
sis,  nedura  translata,  sed  etiam  occurrentia, 
ad  instar  oclavae  Epiphaniae;  attento  hu- 
iusmodi  privilegio  ,  non  alia  erit  cantanda 
Missa  ,  praeter  illam  de  octava  vel  de  die 
infra  octavam,  cum  commemoralione  Sacra- 
menti.  Nam  si  Instructio  inter  exceptos 
ponit  integram  octavam  Epiphaniae,  ob  pa- 
ritatem  rationis  excipi  etiam  debet  octava, 
quae  simili  privilegio  decoratur  ,  quo  illa 
gaudet.  Audiendus  Gavalerius,  qui  ad  hunc 
Instructionis  locum  num.  2,  postquam  di- 
xerat  diebus  omnibus,  praeterquam  in  ex- 
ceptis,  Missam  votivam  de  SSmo  Sacramento 
esse  solemniler  celebrandam ;  generalem 
postea  regulam  declarat,  «  nisi  fortasse  apud 
aliquam  (Ecclesiam)  concessum  haberelur 
Officium,  quod,  licet  inferioris  rilus  ipsum 
sit,  ex  privilegio  tamen  excludit  duplicia 
1  et  2  classis;  quo  in  casu  facienda  item 
foret  Missa  de  die  cum  comraemoratione 
Sacramenti  ».  Eum  sequitur  Tetamus  in  Ap- 
pendice  cap.  3,  iium.  83:  et  merito  qui- 
dem  ;  nam  si  privilegium  excludit  duplicia 
primae  vel  secundae  classis  occurrentia, 
quae  ex  Ecclesiae  instituto  cadunt  sub  prae- 
ceplo,  potiori  iure  excludere  debet  Mis- 
sam  votivam,  quae,  licet  dicenda  sit  de  Su- 
periorum  mandalo  et  pro  publica  causa, 
nihilominus  ex  Instruclionis  praescripto  iis- 
dem  duplicibus  locum  cedit. 

12.  Secus  veio  dicendum  si  indultnm 
sil  ad  instar  privilegii  ,  quo  distinguilur 
Octava  SSmi  Corporis  Ghrisli,  qnae  admitlit 
duplicta  occurrentia ;  sed  non  translata, 
nisi  sint  altioris  rilus  ,  scilicet  primae  vel 
secundae  classis ;  et  in  die  oclava  excludit 
etiam  dupl.  secundae  classis;  ac  solummodo 
cedit  Feslo  occurrenli  primae  classis,  ut  in 
propria  rubrica,  declaravit  S.  R.  G.  in  Li- 
sbonen.  30  Maii  1699  ,  ad  dub.  2  et  3. 
(Num.  2030).  Indultum  hisce  circumscri- 
,plum  liraitibus  nequit  ampliari  :  ideo  si 
Expositio  vel  Repositio  incidat  in  diem  in- 
fra  octavam,  Missa  erit  voliva  de  Sacramen- 
to ;  si  vero  occurrat  in  ipsa  octava,  erit  de 
die  oclava  cum  coraraemoratione  SSmi  Sa- 
cramenti  sub  unica  conclusione.  Neque 
obiicias ,  quod   privilegium  hisce    terminis 


43 


concessum  eliminal  ab  oclava  Missas  voli- 
vas  et  de  requiem.  Id  verum  esl  de  Missis 
votivis  privalis,  non  autem  de  Missis  voti- 
vis  solemnibus  pro  re  gravi,  praesertira  si 
dicendae  sinl  de  Superioris  mandalo,  ut 
illa  est  pro  Expositione  et  Repositione  Qua- 
draginla  Horarum.  Attendanlur  igitur  verba 
Indulti:  et  regula  generalis  sit,  quod  omitti 
debeat  Missa  votiva  de  Sacramento :  et  illa 
solemniter  dici  de  octava  vel  de  die  infra 
oclavam  ,  cum  commemoralione  eiusdem 
sub  unica  conclusione,  quolies  privilegium 
omnino  reiicit  duplicia  primae  vel  secun- 
dae  classis  occurrentia.  Quod  si  Indultum 
admittat  occurrentia,  quamvis  reiiciat  trans- 
lata,  dummodo  non  sint  primae  vel  secun- 
dae  classis,  impedimenlum  non  erit,  (juo- 
minus  soleraniter  celebretur  Missa  solemnis 
de  SSmo  Sacramento.  Atque  ita  intelligenda 
est  Instructionis  Regula,  quamvis  explicite 
de  hoc  casu  non  loquatur,  sed  implicite 
eum  comprehendit  ob  identitatem  rationis. 
Id  adeo  verum  est,  ut  si  contingat  Expo- 
sitio  vel  Repositio  SSmi  Sacramenti  infra 
octavara  SSmi  Corporis  Christi,  Missa  tamen 
dicitur  ad  instar  votivae  solemnig  cum  unica 
Oratione,  licet  in  reliquis  relineat  ritum  so- 
lemnitatis:  et  in  die  media  celebratur  Missa 
de  Pace  in  paramentis  violaceis,  nisi  sit  dies 
octava,  quae,  cum  respuat  duplicia  secun- 
dae  classis  ,  non  admitlit  votivam  ad  for- 
mam  Instructionis. 

13.  Huiusmodi  autem  Missa  ,  quae  pro 
Expositione  et  Repositione  Sacramenti  so- 
lemniter  est  celebranda,  post  Nonam  esse 
dicendam  iure  censeo,  vel  sit  Votiva,  vel  de 
Sanclo,vel  de  Octava  privilegiata,vel  de  Domi- 
nica,  vel  de  Feria.  Neque  assentiri  Cavalerio, 
qui  ad  hunc  locum  haec  habet :  «  Quid  vero 
faciendum  sit,  quoties  Missa  votiva  fieri  non 
valet,  sed  dicenda,  ut  supra,  est  Missa  de 
die,  superest  perscrutari ;  et  nos  disceden- 
dum  non  esse  credimus  ab  Hora,  postquam 
Rubricae  talem  Missam  praescribunt  esse 
dicendam;  sed  tunc  praeslabit,  quod  lar- 
dius  recitetur  Hora  competens,  ul  frequen- 
tior  habealur  populi  concursus,  quam  quod 
Missa  V.  gr.  Festi  cantelur  post  Nonam  »; 
siquidem  Instructio  expresse  iubet  Missam 
cantari  debere  post  Nonam.  Neque  dicas 
regulam  esse  pro  iis  diebus,  in  quibus  di- 
cenda  est  Missa  votiva  de  Sacramento  :  nam 
de  Hora  nil  amplius  dicit  ,  nec  ullam  aut 
limitationem  aut  declarationem  ponit  ,  ut 
fuisset  opus  ,  si  varianda  esset,  dum  cele- 
branda  est  Missa  de  die.  Et  revera,  con- 
gruit  potius  Hora  Nona,  quam  Tertia    vel 


Sexta ,  solemnissimae  illi  functioni  ,  quae 
adnexam  habet  Processionem  cum  magna 
populi  frequenlia,  tam  dum  exponendum, 
quam  dum  reponendum  est  Sacramentura. 
Praesertim  quia  in  Repositione  plerumque 
cunctandum  est,  sacerque  liius  cum  Sacra- 
menti  henedictione  non  absolvitur,  nisi  post 
meridiem;  ne,  si  citius  (iat,  contingat  ces- 
sare  in  una  Ecclesia,  priusquam  in  altera 
initium  habeat,  quum  ex  Inslituto  nunquam 
sit  intercipienda. 

14.  Solemnitas  Festi  et  sacrae  actionis, 
populi  etiara  frequentia  habentur  plerum- 
que  ut  causa  sufhciens  ,  ad  eirectum  limi- 
tandi  regulara.  Exempliira  alYero  ,  quod 
multam  habet  ad  nostram  speciem  analo- 
giam.  In  Ecclesia  Guadicensi  usus  invalue- 
rat  celebrandi  MisAam  solemnem  in  Festi- 
vilate  Corporis  Ghristi  post  Nonam ;  dein 
vero  solemnis  indicebatur  supplicatio.  Quae- 
situm  fuit:  «  An  iuxla  Rubricas  Missa  Con- 
ventualis  post  Tertiam  queat  celebrari  et 
post  Nonam  Processio  fieri?  Et  Sacra  Ri- 
tuum  Congregatio  benigne  indulsit ,  ut  in 
Festo  SSmi  Corporis  Christi  Missarum  So- 
lemnia  post  Nonara  peragerentur  ».  Gontra 
vero,  etsi  eadem  vigeret  consuetudo  quoad 
Horam  Missae  et  successivam  Processionera 
per  integrara  Octavam  :  eadem  Sacra  Con- 
gregatio  respondit:  «  Infra  Octavam  SSmi 
Gorporis  Christi  et  diebus  duplicibus  infra 
eam  occurrentibus,  xMtssam  post  Tertiam 
celebrandam  esse  ».  Quae,  discriminis  ratio? 
Actionis  solemnilas  in  Festivitate  Gorporis 
Christi  eam  exigebat  indulgentiam,  prae- 
sertim  quia  magna  populi  frequenlia,  ut  so- 
lemmi  illa  die  ubique  fit,  Processionem  co- 
mitabatur.  Infra  vero  Octavam  ,  etsi  Pro- 
cessio  fieret,  forte  non  extra  Ecclesiae  am- 
bitum  ,  populus  ,  qui  conveniebat  ,  longe 
minor  erat;  ideo  ratio  cessabat  protrahendi 
Missam  usque  ad  Horam  Nonam.  At  neque 
indulgenlia  ,  neque  discrimen  habuissent 
locum,  si  semper  et  indistincte  ratio  quoad 
Horam  celebrandi  Missam  Conventualem  pe- 
tenda  esset  a  qualitate  Missae ,  non  autem 
quandoque  a  celebritate  functionis ,  quae 
cum  Missa  coniungenda  est,  et  simul  a  po- 
puli  frequenlia.  Certum  porro  est ,  quod 
Romae,  quaecumque  sit  Missa,  in  Palriarcha- 
libus,  Gollegiatis,  Gonventualibus  Ecclesiis, 
pro  Expositione  el  Repositione  Sacramenti, 
semper  celebratur  jjost  iVonam;  el  haec  re- 
gula,  utpote  conformis  Instructioni  et  praxi, 
ubique  servanda  videtur ;  quandoquidem 
circa  meridiem  ,  ut  Romae  fit,  exponen- 
dum,  et  reponendum  esl  Sacramentum. 


15.  Diximus,  iu  diebus  ab  Instructione 
non  exceplis  cantandam  solemniter  esse 
Missam  votivam  pro  re  gravi  de  SSiho  Sa- 
cramenlo  ;  in  qua ,  cum  simul  concurrant 
solemnitas  et  causae  gravilas ,  dici  debent 
tam  Hymnus  Angelicus ,  quam  Symbolum. 
Nec  tamen  canlanda  est  Missa  ,  quae  sole- 
mnilali  Sanctissimi  Gorporis  Ghristi  assigna- 
lur;  sed  allera,  quae  habetur  in  fine  M^s- 
salis  inter  Missas  votivas  ,  sine  lamen  Se- 
quenlia.  Verum,  excipe  inlegram  Octavam 
eiusdem  solemnitatis,  in  qua,  ubi  contingat 
exponi  vel  reponi  SSraum  Sacramentum 
(pro  Oralione  tantum  Quadraginta  Horarum; 
in  aliis  namque,  si  per  illud  Octiduum  fiant, 
Missa  dicenda  est  de  currenti  cum  comme- 
moratione  Oclavae,  si  de  hac  non  sit  Offi- 
cium)  solemnis  Missa  erit  de  Ortava.  Ita 
docel  Gavanlus  part.  2,  tit.  14,  num.  2, 
qui  extendit  regulam  ad  Expositiones  pro 
initio  spirilualium  exercitationum.  «  In  pri- 
mis  igitur  illud  est  notandum  ,  quod  pro 
exponendo  Sacramento  in  Altari  pro  initio 
Quadraginta  Horarum  vel  spirilualium  exer- 
citationum ,  canlari  debet  Missa  voliva  de 
Sacramenlo,  quae  habetur  circa  finem  Mis- 
salis ,  non  autem  festiva  Gorporis  Ghristi 
(nisi  infra  Oclavam  eiusdem  Fesli  casus  ac- 
cideret")  el  tempore  Paschali  addendum  erit 
Alleluia,  ut  fit  in  aliis  volivis  Missis.  Hanc 
autem  doclrinam  admisisse  Sacra  Rituum 
Gongregatio  videtur  ,  cum  habeatur  inter 
notanda  quaedam  generalia ,  quae  eadem 
Sacra  Gongregatio  indulsit ,  ut  adderenUir 
Rubricispeculiaribus  Missalis  Fralrum  Mi- 
norum. 

16.  Lex  tamen,  quae  pro  Ecclesiis  Ur- 
bis  dicla  est,  positivum  praeceptum  impor- 
tat;  quoad  alias  Ecclesias  non  eamdem  vim 
habet ,  sed  directionis  loco  haberi  potest : 
ita  ut  diebus  illis ,  quibus  vetitura  a  Ru- 
bricis  non  est  solemniter  celebrari  Missas 
votivas  pro  re  gravi  ,  liceat  votivam  de 
SSmo  -Sacramento  pro  Exposiiione  et  Re- 
positione  cantari,  si  expositio  fiat,  ul  Ro- 
mae,  praecedente  Missa,  in  qua  consecratur 
alia  Hostia,  praeter  illam  Sacrificii,  pro  so- 
lemni  expositione.  Neutrura  lamen  neces- 
sario;  sed,  quin  ulla  laedatur  lex,  poteril 
Sacra  Hoslia  in  Tabernaculo  asservata  sine 
ulla  praecedente  Missa  exponi.  Si  haec 
vero  celebranda  sit,  haud  opus  erit,  ut  de 
Sacraraento  dicatur,  sed  aeque  poterit  alia 
cantari  de  die  cura  coraraeraoratione  Sa- 
cramenti  sub  unica  conclusione  ,  quamvis 
magis  congruit,  ut  voliva  dicatur,  dum  li- 
cet.    Hinc  patet  votivam    de    SSmo  Sacra- 


44  — 

mento  etiam  extra  Urbem  ,  non  ex  pecu- 
liari  Instructionis  praescripto  ,  sed  ex  ge- 
nerali  Rubricarum  lege  haud  posse  singulis 
indiscriminatim  diebus  solemniler  canlari ; 
sed  excipi  debent  dies  omnes  in  Instru- 
clione  enumerati,  quibus  et  accensenda  el- 
iam  sunt  Fesla  solemnioris  ritus,  quae  iuxta 
particularia  Galendaria  celebrantur  in  Ec- 
clesiis,  in  quibus  fit  Exposilio  Quadraginta 
Horarum. 

17.  Quatenus  vero  extra  Urbem  pro 
Expositione  et  Repositione  Sacramenli  ce- 
lebretur  tantumraodo  Missa  votiva  de  eo, 
et  non  alia  Gonveniualis  de  die,  quod  in- 
telligendum  etiam  est  de  illis  Urbis  Eccle- 
siis,  in  quibus  non  esl  onus  Missae  Gon- 
venlualis;  quaeri  potest  num  addenda  sit 
comraeraoratio  de  currenti?  Audiendus  hac 
de  re  Meratus  ad  Rubr.  Missalis  part.  1, 
til.  4,  num.  44.  -  Observat  Bissus  (litt.  0, 
num.  7,  §  7,  cura  Guyeto  lib.  4,  cap.  21, 
quaest.  12)  «  quod  in  Missis  solemnibus  pro 
re  gravi  aut  pro  publica  Ecclesiae  causa  a 
Rubrica  non  praecipitur  Oratio  de  Officio 
diei,  quia  supponitur  hanc  Missam  esse  can- 
tandam  praeter  Missam  Gonventualem,  quae 
cantanda  est  de  Oflicio  diei.  Geterum  si 
sola  Missa  pro  re  gravi  cantaretur,  satis 
probabiliter  idem  Guyetus  Gaeremoniali  Mo- 
nastico  inhaerens  lib.  4,  cap.  13,  num.  8 
ait,  quod  in  dicta  Missa  votiva  pro  re  gravi, 
in  dicto  casu  facienda  esset  commeraoratio 
diei  currentis  et  aliae  commemorationes, 
quae  fierent  in  Festo  solemni  ,  nempe  de 
Dominica,  de  Octava  privilegiata,  de  Feria 
maiori  occurrenli  ».  Sequitur  etiam  ex  hoc, 
ut  observat  Bissus,  «  quod  in  Missa  votiva, 
quae  cantatur  pro  Exposilione  et  Reposi- 
tione  SSmi  Sacramenti  in  Oratione  Quadra- 
ginla  Horarum  ,  si  cantetur  sola  Missa  de 
eodem  ;  tunc,  piaeter  Orationem  votivam 
de  Sacramento ,  addenda  esset  Oratio  de 
Officio  illius  diei  currentis  ».  Huiusmodi 
autem  sententia  plusquam  vim  privatae  opi- 
nionis  modo  habet,  postquam  S.  R.  G.,  in- 
stante  eiusdem  Sacrae  Gongregationis  Se- 
cietario  ,  ad  illius  norraam  conformanda 
esse  RescripLa  iussit,  dum  conceduntur  Mis- 
sae  votivae  solemnes  pro  iis  Ecclesiis,  quae 
non  habent  onus  Missae  Gonvenlualis. 

18.  Ne  quis  tamen  sit ,  qui  existimet 
posse  privilegium  celebrandi  Missam  voti- 
vam  de  Sacramento  extendi  eliam  ad  Do- 
minicas  et  Festa  secundae  classis  ,  innixus 
S.  R.  G.  in  una  Ordinis  Minorum  de  Obser- 
vanlia  Reformatorum  S.  Francisci  anni 
1779.    Siquidem    proposito    dubio  :    «  An 


45 


Missae  volivae  solemnes  pro  re  gravi  vel 
pro  publica  Eccleslae  causa  canlari  possint 
in  Dominicis  1  el  2  classis,  et  in  Feslis  du- 
plicibus  1  vel  2  classis ,  necnon  in  Feriis, 
Vigiliis  et  aliis  diebus  privilegialis  Officia 
primae  vel  secundae  classis  excludentibus?  » 
respondit  «  Negative  in  duplicibus  1  clas- 
sis,  Dominicis  1  classis,  Feriis  Ginerum  et 
Maioris  Hebdoraadae,  Vigiliis  Pentecosles  et 
Nativilatis  Domini;  in  reliquis  Affirmative  »: 
ut  etiam  alteri  dubio,  quod  praecise  est  de 
Missa  solemni  pro  Exposilione  Quadraginla 
Horarum;  et  habetur  inter  notanda  quae- 
dam  generalia  ad  Missale  Fratrum  Mino- 
rum:  «  si  vero  accidit  (expositio)  in  Fesio 
primae  vel  secundae  classis,  tunc  in  Gol- 
legiatis  vel  duae  cantentur  Missae,  una  de 
Festo  seu  Dominica  post  Tertiam,  altera 
votiva  de  Sacramento  post  Nonam,  vel  una 
cantetur  de  die  cum  commemoralione  SSmi 
Sacramenti  »  13  Februarii  1666.  Quod  po- 
slremum  Decretum  si  obtineret  ,  posset 
haec  Missa  votiva  solemnis  cantari  etiam 
in  duplicibus  el  Dominicis  1  vel  2  classis. 
Neutrum  tamen  prodest. 

19.  Ad  Decretum  illud  anni  1779  quod 
altinet  ,  notandum  est  quaeslionem  eam 
esse  ,  quam  certa  Rubricarum  litlera  non 
dirimit  ,  quaeque  potius  ab  usu  ,  circum- 
stantiis  et  auctorum  sententiis  non  ubique 
necessario  servandam  regulam  nanciscitur. 
Nil  proinde  mirum  ,  si  Sacra  Gongregatio 
generali  quaesito  de  Missis  votivis  solemni- 
ter  pro  re  gravi  et  publico  Ecclesiae  bono 
celebrandis,  generali  responso  diebus  omni- 
bus  posse  edixit,  exceptis  tantummodo  Fe- 
stis  et  Dominicis  primae  classis,  Feriis  Gi- 
nerum  et  Maioris  Hebdomadae  ,  nec  non 
Vigiliis  Nativitatis  el  Pentecostes.  Urgent 
enim  quandoque  gravissimae  causae,  vo- 
tum,  puLa,  a  Gommunilate  emitlendum  vel 
peisolvendum,  Processiones  ab  Episcopo  in- 
dictae,  universo  convenienle  Glero  cum  Ma- 
gistratu  et  populo  ad  divinum  praestolan- 
dum  aaxilium  in  maximis  calamitatibus  et 
angustiis  ,  quae  comraunitatem  premunt; 
preces  pro  salute  Principis  aut  lotius  Rei- 
publicae  ,  gratiarum  actiones  pro  acceptis 
beneficiis  et  similes ,  quae  non  ila  frequen- 
tes  sunt,  et  dum  occurrunl,  ut  plurimum 
nequeunt  differri.  Ad  has  respexisse  Decre- 
tum  videtur,  quia  ,  ut  alias  Sacra  Gongre- 
gatio  responderat:  «  res  gravis  est,  si  pro- 
pler  pluviara  petendam,  pro  serenilate,  pro 
quacumque  necessitale,  pro  Principe  infirmo 
et  similibus  ab  Episcopo  et  universo  Glero 
et  Civitate  Missa  votiva  solemniter  celebra- 


tur  cum  interventu  Magistratus  et  populi  ». 
In  IHacentina  19  Maii  1607  ad  Dub.  12, 
(num.  235).  Goncordant  Liturgici  Scripto- 
res.  Gavantus  part.  1,  tit.  4,  num.  3,  litt.  0. 

«  Pro  re  gravi poterunt  cantari  Missae 

volivae  etiam  in  Festis  non  maioribus  »  et 
Meralus  ibi  §  XI,  num.  54 :  «  Praediclae 
Missae  votivae  solemnes  pro  re  gravi  vel 
publica  causa  dici  possunt  in  oranibus  Fe- 
stis  etiam  duplicibus ,  dumraodo  non  sint 
primae  classis  ».  Ita  etiam  Guyetus,  qui 
lib.  4,  cap.  21,  quaest.  6,  §  quinto ,  vix 
excipit  Festivitates  solemnissimas. 

20.  Longe  autem  secus  respondisset 
Sacra  Gongregatio  quaesito,  non  universali, 
sed  speciali;  et  relativo  ad  Missam  pro  Ex- 
positione  et  Repositione  Sacramenti  cele- 
brandam  ;  cum  positiva  lex  sit,  quae  eam 
p?ohibet  celebrari  in  duplicibus  secundae 
classis.  Nec  quaerenda  est  discriminis  ratio, 
dum  lex  urgel,  quae  positivam  in  praece- 
pLo  limitationem  ponit.  Id  adeo  verum  esl, 
ut  idem  Guyetus ,  qui  loco  supra  citato 
quoad  alias  Missas  solemnes  votivas  pro  re 
gravi  et  publica  Ecclesiae  necessitate  vix 
excipit  solemnissime  Festa,  motus  exemplo 
Missae  ferialis  ,  quae  celebratur  in  Festo 
S.  Marci  et  diebus  Rogationis,  eliamsi  so- 
lemnioris  riLus  Festa  occurrant,  uno  tantum 
excepto  die  Sanclo  Paschae;  agens  posLea 
de  Missa  votiva  celebranda  in  Expositione 
SSmi  SacramenLi,  excipiL  duplicia  1  eL  2 
classis.  «Quod  si  occurrat  Festum  vel  Do- 
minica  1  vel  2  classis,  Missa  solemnis  erit 
de  die  cum  comraemoratione  SSihi  Sacra- 
raenti  ».  Et  revera  hac  in  occasione  Missa 
votiva  celebratur  non  ex  Rubricarum  prae- 
scripto  (quod  si  attendendum  foret,  eadem 
locum  non  haberet  in  duplicibus  et  Feriis 
quibuscumque  privilegiatis),  sed  ex  positivo 
peculiari  praecepto,  quod  explicat  eam  Mis- 
sam  esse  pro  re  gravi  :  quamobrera  lirai- 
tationibus  in  praeceptiva  lege  contentis 
standum  omnino  esL.  Ex  his  consequitur, 
quod  neque  exlra  Urbem  licet  Missam  vo- 
tivam  celebiare  pro  Sacraraento  exponendo 
vel  reponendo  in  duplicibus  1  et  2  classis 
aliisque  diebus,  in  quibus  velitum  est  fieri 
de  duplici  vel  semiduplici.  Non  enira  pu- 
tandura  est  longe  niaiori  privilegio  uti  de- 
bere  Ecclesias  extra  Urbera,  eo  quod  cum- 
pctit  Ecclesiis  Urbis  pro  soleranissiraa  Ex- 
positione  Quadraginta  Horarura. 

21.  Quid  de  altero  Decreto  anni  1666 
dicam?  Nullam  prorsus  vini  habet  post  lc- 
gem  latam  a  Clemente  XI,  quae  iubet  in 
duplicibus  et  Dorainicis  1  et  2  classis,  ubi 


46 


esl  onus  Missae  Conventualis,  unicam  ce- 
lebrandam  esse  Missam  de  currenli  cum 
comraemoralione  Sacramenti.  lHi  Decreto 
occasionem  dederal  doctrina  Gavanli ,  qui 
ad  Rubricas  Missalis  part.  2,  lit.  14,  to- 
lidem  lere  veibis  hanc  suam  e\posuerat 
sente"nliam :  nec  ambigo  tunc  potuisse  pro 
lubilo  vel  duas  Missas*celebrari,  scilicet 
alleram  de  die,  alleram  volivam,  vel  unam 
lanlum  de  die  cum  commemoratione  Sacra- 
meiili:  modo  vero  non  amplius  licet;  et 
suggillaiidus  Meratus,  qui  cum  sua  in  Ga- 
vaiilum  commenlaria  scripserit  multo  post 
editam  litstruclionem  Clementinam ,  quam 
et  ipsc  per  extensum  producit,  nihilomin^is 
haud  notat ,  ut  fieri  opus  erat ,  Decretum 
illud  et  Gavanti  doclrinam  attendendam 
non  esse  posl  novam  regulam  in  Instru- 
ctione  conlentam.  Quod  vero  magis  est, 
ipse  Decretum  anni  1666  producit  et,  ac  si 
esset  in  viridi  observantia,  magis  etiam  ex- 
lendil ,  de  suo  haec  verba  adiiciens:  «  Et 
haec  regula  observanda  etiam  est  pro  die- 
bus ,  in  quibus  prohibetur  fieri  de  Officio 
duplici  vel  seiniduplici  »  {in  Indice  Decre- 
torum  ad  Missale  pertinentium  num.  426). 
Unde  sequerelur  posse  votivam  Missam  de 
Sacramento  celebrari  Feria  IV  Ginerum,  Fe- 
riis  Maioris  Hebdomadae,  Vigiliis  Nalivitalis 
et  Penlecostes ,  quod  est  omnino  falsum. 
Quamquam  longe  anleqiiam  prodiret  De- 
cretum  anni  1666,  dum  Gavantus  suas  ad 
Rubricas  adnoLationes  exarabat,  «  in  Gap- 
pella  Ponlificia  et  maioribus  Urhis  Ecclesiis 
in  Dominicis  et  duplicibus  1  et  2  classis 
unica  celebrabalur  Missa  de  die  cum  com- 
memoratione  Sacramenti  »  loco  cit.  At  et- 
iam  magis  miror  Meratum  ampliasse  cum 
Decretum  Sacrae  Gongregationis,  tum  Ga- 
vanti  doctrinam,  licet  non  ignoraret  Cle- 
mentinam  Instructioneiii  Lanli  a  reccntiori- 
bus  fieri,  ut  eamdem  hac  in  parte  ceu  le- 
gem  generalem  habeanl.  En  eius  veiba 
Part.  I,Jit.  4,  num.  14,  circa  finem:  «  Ex 
dispositione  conlenta  in  praefala  Instructione 
inferunt  communiLer  recenLiores  non  posse 
celebiari  Missam  solemnem  votivam  pro  re 
gravi  in  diebus  primae  et  secundae  classis  ». 
22.  Goncludendum  igitur  iis ,  quibus 
incumbit  onus  Missae  Gonventualis  in  Ec- 
clesiis  Urbis,  liberum  non  esse,  occurren- 
libus  Dominicis  et  FesLis  1  el  2  classis,  duas 
canLare  Missas,  de  die  scilicet  eL  do  Sacra- 
menlo  ;  sed  eosdem  teneri  ad  unam  so- 
lummodo  de  die  cum  commemoiatione  Sa- 
cramenti:  quae  regula  servari  debet  etiam 
exLra    Urbem ,  ne  ,  ut  supra  notatum  esL , 


quod  ex  vi  legis  velitum  in  Urbe  est,  li- 
citum  extra  Urbem,  ampliando  privilegium, 
censeaLur.  Diebus  vero  ab  Instructione  non 
exceptis,  in  Ecclesiis  Gollegiatis  ac  aliis, 
quibus  onus  incumbit  Missae  Conventualis, 
cantandae  sunt  duae  Missae,  altera  scilicet 
de  Dominica,  de  Festo,  de  Vigilia  aut  Feria 
occurrenle,  et  altera  votiva.  Quod  si  ex  Ru- 
bricarum  praescripto  eadem  die  plures  oc- 
currant  Missae  Conventuales,  puta  de  Festo 
el  Feria,  de  Festo  et  Vigilia,  omnes  Horis 
competentibus  celebrandae  sunt ;  et  votiva 
de  SacramenLo,  quae  nihil  habet  commune 
cum  Ofiicio  postremo,  loco  amandanda.  Qua- 
tenus  vero  Mis.sa  de  die  celebianda  sit imt 
Nonam ,  pulat  Gavalerius  hanc  dici  posse 
post  Sestam  et  volivam  post  Nonam.  Non 
videtur  Lamen  repugnans  ,  quod  servetur 
regula  et  ulraque  Mis.sa  post  Nonam  cele- 
brelur,  dumniodo  ulLimo  loco  sit  illa  de 
SSmo  SacramenLo.  Imo  ita  fieri  oportere 
dixit  S.  R.  C.  in  una  Urbis  22  Maii  1700. 
Quaerebatur  qua  Hora  celebrandae  essent 
Missae  de  Feria  et  de  Vigilia  GonvenLuales, 
dum  ,  occasione  Expositionis  Quadraginta 
Horarum  ,  celebranda  eliam  erat  post  No- 
nam  Missa  voLiva  contra  paganos.  Et  S.R.C. 
respondit  «  ambas  post  Nonam  esse  cele- 
brandas,  ita  tamen,  ut  Missa  votiva  contra  pa- 
ganos  ultimo  loco  celebretur».  (N.  2058). 
liadem  ralio  mililat  quoad  Missam  votivam 
de  Sacramento  in  •  diebus  Expositionis  et 
Repositionis. 

23.  Pertinent  haec  ad  Ecclesias  ,  quae 
habent  onus  Missae  ConvenLualis :  in  aliis 
salis  est,  ul  una  cantetur  Missa  vel  de  die, 
vel  votiva  de  SacramenLo  iuxta  regulam  in 
Instructione  Iradilam  ,  quae  ad  omnes  in- 
discriminatim  dirigitur  et  comprehcndiL  Ec- 
clesias  Lam  Secularium  ,  quam  Regularium 
«  e  tuHo  ci6  si  osservera  inviolabilmente 
in  tulte  le  Ghiese  tanto  dei  Secolari  ,  che 
dei  Regolari  ». 

f^24.  Quaeri  hic  posset:  num  eadem  ser- 
vanda  sit  regnla  in  aliis  solemnibus  Expo- 
silionibus  ,  quae  per  annum  fiunt,  si  con- 
tingat  Mis.sam  celebrari  pro  Exposilione  vel 
Repositione?  Pelenda  videtur  decidendi  ra- 
tio  a  causa,  ob  quam,  iubente  vel  permit- 
lenle  loci  Ordinario,  fit  Expositio.  Nam  si 
pi'0  publico  Ecclesiae  bono  gravique  causa, 
vel  ad  implorandum  divinum  auxilium  in 
urgenLi  aliqua  uecessitaLe  solemniLer  id  fial, 
eadem  concurrit  ratio,  quae  obLineL  in  Ora- 
lione  Qiiadraginta  Horarum.  Quamobrem 
non  dubitarem  posse  Missam  solemnem  de 
Sacramento  celebrari,  servatis  tamen  forma. 


47 


exceplionibus  et  limitalionibus  Ctomenlinae 
Instructionis.  Quatenus  vero  fiat  Evpositio 
vei  e\  dfvotione  vel  ex  Inslituto  vel  ex. 
pia  aliqua  rundatione  vel  e\  alia  (juavis  pii- 
vala  causa,  locum  non  habere  Missam  vo- 
tivam  puto.  Et  revera  delata  ad  Sacram 
Riluum  Gongregationem  quaestione  :  «  Num 
occasione  Processionis  ,  quae  qualibet  Do- 
minica  lertia  cuiuslibet  mensis  fieri  con- 
sueverat  cum  SSmo  Sacramento,  Missa  vo- 
tiva  de  eodem  celebranda  esset ;  an  potius 
de  die  cum  commemoralione  Sacramenti?  » 
responsum  fuit  «  Missam  in  diclo  casu  ce- 
lebrandam  esse  de  Dominica,  seu  de  Festo 
duplici,  si  illa  die  occurrat  ,  cum  comme- 
moratione  Sanctissimi  Sacramenti  ad  for- 
mam  Rubricarum  »  6  Decembris  1653. 
(Num.  i>54)  in  Bracharen;  et  novissime 
dub.  4,  sub  die  10  Septembris  1796,  pro- 
posito  dubio:  «  An  in  Dominica  infra  octa- 
vam  Gorporis  Ghrisli,  aut  alia  designata  per 
annum,  in  quibus  recitatur  Officium  rilus 
duplicis;  el  solet  fieri  Processio  SSmi  Sa- 
cramenti  per  diversas  Parochias  et  Eccle- 
sias  Givitatis,  ut  in  Festo  Gorporis  Ghristi:, 
et  certum  ac  designatum  diem  habet,  cum 
concursu  populi  eiusdem  Parochiae;  debeat 
Missa  celebrari  pro  re  gravi  de  SSmo  Sa- 
cramento  posl  Nonam  ;  vel  dici  de  Domi- 
nica  aut  Festo  cum  commemoratione  SSmi 
Sacramenti?»  S.  R.  G.  respondit :  «  Missa 
dici  debet  de  Dominica  aut  Festo  occur- 
rente  cum  commemoratione  SSmi  Sacra- 
menti  »  (Num.  2'>^2). 

25.  Hanc  dislinctionem  communiter  ara- 
plectuntur  Rubricistae  ,  et  hoc  pacto  con- 
cilianlur  Decreta,  quae  specie  tenus  inter  se 
pugnanlia  videntur  aut  Clementinae  Instru- 
ctioni  minus  conformia.  Siquidem  ex  lau- 
datis  Decretis  ac  aliis,  quae  iubent  in  Missa 
solemni  coram  Sacramento  exposito  facien- 
dam  esse  commemorationem  de  eodem  post 
umnes  alias  commemorationes  de  praecepto, 
ut  suo  apte  loco  videbimus,  geneialis  exur- 
git  regula  ,  quod  Expositio  Sacramenti  ex 
se  non  est  causa  sufficiens  cantandi  Missam 
votivam  in  duplicibus  aliisque  diebus  per 
Rubricas  inhibitis  ,  aut  omittendi  in  Missa 
solemni  de  die  commemorationes  occurren- 
tes  et  a  Rubricis  praescriptas,  nisi  Exposi 
tioni  adiuncta  sit  causa  gravi  vel  publicum 
Ecclesiae  bonum.  Decrela  igitur,  quae  cum 
Instruclione  Clemenlina  haud  convenire  vi- 
dentur,  non  disponunt  de  Sacramento  ex- 
posito  pro  Oratione  Quadraginta  Horarum 
aut  pro  re  gravi  et  causa  publica;  sed  agunt 
de  communibus  Eucharistiae  expositionibus, 


in  quibus  deest  potissima  illa  ratio,  (juae 
petenda  est  a  re  gravi  et  causa  publica. 
Quamobrem  in  his,  quamvis  Missae  tam  pri- 
vatae  (piam  solemiR;s  admittanl  commemo- 
rationem  de  SSmo  Sacramento  post  alias 
de  praecepto,  nec  una  tamen  solemnis  vo- 
tiva  de  eodem  dici  licite  poterit ,  nisi  in 
iis  diebus ,  in  quibus  Rubrica  eanidem  ce- 
lebrari  permittit.  Gavalerius  tom.  4,  caji.  7, 
Decret.  37,  et  38.  Tetamus  in  Appendice 
cap.  2,  art.  5,  num.  22. 

^e.Qucniam  vero  Guyetus  lib.4,  ca\>.21, 
quaest.  2,  causam  privatam  et  particularem 
ad  praedictas  Missas  votivas  celebrandas  va- 
lidam  putat;  sed  longe  melius  alii  expo- 
scunt  rem  gravem,  quae  saltem  Gommu- 
nitatem  tangat,  aut  maiorem  eius  partem  ; 
hinc  Gavalerius  ,  licet ,  ut  supra  vidimus, 
conveniat  quod  non  in  omnibus  Expositio- 
nibus  fas  sit  Missas  cantari  votivas  SSmi  Sa- 
cramenti,  sed  in  illis  tantummodo,  in  qui- 
bus  simul  causa  gravis  concurrit,  regulam 
postea  ampliat,  et  innixus  Decreto  anui  1666, 
alias  relato,  quod  approbat  huiusmodi  Mis- 
sam  votivam,  quoties  Sacramentum  expo- 
nitur  pro  initio  spiritualium  exercitationum, 
quibus  non  universus  populus  vacare  de- 
bel,  aut  maior  eiusdem  pars,  sed  conventi 
plerumque  aut  aliqua  tanlum  Gongregatio 
aut  GoUegium  ,  ideoque  Gommunilalis  et 
populi  pars  minima  :  censet  tanto  cum  ri- 
gore  causam  gravem  non  esse  accipiendam. 
«  Idcirco,  rondudit,  ubi  circumstantiae  ex- 
positionis  unitur  gravis  causa  aliqua  — quae 
non  particularem  personam  praecise  tangat, 
sed  plures,  aut  Gongregalionem  ,  vel  Gol- 
legium,  scrupulis  insistendum  nimis  non 
est  in  admittendis,  ut  supra,  Missis  volivis 
solemnibuR  SSmi  Sacramenti  »  lom.4,  cap.7 , 
dec.  33,num.  5.  Dubitarem  ego  num  haec 
opinio  ultro  sit  amplectenda  ;  ea  siquidem 
admissa  ,  quae  causam  graveni  in  omnibus 
casibus  agnoscit,  praeterquam  si  Exposilio 
Ii;it  pro  particulari  persona;  facile  evenire 
posset,  ut  quisque  pro  lubilo  eamdem  ex- 
tenderet  ad  casus  omnes,  iis  non  exceptis, 
in  quibus  nulla  causa  gravis  occurrit ,  vel 
illa  tantum  non  desit,  quae  particularis  est, 
non  unius  Gongregationi^  aut  Gollegii,  secl 
aliquarum  personarum,  puta  unius  familiae, 
quae  expositionem  exposcat  pro  privata 
eiusdem  familiae  necessilate  :  quod  certe 
vitandum  est.  Hinc  Episcopi  liberales  ni- 
mis  esse  non  debent ,  nec  toti^s  quoties 
publicas  Sacramenti  expositiones  permit- 
lunt,  fas  sibi  censeant  indulgere  simul  Mis- 
sam  votivam  de  Sacramento;  sed  eam  tan- 


48 


luinmodo  celebrari  concedant,  si  causa  gra- 
vis  sallem  alicuius  Communilalis  illam  ef- 
nagitel. 

27.  Priusquam  finem  imponam  ,  quo- 
niam  pluiies  facta  menlio  est  Decreti  diei 
13  Februarii  1666,  ul  quisque  intelligal, 
tanlam  non  esse  auctoritaiem  ei  conceden- 
dam ,  quantam  oblinenl  Sacrae  Rituum 
Cotigregationis  Decisiones;  opporlunum  est 
hic  adnotare  illud  potius,  quam  regulam, 
monilum  e\hibere  additum  peculiaribus  Ru- 
bricis  Fratrum  Minorum ;  Rubricis  tamen  a 
Sacra  Congregatione  adprobatis  non  inser- 
tum,  ul  videre  est  in  hac  noslra  collecti.one 
num.  1331.  Unde  iure  colligimus,  noluisse 
S.  R.  C,  quae  exlra  Rubricas  sunt,  absolute 
adprobare,  sed,  ut  adderentur  permisisse, 
non  aliam  iisdem  aucloritatem  concedendo, 
praeter  illam  ,  quam  obtinent  fontes  ,  ex 
quibus  eadem  sumpta  sunt.  Porro  Decre- 
luni  illud  ,  quod  Meratus  legit  in  Indi- 
culo  Decretorum  ad  Missale  Romanum  sub 
num  426;  et  Cavalerius  tom.  4,  cap.  7, 
Decr.  33,  ex  tribus  arliculis  eiusdem  mo- 
niti  compaclum  est.  Hi  vero  desumpti  sunt 
ex  titulo  XI V,  quem  (iavantus  composuit, 
addendum  pani  secundae  Rubricarum  Mis- 
salis  Romani ,  ut  regulas  quasdam  piopo- 
neret  servandas  in  Missa,  quae  celebralur  co- 
ram  Sacramento  exposito.  Articuli  autem 
sunl,  qui  sequunlur:  «  7.  Quando  exponitur 
Sacramentum  in  Altari  pro  initio  Quadra- 
ginta  Horarum  et  spirilualium  exercitatio- 
num,  canlari  debet  Missa  unica  de  Sacra- 
mento,  quae  habetur  circa  linem  Missalis, 
non  autem  festiva  Corporis  Christi  (nisi 
intra  octavam  eiusdem  Fesli  casus  accide- 
rel)  el  tempore  Paschali  addendum  Alle- 
luia,  ut  lit  in  aliis  Missis  volivis:  8.  dicitur 
una  tantum  Oiatio  cum  Gloria  ,  Credo  et 
Praefatione  de  Nalivitate  ,  quia  solet  esse 
publica  causa;  non  autem  privatis  Missis 
haec  conveniunt:  9.  si  vero  accidit  in  Festo 
1  vel  2  classis ,  vel  in  Dominica  privile- 
giata  i  vel  2  classis,  tunc  in  Collegiatis  vel 
duae  cantentur  Missae  ,  una  de  Festo  seu 
de  Dominica  post  Tertiam,  altera  votiva  de 
Sacramento  posi  Nonam;  vel  una  cantetur 
de  die  cum  commemoratione  SSmi  Sacra- 
menti.  Exscripta  in  eo  monito  sunt  haec 
eadem  Gavanti  verba;  et  reticentur  solum- 
modo  quae  sequuntur  ad  postremum  arti- 
culum  :  «  quod  Romae  fit  (scilicet  una  can- 
tatur  Missa  de  die  cum  commemoratione 
Sacramenti)  in  Cappella  Papae  in  prima  Do- 
minica  Adventus,  et  in  aliis  Festis  solemni- 
bus  in  aliis  Ecclesiis  maioribus  Urbis  »  loc. 


cit.  Adnotanda  haec  erant,  ut  quisque  vi- 
deat;  planeque  intelligat  Decretum  a  Me- 
rato  et  Cavalerio  relatum  ,  seu  potius  ex 
tribus  articulis  Gavanti  compactum  et  ab 
aliis  Rubricistis  admissum  et  laudatum,  ge- 
nuinae  lectioni  esse  restiluendum ,  neque 
eidem  plus  auctoritatis  esse  tribuendum, 
quam  obtinet  siraplex  monitum  desumptum 
a  sententia  Auctoris  ceteroqui  clarissimi, 
sed  privati ;  quod  S.  R.  C.  addi  permisit 
Rubricis  ab  eadem  S.  C.  adprobatis ,  sed 
extra  easdem. 

§  XIH. 

«  Nel  giorno  medio,  oltre  la  messa  Con- 
«  ventuale,  si  dovra  cantare  dopo  Nona  la 
«  Messa  votiva  pro  Pace,  o  altra  che  verra 
«  comandata  da  Nostro  Signore ;  secon- 
«  dochfe  sara  espresso  nella  lista  delle  Qua- 
«  rant'  ore  con  la  medesima  eccezione  dei 
«  giorni  suddetli ;  e  con  la  medesima  re- 
«  gola  circa  l'Oiazione  ». 

1.  Quae  traditae  sunt  regulae  pro  Missa 
votiva  SSmi  Sacramenli  celebranda  in  die 
Expositionis  et  Repositionis,  locum  sibi  vin- 
dicant  etiam  in  a!ia,  quam  Instructio  iubet 
cantari  inteimedio  die  vel  pro  Pace,  vel  pro 
alia  necessitate  causaque  publica,  ut  a  Prae- 
sidibus  notatum  fuerit  in  tabella,  quae  bis 
in  anno  publici  iuris  fit,  scilicet  die  Sancto 
Pentecosies  et  Dominica  1  Adventus,  quae- 
que  ex  ordine  exhibet  Ecclesias,  in  quibus 
per  turnum  solemnis  Expositio  lieri  debet. 
Haec,  ut  illae,  celebranda  est  ad  instar  voti- 
vae  solemnis  iis  diebus,  in  quibus  licet,  non 
item  in  aliis,  quae  iuxta  praecedentem  san- 
clionem  excipiuntur.  Nec  propterea,  si  fas 
non  sit  votivam  dicere,  prorsus  est  omil- 
lenda  eiusdem  commemoratio,  sed  addenda 
Missa  de  currenti.  Cum  enim  Instruclio 
hanc  velit  «  colla  medesima  eccezione  dei 
giorni  suddetti  e  colla  medesima  regola 
circa  1'  Orazione  »  simul  praecipil,  quod  si 
occurral  Festum  aut  Dominica  1  vel  2  clas- 
sis,  sive  alia  dies  ex  supra  recensitis ,  di- 
cenda  non  erit  Missa  votiva  pro  Pace,  vel 
alia,  quae,  praecipiente  Pontilice,  fuerit  in- 
dicta,  sed  Missa  eius  loco  celebretur  de  die 
cum  additione  Orationis  pro  Pace,  aut  pro 
altera  Ecclesiae  necessitate  sub  unica  con 
clusione.  DiKimus,  pro  Pace  aut  altera  ne- 
cessitale;  quia,  quaecumciue  sit  praecepta, 
semper  in  casu  impedimenti  commemoratio 
illa  adiicienda  erit,  quae  siipplet  vices  Mis- 
sae  votivae,  quae  dici  deberet  ,  nisi  ritus 
diei  obstaret.  Sicuti  ergo  in  diebus  Expo- 


49 


silionis  etReposilionis,  si  celebrelur,  in  die- 
bus  exceplis,  Missa  de  cunenli  addilur  Ora- 
lio  de  Sacramento,  ita  a  pari  Oralio  de  pace 
vel  pro  alia  necessitale  addenda  erit  Missae 
de  die,  si  Missa  voliva  praecepla  in  exce- 
ptis  nequeat  ceiebrari,  quae  tamen,  nisi  ob- 
staret  exceplionis  impedimentum,  celebrari 
deberet.  Haec  aulem  sanctio  respicit  Eccle- 
sias,  quibus  onus  incumbit  Missae  Gonven- 
tualis :  idcirco  votivam  praecipit  «.  post  No- 
nam  ollre  ia  Messa  Gonventuale  ».  In  aliis 
vero  haec  tantum  in  praecepto  esl,  vel  alia 
de  currenli  in  diebus  exceptis  cum  eiusdem 
commemoratione. 

2.  Bene  autem  Instructio  iubet  ^<  la 
Messa  voliva  pro  pace,  o  altra  che  verra 
comandata  da  Nostro  Signore  »  non  enim 
eadem  perpeluo  celebranda  est  Missa  vo- 
tiva,  quae  ad  Pontificis  placitum,  iuxta  in- 
gruentes  necessitates  et  temporum  vicissi- 
ludines,  in  aliam  commutari  solet.  Oiim 
dicebatur  conlra  Paganos,  ut  colbgimus 
ex  Decreto  supra  relato,  cui  suffecta  fuit 
altera  pro  pace,  quam  modo  dicimus.  Si 
magis  urgeat  alia  necessitas,  alia  dicenda 
erit,  ut  Pontifex  iusserit,  quae  magis  con- 
gruat  necessitati,  ex  illis  propriis  quae  in 
fine  Missalis  habentur,  sin  minus,  illa  quae 
inscribitur  jiro  quacumque  necessitate. 

3.  Haec  quoad  Urbem.  In  aliis  vero  Ec- 
clesiis  diversarum  Dioecesium  lex  non  obli- 
gat,  eliamsi  in  iisdem  liat  Oratio  Quadra- 
ginla  Horarum,  ideo  non  erit  necessario 
intermedia  die  solemniter  celebranda  Missa 
votiva  pro  quacumque  necessitale,  vel  pro 
aliqua  in  specie,  quae  magis  urget,  dum- 
modo  habeat  Missam  propriam  inler  illas, 
quas  habemus  ad  calcem  Missalis.  Id  autem 
non  erit  in  facultale  et  arbilrio  Rectorum 
Ecclesiarum  ;  sed,  quemadmodura  Romae 
Summus  Ponlifex,  ila  Episcopi  in  propriis 
Dioecesibus  polerunt  unam  alleramve  prae- 
cipere,  vel  saltem,  ut  celebretur,  conce- 
dere.  Quod  si  haec  in  Gollegiatis  aliisque 
Ecclesiis;  quae  habenl  onus  Missae  Gonven- 
tualis,  celebretur.  non  ideo  omittenda  est 
Missa  de  die,  imo,  et  plures  etiam  dicendae 
sunt,  si  cum  Officio  diei  concurrat  Feria  aut 
Vigilia,  obligatione  petila  non  ex  Instru- 
ctionis  Clementinae  regula,  sed  ex  lege 
Rubricarum,  quae  indifferenter  afficit  omnes 
Ecclesias. 

4.  Quaestionem  sibi  proponit  Gavalerius 
cap.  7,  Decr.  33,  num.  3:  An,  si  fiat  tan- 
tum  Missa  de  die,  addenda  sit  GoUecta  de 
SSmo  Sacramento?  et  poslquam  eam ,  se- 
quendo    Instructionis    regulam,    «  Affirma- 


tive  »  resolvit  relate  ad  Missas  Expositionis 
et  Repositionis  ;  quoad  hanc  de  ingruente 
necessitate,  haec  habet:  «  In  die  autem  me- 
dio,  si  dicatur  Missa  de  die  cum  GoUecta 
de  ingruenti  necessilate,  haud  convenit  addi 
alteram  da  Sacramento,  quia  Missae  huius- 
modi  unam  tantum  poscunt  Orationem  ;  el 
minus  decens  est  Gollectas  plurimas  uui 
oralioni  iungere  in  Missis  solemnibus.  Quod 
si  in  die  medio  cantetur  Missa  de  necessi- 
tate,  sive  de  re  gravi,  ob  quam  fil  Expo- 
sitio,  utique  addenda  erit  Oratio  de  Sacra- 
mento,  cum  de  hoc  in  tali  casu  non  can- 
letur  Missa  altera  ;  et  commemoratio  SSmi 
Sacramenti  facienda  sit  in  Missis  omnibus, 
quae  dicuntur  occasione  Expositionis  ». 
Quum  autem  Scriptor  hic  agat  de  Ecclesiis 
extra  Urbem,  in  quibus  Clementina  Instru- 
ctio  vira  directivam  habet,  non  coactivara  ; 
oplassem,  ut  melius  declararet  hanc  suam 
doctrinam.  Nam  si  loquilur  de  Missa  de  die 
celebranda  in  diebus  exceptis  loco  votivae, 
bene  stat  quod  unica  tantum  Oratio  adda- 
tur  pro  ingruenti  necessitale,  quae  alias 
foret  celebranda.  Si  vero  sit  de  Missa  cur- 
renti  in  aliis  diebus,  in  quibus  non  prohi- 
bentur  votivae,  quid  vetat,  quaeso,  ut  si- 
mul  Oratio  addalur  de  Sacramento  et  Gol- 
lecta  de  ingruenti  necessitate?  Romae  vero 
haec  distinctio  aut  declaratio  locum  non 
habet,  quia  Missa  pro  pace  dicenda  est  ex 
praecepto,  nisi  occurrant  dies  excepti  : 
quamobrem  si  ea  dicatur,  addenda  erit 
Oratio  de  Sacramento  sub  unica  conclu- 
sione. 

5.  Haec  autem  Missa  pro  pace  vel  alia 
necessitate,  cum  celebretur  in  paramentis 
violaceis,  licet  solemnis  sit  et  pro  publica 
Ecclesiae  causa,  caret  Hymno  Angeiico  et 
Symbolo,  ceu  disponit  Rubrica  Missalis, 
quae  praemittitur  Missis  lotivis,  Quod  si 
dicenda  sit  in  die  Dominico,  habet  tantum- 
modo  Symbolum.  «  In  ipsis  (scilicet  Missis 
volivis)  non  dicitur  Gloria  in  Excelsis,  nec 
Credo,  nisi  pro  publica  Ecclesiae  causa :  et 
tunc,  eliamsi  dicantur  in  paramentis  viola- 
ceis,  dicitur  Credo,  si  sit  Dominica,  non  au- 
tem  Gloria  in  excelsis  >  et  Tim.  11  de  Sym- 
bolo:  «  Item  dicilur  Crejc^o  in  Missis  votivis, 
quae  solemniter  pro  re  gravi  vel  publica 
Ecclesiae  causa  celebrantur,  etiamsi  dican- 
lur  in  paramentis  violaceis  in  Dominica  >. 
Eadem  idcirco  regula  servanda  de  omit- 
tendo  Symbolo  in  Missa  pro  Expositione 
et  Repositione,  si  cantetur  Missa  in  para- 
mentis  violaceis  in  Feriis  et  Vigiliis  privi- 
legiatis. 


50 


§  XIV. 

«  Nelle  Chiese  non  Gollegiale  e  dove 
«  non  6  obbligazione  di  canlare  la  Messa 
«  Gonvenluale,  dovra  in  dello  giorno  medio 
«  canlarsi  solamente  la  voliva  suddella,  con 
«  ['eccezione  e  regola  prescrilla  di  sopra 
«  nella  Messa  del  Sacramento :  questa  per6 
«  dovra  cantarsi  ad  un  Altare,  che  non  sia 
«  quello  dell'Esposizione,  nfe  quello  dove 
«  sta  il  Tabernacolo  col  Sacramento  incluso; 
«  ed  in  quelle  Ghiese,  che  hanno  robbligo 
«  di  cantare  la  Messa  Gonvenluale,  questa 
«  pure  si  cantera  ad  altro  Altare,  come  si 
«  6  dello  ». 

1.  Quatenus  autem  Expositio  fial  in  Ec- 
clesiis,  quibus  non  incumbit  onus  Missae 
Gonventualis,  una  tantum  Missa  voliva  di- 
cenda  erit,  vel  de  Officio  currenti  cum  eius- 
dem  Missae  volivae  demandatae  commemo- 
ralione,  si  occurrant  dies,  ut  supra,  ab  in- 
structione  excepti.  Estne  igitur  vetilum 
celebrari  etiam  Missam  Gonventualem  de 
die,  dum  Instructio  taxative  praecipil  «  do- 
vra  in  dello  giorno  cantarsi  solamente  la 
votiva  suddetta  »?  Sensus  histructionis  est, 
quod  gravandae  non  sinL  onere  Missae  Gon- 
ventualis  Ecclesiae,  quae  ad  hanc  non  te- 
nentur  ;  iubet  votivam  pro  publica  Eccle- 
siae  causa;  at  non  prohibet,  sed  in  libertate 
relinqiiit,  aliam  Missam  solemnem  de  cur- 
renti.  Prospicit  Instructio  praeserlim  Ec- 
clesiarum  egestali,  quibus  grave  nimis  es- 
sel  tot  accire  Sacros  Ministros  et  Glericos, 
quorum  ope  possent  plures  Missae  decan- 
lari.  In  his  igitur  salis  erit,  si  in  diebus 
Expositionis  et  Repositionis  una  Missa  cum 
cantu  et  Ministris  paratis  solemniter  cele- 
brelur,  vel  votiva,  vel  de  die,  iuxta  regu- 
lam  superius  traditam;  et  inlermedia  die 
Missa  praescripla  de  ingruenti  necessitale, 
nisi  alia  dicenda  sil  de  Officio  currenti  cum 
eiusdera  commemoratione.  Futilis  ea  ratio 
esl,  quam  Gavalerius  excogitat,  ob  quam 
solum  ad  praefatas  Missas  tenentur  Eccle- 
siae,  quae  non  habent  onus  Missae  Gonven- 
laalis;  «ne  scilicet  per  cantum  interturbelur 
allentio  oranlium  ante  Sacramentum  ».  Si 
quid  haec  ratio  valeret,  nec  cum  cantu  ce- 
lebrandae  essent  Missae  Gonventuales  de 
die,  praeler  votivam  in  Ecclesiis  Gollegiatis, 
quod  et  ipse  Gavalerius  agnoscit:  idcirco 
prosequitur  «  veium  absit  nos  proscribi  pu- 
lemus  laudabile  instiluLum  cantandi  Missam 
Officio  conformem,  quod  quique  Auctores 
commendant  admodum,  et  Rubricae  ipsae 
alque  Instruclio    in    praecepto    constituunl 


apud  Gollegiatas  Ecclesias,  quibus,  valde 
laudabiiiter  se  conformare  ceteras  nos  alibi 
dixiinus;  unde  praefatam  dictionem  sola- 
mente  explicari  malumus  per  exclusionem 
obligationis,  non  autem  arbilrii  ». 

2.  Attamen  vel  una  tantum  Missa  vo- 
tiva  iuxt')  praescriptum  celebretur  ,  vel 
eliam  Gonventualis;  vel  res  sit  de  Eccle- 
siis  Gollegialis,  vel  de  aliis  quae  ad  solam 
votivam  tenentur;  illud  commune  omnibus 
est  quod  celebrari  nequeant  in  AlLari,  in 
quo  exposituin  est  SSinum  Sacramentum: 
prout  nec  in  altero,  in  quo  asservatur  pro 
Gommunione  fidelium.  lam  provisum  fuerat 
quoad  AlLare  expositionis  §  12,  ubi  legitur: 
«  Nell'AlLare,  ove  sla  esposto  il  SSmo  Sa- 
cramento,  non  si  celebrino  altre  Messe,  che 
le  solenni  per  I'  esposizione  e  Reposi- 
zione  »;  praesens  vero  sanctio  regulam  ex- 
tendit  etiam  ad  Altare,  ubi  clausum  custo- 
ditur  in  Tabernaculo  ;  quam  Lamen  limiLat 
ad  Missas  solemnes:  et  optimo  quidem 
iure ;  ut  qui  interea  Sacra  Synaxi  refici 
postulant,  voti  compoles  fieri  possint. 

3.  Laudabile  muUum  esseL,  si  in  eo  Al- 
tari  nec  Missae  privaLae  celebrarenLur,  ut 
innuit  Caeremoniale  Episcoporum  et  monet 
Gavantus  part.  1,  tit.  20,  lit.  n.  «  Prae- 
mitto  cum  Gaeremoniali  Episcoporum  lib.  1, 
cap.  12,  maxime  decere,  ul  ibi  Missae  non 
celebrentur»;  quod  antiquitus  servatum  esse 
testatur  ;  et  loquiLur  ibi  etiam  de  Missis 
planis.  Id  apud  nonnullas  Romae  Ecclesias 
adhuc  in  more  est  et  forsan  etiam  alibi.  Nec 
tamen  contrarius  usus,  qui  communior  est 
et  obtinet  fere  ubique,  notandus  venit :  non 
enim  a  Caeremoniali  Episcoporum  probibe- 
tur,  sed  Rubrica  a  simplici  decentia  ratio- 
nem  desumit,  ne  eo  in  Altari  Sacium  fiaL 
lib.  1,  cap.  12,  num.  9.  Quinimo  Missalis 
Rubricae  part.  2,  tit.  4,  num..  6,  quod  con- 
sueLum  sil  Missas  eo  in  AlLari  celebrari  sup- 
ponunl ;  quamobrem  riLum  a  Sacerdote  ser- 
vandum  in  genullexionibus  praescribunl. 
Utraque  ideo  consueLudo  esl  laudabilis  et 
rationabilis,  quamvis  akera  fortasse  magis 
deceat.  In  iis  enim,  quae  speclant  in  riti- 
bus  exteriorem  disciplinam,  et  substantiam 
minirae  laedunt,  non  seraper  fieri  potesl, 
quod  raagis  decet,  dummodo  fiat  quod  li- 
cet ;  eL  quandoque  in  agendis,  liciLum  prae- 
valeie  debet  raaiori  decenliae.  Et  revera 
relaLe  ad  plures  Ecclesias  servari  nequit 
quod  Gaeremoniale  Episcoporura  insinuat, 
ut  raagis  decens.  Elenira  cumTabernaculum 
Sacramenti,  praesertim  in  Parochialibus,  re- 
gulariter  asservetur  in  Allari    maiori   tam- 


—  51 

quam  digniori;  expedit,  ul  in  eo  celebre- 
lui-  eliam  Missa  ad  popiili  connuenlis  com- 
modilateni.  Imo  nec  aliter  fieri  posset  in 
Ecclesiis  ruralibus,  in  quibus  pleiumque 
iinicum  habetur  Altare.  Obiler  haec  dicta 
sinl. 


§  XV. 

«  Si  ordina  espressamente ,  che  nelli 
«  giorni  dell'Esposizione,  medio  e  della 
«  Reposizione,  le  Messe  si  debbono  canlare 
«  con  li  Ministri  parati  e  non  allrimenii, 
«  anche  nelle  Ghiese  de'  Regolari  ,  non 
«  oslanle  qualsivoglia  loro  uso  o  pretesa 
«  consuetudine  in  conlrario  ». 

1.  Soiemnitas  sacrae  actionis  iure  suo 
postulat,  nt  omnia,  quae  ad  eam  ordinan- 
lur,  eo  modo  fiant,  qui  lantae  celebritati 
conveniat  atque  respondeat.  Si  Missa  votiva 
sit  pro  re  gravi  aut  publica  Ecclesiae  causa, 

j  solemniler  est  celebranda  ex  praescriplo  Ru- 
bricae  part.  1,  tit.  9,  num.  14.  Secus  enim 
privilegiis  non  gaudel,  quae  eidem  compe- 
tunt.  In  illis  aulem,  quas  celebrari  iussit 
Instructio,  nedum  concurrunt  votivae  qua- 
lilas,  publicum  bonum,  g)'avis  Ecclesiae 
causa,  verum  etiam  sacrae  funclionis  sole- 

j  mnitas ;  quamobrem  iure  sunt  solemniter 
canlandae  cum  Ministris  paratis.  Porro  quoad 
Urbis  Ecclesias  lam  Secularium  quam  Regu- 
larium  adeo  lex  urget,  ut  nefas  sit  oppo- 
nere  aut  longaevam  conlrariam  consuetudi- 
nem,  aul  aliam  quamcumque  rationem,  quae 
possit  ad  eam  eludendam  excogitari.  Pon- 
lifex  enim,  in  ([uo  residet  summa  poteslas, 

'  generali  hac  lege  tam  consuetudinibus , 
quam  aliis  forte  afferendis  rationibus,  de- 
rogal. 

2.  Nec  valet  effugium  ex  eo  petendum, 
quod  iis,  qui  ex  Institulo  usum  non  habent 
cantandi  Missam  cum  Ministris  paratis,  de- 
sint  ad  hoc  opus  paramenla  ;  nam  facile 
esl  eadem  commodata  habere  ab  aliis  Ec- 
clesiis.  Ratio  vero  desumpta  ex  Instituto 
non  valel  contra  legem,  quae  consulil  Festi 
aut  funclionis  solemnitati.  Idcirco  Sacra  Hi- 
luum  Congregatio  respondit  :  «  In  Proces- 
sione  SSmi  Gorporis  Chiisli  omnino  adhiben- 
dum  esse  pluviale,  etiam  ab  iis,  qui  eiiisdem 
usum  non  habent  ».  Ita  in  una  Congrega- 
tionis  Montis  Coronae  22  lanuarii  1701, 
dub.  5;  et  in  allera  Ordinis  Minorum  Ex- 
calceatoruui  S.  Francisci  Provinciae  S.  Di- 
daci  Hisjialen.  13  Maii  1756  (in  nova  Col- 
leclione  num.  2067  et  2440).    Eadem, 


imo  maior   urget    ratio  in   casu    nostro  ex 
praeceptiva  Instruclionis  regula. 

3.  Haec  autem  regula  certe  compre- 
hendit  Missas  votivas  de  Sacramento  et  pro 
ingiuenle  necessitate,  prout  otiam  alias  de 
currenti  Officio,  si  hae  in  diebus  exceptis 
earumdem  vice  celebrentur.  An  vero  ea- 
dem  extendenda  sit  ad  Gonventuales  Missas, 
quae  ullra  praedictas  in  Gollegialis  cele- 
brandae  sunt,  adfirmare  non  audeo.  Id  vi- 
detiir  exposcere  temporis  circumstantia  at- 
que  solemoitas  :  sed  cum  sanclio  Missas 
commemoret  celebrandas  «  nelli  giorni  del- 
TEsposizione,  medio  e  della  Reposizione  » 
nec  taxative  coarctet  regulam  ad  solas  Mis- 
sas  votivas  ;  non  deerunt,  qui  existiment 
sub  eadem  comprehendj,  eliam  alias  Gonven- 
tuales.  Mihi  tamen  videtur  limitanda  ad  il- 
las,  quas  expresse  iubet ;  praesertim  quia 
praeceptive  extendilur  ad  Regulares  illos, 
qui  vel  ex  Instituto  vel  ex  consueludine 
nunquam  Missas  cantare  solent  cum  Mini- 
stris  paratis.  Idcirco  non  renuo  assentiri 
Gavalerio,  qni  licet  multum  congruere  cre- 
dat,  quod  et  Gonventuales  quoque  cum  Mi- 
nistris  paratis  celebrentur,  hoc  tamen  onus 
imponendum  non  esse  censet  Ecclesiis  illis, 
quae  usum  non  habent.  «  Praedictae  enim 
Missae,  inquit,  non  sunt  pro  re  gravi  aut 
publica  Ecclesiae  causa;  et  ad  occurrentem 
solemnitatem  spectant  dumtaxat  materiali- 
ter,  non  formaliter  ;  unde,  sicuti  propterea 
nuUis  privilegiis  perfrui  credimus,  sed  ce- 
lebrandas  esse  perinde  ac  si  in  tali  temporis 
circumslantia  minime  celebrarentur,  ila  pu- 
tamus  Sacrorum  Minislrorum  assistentiam 
nequaquam  exquirere  ». 

4.  Reslat  modo,  ut  inquiramus;  num 
eadem  methodus  servanda  sit  extra  Urbem. 
Ut  pluries  notavimus  legem,  quae  pro  Urbe 
lantum  dicta  est,  alibi  non  obligare;  etsi 
optandum  sit  ut,  ubi  fieri  potest,  eadem 
servetur.  Verumtamen  si  celebrari  velint 
Missae  volivae  de  Sacramento  vel  pro  in- 
grnente  necessitate,  diebus  Expositionis, 
Repositionis  ac  medio,  cnm  hae  sint  pro 
re  gravi  et  publica  Ecclesiae  causa,  non 
aliter  celebrari  poterunt,  nisi  solemniter  et 
cum  Ministris  paratis;  quia  privatim  et  sine 
Ministris  Sacris  haud  fieri  posse  videlur,  nisi 
diebus  illis,  quae  Missas  votivas  universim 
non  respuunt. 

5.  Subdit  Gavalerius  tom.  4,  cap.  C,  de- 
cret.  33,  riuni.2,  limitando  regulam:  «For- 
lasse  lamen  id  potest  fallere,  ubi  ex  defectu 
Ministrorum  solemniter  fieri  non  polest ». 
Limilatio  haec  tamen    videlur   absolute  et 


—  52  — 


generaliler  sine  ulla  modificalione  accipien- 
da.  Gnm  enira  Riibrica  Missas  votivas  pro  re 
gravi  soleranes  dicat,  sed  non  declaret  qualis 
et  quanta  ista  debeat  esse  soleranitas ;  et  mo- 
neat  soluramodo  quod  una  tantum  dicatur 
Oratio  (Tit.  9,  nura.  14),  soleranilatem  illam 
satis  esse  existimo,  quae  iuxta  locorum  et 
personarum  circumstantias  adhiberi  potesl; 
aliquam  tamen  solemnilalem,  quae  actio- 
nem  distinguat  a  simplici  et  privata,  neces- 
cariam  esse  iure  censeo.  Hinc  iibi  Ecclesiae 
egeslale  premuntur  (exlra  Romam),  para- 
menta  desnnt  et  Sacri  Ministri ;  quid,  quaeso, 
prohibet,  si  unus  sacerdos,  eo  quo  potest 
modo,  cum  uno  vel  duobus  Clericis  Missam 
votivam  pro  re  gravi  vel  publico  Ecclesiae 
bono  cum  cantu  celebret?  Isthaec  Missa  non 
absolute  soleranis  est ;  talis  lamen  relative 
ad  locum,  personas,  tempus  et  alias,  quae 
concurrunt,  circumslantias,  quaeque,  ut  ali- 
ter  fiat,  non  permittunt.  Missam  vero  sim- 
pliciler  lectam  cum  privilegiis  solemnis,  ex 
defectu  Ministrorum  celebrari  haud  posse 
crederem.  Sub  hac  distinclione  doctrina 
Cavalerii  admitti  posse  videtur;  nonautem, 
quod  liceat  pro  re  gravi  celebrari  Missam 
privatam  loco  solemnis  in  iis  diebus,  in  qui- 
bus  Missae  votivae  prohibenlur. 

§  XVI. 

«  Nelle  Messe  private,  che  si  celebre- 
«  ranno  durante  I'Esposizione,  non  si  suoni 
«  il  carapanello  alPelevazione;  raa  solo  u- 
« scendo  i  Celebranti  dalla  Sagrestia,  si 
«  dia  un  piccolo  segno  colla  solita  carapa- 
«  nella  ». 

Clara  esl  haec  sanctio,  neque  ulla  in- 
diget  illustratione.  Sed  quoniara  aliqua  ad- 
notat  ad  eam  Cavalerius,  iuvat  hic  iisdem, 
quibus  is  usus  esl  veibis,  eius  commenla- 
rium  adiicere,  ut  sequilur. 

1.  «  Ex  Rubricarum  praescripto  Mini- 
ster  intra  Missam  bis  campanulam  pulsal ; 
prirao  nempe  ad  Sanctas,  ad  excitandos 
adstantium  aniraos  ad  proxima  Mysteria  ;  et 
secundo  ad  elevationera  SSmi  Sacramenti, 
ut  fideles  commonefiant  ad  illud  adoran- 
dum.  Quoties  Sacramentum  est  in  Altari 
patenter  exposilum  eiusmodi  signa  ad  ele- 
vationem  (a  fortiori  utique  etiam  ad  Sanctus, 
etsi  huius  Instruclio  minirae  raeminerit)  dari 
inlerdicuntur.  Cura  enira  tunc  in  actuali  Sa- 
cramenti  veneratione  et  profunda  Mysterio'- 
rum  meditatione  maxime  supponatur  popu- 
lus  commorari  ;  haud  indigel  pei'  pulsaiio- 
nem  campanulae  excitari  ad   venerationem 


Sacramenti,  quod  in  Missa  elevatur  ;  quasi 
idern  Sacramentum  non  foret,  quod  publice 
adorat,  expositum.  Nelle  Messe  private  ha- 
bet  sanctio;  et  de  his  specialis  ulterius  rai- 
litat  ratio,  quia  cum  extra  Altare  Exposi- 
tionis  supponantur  haberi,  cogerentur  alias 
fideles  hinc  inde  ad  diversa  sese  conver- 
tere  Altaria  cum  maximo  utique  incom- 
modo,  praesertim  ubi  plurimae  celebrantur 
Missae. 

2.  «  At  qiiid  de  solemnibus  atque  can- 
latis?  Quatenus  ex  nudis  sanctionis  verbis, 
quaestio  decidenda  foret,  exceptio,  quam 
fecil  de  Missis  privatis,  in  contrarium  firmat 
regulam  pro  cantalis  atque  solemnibus:  sed 
quoniam  integra  eiusdem  ratio,  quae  est 
anima  legis,  ea  militat  etiam  de  Missis  so- 
lemnibus  atque  cantatis  quae  extra  Altare 
Expositionis  habenlur,  ideo  ad  has  quoque 
nos  non  ambigimus  legem  extendere  ;  so- 
luraque  de  iis  superest  difficultas  quae  fie- 
rent  ad  Altare  Expositionis.  Disputant  Au- 
ctores  num  in  Feria  sexla  Parasceves  prae- 
dicta  signa  dari  debeant;  et  quia  tali  die 
prae  ceteris  ante  elevalionem  Sacramentum 
iam  esl  in  Altari,  in  cuius  adoratione  po- 
pulus  supponitur  versari,  concordes  quae- 
stionem  negative  definiunt :  unus  est  Cle- 
ricatus,  qui  de  Sacrificio  Missae  decis.  43, 
num.  6,  unum  vel  alterum  signum  dari 
posse  asserit,  ad  excitandam  circumstan- 
tium  attentionem.  Glericati  sententia  ex  eo 
abs  re  non  esse  dignoscitur,  quod,  etsi  po- 
pulus  fortasse  sit  conscius  Sacramenlum 
adesse  in  Altari,  ibi  lamen  non  est  ob  ocu- 
los  populi,  ob  quos  consequenter  non  po- 
nitur  specialiter  adorandum;  aequum  est 
etiam  populus  specialiler  monealur,  ut  illud 
specialiter  valeat  venerari ;  in  nosiro  autem 
casu  dum  Sacramenlum  est  patenter  expo- 
situm,  est  itidem  ob  omnium  oculos,  ut  spe- 
cialiter  honoretur,  unde  fideles  non  indi- 
genl  per  campanulam  excitari  ad  eiusdem 
specialem  adorationem. 

3.  «  Quoniam  vero  pulsalio  campanulae 
ad  elevationem  in  Missa,  quae  dicitur  ad 
Altare  Expositionis,  immunis  est  Fidelium 
incomraodo  hinc  inde  se  convertendi  ad 
Altaria,  in  quibus  Sacramentum  elevatur, 
cum  quasi  virtuali  contemplu  Sacramenti 
publice  expositi  (cuius  adorationem  veluti 
deserit,  ul  transeat  ad  veneralionem  illius, 
quod  elevalur,  quasi  idem  Sacramentum 
non  foret)  sed  utriusque  Sacramenti,  quod 
fide  divina  probe  noscit  esse  unum  et  idem, 
adoralionem  coniungens,  tantummodo  simul 
recolendam  obiicit  elevationem  in  Cruce  el 


—  53 

maclatioiiem  ;  idcirco  in  Missis  quae  cele- 
brantur  in  Altari  Expositionis,  haud  ego  re- 
fragarer  admodum,  si  ad  elevationem  prae- 
dicla  campanula  pulsaretur.  Dixi  ad  eleva- 
tionem,  quia  ad  Sanctus  tanta  non  puto  My- 
sleria  obiici,  ob  quae  populus  in  adora- 
tione  et  meditatione,  quibus  incumbit,  de- 
beat  perlurbari. 

4.  «  [n  veteri  Testamento  ingressus  Pon- 
tificis  ad  Aitare  per  tintinnabula  populo  in- 
notescebat:  hinc  in  Ecclesiam  dum  Sacerdos 
e  Sacristia  ad  Allare  celebraturus  incedit, 
invectus  mos  extitit  annuntiandi  per  mini- 
strum  populo  prope  stanti  media  pulsatione 
campanulae  accessum  eiusdem  Sacerdotis 
ad  Sacrum  faciendum.  Sacramento  adhuc 
publice  exposiio,  signum  huiusmodi  dari 
minime  interdicitur;  sed  ita  res  moderatur, 
ut  parvulum  quidem  signum  detur  cum  so- 
iila  campanula,  ut  fideles  admoniti  insimul 
Saciificio  assistere  valeant,  et  nepersignum 
productius  ceteri  perturbentur  in  venera- 
tione  Sacramenli.  In  hoc  igitur  casu  seinel 
aut  bis  per  campanulam  consuetam  fiat 
tin  tin,  quo  ex  sono  campanulae  ipsi  tin- 
tinnabuli  nomen  obvenit.  Opus  aulem  non 
est  coner  ostendere,  quod  haec  omnia  com- 
munia  esse  debent  Expositioni  cuilibet,  et- 
iara  privatae  et  extra  Romam  ». 

5.  Hactenus  Gavalerius.  Plura  ego  non 
adiiciam;  solummodo  recedendum  esse  puto 
ab  eius  opinione,  qua  existimat  congruere 
sonitum  cagapanulae  in  solemni  Missa,  quae 
celebratur  ad  Altare  Expositionis.  Elenim 
non  erat  cur  Instructio  etiam  Missas  sole- 
mnes  couimemoraret,  pro  quibus  Rubrica 
non  iubet,  ut  in  privatis,  eamdera  pulsari 
ad  finera  Praefationis  et  ad  elevalionera 
Sacraraenti.  Romae,  saltera  in  raaioribus  Ec- 
clesiis,  oblinet  raos  eara  non  pulsandi,  prae- 
terquam  in  Missis  soleranibus  pro  defun- 
ctis ;  gravis  Organorum  sonilus  supplet  vi- 
ces  tintinnabuli  et  populi  adstantis  excitat 
altenlionem.  Si  alius  sit  apad  Regulares 
aliquos  usus,  hunc  non  raoror,  quia  diver- 
sorura  Ordinura  instituta  suos  habent  pecu- 
liares  ritus,  quin  taraen  oraittant  vei  ira- 
rautenl  quod  essentiaie  est.  Quod  si  aiiqua 
in  Seculariura  Ecciesia  consuetudo  sit  pui- 
sandi  carapanulam,  non  ideo  pulsatur,  ut 
populi  excitetur  atientio,  ad  quera  finem 
cuucta  oidinantur  quae  in  Missa  soleraniter 
cantata  fiunt;  verura,  ut  detur  signum  ad  so- 
nitura  raaiorura  Ecclesiae  nolarura,  quemad- 
raodum  per  carapanulam  datur  signum, 
dura  est  ab  Organi  pulsatione  cessandura. 
Gavantus  part.  1,  tit.  6,  litt.  h,  num.  11: 


«  ad  Sanctus  Garapanas  maiores  puisare  con- 
venit,  sicut  in  Missa  privata  campanulam 
parvam,  quam  pulsant  aliqui  etiara  in  Missa 
solerani ;  et  placet  per  alterura  ex  Acoly- 
this,  ut  moneantur  ii,  qui  maiores  debent 
pulsare  Gampanas  et  tempus  ignorant  eas 
pulsandi,  quia  longius  absunt  ».  Nec  igitur 
in  Missa  soiemni  campanula  pulsanda  est, 
exposito  Sacramento,  nisi  necessitas  urgeat 
eos  raonendi,  quorura  est  raaiores  noias  in 
signum  soiemnitatis  feslive  pulsare.  Et  re- 
vera  sibi  cohaerere  non  videtur  Gavaierius ; 
quia  eadera  ratio  theologica,  quam  ipse 
affert,  ob  quam  interdicitur  sonitus  campa- 
nuiae  in  Missis  privatis,  miiitat  etiam  quoad 
solemnes. 

§  XVll. 


«  Non  si  celebrino  Messe  di  requie  nel 
«  tempo,  che  durera  i'Orazione  delie  qua- 
«  rant'ore  ;  e  le  Messe  dei  SSmo,  che  si 
«  celebreranno  nei  giorni  perraessi  daiia 
«  Rubrica,  saranno  raeramenle  votive  senza 
«  Gloria  e  Credo.  Nelle  altre  Messe  pri- 
«  vate  correnti  si  aggiungera  dopo  ie  pre- 
«  scritte  deiia  Rubrica  i'Orazione  del  Sacra- 
«  menlo,  cosi  comandando  ia  Santita  di  No- 
«  stro  Signore  ». 

1.  Plura  continet  haec  sanctio,  quae 
examine  indigent  et  iliustratione;  ideo  tan- 
tisper  est  in  ea  immorandura.  Absoiute  lex 
est,  quae  iubet  «  che  non  si  celebrino  Messe 
di  requie  nel  tempo,  che  durera  i' Esposi- 
zione  di  quarant'ore  ».  Dedecet  enim,  quod 
cum  iugubri  apparatu  celebrentur  defuncto- 
rum  Missae,  ubi  Sacramentura  est  trium- 
piiaiiter  expositum,  praesertim  quia  in  his 
haud  adiici  potest  coraraemoratio  Sacra- 
menti,  quara  in  Missis  privatis  omnibus,  si 
per  Rubricas  liceat,  eadem  Instructio  de- 
mandat. 

2.  Priusquara  prodiret  Clementina  In- 
structio,  Sacra  Riluura  Gongregatio  id  iam 
ediverat.  Nara  in  una  Canonicorum  Regu- 
larium  Lateranensium  sub  die  2  Decem- 
bris  1684,  ad  Dubium  5  :  «  An  durante  ex- 
positione  SSmi  Sacramenti  occasione  Qua- 
draginta  Horarum,  in  tali  Ecciesia  celebrari 
possit  Missa  privala  de  Requiera,  quando 
alias  dies  ipsa  eara  admittit  pro  adimplenda 
mente  testatoris  sive  anniversario  satisfa- 
ciendo?»  respondit:  «Regulariter  Negative» 
(in  Goilectione  Nura.  174:3);  et  in  Eugubina 
27  Apriiis  1697,  ad  dubium:  «  An  iiceat 
in  Ecclesiis,  in  quibus  occasione  Quadra- 
ginta  Horarum  expositum  detinetur  Sanctis- 


—  54 


simum  Sacraraenlum,  celebrare  Missas  de- 
functorum  ;  et  quid  si  ex  praescriplo  teslato- 
rum  essenl  celebrandee?  respondit  «  Gon- 
gruentius  abstinendum  (Ibid.  Nura.  1067) ». 
Ex  illis  tamen  dictionibus,  quibus  usa  est 
Sacra  Gongregulio,  scilicel  regulariter,  co7i- 
gruentius,  putal  Gavalerius  tom.  4,  cai),  7, 
decret.  43  ;  ct  Tetamus  iii  Apjieudice  cap.  3, 
art.  5,  num.  26,  non  absolule  el  simpliciter 
Missas  defunctorum  prohiberi  in  solemni 
Exposilione  Quadraginla  Horarum ,  quamvis 
salius  sit  eas  non  celebrari. 

3.  Horum  tamen  sententia  et  forte  eliam 
aliorum  qui  sic  opinantur,  tanli  facienda  non 
est  ut  ab  ea  recedendum  non  sit.  Esto  qui- 
demSacramGongregationem  fuisse  in  sensu, 
quod  non  omnino  repudiaiidae  ea  occasione 
fuissent  Missae  de  Requiem,  quamquam  ma- 
xime  congruat,  ne  regulariler  dicantur  ; 
nolandum  lamen  ca  prodiisse  Decreta  an- 
nis  1684  et  1697,  multo  antequam  iussu 
s.  m.  Glementis  XI  emanaret  Instructio, 
quae  primum  facta  esl  publici  iuris  an- 
no  1705.  Haec  vero,  cum  iis  utatur  verbis, 
quae  clara  sunt  et  absoluta,  non  si  celebrino 
Messp  di  Requie :  nullam  patitur  limitatio- 
nem,  positivum  praeceptum  importal,  cor- 
rigit  proinde  et  coaictat  vetusliora  Decrela, 
saltem  quoad  Ecclesias  Urbis,  pro  quibus 
dicta  lex  est.  Quamvis  enim  quae  laudavi- 
mus  Decrela  circa  Orationem  Quadraginta 
Horarum  versenlur,  nullatenus  lamen  ad 
Ecclesias  Urbis  pertinent  ,  sed  alias  Dioe- 
cesium  spectant  ad  quas  extendi  nequibat 
Instructio;  etiamsi  dum  ea  prodierunt  evul- 
gata  fuisset. 

4.  Et  revera  Sacra  eadem  Gongregatio 
a  prima  illa  senlentia  recessisse  videlur  post 
editam  Instructionem:  nam,  cum  in  Yarsa- 
vien.  ad  5,  sub  die  7  Maii  1746  quacsitum 
fuisset  :  «  Utrum  in  dicla  Gappella  SSmi 
Crucifixi,  durante  Expositione  SSmi  in  Py- 
xide,  permittenle  Rubrica,  possint  in  Ec- 
clesia  vel  aliis  Gappellis  celebrari  Missae  de 
Requiem?»  respondit:  «  Missae  de  Requiem 
extra  Altare,  ubi  est  expositum  SSmum  Sa- 
cramentum  (subintellige  in  Pyxide  relative 
ad  dubium)  poterunt  celebrari,  dummodo 
tamen  Oratio  coram  Sacramentu  non  sit  e\ 
publica  causa  ».  Ilaque  si  absolute  et  abs- 
que  ulla  limitatione  aut  declaniiione  exci- 
pitur  etiam  simplex  exposiiio  cum  Pyxide, 
dum  publica  causa  concurril  ,  ila  ut,  hac 
accedente,  nequeant  in  aliis  Altaribus  et 
Cappellis  Missae  de  Requiem  ceieltrari,  quia 
publica  concurrente  causa,  Expositio,  quo- 
cumque  modo fial, semper  aliquam  solemnita- 


tem  habet:  potiori  iure,  iuxta  Sacrae  Riluum 
Gongregationis  sensum,  tales  Missae  erunt 
inlerdicendae,  dum  solemnissima  est  expo- 
sitio  pro  Oiatione  Quadraginta  Horarum.  Ex 
hoc  autem  postremo  Decreto  tria  conse- 
quuntur.  Primum,  quod  per  istud  corrigi 
aut  saltem  declarari  videntur  supralaudata 
anliquiora  Decreta  annorum  1684  et  1697 . 
Secundum,  quud  decidendi  ratio  sumpla  est, 
non  ab  anliquis  S.  R.  G.  responsis,  sed  a 
novissima  lege  Clementinae  Instructionis. 
Tertium  denique,  quod  eadem  Sacra  Con- 
gregatio  hoc  Decreto  regulara  de  non  cele- 
brandis  Missis  de  Requiem  extendit,  nedum 
ad  Expositiuneni  Quadraginta  Horaium,  sed 
ad  omnes  Expositiones,  quae  fiunt  ex  gravi 
causa  et  publico  Ecclesiae  bono ;  vel  fianl 
in  Ootensorio  sub  umbella  vel  in  Pyxide 
velala. 

5.  Yerumtamen  Gavalerius,  licet  fatea- 
\.y\v  Instructioneni.  Cknientinam  rigidius  pro- 
cedei  e  absolute  lubendo  :  «  Non  si  celebrino 
Messe  di  Requie  uel  lerapo,  che  durera  l'Ora- 
ziune  delle  Quarant'Ore  »;  licet  admitlat  po- 
slremum  Decrelum  in  Varsamen.  contraire 
praecedentibus ;  et  declarationem  illaui, 
dummodo  tamen,  haud  posse  componi  cum 
dictionibus  regulariter,  conyiuentius:  nihi- 
lominus,  ut  aliquo  pacto  antiqua  Decreta 
tuealur  suamque  sententiam  sustineat,  vult 
ita  accipi  debere  dictiones  illas,  ut  intelli- 
genda  sint  de  Missis  privatis  ct  Annlversa- 
riis,  non  autem  de  illis,  quae  ad  Rubrica- 
rum  legem  Gonventuales  sunt  vel  ex  prae- 
cepto  dici  debent.  Sic,  inquit  «  Laudata 
Decreta  leapse  sistunt  in  inhibendis  Missis 
privalis  ;  et  si  etiara  ad  cantatas  transeunt, 
non  de  canlatis  universira,  sed  ad  adim- 
plcndam  teslatorura  mentera  aut  pro  An- 
niversario  salisfaciendo  disponunl.  Ut  hinc 
inhibitas  minime  censeas  canlalas  Gunven- 
luales  Missas  illas  ,  quae  de  Rubricarura 
mandato  quandoque  occurrunt,  ul  prima 
die  Mensis  non  impedita  et  die  Guui- 
memorationis  omnium  Fidelium  defuncto- 
rum  »  tom.  4,  cap.  7,  decr.  43,  num.  2. 
Mihi  tamen  haec  non  arridet  opiniu  ;  et 
potius  aliam  ampleclendam  esse  arbitrur, 
quae  magis  conformis  est  Clenientinae  In- 
structioni  et  quascumque  Defunlorum  Mis- 
sas  indiscriminatira  vetal. 

6.  Dicam  priraum  de  Missa  illa  Gonven- 
tuali,  quara  Rubrica  pro  defunclis  c^mtari 
praecipit  die  prima  mensis  non  impedita. 
Hand  inficior  Rubricam  part.  1,  lit.  5, 
num.  1,  csse  praeceptivam  ;  st-d  nou  inde 
sequitur,    quod    vult    Gavalerius,    scilicet, 


55 


eiusdera  piaeceplum  noii  solvi,  noii  mode- 
rari  ab  histruQtione  Romana;  sed  magis  il- 
lud  confirmaii,  ita  ut  omilti  non  liceat  lem- 
pore  Exposilionis,  per  hiec  verba  :  «  oltre 
la  Gonventuale  si  celebrera  dopo  Nona  la 
Messa  del  SSrho  Sacramento  ».  Fallit  omnino 
huiusmodi  interprelatio  et  a  sensu  Instru- 
ctionis  omnino  recedil.  Omitto,  quod  si- 
quid  ambiguum  in  ea  saiictione  fingi  polesl, 
declaratur  per  aliam  :  «  non  si  celebrino 
Messe  di  requie  duranle  il  tempo  dclle 
quarant'ore  » ?  Verum  si  animo  mimme 
praeoccupalo  omnia  pensentur:  nihil  est 
obscurum,  nihil  anibiguum.  Quid  enim  sibi 
vult  instructio  per  illa  verba  «  oltre  la 
Convenluale  ecc.  »?  Nun  aliud  certe,  nisi 
([uod  per  Missain  votivam  de  Sacramento 
ve!  pro  ingtuenle  necessitate,  non  solvun- 
lur  G()llegi;itae  ab  onere  Missae  Gonven- 
Lualis  curreniis  :  nec  tamen  ex.  hoc  conse- 
quilur  eamdem  simul  demandasse  Missam 
Gonvenlualem  pro  defunclis,  si  contingat 
dies  prima  mensis  non  impedila,  imo  et 
hanc  etiam  eliminaie  voluisse  videtur,  si 
in  hac  sanctione  sine  ullo  discriinine  Missas 
oiiines  de  Requiem  prohibet  occasione  Ora- 
tionis  Quadraginla  Horarura. 

7.  Sed  quomodo  salvatur  Rubrica?  Fa- 
cilis  est  responsio.  Pro  hoc  particulari  casu 
ei  derogat  Instructio ;  et  qui  poteslatem 
habet  condendi  legem,  quot  vult  limitalio- 
nes,  exceptiones  et  conditiones  apponere 
polesl.  Cum  Kxpositio  Quadraginta  Horaruin 
relate  ad  Ecclesiam,  in  (lua  fit,  solemiiis- 
sima  sit  ;  si  in  ea  cadal  dies  prima  meusis, 
in  qua  celebranda  loret  Missa  Conveiilualis 
pro  defunctis,  altenla  funclionis  et  loci  so- 
lemnilate,  censenda  est  impedita  ;  et  eadem 
Missa  Gonvenlualis  amandanda  ad  aliara  diein 
non  impeditam  post  Sacraraenti  reposilio- 
nera.  Rubrica,  quae  excipit  Quadragesiraara, 
Terapus  Paschale,  censendane  eril  praece- 
ptiva  quoatl  Ecclesias  illas  in  quibus  pera- 
gitur  functio  omnium  solemnissima  Expo- 
sitionis  Ven.  Sacramenti  cum  perenni  Ora- 
lione?  In  Gollegiatis  igitur  aliisque  Eccle- 
siis,  quae  onus  habent  Missae  Gonvenlualis, 
si  ea  dies  occurrat,  duranle  Expositione,  ni 
alia  ad  Rubricaiura  normara  celebranda  sit, 
leassumenda  erit  Missa  Dominicae,  ut  fit  in 
aliis  Feriis  per  annum. 

8.  Si  qui  casus  esset,  unde  licita  cen- 
seri  posset,  et  sub  lege  rainiine  corapre- 
hensa,  Missa  solemnis  de  Requiera,  ille  ceite 
foret,  si  humandura  essel  cadaver.  Rituale 
Romanuin  de  Exequiis  iubet :  «  Quod  aiiti- 
quissimi  est  instituti,  illud,    quantura    tieri 


potest,  retineatur,  ut  Missa,  praesente  cor- 
pore  defuncti,  pro  eo  celebrelur,  antequam 
sepullurae  tradatur».  Ne  hic  lectorera  de- 
tineara  in  afferendis  raonumentis,  quibus 
coraprobatur  quae  quantaque  fuerit  omni 
aevo  Ecclesiae  sollicitudo,  ne  sepulLurae 
traderentur  cadavera,  quin  prius  Sacrificium 
pro  eorura  expiatione  oblalum  fuisset,  ut 
abunde  habelur  in  Breciculo  elc.  «  B.  Gar- 
dinalis  losephi  Toraasi  tora.  7  Operum  , 
opusc.  1;  et  penes  Gatalanum  ac  Baruf- 
faldum  ad  laudatura  Ritualis  locum  »  :  sat 
mihi  est  praesens  Ecclesiae  disciplina,  quae 
perraittit  celebrationera  unius  Missae,  prae- 
sente  cadavere,  etiara  in  Dominicis  et  die- 
bus  feslivis  de  praecepto,  dummodo  non 
sint  ex  solemnioribus  primae  classis.  Huius- 
modi  laraen  indulgenlia  locura  non  habet 
in  Ecclesiis,  in  quibus  Quadraginta  Horae 
Orationis  peraguntur.  Id  ipse  Gavalerius  fa- 
tetur  lora.  2,  decret.  15,  cap.  5,  nura.  8  : 
«  de  Ecclesiis,  in  quibus  expositum  patet 
SSmum  Sacramentura,  quaestio  superesl, 
quara  ita  resolviraus  ut  in  eas  iionnisi  Sa- 
cramento  reposito  cadavera  debeant  inferri ; 
et  quoties  etiam  per  noclera  et  in  sequenti 
die  exposituin  ibi  manere  debeat,  exequiae 
vel  anticipentur  vel  differantur  elc.  »;  et 
etiam  clariiis  tora.  4,  cap.  7,  decrel.  43, 
nura.  5:  «  Quantura  autera  attinet  ad  Missas 
diei  obitus,  alibi  iain  dixiraus,  quod  Expo- 
silionis  terapore  cadavera  inferenda  non 
sunt  in  Ecclesiam ;  et  quando  necessitas  ea 
inferri  cogeret,  quod  tnmulari  debent  pri- 
vatim  et  absque  solemnitate  ulla ;  adeoque 
et  sine  Missa  ».  Uaque  si  nec  Missa  cele- 
branda  est  pro  cadavere  humano,  licel  ex 
Ecclesiae  instituto  defuncti  sine  Missa  non 
sint  SLepulturae  tradendi,  proindeque  tot 
privilegiis  eadem  gaudet ;  quis  sibi  persua- 
deie  poLerit  Gonventualem  de  Requiem 
celebrandam  esse,  si  coniingat  dies  priraa 
mensis  non  irapedita,  quaravis  non  eadem 
urgeat  ratio,  quae  pro  cadavere  humando? 
Si  functionis  solemnitas,  si  apparatus  festi- 
vus,  si  finis  ab  Ecclesia  intentus  in  Expo- 
sitione  Quadraginta  Horarum,  si  gravis  causa 
et  publicum  Ecclesiae  bonum  id  non  si- 
nunt,  quod  raagis  urget ;  nec  certe  perrait- 
Lere  censenda  sunt,  quae  minus. 

9.  Altera  quaestio  est  de  die  Gomrae- 
morationis  omnium  Fidelium  Defunctorum. 
Eritne  haec  dies  celebranda  soleraniter  cum 
omnibus  Missis  privatis  de  Requiem,  eliamsi 
paieat  expositum  SSmuin  Sacramentum  pro 
Oratione  perenni  ?  Atfirmativam  tenent  sen- 
tentiam  Gavalerius  ad  idem  Decretum  43, 


—  56 

cap.  7,  num.  3;  el  Telainus  in  Appendic. 
cap.  3,  arlic.  5,  niim.  26.  Inquil  enim  pri- 
mus :  «  Pio  Missis  de  Requiem  e\  Roina  no- 
vissime  rescripsil  quidam  in  sacris  rilibus 
perilissimus ;  el  praecipue  nitilur,  luui  quia 
sic  in  Urbe  servalur  apudEcclesiara  S.  Igna- 
lii ;  luni  quia  Missae  eo  die  currenles  sunl 
defunclorum  ;  el  quidem  adeo,  ut  de  Re- 
quiem  dicendae  sint,  etsi  duplex  occurrat 
Feslum.  Reapse  urgent  rationes  istae  et  huc 
fortasse  spectat  diclio  regulariler,  qua  pri- 
mum  Decrelum  utitur  (scilicet  illud  anni 
i684  supra  relatum),  dum  praescribit  Mis- 
sas  de  Requiem.  Nos  autem  urget  admo- 
dum  exemplum  Ecclesiae  S.  Ignatii,  quae 
dum  in  faciem  Sacrarum  Gongregationum, 
nullis  reclamanlibus,  ea  die  incumbii  de- 
functorum  Missis,  non  leve  indicium  est  , 
praedictam  diem  in  exceptis  esse  posilam, 
nec  ex  comprehensis  in  Inslructione  Ro- 
mana  ».  Horum  tamen  auctoritas  minimum 
me  commovet,  quominus  in  oppositam  sen- 
tentiam  incUnem.  Quamquam,  si  altente 
consideretur  Gavalerii  contextus,  facile  col- 
ligitur,  extriusecis  potius  argumentis  inni- 
xum  ;  suam  illam  opinionem  ipsum  tueri, 
quam  intima  persuasione  victum  ;  et  for- 
lasse  secus  existimasset,  nisi  ei  occurrisset 
exemplum  moris,  qui  obtinere  ferebatur  in 
Ecclesia  S.  Ignatii.  Illud,  quod  me  prohi- 
bet,  ne  libere  proferam  quid  sentio,  est 
novissimum  S.  R.  G.  Decretum,  quod  quae- 
slionem  dirimere  et  nodum  solvere  vi- 
detur. 

10.  Etenim  Praeses  Ecclesiae  S.  Ignatii 
anceps,  num  liceret  Missas  de  Requiem  ce- 
lebrari  in  die  solemnis  Gommemorationis 
oranium  Fidelium  Defunctorum,  exposilo  in 
ea  Augustissirao  Sacraraenlo  pro  Oratione 
Quadraginta  Horarum,  Dubia  proposuit;  vi- 
delicet;  «  1.  An  in  Ecclesiis,  in  quibus  ex- 
positum  manet  Sanctissimum  Eucharistiae 
Sacramentum  Fideliura  adorationi  in  turno 
perpetQae  Orationis,  quae  dicitur  Quadra- 
ginta  Horarum,  occurrente  die  omniura  Fi- 
delium  Defunctorum,  liceat  recitare  Offi- 
cium  defunctorum  et  celebrare  Missara  so- 
leninem  et  etiam  Missas  pi'ivatas  itidem  de- 
functorura '?  2.  An  in  eodem  casu  excipien- 
dum  sit  Altare,  in  quo  habetur  expositum 
SSinura  Sacramenlum  ?  »  Et  Sacra  Gongre- 
gatio  respondit :  «  Ad  1  et  2,  Affirmative  ». 
Gonsequenter  in  monitis,  quae  apponi  so- 
lent  in  Tabella  Ecclesiarum,  in  quibus  per 
orbem  fieri  debet  expositio,  additum  legi- 
tur:  «  Dove  cade  il  giorno  della  Gorarae- 
morazione  de'  Fedeli  defonti  si  celebrino  le 


Messe  basse  di  requie  coirapparato  di  co- 
lor  paonazzo  ».   (V.  Num.  3177). 

H.  Nihilominus  fas  sit  mihi  aliquid  pro- 
mere,  quin  videar  minimum  quid  detra- 
clura  velle  auctoritati,  quae  debelur  Sacrae 
Gongregalionis  decisionibus.  Si  bene  sentio, 
Rescriptum  illud  Ajfirmative  ad  priraum 
dubium,  permissivura  est,  non  coactivum, 
et  relative  ad  quaesitum:  an  liceat ;  facul- 
tatem  tribuit,  non  legem  imponit :  quam- 
obrem  illud  Afjirmatice  idem  sonat,  ac 
possc,  licere,  permitli;  quae  et  similes  di- 
ctiones  non  id  praescribunt,  quod  facien- 
dum  est,  sed  declarant  non  esse  damnan- 
dum,  si  fiat.  Hinc  redarguet  rae  nerao,  si, 
salvo  seraper  Sacrae  Gongregationis  respon- 
so,  aeque  licitum  existimem,  quod  ea  die 
omittalur  in  Ecclesia  praedicta  soleranis 
Gomraeraoratio  omniura  Fidelium  Defuncto- 
rura,  taraquam  celebritate  funclionis  impe- 
dita;  et  transferatur  infra  octavam,  ceu  fit, 
dum  dies  2  Novembris  cadit  in  Dorainicam, 
quia  tunc  praefalae  coraraemorationi  assi- 
gnatur  dies  3  eiusdem  raensis.  Male  enim 
coraponuntur  simul  in  eadem  Ecclesia  lu- 
gubria  et  Sacramentum  feslivo  apparalu 
triuraphaliter  expositura  ,  frequenti  con- 
iluenti  populo  ad  illud  adorandura.  Quod 
si  celebrentur  Missae  de  die,  nihil  deperit 
aniraabus  defunctorura,  (juia  ex  Rescripto 
Sanctissimi  dat.  sub  die  l2  Maii  1807 , 
omnia  Altaria  Ecclesiarum,  in  quibus  fit 
expositio,  hac  durante,  declarantur  privi- 
legiata. 

12.  Praeterea  si  stricte  atteudenda  est 
sanctio  Clementinae  Instructionis,  quae  ab- 
solula  et  siraplex  esl,  nullum  ponit  discri- 
men,  nullara  liraitationem ;  saltem  videtur, 
quod  magis  deceat,  solemnilatera  pro  de- 
functis  transferre,  ({uam  eam  celebrare  cura 
Missis  de  Requiem,  ubi  Sacramenlum  pu- 
blice  est  soleraniter  expositura.  Illud  cer- 
tum  est,  quod  Sacra  Gongregatio  funebrem 
pompara  cum  Fesli  solemnitate  coniungen- 
dam  non  esse  agnovit  et  declaravit.  Id- 
circo  cum  per  Dioecesim  Viterbien.  die  3 
Noiembris  celebrelur  Festum  Sanctorum 
Martyriim  Valentini  et  Hilarii;  et  dubita- 
tum  fuerit,  num  transferendura  esset  prae- 
falum  Olficiura,  vel  potius  Goramemoratio 
defunctorum  eo  die  celebranda  ,  ob  im- 
pedimentum  Dominicae  praecedentis  ,  Sa- 
cra  Riluum  Gongregatio  rogata  respondit 
«  Transferendura  esse  Officiura  Sanctorum 
Martyrum ,  dummodo  Festum  non  sit  de 
praecepto».  Ne^jue  aliler  edixit  in  Brixinen. 
pro  Ecclesia  Patrum  Societatis    lesu    Oeni- 


—  57 


ponli,  ubi  die  3  Novembris  sub  ritu  dupl. 
min.  celebrabaliir  Festum  S.  Pirminii  cum 
aliqua  solemnilale,  ralione  Reliquiae  ibi  as- 
servalae.  Siiiuidem,  proposilo  dubio  ;  «  An 
occurrenle  Feslo  S.  Pirminii  Episcopi  ea- 
dem  die  commemoralionis  omnium  defun- 
clorum ,  possinl  ipsi  aut  eliaui  debeaul 
iransferre  Festuni  S.  Pirminii  ad  aliam  diem 
non  impeditam  currentis  octavae;  an  vero, 
non  obstante  Oflicio  commemorationis  de- 
functorum,  sit  faciendum  Oiricium  de  S.  Pir- 
minio  ;  an  sallem  Missa  solemnis  dicti  Sancti 
celebrari  possit?  »  responsum  fuit  Transfe- 
rendum  esse  Ofjicium  S.  Pirminii. 

13.  Gur  autem  in  utroque  casu  transla- 
tionem  iussit  et  non  potius  declaravit  posse 
fieri  Olficium  de  currenli,  ([uod  erat  ritus 
duplicis,  cum  Missis  privatis  de  Requiem, 
prout  pluries  iara  decreverat  fieii  debere, 
etiamsi  ageretur  de  duplicibus  translatis, 
quorum  in  eam  diem  repositio  permittitur? 
Non  alia  certe  afferri  ratio  potest,  nisi  ea, 
quae  desumitur  a  solemnitate,  quae  huius- 
modi  Festa,  quamvis  ritu  duplici,  comi- 
tabatur.  Haud  enim  decebat,  ut  simul  con- 
iungeretur  festiva  solemnitas  cum  funebri 
apparalu,  castro  doloris  et  Missis  de  Re- 
quiem.  Et  revera  Decretum  in  Brixinen. 
ancipilem  fecit  P.  Merati,  qui,  ut  aliquo 
modo  ilUid  conciliaret  cum  aliis  Decretis, 
quae  in  similibus  iubent,  nt  Officium  fiat 
de  currenti,  Missas  vero  de  Requiem,  cen- 
set  eo  in  casu  secus  edixisse,  recedendo  a 
regula  Sacram  Gongregationera,  quia  insi- 
gnes  Reliquiae  in  ea  asservabantur.  Part.  1, 
tit.  5,  num.  10 ;  et  in  indiculo  Decreto- 
rum  num.  63 1.  Sed  ratio  haec  haud  satis 
erat,  ut  Sacra  Gongregatio  a  regula  rece- 
deret.  Longe  validior  est  alLera  a  Festi  ce- 
lebritate  petila,  de  qua  testatui-  Pittoni  in 
Opusculo  de  commemoratione  omnium  Fi- 
delium  defunctorum  §  2,  n.  12:  «  Ego 
enim,  inquit,  qui  semel  atque  iterum  fui 
Oeniponti,  rationem  translationis  esse  puto, 
quia  S.  Pirminius  est  in  magna  veneratione 
apud  populum  illum  ;  et  in  eius  Festo,  ut 
ibi  audivi,  esl  copiosus  concursus  et  ador- 
nalur  Ecclesia  pulcherrimo  apparalu.  Ad 
quid  ergo  pompae  cum  luctu?  ad  quid  lu- 
clus  cnm  pompis  ?  » 

14.  Idem  dicendum  de  Sanctis  Marty- 
ribus  Dioecesis  Viterbiensis ,  quorum  Fe- 
slum,  quamvis  sub  ritu  duplici,  magna  la- 
men  cum  soiemnitate  celebrari  solet,  ut 
innuit  ipsum  Decretum  iubens  translatio- 
nem,  sub  condilione  tamen  «  dummodo 
Festum  non  sit  de  praecepto  ».  Si  dubita- 


tum  fuit,  quod  Festum  esset  de  praecepto, 
nonnisi  a  Solemnitate  ratio  dubilandi  oriri 
poterat.  Hinc  limitalio  conditionalis  erat  ne- 
cessaria  ;  quia,  si  revera  Fest,um  fuisset  de 
praecepto,  locum  non  habuisset  translalio; 
et  potius  transferendafuissel  Gommemoraiio 
Defunctorum,  veluti  fit,  quando  haec  oc- 
currit  in  Dominica.  At  quae  maior  solemnitas 
Oratione  perenni Quadraginta  Horarum  quoad 
illam  Ecclesiam,  in  qua  per  turnum  pera- 
gitur?  Verum  haec  transferri  nequil ,  ut 
fit  de  Sanctorum  Festis;  magis  hinc  con- 
gruere  videtur,  si  transferatur  Defunctorum 
Commemoratio  ad  primam  diem  non  impe- 
ditam  infra  Octavam ,  ne  simul  festiva  et 
funebria  misceantur.  Haec  dixi,  ut  minus 
sapiens,  ad  effeclum  ostendendi,  quod  nul- 
lum  venit  detrimentum  auctorilati  Sacrae 
Gongregationis,  si  ,  non  obstanle  Decreto, 
in  Ecclesia  ,  in  qua  pro  Oratione  Quadra- 
ginta  Horarum  SSmum  Sacramentum  sole- 
mniter  est  expositum,  occurrente  omnium 
Defunctorum  Gommemoratione,  celebrentur 
Missae  de  Octava  omnium  Sanctorum,  trans- 
lataGommemoratione  Defunctorum  ad  aliam 
diem. 

15.  Alia  est  quaestio  :  num  celebrari 
queant  Missae  de  Requiem  in  Exposilioni- 
bus  illis,  quae  fiunt  praesertim  per  octi- 
duum  post  Festum  omnium  Sanctorum  in 
suffragium  animarum  purganlium?  Affirma- 
tire  eamGavalerius  resolvit  ibidem  decr,  44, 
num.  3,  ubi  ait:  «  Hanc  igitur  collaudarem 
methodum,  ut  in  expositionibus  generaliler 
parcus  admodum  usus  sit  Missarum  de  Re- 
quiem,  ne  periraatur  Oratio  SSmi  Sacra- 
menti :  liberaliter  vero  esse  possit  in  Ex- 
positionibus  illis,  quae  instiluuntur  in  suf- 
fragiura  animarum  Purgalorii,  pro  quibus 
eliam  fieri  posse  crederem  ipsam  soleranem 
Missam,  cum  Decreti  dispositio  {in  Varsa- 
oien.  7  Maii  1746  supra  laudata)  restricta 
non  sit  ad  Missas  privatas  ,  adiecta  solum- 
modo  conditione,  ut  non  fiant  ad  Altare, 
ubi  exposilum  est  SSmum  Sacramentura  ». 
Ego  vero  dubitarera  num  haec  sententia 
ullro  sit  admittenda.  Huiusmodi  Expositio- 
nes  solemniter  fiunt  pro  gravi  causa  et  pu- 
blico  Ecclesiae  bono  ;  scilicet  pro  Ecclesia 
purgante  et  expiatione  animarum  fidelium, 
quae  in  tenebricoso  carcere  poenas  luunt : 
unde  locum  habere  posse  videlui  supra 
laudatum  Decietum  in  Varsavien.  quod  ve- 
tat  Missas  de  Requiem,  Sacramento  expo- 
sito,  etiam  in  Pyxide,  si  sit  ex  publica 
causa. 

16.  Recte  idcirco  in  quamplurirais    Ur- 


58 


bis  Ecclesiis  per  illud  Octidiuiin  haec  sei- 
valur  melhodus,  ut  solemnis  Expositio  fiat 
sohimmodo  horis  respertinis :  liberum  hinc 
est  de  raane,  si  per  Rubricas  et  S.  R.  C. 
Decrela  liceal,  nedum  Missas  privatas,  ve- 
rum  eliam  solemnem  celebrare  pro  defun- 
ctis.  Verumtamen  si  alicubi  in  more  sit 
Sacramentum  evponere  etiam  de  mane,  fa- 
cile  utrumque  conciliari  posset,  anticipando 
primis  horis  Missas  lam  solemnem  quam 
privatas  de  Requiem  ;  et  ab  his  abstinendo 
statim  ac  Sacra  exponitur  Eucharistia.  Nec 
valet  ralio,  quod  Expositio  fit  pro  defun- 
ctis.  Bene  stat,  quod  pro  eorumdem  suf- 
fragio  preces  ad  Deum  dirigantur,  olleran- 
tur  etiam  Sacrificia  :  nec  propterea  conse- 
quitur,  quod,  Sacramento  solemniter  expo- 
sito,  fas  sit,  allernantibus  horis,  Officium 
defunclorum  canere,  ac  Missas  de  Requiem 
celebrare.  Hinc  Sacra  Riluum  Gongregatio 
uuperrime  die  27  Martii  1779,  in  una 
JSuceriae  Pttgfawontm 'consuetudinem  cele- 
brandi  qualibet  Feria  prima  mensis  Anni- 
versarium  pro  defunctis  fratribus  cum  Of- 
ticio  defunctorum  solemniter  cantato,  castro 
doloris,  funebri  campanarum  sonitu  ante 
expositum  Sacramentum,  omnino  damnavil 
tamquam  Rubricis  et  Ecclesiae  legibus  con- 
trariam  ;  ac  insuper  mandavit  Episcopo,  ut 
eamdem  omnino  aboleri  curaret  (Num. 
J.'il8).  Merilo  (luyetus  in  Heortologia  lib.4, 
cap.  22,  haec  habet:  «  Si  addenda  sit  pie- 
catio  aliqua  pro  defunctis,  ea  non  liat,  nisi 
post  reconditum  Sacramentum.  Id  habet 
praxis  communis,  et  colligitur  a  pari  ex 
eo,  quod  non  debet  manere  Sacramentum 
expositum,  dum  celebratur  Missa  pro  de- 
fuuctis»:  ex  Gaeremoniali  Monastic.  lib.  3, 
caij.  13,  num.  14.  Ei  adhaeri  t  Gavalerius 
tom.  4,  cap.  9,  decret.  4,  num.  3:  «  Haud 
tamen  cum  ipso  denegaverim  precalionem 
nullam  collectarave  pro  defunctis  tunc  tem- 
poris  esse  habendam,  nisi  post  reconditum 
Sacramenlum,  quo  exposito,  iara  vidimus, 
Missam  de  Requiem  fieri  non  posse ;  et 
procul  abesse  debere  lugubria  quaeque  ». 
Quod  intelligendum  est  de  precationibus 
publicis;,  non  aulem  de  privalis. 

17.  Hactenus  de  Missis  defunctorum  ; 
agendum  modo  est  de  Missis  votivis,  aut 
aliis  conformibus  Officio  currenti,  quae  ce- 
lebrantur  tempore  Expositionis.  De  sole- 
ranibus  dictum  est  iam  satis :  praesens  san- 
ctio  nostra  vocat  studia  ad  Missas  lectas, 
quas  usitato  vocabulo  planas  et  privatas  di- 
cimus.  Si  quae  celebrentur  Missae  volivae 
de  SSmo  Sacramento  in  iis  diebus,  in  qui- 


bus  per  Rubricas  licet,  nullo  prorsus  gau- 
dent  privilegio  ;  et  celebrandae  eo  modo 
sunt,  quo  fieret,  si  circumstantia  Exposi- 
tionis  deesset  ;  idcirco  ad  leges  exigi  de- 
bent  pro  votivis  praescriptas,  quin  ob  so- 
lemnitatem  sacrae  illiiis  functionis  obtinere 
valeant  Hymnum  Angeiicum  et  Symbolum. 
Id  aperle  declarat  Instructio  verbis  illis  : 
«  Saranno  meramente  votive  senza  Gloria 
e  senza  Credo  ». 

18.  Hic  autem  quaeri  posset :  num  haec 
sanctio  piaeceptiva  sit,  ita  ut ,  non  repu- 
gnante  Rubrica  ,  Missae  votivae  de  Sacra- 
mento  dici  oranino  debeant  :  an  potius  fa- 
cuitativa  et  in  arbitrio  sil  Gelebiantis  voti- 
vam  dicere,  vel  potius  aliam,  quae  respon- 
det  Olficio  currenli?  Dum  integrum  san- 
ctionis  conlextum  considero,  haud  agnosco 
praeceptum,simplicem  video  permissionem, 
simplex  consilium.  Non  enim  dicit  :  «  Nei 
giorni  dalle  Rubriche  permessi  si  celebre- 
ranno  le  Messe  meramente  votive  »  :  quae 
dioendi  foiniiila  secum  ferret  praeceptum; 
verum  alia  utitur,  nempe  «  le  Messe  del 
SSmo,  che  si  celebreranno  nei  giorni  per- 
messi  dalla  Rubrica,  saranno  ecc.  »  ;  quod 
idem  sonat  ac  si  diceretur  :  «  li  Sacerdoti 
che  nei  giorui  permessi  dalla  Rubrica  voi- 
ranno  celebrare  la  Messa  votiva  del  Sagra- 
mento  ecc.  »:  unde  ponilur  in  facultate  et 
arbitrio  ;  et  si  quis  velit  ea  occasione  ma- 
gis  congruere,  dum  licet,  Missam  votivam, 
quod  lamen  non  facile  adinitlerem  ,  cum 
maxime  conveniat,  ut  Missam  cum  Officio 
concordet  :  altendi  etiam  debet  quod  se- 
quitur  :  «  Nelle  altre  Messe  private  cor- 
renti  si  aggiungera  TOrazione  del  Sagra- 
mento  »;  quae  sane  generalis  expressio  sine 
ulla  limilatione  aul  declaratione  compre- 
hendit  etiam  Missas,  quae  concordant  cum 
Officio,  celebialas  in  diebus,  in  quibus  per 
Rubricas  etiam  Missae  votivae  permittuntur. 
Secus  enira  Instruciio  pugnaret  cum  Ru- 
brica,  quae  licet  Part.  1,  lit.  4,  num.  3, 
permiltat  Missas  votivas  «  pro  arbitrio  Sa- 
cerdotis  quocumque  die  officium  non  est 
duplex  »  ,  monet  lamen  :  «  Id  passim  non 
fiat  sine  ralionabili  causa  :  et  qiioad  fiei  i 
potest,  Missa  cum  otficio  conveniat  ».  Uti- 
que  rationabilis  causa  intercedil,  dum  Ora- 
tio  Quadraginla  Horarum  peragitur ;  pro- 
pterea  lamen  nqn  inducitur  obligatio,  et 
adhuc  liberum  est  Sacerdotibus  Missas  ce- 
lebrare  iuxta  Rubricae  monituin  quae  cum 
Officio  concordant. 

19.  Audiendus  Gavalerius,  qui  tom.  4, 
cap.  7,  decret.  4l,  tium.  2,  ad    ea  verba 


liisliuclionis  «  Nei  giorni  permessi  dalla 
Kiibrica  »,  haec  habet :  «  Hinc  edocemur, 
(jiKul  ob  Exposilionem  SSmi  Sacramenti 
licet  pro  10  giavi  factam,  nulla  fit  Rubri- 
caruiii  relaxatio  super  Missis  privatis  voti- 
vis  ;  sed  hae  adhuc  tantummodo  dici  va- 
lent  iisdem  diebus,  quibus  a  Hubrica  mi- 
nime  inlerdicuntur.  Haud  tamen  denega- 
verim  Expositionem  esse  satis  rationabilem 
causam,  quam  Rubrica  4,  .num.  3,  expo- 
stulat,  ut  Missa  SSmi  Sacramenti  in  tali 
circumstantia  passim  fieri  valeat,  etsi  cum 
Ollicio  rainime  conveniat.  Qiiod  saltem  di- 
ctum  sit  pro  iis  diebus,  quibus  fit  Officium 
de  Feria,  et  non  est  reassumenda  Missa  Do- 
minicae,  quae  fuerit  impedita:  in  aliis  enim 
diebus,  in  quibus  Missa  propria  recnrrit, 
consiiltius  eiit  incumbere  ut  pluiiinum 
Missae  diei,  quae,  quoad  lieri  potest,  debet 
cum  Offlcio  convenire,  ob  connexionem 
plurimam,  quae  iuxta  ordinem  ab  Ecclesia 
sapienter  praescriptum  Missam  inter  et  Of- 
ficium  apparet  constituta  »,  Quamobrem  in 
nosti'am  is  venil  sententiam  quoad  Missas 
votivas  ;  quae,  licet  ratiunabilis  causa  non 
desit,  in  facultatc  sunt,  non  in  praecepto. 

1^0.  Possunt  ergo  in  iis  dicbus,  in  qui- 
bus  Officium  non  est  duplex,  aeque  cele- 
brari  Missae  votivae  ac  aliae  Officio  diei 
convenientes;  quae  tamen  potestas  non  fit, 
dum  Officium  occurrit  duplex  aut  de  Du- 
minica  ,  quemadmodum  etiam  si  incidant 
Octavae  privilegiatae,  Feriae  el  Vigiliae,  in 
quibus  Kubrica  vetat  Missas  votivas  et  de 
requie  celebrari.  Solemnitas  Expositionis, 
causa  gravis,  piiblicum  Ecclcsiae  bonum  K- 
gem  non  solvunt;  ideo  Missae  privalae  ce 
lebrandae  omnino  sunt  de  Officio  currenti, 
cum  commemoratione  tamen  Sacramcnti,  si 
hanc  ritiis  admittat:  lex  tamen  de  comme- 
moratione  huiusmodi  praeceptiva  est  pro 
Ecclesiis  Urbis.  Quamobrem  duo  adhuc 
quaerenda  supersunt.  Primum  respicit  qua- 
litatein  Missae,  quae  eam  patitur  :  Secun- 
duni  ordinem  quoad  locum,  quem  eadem 
sibi  vindicat. 

21.  Ad  piimum  qiiod  attinet,  lex  sim- 
plex  est  de  absoluta,  nullum  ponit  discri- 
men ,  niillam  limitatiouem  :  «  Nelle  altre 
Messe  privalo  correnti  si  aggiugera  TO- 
razione  del  Sagraraento  ».  Verum"  non  ideo 
sequitur  quod  indistincte  huiusmodi  Missae 
possint  commemorationem  admittere,  sc-d 
subintelligitur  conditiu,  quamvis  non  verbis 
expressa,  dummodo  ritus  et  Officii  qualitas 
id  permittanl.  Etenim  Festa  duplicia  1  et 
2  classis  huiusmodi  commemorationes  addi 


59  — 

non  sinunl,  ut  iam  declaraverat  Sacra  Ri- 
tuiim  Gongregatio  in  una  Canonicorum  Re- 
gularium  Lateranensium  2  Deceuibris  l(i84; 
quippe  ad  Dubiiim  .  «  An  in  Missa  privata  de 
Sancto  duplici,  vel  semiduplici,  de  quo  lali 
die  fit  Officiura,  facienda  sit  commemoratio 
de  SSmo  Sacramento  expositu  occasione 
Quadraginla  Horarum»,  respondit :  «  Posse, 
sed  omittendam  in  Festis  primae,  et  secun- 
dae  classis»  (in  hac  Gollectione  7ium.  17  4:8, 
Dub.  4).  A  praesenti  decreto,  ait  Gavalerius 
tom.  4,  cap.  7,  decret.  35,  num.  1,  «  dispo- 
sitio  Instructionis  limitationem  recipit  pro 
Festis  1  et  2  classis  ».  Verumtamen  qiioad 
alios  dies  non  impeditos  post  editam  Inslru- 
ctionem  non  est  amplius  in  arbitrio  Sncer- 
dotum  illam  addere  vel  omittere,  ut  signi- 
ficat  dictio  iiosse,  qua  utitur  Decretum,  sed 
pro  Ecclesiis  Urbis  est  in  praecepto  :  nam 
positivum  mandatum  secum  fert  diversa  di- 
ctio  Instructionis,  nempe ,  si  aggiungerd. 
Alibi  tamen,  quoniam,  ut  alias  notatum  esl, 
pro  aliis  Ecclesiis  histructio  praeceptiva 
non  est,  sed  directiva,  iuxla  diversum  Ec- 
clesiarum  morem,  eadem  commemoralio 
fieri  poteiit  vel  omitti,  salva  semper  limi- 
tatione  (pioad  duplicia  piimae  vel  secundae 
classis,  quatenus  obtineat. 

22.  Limitatio  hiiiusmodi  iampridem  re- 
gulae  exceptionem  portabat  ex  Decreto 
S.  Ril.  Gongr.  Siquidem  pioposito  Dubio: 
«  An  Oratio  Deus  refugium  nostrum  etc. 
quando  SSraus  eam  pro  re  gravi  dicen- 
dam  iubct,  dicenda  sit  etiam  in  Feslis  pri- 
raae  classis  ?  »  respcnsum  fuit  «  non  esse 
dicendam»;  et  quamvis  Decretum  loqualur 
tantum  de  duplicibus  1  classis,  quia  de  his 
solummodo  Sacra  Gongregatio  rogabalur, 
ex  more  tamen  insignium  Ecclesiariira  Ur- 
bis  debel  extendi  ad  duplicia  secundae 
classis,  veluti  notat  et  probat  Gavanlus 
(part.  1,  tit.  9,  num.  16,  litt.  l  ad  Rubric. 
Missal.).  Sacra  Rituum  Gongregatio  die  28 
(verius  7)  Augusti  omitti  decrevit  regula- 
riter  (dictio  haec  regulariter ,  non  habe- 
tur  nec  in  Dubio  nec  in  Rescripto,  forte 
eam  adhibuit  Gl.  Auctor,  quia  iuxta  regu- 
lam  omitti  debet,  nisi  adeo  urgeat  neces- 
sitas,  ut  eam  Superior  praescribat  sine  ulla 
limitatione)  «  praediclam  Orationem  in  Fe- 
slis  primae  classis  ;  in  aliis  vero  secundae 
classis  communior  usus  insigniorum  Eccle- 
siarum  urbis  est,  ut  neque  dicatur  in  Missis 
privatis  nedum  in  solemni,  a  qua  sola  ex- 
cluditur  commemoiatio  de  Festo  simplici  : 
qiiae  consuetudo  mihi  placet  ».  Equidera 
praefalum   Decrelum  agit   de  uua  Oratione 


—  60  — 


Deus  refugium  nostrum  etc,  venim  intel- 
ligi  debel  de  quacumque  Oralione  a  Supe- 
riore  praocepla  pro  re  gravi,  cui  par  sil 
pro  singulis  ralio,  nisi  in  aliquo  casu  ex- 
presse  Superior  iubeat,  ul  eliam  dnplicia 
solemniora  ampleclalui-.  Quamquam  non 
amplius  esl  dubitandi  locus,  poslqiiam,  ut 
supra  vidimus.  Decretum  anni  1084,  quod 
circa  unam  de  Sacramento  commemoratio- 
nem  versalur,  hanc  eliam  omitti  debere  in 
duplicibus  1  et  2  classis  declarat.  Et  adhuc 
nuperrime  die  2  Seplembris  1741  in  Aquen. 
ad  dubium  primum,  idipsum  confirmatum 
fuit  sequenti  responso:  «Commemorationem 
de  SStno  Sacramento  posse  fieri  in  Missa  de 
Festo  duplici ,  non  lamen  primae  vel  se- 
cundae  classis,  declaravit  iamdudum  Sacra 
haec  Congregatio  »  (Num.  236.>). 

23.  Numquid  autem  omnia  duplicia  pri- 
mae  el  secundae  classis  excipiuntur  a  re- 
gula?  Attende  Decretoram  verba.  Non  enim 
in  his  occurrit  dictio  tantum  duplicia,  ve- 
rum  alia,  Festa  duplicia.  Idcirco  limitatur 
exceptio  ad  Festa  Sanctorum,  quae  cele- 
brantur  sub  riiu  duplici  1  vel  2  classis, 
non  autem  extendenda  est  ad  Dominicas  1 
vel  2  classis,  quae  plures  Orationes  admit- 
tunt,  aut  ad  alia  quaecumque  Officia  privi- 
legiata,  quae,  licet  Ferialia  sint,  excludunt 
tamen  etiam  duplicia  1  classis.  Siquidem 
horum  privilegium  in  eo  residet,  ul  non 
sint  omittenda,  etiamsi  incidanl,  cum  Festis 
1  vel  2  classis,  quae  propterea  sunt  trans- 
ferenda  :  celerum  quoad  ritura  illis  cedunt 
et  multo  inferiori  peraguntui- :  quare  sicuti 
eorumdem  Missa  plures  Oraliones  et  com- 
memorationes  admittit,  nec  respuit  colle- 
ctas  ex  Superiorum  mandato  addititias,  ita 
etiam  non  reiicit  illam  de  SSrao  Sacramen- 
to,  ubi  est  Orario  Quadraginta  Horarum. 

24.  Id  verum  est ;  nihilominus  addit 
Gavalerius  loco  cit.  num.  3  :  «  Ab  hac  la- 
men  lege  lubentes  excipimiis  Dominicam 
Palmarum  alque  Vigiliam  Pentecostes,  non 
ob  priviiegium  contra  Festa  quaecumque, 
sed  quia  earum  Missa  per  Rubricas  adeo 
donata  est  privilegio  iinicae  Orationis,  ut 
eliam  occurrentium  simplicium  commemo- 
rationem  expellat,  non  leve  iitique  argu- 
mentum  pro  exclusione  commemorationum 
aliarum  omnium  arbilrariarum  et  de  man- 
dato,  ac  per  consequens  etiam  illius  de 
SSmo  Sacramento  ».  Auctoris  sentenlia  fines 
privalae  opinionis  non  excedit,  eiiamsi  va- 
lida  innitatur  ralione  :  modo  tamen  robur 
acquirit  et  cerla  evadit ,  postquam  Sacra 
Rituum    Congregatio    omnem    quaestionem 


solvil.  Etenim  in  Aquen.  3  Martii  1761, 
proposito  Dubio:  «  In  Missa  Vigiliae  Nativi- 
talis  haec  verba,  quae  post  collectam  le- 
guntur :  et  dicitur  hacc  Oratio  tantum ; 
excluduntne  Orationes  a  Superiore  prae- 
ceptas ,  V.  g.  pro  pace ,  pro  aeris  sere- 
nitate  etc?  »  Sacra  Rituum  Gongregatio 
respondit  :  «  In  Missa  Vigiliae  Nativilatis 
debent  omitti  Orationes  a  Superiore  prae- 
eeptae,  v.  gr.  pro  pace,  pro  aeris  serenita- 
te  »  (Num.  2401,  ad  dubium  secundum). 
Ob  paritatem  rationis  Decretum  comprehen- 
dit  etiam  Dominicam  Palmaium  ac  VigiUam 
Pentecosten  ;  in  quibus  proinde,  ut  in  Vi- 
gilia  Nalivitatis,  commemoratio  SSmi  Sacra- 
menti  omitti  debet.  Excipiuntiir  tamen  Mis- 
sae  solemnes  Expositionis  et  Repositionis 
ex  altera  Instructionis  regula,  ut  supra  vi- 
dimus. 

25.  Ad  alteram  quaestionem  quod  atti- 
net  de  ordine  et  loco ,  quem  praecepta 
commemoratio  SSmi  Sacramenti  sibi  vindi- 
cal,  clara  est  sanctionis  regula,  quae  iubet 
eam  addi  «  dopo  le  prescritle  dalle  Rubri- 
che».  Sacra  Riluum  Gongregatio  interrogata: 
An  collecta  SSmi  Sacramenti  in  Expositione 
Quadraginta  Horarum,  vel  quando  dicitur 
in  omnibus  tertiis  Dominicis  mensis ,  dici 
debeat  primo  loco  post  Orationem  Missae 
currentis,  vel  ultimo  loco  post  Orationes? 
probe  distinguens  inter  Missam  solemnem 
et  privatas,  servandam  esse  Instructionem 
Clementinam  edixit ;  ac  propterea  quoad 
privalas  ordinem  a  Rubrica  titul.  de  com- 
memorationihus  §  5  praescriptum  ;  ubi  di- 
citur  quod  Orationes  assignatae  dicantur 
ante  Orationes  votiras ;  ut  enim  ait  Gavan- 
tus  ad  hunc  Rubricae  locum  :  «  Praecedunt 
quaecumque  Orationes ,  quae  ab  Ecclesia 
cerlum  habent  locum  ».  Quod  autem  dispo- 
nit  Rubrica  de  Orationibus  votivis ,  id- 
ipsum  obtinet  quoad  Orationes  de  mandato 
Superiorum  addendas,  quae  nihil  commune 
habent  cum  Ofticio  et  Missa  diei.  Quae  ta- 
men  ratio  non  valet  in  nostro  casu  quoad 
Missas  solemnes,  tum  quia  Pontifex  ob  pu- 
blicam  Ecclesiae  causam  aliter  iubet,  regu- 
lae  derogando,  tum  quia  Missa  solemnis  de 
die  succedit  loco  votivae,  quae  celebranda 
foret,  nisi  qualilas  Officii  currentis  obstaret. 

26.  Quamobrem  in  Missis  privatis  prius 
legendae  erunt  nedum  commemoraliones 
Dominicae,  Octavarum,  Vigiliarum,  Simpli- 
cium,  siquae  occurrunt,  sed  etiam,  quae 
iuxta  temporum  contingentiam  a  Rubricis 
demandantur,  licet  in  arbitrio  sit  Sacerdolis 
unam   potius ,   quam   aliam   ex   praescriptis 


—  61 

seligere  :  deinde  vero  iilliTno  loco  illa  de 
SSino  Sacramenlo.  Siquidem  commemora- 
liones  sive  taxalive  sive  ad  SacerdoLis  li- 
bilnm,  iit  supra,  praescriplae,  pertinent  ad 
Missam  diei,  hinc  primum  ac  nobiliorem 
locum  assequi  debent  relate  ad  commemo- 
rationem  Sacramenti,  quae  est  addilitia  ;  et 
quamquam  ex  mandato  non  omitlenda,  non 
perlinet  ad  Officium  diei ,  nec  subrogari 
potest  alteri  a  Rubrica  praescriptae  et  ne 
tertiae  quidem,  quae  quandoque  ad  libitum 
assignatur.  Sacra  Riluum  Gongrogatio  aperle 
declaravit  in  una  Bergomen.  sub  die  17  Au- 
gusli  1709  in  responsione  ad  dubium  se- 
cundum  :  per  modum  praecepti  et  obliga- 
tionis,  loco  teitiae  Orationis  ad  libitum,  sub- 
stitui  non  posse  Orationem  de  Superiorum 
mandato  et  hanc  legendam  esse  post  illam 
(Num.  2198). 

27,  Sciscilatur  Gavalerius  curnam  Gol- 
lecla  a  Superiore  praescripta  nequeat  dici 
loco  alterius  ad  libitum?  et  dubium  solvit, 
raliohem  alYerens,  quia  «  tam  demandata, 
quam  quae  iuxta  Rubricas  est  ad  libitum, 
sunl  in  praecepto:  unde  neutra  omitti  po- 
test.  Quae  enim  ad  libilum  dicitur,  non  ita 
ad  libitum  est,  ut  pro  placilo  recitari  aut 
omitti  queat,  sed  solum  quia  unam  potius 
quam  aliam  ad  arbitrium  Sacerdos  potest 
dicere  :  arbitrium  quidem  ferri  potest  in 
Orationem  quamlibet,  unde  absolute  etiam 
in  Orationem,  quae  demandari  contigerit. 
Sed  hoc  ipso,  quod  demandata  est,  in  eam- 
dem  amplius  ferri  nequit,  qiiia  statim  haec 
intelligitur  in  praecepto;  ei  est  demandata 
ultra  praescriptas  per  Rubricam,  quas  inter 
enumeratur  etiam  tertia  ab  libitum»  (tom.  2, 
cap.  11,  decret.  2,  num.  9). 

28.  Ne  tamen  nimis  hanc  regulam  ex- 
tendas,  amandans  commemorationem  Sacra- 
menti  post  Orationes  omnes  ad  libitum  : 
non  enim  omnes  Orationes  ad  libitum  sunt 
in  praeceplo.  Ait  Rubrica,  part  1,  tit.  9, 
%  12:  <  In  Festis  simplicibus  et  Feriis  per 
annum,  nisi  aliter  in  locis  propriis  notetur, 
dicunlur  tres,  ut  in  semiduplicibus,  aut 
quinque;  possunt  etiam  septem  ad  libitum». 
Siquidem  haec  Rubrica  parlim  praeceptiva 
est,  partim  facultativa  ;  praeceptum  impo- 
nit  quoad  tres  Orationes,  in  arbitrio  et  fa- 
cullate  Sacerdotis  relinquit  alias  addere 
usque  ad  septem.  Gum  autem  Instruclio 
ponat  commemorationem  Sacramenli  dopo 
le  prescritte  dalla  Rubrica,  non  aliter  in- 
lelligenda  est,  quam  de  iis,  quae  sunt  in 
praecepto  quamvis  Sacerdos  pro  tertia  pos- 
sit  quam    mavult   seligeie.    Quod  si  is  pro 


sua  devotione  velit  et  alias  addere,  haud 
poleiit  postremo  illam  dicere  de  Sacra- 
menlo,  qiiae  ponenda  erit  immedlale  post 
tertiam;  et  prima  erit  inter  illas,  quae  sunl 
ad  libitum  Sacerdotis  ;  et  proinde  dici  pos- 
sunt  vel  omitli.  Quod  si  e  Superiorum 
mandato  alia  sit  addenda  Oratio,  illa  de  Sa- 
cramento  antecellil :  primumque  occupare 
locum  debet  post  praescriptas  a  Rubrica, 
quemadmodum  iubet  Instructio  verbis  illis 
dopo  le  prescritte  dalla  Rubrica. 

29.  Numquid  vero  eaedem  servandae 
sunt  regulae  in  Missis  solemnibus?  Discri- 
mine  esl  opus.  Locum  habere  nequeunt  in 
Ecclesiis  Urbis,  pro  quibus  in  praecepto  est 
Missa  votiva  de  Sacramento  in  diebus  Ex- 
positionis  et  Reposilionis ;  et  quamvis  alia 
in  eius  locum  succedat  in  diebus  exceptis, 
eiusdem  commemoralio  fieri  praecipitur  sub 
unica  conclusione ,  ut  supra  notatum  est 
ad  §  12.  Quod  si  sermo  transferatur  ad 
alias  Ecclesias  extra  Urbem,  pariter  distin- 
guendum  est.  Aut  agitur  de  Ecclesiis,  in 
quibus  fit  Expositio  pro  Oratione  Quadra- 
ginta  Horarum,  et  hae  regulas  servant  ab 
Instructione  praescriptas  ;  et  per  has  salis 
provisum  est  :  aut  tam  in  eadem,  quam  in 
aliis  solemnibus  Expositionibus  diversam 
tenent  rationem  quoad  Missas  solemnes,  ce- 
lebrando  coram  Sacramento  semper  Missam 
de  die  cum  eiusdem  commemoratione;  et 
hoc  in  casu  eadem  methodus  servanda  est 
quae  in  Missis  privatis ;  solummodo  in  hoc 
diversificat,  quod  in  duplicibus  1  et  2  classis 
commemoratio  Sacramenti  omittitur  quoad 
Missas  privatas,  quoad  solemnes  vero  dici- 
tur  sub  unica  conclusione. 

30.  Decidendi  rationem  praebent  duo 
SacraeRituumGongregationis  Decreta.  Unum 
est  in  Brugen.  diei  23  lunii  1736,  ad  du- 
bium  primum;  alterum  in  Mechlinien.  diei 
16  Februarii  1737,  ad  dubium  primum. 
Dubium  erat  tam  pro  parte  Episcopi  et  Ga- 
pituli  Ecclesiae  Brugen.,  quam  pro  parte 
Gardinalis  de  Alsatia  Archiepiscopi  Mechli- 
nien.:  «  An,  dum  Missa  cantatur  coram  Ve- 
nerabili  Sacramenlo  in  Altari  exposito,  de- 
beat  fieri  commemoratio  de  Venerabili  anle 
omnes  alias  commemoraliones ;  an  post 
omnes  Orationes  de  praecepto  dicendas  ? 
Item,  an  eadem  commemoratio  possit  vel 
fieri  debeat  in  Festis  1  vel  2  classis  ?  » 
Et  utrique  responsum  fuit :  «  Esse  facien- 
dam  commemorationem  de  Sacramento  post 
alias  omnes  Orationes  de  praecepto  ;  el  in 
Missis  solemnibus  celebrandis  in  Festis  1 
et  2  classis   esse   eamdem    commemoratio- 


—  62 


nem  faciendam  sub  unica  conclusione  » 
(Num.  2323  et  2327).  Gonigendus  est 
Gavalerius,  qui  tom.  4,  cap.  7 ,  decret.  37 
et  38,  refeit  haec  duo  Decrela  ac  si  essent 
dispositione  diversa ,  cum  levera  iidem 
identicis  verbis  constent. 

31.  Quaeril  Gavalerius  ciunani  haec  duo 
Decreta  commemoralionera  SSmi  Sacramenti 
ad  ultimum  locum  amandent ;  et  in  solis 
duplicibus  1  et  2  classis  eam  collocent  post 
Orationem  diei  sub  unica  conclusione;  quan- 
doquidem  Clementina  Instructio  nedum  in 
Festis  1  et  2  classis,  sed  etiam  in  Domi- 
nicis  el  Feriis  privilegiatis  inbeat  eamdem 
coniuugi  cum  Oralione  diei  ?  Recle  habet, 
quia  Clementima  Instractio  agit  de  Expo- 
sitione  Quadraginta  Horarum  pio  publico 
Ecclesiae  bono  in  Urbe  peragenda  :  hinc 
iubel,  Missam  volivam  pro  i'e  gravi ,  quae 
si  dici  nequeat,  repugnante  Rubrica  aut 
eiusdem  Instructionis  regula,  vult  saltem, 
ut  non  depereat  commemoratio ,  quae  ad 
salvandam  unitatem  coniungenda  est  Ora- 
tioni  diei.  Et  haec  est  causa  ob  quam  ne- 
dum  in  Festis  \  et  2  classis,  sed  in  diebus 
omnibus  etiam  Ferialibus,  quae  Missam  vo- 
tivam  de  Sacramento  non  admitluiit,  eius- 
dera  comraemoralio  sub  eadem  conclusione 
cum  Oratione  diei  terminanda  decernitur. 
Haud  proinde  dubitarem  quod,  non  obstan- 
tibus  praefatis  Decretis ,  eadem  servanda 
esset  regula  eliam  extra  Urbem  quoad  Ec- 
clesias,  quae  raelhodum  servant  ab  inslru- 
ctione  praescriptam  ;  et  in  aliis  solemnibus 
Exposilionibus,  dummodo  vere  conciirrunt 
causa  gravis  et  publicum  Ecclesiae  bonum ; 
iuxta  ea  quae  alibi  dicta  sunl. 

32.  Verum  duo  illa  Decrela  supra  re- 
lata  non  disponunt  de  Sacramento  exposito 
aut  pro  Oratione  Quadraginla  Horarum, 
aut  pro  re  gravi ;  supponunl  insuper  Mis- 
sam  seraper  esse  de  die;  quaraobrem  cum 
comraeraoratio  Sacramenti  non  succedal 
loco  Missae  votivae  pro  se  gravi  ;  bene  slat, 
ut  poslremum  locum  oblineat  tamquam  ad- 
dilitia  post  Orationes  de  praeceplo,  etiam 
in  Dominicis  et  Feriis  prfvilegiatis,  quae 
plures  Orationes  admittunt.  In  Festis  vero 
duplicibus  1  el  2  classis  ideo  decernitur, 
ut  eadem  comraeraoratio  ooniungalur  Ora- 
tioni  diei  ,  quia  huiusmodi  Festa  unicara 
tantum  habere  debent  Orationem  ,  saltera 
in  Missa  solerani ;  quae,  etiamsi  sit  dupl. 
2  classis,  respuit  laraen  commemorationem 
simplicis,  quae  tantum  tit  in  Missis  priva- 
lis.  Quod  si  Festum  1  vel  t  Glassis  cadat 
in  Dominica,  de   qua   omittenda   nunquam 


est  comraemoratio ,  Oratio  de  Sacramento 
erit  coniungenda  cum  Oratione  Dominicae, 
salva  tamen  regula  Inslructionis  quoad  Ec-. 
clesias  Uibis,  ui  supra  notalura  est  ad  §  12. 

33.  Tandera,  ut  ad  privatas  Missas  re- 
deamus,  duo  adhuc  quaerenda  sunt.  Pri- 
mum  :  num  haec  admiltere  debeant  com- 
meraorationem  SSmi  Sacramenti  publice  ex- 
posili ,  sed  non  pro  Oratione  Quadraginta 
Horarum?  Posse  fieri  respondit  S.  R.  G., 
sed  non  in  Festis  1  vel  2  classis,  ut  supra 
notatum  est :  unde  patet  id  relinqui  in  ar- 
bitrio  Gelebrantis,  cum  dictio  posse  facul- 
tativa  sit,  non  praeceptiva.  Imo  et  facultas 
extenditur  etiam  ad  Expositiones  cura  Py- 
xide  velata,  si  hae  fianl  pro  gravi  causa  et 
publico  Ecclesiae  bono.  Quaraobrern  si  ex- 
positio  Sacraraenti  in  Pyxide  fiat  ob  cau- 
sara  privatara ,  piila  ob  infirmilatem,  aut 
tribulationem  alicuius  privatae  personae, 
facienda  non  erit  comraemoralio :  bene  ve- 
ro,  si  expositio  fiat  pro  publica  causa.  Ad- 
dam  ego  nec  faciendam  esse,  etiams'i  Sa- 
cramentura  exponatur  cum  Ostensorio,  sed 
velato  sub  urabella  ex  causa  privata.  Eadera 
quippe  occurrit  latio,  si  ad  faciendam  cora- 
memorationera  intercedat  oportet  causa  pu- 
blica. 

34.  Alterum  est  quod,  etiamsi  celebre- 
tur  Missa  de  die  sub  rilu  duplici,  non  est 
adiiciendum  Symbolum  lalione  solemnis  Ex- 
pnsitionis  Quadraginta  Horarum.  De  Missis 
volivis  clara  est  Instructionis  regula,  quae 
iubet,  ul  celebrentur  sine  Gloria  et  sine 
Credo:  quoad  alias  Missas  currentes  urget 
Decretum  in  una  Ganonicorum  Regularium 
Laleranensium  diei  2  Decembris  1684  ad 
dubiura  terlium.  Dubiura  erat:  «Praescribit 
Rubiica  Missalis  dicendum  Credo  in  Missis 
votivis,  quae  pro  re  gravi  aut  publica  Ec- 
clesiao  causa  celebrantur  :  propterea  ^uae- 
ritur  :  an  dicendum  sit  in  Missis  privatis 
lam  de  Sacramcnto,  quam  de  Sancto  du- 
plici  (cui  aliter  non  competit),  quae  cele- 
brantur  in  Ecclesiis,  ubi  adest  SSmum  Sa- 
craraentura  expositum  occasione  Quadra- 
ginla  Horarum?»  Et  absolute  responsum 
fuit  Negative  (Num.  1743).  Nain  si  ob  so- 
lemnitatem  expositionis  ob  gravem  causam 
et  publicum  Ecclesiae  bonum  haud  licet 
adiicere  Hymnum  Angeiicum  et  Symboluni 
Missis  votivis  privatis  de  Sacramento,  multo 
itaque  minus  id  poterit  in  Missis  propriis  Offi- 
cio  respondenlibus,  quae  propterea  dicen- 
dae  erunt  eodem  prorsus  ritu  oL  modo,  ac 
si  non  esset  expositum  Sacramentum,  solum- 
modo  addita  commemoralione  de  eodem. 


63 


§  XVIll. 


«  II  Gelebrante,  dovendo  porlarc  il  San- 
«  lissimo  in  Processione,  sara  vestilo  con 
«  piviale  bianco ,  quando  non  abbia  cele- 
«  bralo  con  paramenli  di  aitro  colore;  che 
«  in  tal  caso  continuera  il  colore  della  Mes- 
«  sa ;  il  velo  umerale  per6  sara  di  color 
<  bianco  in  qualsivoglia  caso  che  debba  por- 
«  tarsi  il  Sagramento,  anche  nel  Venerdi 
«  Santo  ;  e  li  paramenti  dei  Ministii  sacri 
«  saranno  del  colore  di  quelli  del  Gelebran- 
«  te,  come  sopra.  Parimenti  il  Pallio  del- 
«rAItare,  dove  sta  I' Esposizione ,  sara 
«  sempre  di  color  bianco,  benche  la  Messa 
«  solenne  ivi  si  celebri  in  allro  colore  ; 
«  come  pure  il  baldacchino  per  la  Proces- 
«  sione  deve  essere  del  medesimo  color 
«  bianco  ». 

1.  Ex  quatuor  coloribus  (nam  ater,  qui 
est  quintus,  cum  violaceo  confunditur),  qui- 
bus,  ex.  Ecclesiae  inslituto,  utimur  in  Sa- 
cramentis  administrandis,  in  sacris  celebran- 
dis  Mysteriis,  in  aliis  ecclesiasticis  functio- 
nibus  peragendis,  albus  ille  est,  qui  proprie 
convenit  Eucharistiae.  Idcirco  iubet  Inslru- 
ctio  quod  :  II  Celebrante,  dovendo  portare 
il  SSffio  iu  processioiie,  sard  vestito  con 
piviale  bianco.  Huiusmodi  enim  color,  ul 
verbis  utar  Gavanti  ad  Rubricas  Missalis 
part.  1,  tit.  18,  significat  gloriam,  gaudium 

et    innocentiam adde  vestem    coenato- 

riam  Christi  fuisse  albi  coloris.  Ideo  ma- 
xime  decet  ut  iste  adhibeatur  in  Exposilione 
SSnii  Saciamenli  et  dum  supplicalio  insti- 
tuitur  ad  illud  solemniter  circumferendum, 
quoad  ea  praesertim,  quae  eidem  immediate 
et  unice  iiiserviunt. 

2.  Haec  tamen  regula  suas  patitur  li- 
mitaliones.  Obtinel  quidem,  si  in  Altari 
Expositionis  celebrata  sit  Missa  votiva  de 
SSilio  Sacramento,  vel  alia  de  die,  quae 
requirat  colorem  album.  Nam  si  in  Missa, 
prout  OlTicii  qualitas  exigit,  adhibita  fue- 
rint  paramenta  coloiis  rubei,  vel  eliam  vio- 
lacei,  haec  non  erunt  varianda ,  sed  plu- 
viale  eiusdem  coloris  erit  assumendum. 
Servandum  id  est  in  aliis  etiam  Expositio- 
nibus  vel  Repositionibus,  quae  per  annum 
fiuut,  praecedenle  Missa.  Item  si  instituenda 
sit  Processio  post  Vesperas,  non  sunt  assu- 
menda  paramenta  alterius  coloris,  sed  sacra 
actio  continuari  debet  cum  paramentis  re- 
spondenlibus  Vesperis;  nisi  tamen  interrupta 
sit  aclio,  ut  infra  magis  idoneo  loco  vide- 
bimus.  Non  semel  evenit,  ut  eadam  eccle- 
siaslica   functio   alium   ab   initio,   alium    in 


fine  colorem  exigal ;  et  cum  conveniens 
non  sit,  certe  vero  valde  incommodnm, 
funclionem  ipsain  interrumpere  vel  retar- 
dare  ad  effeclum  mutandi  colorem,  Eccle- 
sia  iii  usum  habet  eum  colorem  seligere 
et  per  totam  functionem  adhibere,  qui  con- 
gruit  ei  Festivitati,  quae  principalem  sibi 
vindicat  consideiationem.  Sic  quando  divi- 
dunlur  Vesperae  cum  sequenti  Officio,  quod 
diversum  colorem  exigit,  huius  colorem 
etiaui  adhibet  in  Vesperarum  initio,  etsi 
non  congruat  Sancto,  de  quo  illae  dicun- 
lur ;  et  in  Feria  sexta  in  Parasceve  Pi'o- 
cessionem  ipsam  Sacramenti  continuat  in 
colore  Missae,  etsi  niger  sit  minus  conve- 
niens  S.  Eucharistiae,  quae  per  Processio- 
nem  defertur.  Quidni  igitur  casu  nostro 
continuari  debebit  color  Missae  aut  Vespe- 
rarum,  cum  quibus  consequens  Processio, 
tamquam  quid  accessorium ,  non  minus 
funclionem  integrat?  Hanc  itidem  sequun- 
tur  regulam  paramenta  Ministrorum,  quae 
iis  Gelebrantis  conformia  omnis  exposcit 
ratio.  Ita  Gavalerius  ad  hunc  locum  num.  1. 
3.  Sciscitari  hic  posse  videtur  num  ex- 
ceptio  illa :  quando  non  abbia  celebrato  con 
paramenti  di  altro  colore,  che  in  tal  caso 
conlinuerd  il  colore  della  Messa,  praece- 
ptiva  sit,  vel  tantum  directiva?  Si  meum 
expromere  sensum  licet,  eam  directivam 
dicerem.  Ideo  enim  hunc  casum  excipit 
Instructio,  non  quia  id  velint  Rubricarum 
leges  aut  S;tcrae  Gongregationis  Decreta, 
sive  quia  ullam  deformitatem  secumferat 
mutatio  paramentorum  ;  sed  potius  ut  aver- 
tat  incommodum  et  ne  sacra  interrumpatur 
aut  retardetur  actio.  Verum  haec  extrin- 
seca  sunt,  neque  ad  ritum  essentialiter  per- 
tinent.  Quamobrem,  licet  existimem  satius 
esse  obtemperare  Instructioni,  haud  tamen 
eos  damnare  auderem,  qui  secus  agerent. 
Me  recreat  Sacra  Rituum  Gongregatio,  quae 
idem  mecum  sentire  videtur.  Equidem  in 
una  OrdinisGarmelitarum  excalceatorumPro- 
vinciae  Poloniae  29  lanuarii  1752  quoad 
Missam  celebrandam  convenit  cum  Instru- 
clione,  respondens  dubio  3:  «  In  Altari, 
ubi  est  publice  expositum  SSmum  Sacra- 
mentum.  si  celebratur  Missa  diei,  celebrari 
debet  cum  paramentis  Festo  seu  Officio 
convenientibus  »  (Num.  ^417).  Quoad  Pro- 
cessionem  vero,  quae  immediate  sequilur, 
utitur  verbo  facultalivo  Posse.  Ita  in  Tag- 
gen.  9  lulii  1078,  ad  dubium  6  :  «  An  in 
tertia  Dominica  mensis,  in  qua  iux.ta  statuta 
et  consuetudinem  Societatis  Gorporis  Ghristi 
fil  Processio,  cantata  Missa  solemni  de  Do- 


minica  cum  commemoralione  SSnii  Sacra- 
menli,  Celebrans  et  Minislri  debeant  uli 
paramentis  coloris  diclae  Missae  convenien- 
lis,  non  obslanle  quod  sit  violacei,  ut  in 
Quadragesima  et  Adventu ;  et  solum  uti 
velo  super  hnmeros  albo?  an  vero  post 
Missam  exui  violaceo,  et  albi  coloris  Sacra- 
mento  convenienlis  indui  ;  el  ita  in  albis 
Processionem  facere  ?  respondit :  «  Quando 
in  proposilo  casu  cantatur  Missa  de  Domi- 
nica  cum  commemoralione  Sacramenti,  Ce- 
lebrantem  et  Ministros  uti  debere  para- 
mentis  dictae  Missae  coloris  convenienlis  ; 
et  etiam  iiosse  in  Processione,  sed  albo  uten- 
dum  super  humeros  velo  »  (Num.  1615). 
luxta  hoc  Decretum  in  Processione  illico 
facienda  post  Missam  possunt  quidem,  sed 
non  omnino  debenl  adhiberi  paramenta  co- 
loris  Missae  convenientis  ;  at  procul  dubio 
deberent,  si  id  sacrae  illi  actioni  esset  es- 
sentiale.  Idcirco,  ut  mihi  videtur,  si  fieri 
possit  paramentorum  mutalio  sine  incom- 
modo,  sine  populi  ofTensione,  id  non  erit 
illicilum  :  fit  namque  in  solemni  Festo  Pu- 
rificationis  B.  M.  Y. ;  quippe  expleta  Pro- 
cessione  posl  Candelarum  benedictionem, 
tantisper  Celebrans  et  Minislri  secedunt,  et 
depositis  indumentis  violaceis,  induunt  pa- 
ramenta  coloris  albi,  quae  Missae  diei  con- 
veniunt. 

4.  Quod  si  id  non  esse  videlur  illici- 
tum,  etiamsi  Celebrans  et  Minislri  non  re- 
cedant  ab  Allari,  sed  ad  abacum  paramenta 
deponant,  ut  albis  induanlur,  faciendum 
omnino  esse  videlur,  si  Processionem  ad 
Sacramentum  exponendum  inslituat  non 
Celebrans,  sed  eo  dignior  aliquis,  videjicet 
Cardinalis  aut  Episcopus.  Hoc  enim  in  casu 
secedere  debent  Celebrans  et  Ministri,  il- 
lucque  accedere  Cardinalis  aul  Episcopus  : 
et  cum  una  ab  altera  aclione  tamquam  se- 
parala  censenda  sit,  facile  patet  varianda 
esse  indumenta  ;  et  in  Processione  ac  Ex- 
positione  vel  Reposilione  adhibenda  colo- 
ris,  quae  sacrae  illi  actioni  magis  conve- 
niunt,  non  quae  Missae  ab  alio  celebratae 
sunt  propria.  Quod  iLem  fieri  debet,  si  ce- 
lebrentur  Vesperae,  dum  in  Altari  exposi- 
tum  est  Sacramenlum  cum  paramentis  re- 
spondentibus  Otficio  currenti,  ul  in  Eccle- 
siis  insignioribus  accidit  per  Octavam  SSmi 
Corporis  Christi  el,  recedente  Celebrante, 
is  iterum  revertatur,  expleio  Completorio, 
ut  benediclionem  cum  Sacramenlo  populo 
imperliatur.  Etenim  cuui  duae  sint  actio- 
nes  distinctae,  pluviale  pro  benedictione 
eril  coloris   albi ,  quamvis  in  Vesperis  pa- 


64  — 

ramenta  fuerint  alterius  coloris,  prout  exi- 
gebat  OfTicii  qualitas. 

5.  Ad  quaestionem  omnem  dirimendam 
satis  superque  esset  laudabilis  et  rationa- 
bilis  consuetudo  Ecclesiarum  Urbis  ;  verum 
accedit  novissimum  S.  R.  C.  Decretum,  in 
una  Toletana  sub  die  20  Septembris  1806, 
Casus  propositus  sequens  erat :  In  Ecclesia 
Clericorum  Regulariura  Minorum  Malrili  a 
die  Ascensionis  ad  Pentecosten  solerane  de- 
cemdium  ceiebrabatur  cura  Vesperis  et  Con- 
cione  coram  Sacramento  exposito :  mox, 
recitalis  precibus,  adstantibus  Religiosis  vi- 
ris  superpelliceo  indutis  el  cum  candelis 
accensis,  fiebal  SSmi  Sacramenti  reservatio 
(idem  est  ac  repositio,  quia  iuxta  regionis 
morem  in  Hispaniarum  Regnis  fit  sine  be- 
nediclione) :  orta  esl  controversia  de  colore 
adhibendo  in  paiamentis  sacris  pro  huius- 
modi  reservatione,  aliis  opinantibus  pro  co- 
lore  albo,  aliis  pro  colore  Officio  diei  re- 
spondente,  aliis  insislentibus  pro  colore  pe- 
tito  a  Festo  Penlecosten,  in  cuius  praepa- 
rationem  celebrabatur  decemdium.  Hanc 
controversiam  S.  R.  C.  sequenti  rescripto 
composuit :  «  quatenus  Sacerdos,  qui  Ve- 
speras  paratus  celebravit,  non  recedat  ab 
Altari  et  assistat  cura  concioni  tum  preci- 
bus;  Reservalionem  faciendam  esse  cum  pa- 
ramentis  coloris  respondentis  Officio  diei  et 
velo  huraerali  coloris  albi,  si  illud  adhi- 
beatur :  quatenus  vero  recedal  et  Reser- 
vatio  habealur  tamquam  functio  omnino 
separata  et  distincla  ab  Officio  Vesperarum, 
utendum  esse  paramentis  coloris  albi  » 
(Num.  25G2).  Itaque  concludam,  quod  si 
separenlur  actiones,  albus  color  adhibendus 
eril  ;  si  Missae  iramediale  succedat  Proces- 
sio,  quin  Sacerdos  cum  Ministris  ab  Altari 
recedat ,  aequum  est  ut  servetur  Instru- 
ctionis  regula.  Quod  si  secus  fiat  et  tan- 
tisper  recedant  omnes,  ut  alba  paramenta 
sumant,  eos  damnare  non  auderem.  Neque 
obstat,  quod  Feria  VI  in  Parasceve  nigra 
Casula  utaLur  Celebrans  in  Processione;  nam 
ita  praescribit  Rubrica,  exigiL  luctuosa  me- 
moria  Passionis  et  mortis  Rederaptoris;  ac 
praeterea,  quod  magis  est,  Processio  inter- 
secat  Officium  diei,  nec  ullo  modo  ab  eo 
dividi  potest  et  tamquam  actio  distincta 
haberi.  Quae  rationes  non  concurrunt  in 
Exposilione  vel  Repositione  facienda,  ex- 
pleta  Missa ;  haec  et  Processio  tamquam 
actiones  distinciae  haberi  possunt,  ideoque 
non  dedecet  qiiod  Processionem  instruat 
alter  ab  eo  diversus,  qui  Missam  celebravit. 

6.  Quatenus  vero  adhibeantur  paramenta 


65 


coloiis  convenientis  Officio  el  non  ;ilbi,  ul 
monel  Imlructio,  color  lamen  veli  hume- 
ralis  indiscriminatim  erit  albus,  quia  nihil 
habet  commune  cum  Missa  et  unice  Sacra- 
mento  inservit ;  qua  polissimum  de  causa 
Feria  VI  in  Parasceve  licel  omnia,  quae  ad 
Officium  illius  diei  pertinent,  luctuosa  et 
lugubria  sint,  velo  tamen  albi  coloris  Sa- 
cerdos,  qui  Sacramentum  defert,  uti  debet. 
Idem  dicendum,  quia  eadem  militat  ratio 
de  baldachino  hastato  in  Processione  adhi- 
bondo,  veluti  praesens  sanctio  iubet. 

7.  Quamquam  Officium  diei  (vel  cele- 
bretur  Missa  coram  Sacramento,  vel  pera- 
gantur  Vesperae,  ut  in  omnibus  fere  Pa- 
triarchalibus  ,  Galhedralibus  et  Gollegiatis 
Ecclesiis  in  more  est  per  octiduum  Festi- 
vitatis  SSmi  Gorporis  Ghrisli)  requirat  co- 
lorem  ab  albo  diversum,  pallium  tamen 
Altaris,  in  quo  exposilum  est  Sacramen- 
lum,  semper  esse  debet  coloris  albi,  qui 
magis  eideiu  convenit.  Quod  cum  certum 
sit  ex.  Instructionis  praecepto,  quoad  Expo- 
sitionem  Quadraginta  Horarum,  ex  aequi- 
tate  et  identitate  rationis  ad  Expositiones 
omnes,  etsi  minus  solemnes,  trahi  debet. 
Excitat  tamen  dubium  Gavalerius  de  pallio 
adhibendo  in  Missa,  quae  solemniler  cele- 
bralup,  non  coram  Sacramento  iam  expo- 
silo,  sed  pro  eo  exponendo,  si  celebranda 
sit  Missa  de  die,  quae  diversi  coloris  exi- 
gat  paramenla.  In  hac  enim  Missa  Sacra- 
menlum  non  est  publice  exposilum,  quin 
imo  ante  Gonsecrationem  nec  est  in  Al- 
tari  ;  et  post  Gonsecrationem  latet  super 
Altaris  mensa  :  perinde  quasi  ac  lateat  Sa- 
cramentum  ipsum,  quod  in  Missa  consumi- 
tur,  aut  populo  distribuitur  ,  vel  absque 
ulla  expositione  intra  Tabernaculum  reclu- 
ditur  :  et  quoniam  Instructio  utitur  di- 
ctione  ,  dove  sta  VEsposizione,  legem  di- 
xisse  censet  de  pallio  Altaris,  in  quo  ex- 
positum  est,  non  autem  in  quo  exponen- 
dum  est  Sacramentum  ;  suggillat  proinde 
Pittonium,  quem  in  decisionibus  pro  sacris 
ritibus  num.  1578,  perperam  latine  ver- 
tisse  putat  ea  verba,  ubi  fit  expositio,  cum 
vertenda  essent  ubi  est  expositio,  Milii  au- 
tem  inanis  haec  videtur  quaeslio  et  querela 
indebita;  quippe  Pitlonius  sensum  et  men- 
tem  Instructionis  polius  attendit,  quam  ma- 
teiialiter  verba.  In  ea  enim  sanctione  de 
Processione  praesertim  agit  pro  Sacramento 
exponendo,  nam  de  altera  pro  repositione 
Iraclat  inferius  §  30;  ubi  in  pluribus  se  re- 
fert  ad  ea,  quae  supra  notata  fuerant  de 
prima  dopo  la  Messa  deWEspo^iizione :  hinc 


patet  verba  illa  dove  sta  Vesposizione,  non 
materialiter  accipienda  esse  el  divisim  a 
contextu,  sed  ad  sensum  et  iuxta  relalio- 
nes,  quas  inter  se  habent  diversae  Instru- 
ctionis  partes,  ita  ut  reddunt  Pallium  Al- 
taris  destinati  pro  Expositione  debere  esse 
album  ubi  facienda  est  expositio,  ubi  fieri 
debet  expositio ;  non  autem,  ut  vult  Gava- 
lerius,  ubi  est  expositio. 

8.  Et  revera  idem  Gavalerius  fatetur, 
quod,  «  etsi  Pittonii  verba  non  rite  forlasse 
stent  ad  latinitatis  leges,  legitimum  tamen 
sortiri  valent  sensum  ;  et  est,  quod  Altare, 
in  quo  facienda  est  expositio,  paralum  esse 
debet  pallio  coloris  albi  ».  Nihilominus,  ne 
suam  sententiam  omnino  deserere  videatur, 
arbilrariam  distinctionem  proponit :  «  Di- 
stinguendum  itaque  nos  esse  credimus:  et 
quatenus  expositio  fiH  immediate  post  Mis- 
sam ,  etiam  sub  praecedenti  Missa  pallium 
erit  album,  quale  esse  debet  in  Altari,  in 
quo  expositum  est  vel  exponitur  Sacra- 
mentum  :  valde  enim  dedecet,  quod ,  Sa- 
cramenlo  existenle  in  Altari,  removeatur 
pallium  Missae  ;  ut  subrogetur  album  pro 
expositione  facienda.  Si  vero  immediate 
post  Missam  facienda  non  sit  Expositio,  sed 
Processio  intermediari  debeat,  ad  Missam 
forsan  pallium  esse  polerit,  quale  exquirit 
eiusdem  Missae  qualitas,  sed  indubie  amo- 
vendum  erit  dum  fit  Processio  cum  appo- 
sitione  albi,  ut  in  Processionis  reditu  Altare 
apte  paratum  sit  pro  Expositione  SSmi  Sa- 
cramenti  in  eo  facienda  ;  moris  instar,  qui 
servatur  die  2  Februarii,  in  qua  ad  bene- 
dictionem  Gandelarum  in  usu  est  pallium 
violaceum,  quod  tamen  amovetur  dum  fit 
Processio,  ut  appareat  album  pro  Missa. 

9.  Sed  quoniam  nequit  non  agnoscere, 
quod  haec  sua  distinctio  aperte  pugnet 
cum  Instructione,  eam  omnino  non  dese- 
rit,  verum  vel  invitus  cogitur  ad  eam  sen- 
tentiam  reverti,  quam  in  Pittonio  repro- 
baverat.  Hinc  concludit :  «  Dixi  forsitan, 
quia  si  Instructionis  verba  excogitentur  se- 
rio,  etiam  sub  praecedenli  Missa  exposcunl 
pallium  album  ;  agunt  enim  de  Missa,  ad 
quam  non  sequitur  Expositio  Sacramenti, 
nisi  Processione  media,  et  adhuc  sine  distin- 
ctione  ulla,  quam  ceteroqui  faciunt  de  para- 
mentis  aliis,  dum  assignant  pallium  album. 
Haec  autem  potest  esse  ralio,  quod  imme- 
diate  post  Missam  nihilominus  Expositio  in- 
cipit :  (Melius  forte  ante  Missae  finem,  dum 
post  sumplionem  Diaconus  collocat  Osten- 
sorium  in  medio  Altaris)  «  dum  statim  su- 
per  Altare  Sacramentum  solemniter  expo- 


66 


nilur  delectum,  licet  nonnisi  Processione 
intermedia  exponatur  in  Throno  ;  ex  quo 
apparet  ratio  discriminis  ad  id  quod  dice- 
batur  de  die  2  Februarii  ».  Sed  non  una 
ratio  est,  quam  ipse  dubitantis  more  pro- 
ponit,  verum  etiam  et  allera  ;  quia  licet 
Missa  non  sit  votiva  de  Sacramento,  sed 
respondeat  Officio  diei,  nihilominus  est  ali- 
quo  modo  connexa  cum  expositione  fa- 
cienda,  si  in  ea  consecrari  debet  Hoslia  in 
Ostensorio  collocanda.  Praeterea  nec  dici 
potest,  quod  expositio  incipiat  post  Missam; 
nam  aclus  necessario  praeparatorius  ad  ipsam 
actionem  pertinet ;  et  collocatio  Ostensorii 
in  medio  Altaris,  quae  fit  immediate  anle 
ablutionem,  censeri  potesl  lamquam  in- 
choata  expositio,  quamquam  sequalur  Pro- 
cessio,  priusquam  in  Throno  collocetur. 

10.  Pertlnent  haec  ad  Allare  raaius,  in 
quoExpositio  fieri  debet;  sed  Instructionis 
regula  trahi  nequit  ad  alia  Altaria  minora. 
In  his  enim  adhibenda  sunt  pallia ,  quae 
respondent  colori  convenienti  Officio  diei, 
non  Missae  ab  eo  divsrsae,  quae  forsan  ce- 
lebratur,  dum  licel.  Forle  enim  Officium 
viridem,  purpureum,  violaceum  exigit  co- 
lorem ;  sed  talis  est  eiusdem  ritus,  ut  non 
impediat  celebrationem  Missae  votivae  cum 
paramentis  albis :  hinc,  quamvis  Sacerdos 
ratione  Missae  votivae  utatur  Slola,  Mani- 
pulo,  Gasula  albi  coloris,  pallium  taraen 
Altaris  erit  coloris  convenientis  Officio  diei. 
Quae  tamen  regula  fallit  in  Missis  Gonven- 
tualibus  et  solemnibus,  quae  extra  Altare 
Exposilionis  cantantur.  His  enim  de  con- 
gruo  Auctores  omnes  assignant  Pallium  con- 
forme  colori  paramentorum  Missae,  non  Of- 
ficii. 

11.  Quae  haclenus  dicta  sunt  locum  ob- 
linent  non  solum  in  Expositione  Quadra- 
ginla  Horarum,  verum  eliam  in  aliis  qui- 
buscumque  Expositionibus :  imo  Gavalerius 
ad  hunc  locum  num.  4,  exislimat  extendi 
etiam  rite  posse  ad  exposilionem  privatam, 
scilicet  cum  Ostensorio  velato.  At  ego  cre- 
derem  nedum  posse,  sed  omnino  debere, 
quoties  Sacramentum  in  Throno  aut  dele- 
ctum  aut  velatum  collocatur ;  et  solum- 
modo  regulam  non  urgere,  si  Pyxis  velata 
patefiat,  aperto  Tabernaculi  Ostiolo. 

§  XIX. 

«  Terminata  la  Messa  solenne  per  TEs- 
«  posizione  il  Gelebranle  e  li  Ministri,  fatte 
«  le  dovute  riverenze  al  Sacramento,  si  ri- 
«  lireranno  fuori  del    corno   dell'  Epistola, 


«  dove  il  Gelebrante,  come  pure  li  Ministri, 
«  deporra  il  Manipolo  e,  levata  la  Pianeta, 
«  prendera  il  piviale,  porra  ivi  Tincenso 
«  in  due  Turibuli,  senza  benedirlo,  e  dopo 
«  con  li  Ministri  genuflessi  nel  mezzo  in- 
«  censer^  tre  volle  il  SSmo  :  sul  fine  della 
«  Processsione  (la  quale  si  principiera  antici- 
«  palamente,  fatta  Televazione  del  SSmo, 
«  0  prima,  secondo  che  sarS  piii  o  meno 
«  numerosa)  il  Diacono  in  tempo  congruo, 
«  fatta  la  genullessione  sopra  la  predella, 
«  prendera  il  Sacramento,  e  stando  in  piedi, 
«  lo  consegner^  al  Gelebranie  genuflesso: 
«  genuflettendo  immediatamente  esso  Dia- 
«  cono ,  lo  prendera  il  Gelebrante,  rico- 
«  perte  le  mani  dalPestremita  del  velo 
«  umerale,  e  si  alzera.  Principiandosi  poi 
«  da'  Gantori  l'lnno  Pange  lingua  etc,  s'in- 
«  camminera  sotto  il  baldacchino  recitando 
«  con  voce  sommessa  Salmi  ed  Inni  insieme 
«  con  li  Ministri,  i  quali  eleveramjo  le  fim- 
«  brie  del  piviale  ». 

1.  Plura  sunt,  quae  in  hac  sanctionis 
parte  indigent  illustratione.  Quaedam  etiam 
supplenda  sunt,  quae  ulpote  a  generalibus 
Rubricis  ordinata,  nostra  Instructio  prae- 
terit :  sed  quia  nobis  proposuimus  cuncta 
in  unum  colligere,  quae  ad  rem  perlinenl, 
et  haec  etiam  breviler  hic  adnotare  visuui 
est  opportunum.  ilaque  Missa  solemnis, 
quae  cantatur  pro  SSmi  Sacramenti  Expo- 
sitione,  quamvis  exigenda  sit  ad  normam 
Rubricarum  et  usque  ad  Gonsecrationem, 
nihil  proprium  habeat ,  per  quod  dilTerat 
ab  aliis  Missis  aeque  solemnibus  (si  excipias 
commemorationem  Sacramenti,  dum  non 
licet  votivam  de  eo  celebrari)  :  a  Consecra- 
tione  tamen  usque  ad  finem,  aliqua  sunt 
eidem  peculiaria  et  propria,  quarum  heic 
loci  habenda  ratio  est. 

2.  Itaque  duo  ofterri  et  consecrari  de- 
bent  Hosliae  a  Gelebrante,  quarum  allera 
tantum  elevetur  pro  cousummando  Sacri- 
ficio,  ut  moris  est ;  altera  reliniiuatur  su- 
per  Gorporale  lateraliter,  a  sinistra  scilicet 
Gelebrantis  pro  expositione  facienda.  Gete- 
rae  usque  ad  sacri  Sanguinis  sumptionem 
iuxta  soliium  servari  debent.  Hausto  Ghrisli 
Sanguine,  dum  Gelebrans  pausillum  medi- 
tantis  more  consistit,  ad  Altare  defertur 
Oslensorium  parvo  velo  obductum,  vel  a 
Gaeremoniario,  quod  raagis  convenit,  vel  a 
Subdiacono  per  gradus  laterales  Epistolae, 
facta  debita  genuflexione  tam  in  recessu, 
quam  in  accessu,  unico  tamen  genu  :  lo- 
catur  Ostensorium  a  cornu  Epistolae  prope 
quidem,  sed  extra  Corporale  et,  quo   erat 


(57  — 


coopei-tum,  movelur  velum.  DeinJe,  facla 
iLcium  genufle\ione,  accedel  Subdiaconus 
a!)  librum,  ubi  iteium  genuflectit,  cedens 
in  transilu  gradum  superiorem  Diacono, 
([ui  lum  accedens  ad  dexteram  celebrantis, 
genufleclit  pariter  in  accessu  et  recessu, 
mu\.que  Diaconus  ponit  Galicem  palla  coo- 
pertum  ad  laevam,  sed  non  extra  Gorpo- 
rale  ;  in  medio  vero  collocat  Ostensorium 
ea  in  parte  apertum,  iibi  lunula  cum  Sa- 
cra  Hoslia  esl  collocanda  :  statimque  Gele- 
brans,  facta  cum  Sacris  Ministris  genufle- 
\ione,  adaptat  propria  manu  Sacram  Ho- 
stiam  in  lunula,  ac  in  medio  collocat  ra- 
diantis  Spherae  adiuvante  eodem  Diacono, 
qui  oslensorium  claudit  ac  spinula  firmat, 
ne  aperiri  possit.  Oslensorio  a  Diacono  in 
medio  corporalis  reverenter  posilo,  Gele- 
brans  ac  Ministri  genuflectunt,  deinde  Sa- 
cerdos  sumil  purificationem  et  Missam  pro- 
sequil.ur  more  solilo,  iis  tamen  caeremoniis 
servatis,  quae  sunt  a  Rubricis  praesciiptae 
in  Missa  celebrata  coram  Sacramenlo  ut  lu- 
culentius  advertendura  erit,  ubi  de  Missa 
pro  Sacramenti  repositione  agemus. 

3.  Dum  Saceidos  cum  Ministris  pergit 
ad  Altare  Missam  solemnem  celebraturus, 
satis  est,  ut  sex  ardeanl  candelae ;  non- 
dum  enim  ibi  adest  Sacramentum  publicae 
venerationi  expositum.  Alia  accenduntur 
postea  lurainaria  ;  quod  opportune  fit  im- 
mediate  post  elevationem,  ut  omnia  ac- 
censa  sinl,  dum  collocatur  Sacramenlum  in 
Ostensorio,  et  spectandum  ponitur  super 
corporale  in  medio  Altaris.  Gavalerius  ad 
§  20  huius  Instructionis  num.  1,  varium 
Ecclesiarum  morem  dicit:  «  proxime  posl 
elevationem  nonnullae  id  praestanl  Eccle- 
siae,  aliae  ante  finem  Missae  »;  et  poslremum 
hunc  morem  ipse  probat,  «  quia  sufTicit  el 
exigitur,  priusquam  ab  Ostensorio,  finita 
Missa,  per  Diaconum  auferatur  velum  ,  o- 
mnes  habeantur  ardentes ».  Ei  adhaerel 
Tetamus  ad  hunc  locum.  Ambo  in  hanc 
veniunt  senlentiam,  quia  arbitrantur  te- 
gendum  esse  velo  Ostensorium,  a  Diacono 
solummodo  removendo,  expleta  Missa,  dum 
tempus  instat  illud  in  Processione  circum- 
ferendi.  Sed  quoniam  non  mihi  videtur  ve- 
landum  esse  Saciamenlum,  sed  inchoatam 
expositionem  arbitror,  simul  ac  Ostensorium 
cum  Sacra  Hostia  in  medio  Altaris  colloca- 
tur  ;  hinc  magis  congruere  existimo,  quod 
post  elevationem  Acolytbi  incipiant  can- 
delas  accendere  ;  et  eliam  ante,  si  opus 
fueril,  ila  uL  circa  sumpLionem  aeque  omnes 
ardeant. 


4.  Verba  afferenda  sunt  Cavalerii,  unde 
raliones  patent,  quibus  ille  suam  de  Sacra- 
mento  velando  opinionem  tuetur.  Ait  enim 
ad  hunc  locum  num.3:  «  Dum  perficilur 
Missa,  an  Ostensorium  sit  velandum,  novis- 
sime  Romae  consultus  extitit  quidam  in  sa- 
cris  ritibus  peiitissimus,  qui  non  esse  ve- 
landum  ex  eo  censuit,  quod  de  boc  velo 
ne  minimum  quidem  habetur  verbum  in 
praedicta  Inslructione.  Pusilla  nobis  apparet 
ratio  huiusmodi,  ut  ex  eadem  nos  magis 
eruamus  oppositum  ;  quae  enim  Instructio 
particulariter  non  notat,  Rubricarum  dispo- 
sitioni  relicta  censentur  ;  quare  cum  Rituale 
Romanum  tit.  de  Processione  in  Festo  SSmi 
Gorporis  Ghrisli,  in  casu  omnino  simili  de 
Oslensorio  habeat  :  «  Veloque  operiatur, 
donec  auferatur  ab  Altari  »,  velandum  nos 
esse  credimus  cum  Baruffaldo,  qui  rationem 
affert,  ne,  dum  reliiiuae  Missae  peraguntur, 
Sacramenlum  indebite  appareal  collocatum 
exlra  baldachinum  ».  Verum,  si  recte  omnia 
pensentur,  apparebit  Romanum  in  sacris 
ritibus  peritissimum  bene  respondisse  quae- 
sito;  Gavalerium  autem  nimis  propriae  opi- 
nionis  fuisse  tenacem ;  et  perperam  petiisse 
decidendi  rationem  a  Rituali  Romano,  quod 
vix,  ac  ne  vix  quidem  locum  habet  in  Pro- 
cessione  Gorporis  Ghristi. 

5.  Equidem  non  inficior  claram  esse 
eiusdem  Ritualis  Rubricam  praecipientem 
velo  cooperiri  Ostensorium,  donec  aufera- 
lur  ab  Altari.  Gohaerenler  ad  eam  idem 
docent  Bauldry  in  Manuali  sacrarum  caere- 
moniarum  paii.  4,  cap.  16,  art.  3,  num.  1 
et  2.  Gatalaniis  ad  dictum  Ritualis  litulum 
§  2,  num.  5,  ac,  ut  ceteros  praeteream, 
Baruffaldus  a  Gavalerio  laudatus.  Sed  Ru- 
brica  haec  loquitur  de  solemni  Miss.i  cele- 
branda  in  die  fesLo  SSmi  Gorporis  Ghrisli, 
in  qua  consecratur  Hostia  collocanda  in 
Ostensorio  pro  instruenda  Processione  ;  et 
ad  hanc  digitura  intendunL  Scriptores  omnes, 
qui  de  hac  re  pertractarunt.  Verum  iidem 
ne  memorant  quidem  Expositionem  Quadra- 
ginta  Horarum,  neque  erat  ibi  locus  de  ea 
agendi  :  quod  si  fecissent,  longe  secus  exi- 
slimassent.  Et  revera  P.Meralus  opporlune 
distinguit.  Nam  pertractans  jaart.  4,  tit.  12, 
§  VI,  num.  12,  de  Processione  in  Festo 
SSmi  Gorporis  GhrisLi.  ait,  «  quod  Gelebrans 
posita  Sacra  Hostia  in  Ostensorio,  istud, 
adiuvanle  Diacono,  sLatim  claudit  et  in  me- 
dio  corporalis  reverenler  collocat,  veloque 
suo  cooperit ;  expleta  Missa  assumptoque 
pluviali  loco  Gasulae,  revertitur  cum  Mi- 
nistris  ad  Altare,  ac  genuflectit,  dum  a  Dia- 


68 


cono  auferlur  velum  album  ab  Ostensorio  ». 
Alibi  veroscilicet/Jrtft.  2,  tit.  14,  num.  3, 
agens  de  caeremoniis  servandis  in  Missa  pro 
Expositione  Quadraginta  Horarum,  easdem 
caeremonias  totidem  fere  verbis  enume- 
rat,  nec  tamen  operilionem  et  deleclionem 
Ostensorii  commemorat  ;  diversas  hinc  adhi- 

bet  formulas    videlicet,    «  adaptat Sa- 

cram  Hostiam  in  lunula,  quae  est  in  medio 
praedicti  Oslensorii,  adiuvanle  eodem  Dia- 
cono;  qui  illud  statim  claudil  et  in  medio 
corporalis  postea  collocat  reverenter  ;  sta- 
tim  ac  Geiebrans  indutus  erit  pluviali,  me- 
dius  inter  praefalos    Ministros    accedet  ad 

planum  Presbyterii ascendet  ad  secun- 

dum  gradum,  et  in  ora  suppedanei  genude- 
xus  cum  Diacono  a  dexteris  el  Subdiacono 
a  sinistris  tantisper  orabit  elc.  ».  Cur  autem 
et  unde  discrimen?  Quia  sacrae  actiones  , 
etsi  ad  idem  lendant  obiectum,  sunt  tamen 
diversae:  idcirco  quod  in  una  iubet  Rubri- 
ca,  in  allera  non  exigit  particularis  Inslru- 
ctio. 

6.  Porro  in  Missa,  quae  celebratur  in 
Festo  SSmi  Corporis  Christi,  Sacra  conse- 
cratur  Hoslia  ad  finem  tantummodo  eam 
processionaliter  circumferendi,  quae  functio 
cum  benedictione  finem  habet ;  Ejtpositio 
vero,  si  post  Processionem  alicubi  fiat,  est 
accessoria  :  contra  vero  finis  principalis  pro 
Oratione  Quadraginta  Horarum  est  Exposi- 
tio,  que  per  triduum  diu  noctuque  pe- 
renniter  durat ;  et  Processio  inslruitur  non 
ad  necessitatem,  sed  ad  celebritatem,  ideo- 
que  est  accessoriu.  Quamobrem  si  aliqua  est 
discriminis  ratio,  haec  sola  atlendi  posse 
videtur,  cur  in  Festo  Sanctissimi  Gorporis 
Chrisli  Sacrum  Ostensorium  velo  cooper- 
tum  solummodo  detegatur,  dum  ab  Altari 
est  removendum  et  triumphaliter  circum- 
ferendum:  secus  vero  fiat  in  altero  casu  : 
nam  in  hoc  quodammodo  inchoatur  Expo- 
silio,  quando  Diaconus  erigit  Ostensorium 
in  medio  Altaris,  cunctis  spectantibus. 

7.  Nec  quidquam  officit  ratio  a  Gavale- 
rio  ex  Baruffaldo  adducta,  scilicet  velandi 
Ostensorium  :  «  ne  appareat  indebite  Sacra- 
mentum  collocatum  extra  baldachinum  el 
cum  Calice  vicino,  adeo  ut  nondum  pri- 
mum  locum  habere  possit,  quemadmodum 
habere  debet  in  Processione  ».  Nollem  ta- 
lia  a  calamo  excidisse  hominum  ceteroqui 
doctissimorum  I  Qui  enim  dici  potesi,  pri- 
mum  locum  non  occupare  Ostensorium  in 
medio,  nobiliore  scilicei  parte  Altaris  col- 
locatum,  dum  Calix  ad  laevam  positus,  facta 
ablutione,  illico  removetur?  Equidem  extra 


baldachinum  est ;  quid  tamen  inde  ?  Post 
reditum  etiam  Processionis  in  Festo  San- 
ctissimi  Corporis  Christi ,  si  mox  non  fiat 
solemnis  Expositio,  in  medio  Altaris  depo- 
nitur  Sacramentum,  nonsub  umbella,  ibique 
satis  diu  manet,  dum  cantatur  Hymnus  Tan- 
tum  ergo  cum  sequenti  Oratione.  Patet  id 
ex  universali  Ecclesiarum  praxi,  sed  multo 
magis  ex  Caeremoniali  Episcoporum  lib.  2, 
cap.  33,  num.  24  ;  ubi  sequens  habetur 
Rubrica :  «  Postquam  Episcopus  pervenerit 
ad  supremum  Altaris  gradum;  Diaconus.... 

accipiet Sanctissimum   Sacramentum  et 

illud  super  Altare  collocabit :  in  medio  sci- 
licet  corporalis  super  Altare  extensi  »  ut 
notat  Galalanus.  Hinc  alia  succedit  Rubrica 
num.  27:  «  qua  fmita  (scilicet  OrationeJ  ac- 
cedat  ad  Altare  et  accepto  Tabernaculo  seu 
Ostensorio  cum  SSiho  Sacramento  etc. ». 
Et  quod  etiam  plus  est,  idipsum  Rituale 
iubet :  «  Peracla  Processione  et  Sanctissimo 
Sacramento  ad  Ecclesiam  reportato  et  super 
Altare  deposito  etc.  » ;  ad  quae  verba  Ba- 
ruffaldus  ait :  «  Tunc  Diaconus  Altare  ascen- 
dens  ipsum  in  medio  super  Altare  collo- 
cabit,  strato  ibi  corporali  ».  Et  in  casu  nostro 
in  die  Reposilionis;  expleta  Processione, 
super  Altare  Ostensorium  collocatur ;  et  in- 
terim  cantatur  Hymnus  et  Gelebrans  legit 
Orationes  omnes  pro  sacra  illa  actione  prae- 
scriptas.  At  si  ratio  illa  valerel,  quam  su- 
pra  Baruffaldus  adduxerat,  et  tuentur  alii, 
qui  eum  sequuti  sunt,  dicendum  foret  se- 
quendam  non  esse  Caeremonialis,  imo  nec 
eiusdem  Ritualis  disposilionem ,  nec  non 
universalem  maiorum  praesertim  Ecclesia- 
rum  praxim,  quam  proinde  reformare  opor- 
teret.  Sequeretur  insuper,  quod,  vel  de- 
tectum  vel  velatum,  nec  momento  tempo- 
ris  in  Altari  extra  baldachinum  permanere 
deberel,  quoniam,  etsi  velalum,  in  priva- 
tis  expositionibus  Ostensorium  semper  est 
in  Throno  collocandum. 

8.  Quatenus  vero  non  esset  omnino  post- 
habenda  ea  pars  Rubricae  Ritualis,  etiam 
quoad  Missam  pro  Expositione  Quadraginta 
Horarum,  vix  ei  concedenda  forel  vis  di- 
rectiva,  quae  nullura  infert  praeiudicium 
consuetudinibus  laudabilibus  et  rationabili- 
bus  contrariis.  Id  fortasse  agnovit  Baruffal- 
dus;  quaraobrem,  ad  supra  laudatam  ratio- 
nem  confugit,  ut  eamdem  Rubricam  lau- 
dabilem  esse  et  in  praxi  congruentius  se- 
quendara,  demonstraret.  Certura  tanien  esl, 
quod  Caeremoniale  Episcoporum  loco  cit., 
licet  caeremonias  omnes  enumeret  in  sacra 
illa  actione  servandas,  ne  verbum   quidem 


m 


habel  de  velo,  quo  tegatur  Ostensorium, 
prinsquam  de  Altari  removeatur  :  immo  ex 
lis,  quae  paulo  ante  notavi,  facile  conse- 
((uilur  iure  id  praetermissum.  Magis  pro- 
pierea  patet  Bubricam  Ritualis  ulpote 
directivam  contraria  consueludine  penitus 
obsolevisse;  doctrinam  vero  Baruffaldi  et 
Gavalerii  nihili  pendendam  esse. 

9.  Nec  mirum  est,  si  Rituale  Romanum 
cam  posuerit  Rubricam.  De  tempore  enim, 
({110  fuit  ordinatum,  forte  plures  Ecclesiae 
erant,  quae  eum  servabant  ritum  velandi- 
Oslensorium,  donec  terapus  instaret  defe- 
rendi  Sacramentum  in  solemni  Processione. 
Forte  etiam  nondum  universalis  raos  inva- 
luerat  illud  exponendi  in  Throno  sub  bal- 
dachino.  Nara  sub  finem  seculi  decimisexti 
et  sequentis  initiura,  quando  dispositi  fuere 
rituales  Libri,  adhuc  reliquiae  supererant 
antiqui  raoris.  Paulo  ante  prodierat  Instru- 
ctio  S.  Garoli  Borroraaei  pro  Oratione  Qua- 
draginla  Horarum,  quae  datara  habet  27 
lunii  1S77,  et  inter  alias  servandas  regu- 
las,  hanc  habet  :  «  Per  far  questa  Orazione 
il  Santissimo  Sacramento  si  collochi  sopra 
TAItare  maggiore  e  fuori  del  Tabernacolo 
maggiore  con  un  velo  di  seta,  che  cuopra 
il  Tabernacolo  piccolo,  che  ha  dentro  il 
Santissimo  Sacramento  ;  e  sia  tanto  lungo, 
che  faccia  due  ali  dalle  parti  fino  alli  due 
corni  deirAltare ,  l'uno  dall'Evangelo  e 
Taltro  dalPKpistola  ».  Eo  igitur  aevo  disei- 
plinara  Ecclesiarum  fuisse  haec  regula 
ostendil,  collocandi  Sacraraentura  in  publi- 
cis  Expositionibus  non  in  erainentiori  ioco 
sub  umbella,  sed  in  medio  Altaris  extra 
Tabernaculum  raaius :  aequum  igitur  erat, 
ut  velum  ad  illud  tegendura  adhiberetur 
loco  urabellae.  Ritualis  Romani  extensor, 
praefatani  regulara  prae  oculis  habens,  eam 
sequi  opportunum  duxit,  ratus  non  decere 
vel  ad  breve  tempus  permanere  Sacramen- 
tum  in  Altari  sine  velo.  Quaraquara  ex  va- 
rietate,  quae  inter  Caeremoniale  Episcopo- 
rum  et  Rituale  Romanum  intercedit ;  ar- 
gumenlura  sumimus,  quo  statui  posse  vi- 
detur  sub  seculi  deciraisexti  finem  et  se- 
quenlis  initiura,  antiquura  morera  immutari 
coepisse,  sed  non  universaliler.  Quamobrem 
Cacremonialis  Liber,  qui  maioribus  Eccle- 
siis  inservire  debet,  velum,  quo  tegatur 
Osten^orium,  non  raeraorat,  quia  in  Gathe- 
•  draiibus  et  Gollegiatis  alia  iam  consuetudo 
inducta  fuerat :  Rituale  vero  pro  Parochia- 
libus  aliisque  minoribus  Ecclesiis  adorna- 
tura,  secus  habet,  quia  hae  adhuc  vestigium 
aliquod  retinebant  antiqui  raoris.  Atque  haec 


expeditior  via  mihi  videtur  conciliandi  si- 
mul  Caeremoniale  cum  Rituale,  quamquam 
in  utroque  non  de  Expositionibus  res  sit, 
sed  de  Processione  in  solemni  Festo  San- 
ctissimi  Gorporis  Ghristi.  Temporis  tamen 
successu  universalis  evasit  praxis  Caeremo- 
niali  conformis  ;  et  modo  nunquam  Sacra- 
menlum  velo  tegitur,  nisi  in  Exposilioni- 
bus  illis,  quae  fiunt  ex  causa  privata,  sci- 
licet  pro  infirmo,  vel  particulari  aliqua  ne- 
cessitate.  De  hoc  tamen  inferius. 

10.  Quaecuraqae  taraen  sit  Rubricae  Ri- 
tualis  vis,  ea  limitatur  ad  unum  Festura  San- 
ctissimi  Gorporis  Ghristi,  neque  extendi  de- 
bet  ad  solemnera  Expositionem  faciendam 
pro  Oratione  Quadraginta  Horarum,  aut  alias, 
quae  fiunt,  praecedenle  Missa,  qua  conse- 
cratur  Hostia  in  Ostensorio  collocanda.  In 
his  tenenda  est  Clementina  Instructio,  quae 
concordat  cum  Caeremoniali  Episcoporum, 
nec  ullura  relinquit  dubitandi  locum,  dum- 
raodointeger  contextusconsidereturetomnia 
siraul  conferantur.  Nam  si  Gelebrans  ab  Al- 
tari  secedens  pluviale  assumit,  incensum  im- 
ponit  in  duobus  Thuribulis  statimque  ad  Al- 
tare  revertitur,  ubi  genuflexus  cum  Mini- 
stris,  sine  mora  thurificat  Sacraraentum,  hoc 
certe  detectum  esse  debet.  At  quando  et  a 
quo  reraotum  fuit  velum?  Instructio  equi- 
dem  indicasset  cura  tempus  tum  Ministrum, 
a  quo  tegendum  foret,  si  iuxta  Ritualis  Ru- 
bricam  velo  tegi  debuissel  Ostensoriura,dura 
a  Diacono  in  medio  Altaris  fuit  coUocatum. 
Atqui  Instructio  silet  et  ne  meraorat  qui- 
dem  Ritualis  Rubricam  :  liberum  mihi  est 
contra  Gavalerii  opinionera  exislimare,  quod 
slandum  sil  Instructionis  dispositioni,  quin 
servari  debeat  regula  Ritualis  de  Festo  Gor- 
poris  Ghristi,  quara  eadem  Instructio  non 
praescribit.  Quod  si  aliquis  sit,  qui  adhuc 
dubitet,  opliraam  legum  interpretem  con- 
suetudinem  consulat  et  prae  oculis  habeat. 
Porro  haec  conformis  est  Caeremoniaii  Epi- 
scoporum  et  Instructioni ,  non  autem  Ri- 
tualis  Rubricae.  Siquidem  in  omnibus  Pa- 
triarchalibus  aliisque  maioribus  Urbis  Ec- 
clesiis  nullo  velo  tegitur  Ostensorium;  sed 
posteaquam  a  Diacono  in  raedio  Altaris  fuit 
collocatum,  apertum  ibi  manet  usque  ad  fi- 
nem  Missae,  in  qua  propterea  servatur  ri- 
tus  conveniens  Sacramenlo  exposito. 

11.  Sed  de  hac  quaestione  iam  satis.  Ge- 
terae  huius  sanclionis  partes  explanandae 
modo  sunt.  Itaque,  expleta  Missa,  Sacerdos 
pergil  ad  Altaris  medium  et  una  cum  Mi- 
nistris  genuflectit  unico  genu,  sine  capitis 
inclinatione  ;  et  omnes  descendunl  per  gra- 


70 


(Ins  lalerales  Epislolae  in  planum  el  pro- 
grediuntur  iisque  ad  abacum,  uhi  Celebrans 
deponil  Gasulam  el  Manipulum,  assumil  plu- 
viale  eiusdem  coloris,  qui  fuerat  in  Missa 
adhihilus ;  sacri  Minislri  pariter  deponunt 
Manipulum,  sed  relinent  Dalmaticam  et  Tu- 
nicellam,  vel  Planetas  plicatas,  si  his  pro 
ratione  Officii  currentis  utendum  fuerat.  Ac- 
cedunt  illuc  Acolylhi  cum  duobus  Thuri- 
hulis,  el  ibi  adhuc  permanens  Gelebrans  cum 
Ministris,  priusquam  ad  Allare  redeat,  thus 
imponit  absque  benedictione,  Diacono  mini- 
strante  naviculam  sine  osculis  et  Subdiacono 
elevante  fimbriam  dexteram  pluvialis.  Duo 
adhibentur  Thuribula  ratione  Processionis; 
secus  namque  in  aliis  sacris  functionibus  et 
in  hac  etiam,  si  ex  Superiorum  permissu  Pro- 
cessio  non  fiat,  unius  tantummodo  probatur 
usus.  Imposito  thure,  Gelebrans,  iunctis  ma- 
nibus,  demissis  oculis,  aperto  capite,  me- 
dius  inter  Sacros  Ministros  elevantes  hinc 
inde  fimbrias  pluvialis  revertitur  pei'  pla- 
num  Presbyterii  ad  Allare  ;  et  ante  infimum 
gradum  omnes  genuflectunt  utroque  genu 
cam  profunda  capitis  inclinatione  ;  mox  sur- 
gunt  iterumque  genullectunt  non  in  plano, 
sed  in  infimo  gradu  Altaris. 

12.  Dixi,  in  infimo  gradu  Altaris  ;  sed 
in  hoc  assignando  non  omnes  conveniunt 
Auclores.  luxla  sententiam  Bauldry  de  Fe- 
ria  V  in  Coena  Domini  lib.  4,  cap.  9,  ar- 
tic.  3,  et  cap.  16:  de  Festo  Corporis  Cliristi 
artic.3,  et  Caeremonial.  Monastic.  cap.  14, 
§  2,  num.  12,  tam  Sacerdos,  quam  Ministri 
ascendere  debent  ad  secundum  gradum,  et 
in  ora  suppedanei  genuflectere,  ac  tanlisper 
orare:  Gaslaldus  lib.  2,  sect.  10,  cap.  2, 
num..5,  existiraat  Gelebrantera  in  infimo 
gradu  Altaris  genuflectere  debere,  Ministros 
vero  in  plano  Presbyterii;  videtur  in  hanc 
venisse  opinioneraP.Meratus j)flrf.2,ti(.  14, 
num.  3,  qui  ad  eara  luendara  affert  exem- 
plumBasilicarura  Urbis:  in  hoc  tamen  errat, 
quemadmodura  etiam  immediate  post,  in- 
quiens,  secus  ac  Instructio  iubet,  «  Gele- 
brans  erectus  et  stans  ante  praedictos  gra- 
dus  Altaris  iraponit  incensum  in  duo  Thu- 
ribula  >.  Porro  ea  senlentia,  quae  magis 
convenit  et  praxi  Basilicarum  Urbis  compro- 
batur,  illorum  est,  qui  volunt  Celebrantem 
aeque  ac  Ministros  genuflectere  et  lantisper 
orare  debere  in  infirao  gradu  Altaris,  quod 
et  conforme  est  Instructioni ;  quae,  licet 
hic  sileat,  agens  poslea  de  Missa  pro  Re- 
positione,  notat  §  30:  «  11  Gelebiante  pren- 
dera  il  pluviale  e  genuflettera  colli  Ministri 
avanli  il  Santissimo  Sacramento  suirinfimo 


grado  delPAltare  ».  Huiusmodi  usus  magis 
arridet ;  quod  si  aliusaliqua  in  Ecclesia  ser- 
vetur,  iuxta  diversas  praefatorum  Auctorum 
senlentias,  eum  non  omnino  reprobandum 
censerem,  dum  nulla  expressa  lex  est,  quae 
unum  polius  quam  alterum  modum  prae- 
scribat,  neque  in  hac  re  varielas  lilus  essen- 
tiara  tangit,  quae  salva  esl,  vel  in  infimo 
vel  in  alteio  Altaris  gradu  Gelobrans  genu- 
flectat. 

13.  Quicumque  igitur  servetur  modus, 
brevissima  facta  Oralione  vel  in  infinio  vel 
in  altero  gradu  Allaris,  non  est  iterum  po- 
nendum  incensum  in  Thuribulis,  secus  ac, 
praeter  Meiatuiii,  alii  etiam  Rubricistae  per- 
peram  praescribunt,  cum  iam  imposilum  fu- 
erit,  priusquam  Gelebrans  cum  Ministris  ad 
Altare  rediret ;  sed  Diaconus  tradet  sine 
osculis  Thuribulum  Gelebranti,  qui  ter  in- 
censabit  Sacramenlum  cum  profunda  capi- 
tis  inclinatione  ante  et  post,  quo  etiam 
praestabunt  Ministri,  qui  interim  elevabunt 
anleriores  partes  pluvialis.  Peracta  incen- 
salione,  Diaconus  acceptuni  sine  osculis  a 
Gelebrante  Thuribulum  tradet  Thuriferario, 
qui  et  alter  eius  socius  lemanebunt  genu- 
flexi  in  plano  Presbyterii,  abslinentes  ab  in- 
censatione  Saciamenti,  quod  in  Processione 
tantum  ihurificabunt.  Haec  regula  conformis 
est  Rubricae  Caeremonialis  Episcoporum 
lib.  2,  cap.  33,  num.  19,  ubi  legitur  :  «  Intc- 
rimaccedent  ad  EpiscopumduoAcolythi  cum 
duobusThuribulis;  et,  ministrante  naviculam 
Presbytero  assistente,  imponetthus  in  prae- 
dictis  duobus  Thuribulis,  quo  facto,  accedet 
ad  Altare,  ubi  .  ,  .  accepto  a  manibus  prae- 
dicti  Presbyteri  assistentis  uno  ex  duobus 
Thuribulis,  ihuiificabit  triplici  duclu  San- 
ctissimum  Sacramentum  ».  Ex  quo  patet, 
non  esse  iterum  ponendum  thus  in  Thuri- 
bulum,  postquam  ab  Episcopo  impositum 
fuit  in  sua  sede,  a  Gelebrante  Sacerdote 
prope  abacum. 

14.  Deinde  Subdiaconus,  ut  plerique  vo- 
lunt,  vel  Diaconus,  ut  Rubrica  Ritualis  ha- 
bet  titul.  de  Processioae  in  Festo  Corporis 
Christi,  oblongum  ac  decens  velum  circum- 
ponit  scapulis  Gelebrantis ;  et  super  brachia 
et  manus  eiusdem  expandit ;  et,  si  opus  est, 
ad  pectus  adnectit,  vel  spinulis  retro,  vel 
sericis  funiculis  ante,  ne  decidat.  Mox  Ge- 
lebrans  erigit  se  cum  Ministris  el  usque  ad 
superiorem  gradum  Altaris  ascendit  et  in 
suppedaneo  remanet  genuflexus  cum  Sub- 
diacono  ;  Diaconus  vero  procedit  usque  ad 
Allare,ubi,  facta  genuflexione,  accipitOsten- 
sorium  ambabus  manibus  et  vertens  se,  illud 


71 


tenens,  Imagine  Grucifixi,  quae  est  in  Ho- 
stia,  ad  se  versa,  illud  tradit  Gelebranti  eo- 
dem  modo,  ita  ut  in  tota  Processione  prae- 
dicta  Imago  non  respiciat  Gelebrantem,  sed 
populum,  qui  adest  in  Ecclesia  ac  in  via  per 
quam  est  incedendum.  Tradit  autem  illiid 
Diaconus  stans  et  Gelebrans  recipit  genu- 
flexus  manibus  velo  coopertis ,  statimque 
surgit ;  et  Diaconus  in  eodem,  in  quo  est 
loco,  genuflectit  ,  Sacramentum  momento 
adorans  ac  sine  mora  se  erigens,  accedit 
ad  dexteram  Gelebrantis,  qui,  eodem  Dia- 
cono  et  Subdiacono  elevantibus  pluvialis 
fimbrias,  ascendit  ad  planum  suppedanei,  ubi 
cum  iisdem  Ministris  vertit  se  ad  populum, 
Ministri  vero  se  simul  vertendo  tenent  pro- 
prium  locum,  ila  ut  a  dexteris  Diaconus,  a 
sinistris  Subdiaconus  elevent  pluvialis  fim- 
brias. 

15.  Simul  ac  Gelebrans,  accepto  e  mani- 
bus  Diaconi  Sacramento,  surgit  et  se  ad  po- 
pulum  converlit,  Gantores  incipient  canere 
Hymnum  Pange  lingua  etc.  Instructio  con- 
cordat  adamussim  cum  Caeremoniali  Epi- 
scoporum  lib,  2,  c.  83,  num.  20,  ubi  le- 
gitur  «  Tunc  Ganlores  incipient  Hymnum 
Pange  lingua  gloriosi  etr,  et  Episcopus  cum 
Sanctissimo  Sacramento  surget ;  et  Diaconi 
assistentes  hinc  inde  fimbrias  anteriores  plu- 
vialis  elevabunt  etc.  ».  Aliquantulum  discor- 
dare  videtur  Rituale  Romanum  loc,  cit., 
ubi  haec  habetur  Rubrica  :  «  Dum  vero  Sa- 
cerdos  discedit  ab  Altari;  Glerus  vel  Sacerdos 
cantare  incipit  sequentem  Hymnum  Pange 
lingua  etc.  ».  Revera  tamen  non  discordat, 
sed  suggerit  modum,  qui  teneri  et  variari 
polest  iuxta  locorum  et  personarum  diver- 
sas  circumslantias.  Gum  enim  Liber  ritualis 
nedum  regulas  tradat  pro  Ecclesiis  maiori- 
bus,  quibus  satis  consultum  est  per  Caere- 
moniale  Episcoporum,  verum  et  praecipue 
pro  Ecclesiis  minoribus,  quae  plerumque 
Glero  non  abundant,  bene  stal,  quod  me- 
thodum  praescribat  in  istis  servandam.  Non 
enim  ita  esi  intelligenda  Rubrica  illa,  quasi 
indiscriminatim  liberum  sit  primum  Hymni 
versum  a  Glero  vel  Sacerdote  celebrante  in- 
tonari :  verum  cum  distinctione,  ita  ut  in 
Ecclesiis,  quae  Glero  abundant,  intonalio  fiat 
a  Glero,  id  est  a  Gantoribus^  Glero  respon- 
dente  ;  secus  enim  si  universus  Glerus  ,  qui 
interesi;  Hymnum  intonaret,  id  tumultuarie 
fieret  et  magna  cum  vocum  dissonantia  ; 
quod  in  sacris  actionibus  maxime  dedecet 
et  est  omnino  vilandum.  In  hoc  RitualeCae- 
rimoniali  concordat.  Sed  quoniam  consulen- 
dum  est  aliis  etiam  Ecclesiis;  idcirco   Ru- 


brica  ea  utitur  disiunctiva  :  vel  Sacerdos.  Si- 
quidem  ibi  agitur  de  solemni  Processione 
in  Festo  Gorporis  Ghristi,  quae  fit  meliori 
quo  potest  modo  in  parvis  etiam  oppidulis 
et  Ecclesiis  ruralibus;,  in  quibus  Glerus  vel 
omnino  deficit,  vel  est  sane  raodicus,  qui 
vix  suflicit  pro  ministerio  Altaris.  In  his  ma- 
xime  congruit;  ut  Hymni  intonatio  liat  per 
Gelebrantem;  qui  eliam  per  Processionis  tra- 
ctum,  adiuvantibus  Ministris,  cantare  poterit. 
Non  desunt  namque  loca,  in  quibus  vel  nul- 
lus  vel  pauci  admodum  sunt^  qui  Gregoria- 
num  cantum  vel  tonos  Hymnorum  calleant, 
alque  vix  quod  audiunt,  repetunt ;  unde  si 
Sacerdos  sileret,  aliquando  vel  nemo  caneret 
vel  inordinate  et  extra  tonum  boatus  omnes 
ederent.  Ita  Gavalerius  loc.  cit.  num.  9. 
Forte  etiam  hisce  in  locis  satius  esset  Hy- 
mnos  et  Psalmos  voce  tantillum  elata  reci- 
tare,  quam  canere.  Extra  huiusmodi  Eccle- 
sias  et  ubi  sufficiens  adest  Glerus,  Sacerdos 
nec  intonabit  Hymnum,  nec  in  Processione 
cantabit,  sedsubraissa  voce,  ut  Caeremoniale 
Episcoporum  et  Instructio  mandant,  una 
cum  Ministris  Psalmos  et  Hymnos  recitabit. 
Erunt  autem  Hymni  ex  Officio  SSmi  Sacra- 
menti,  Psalmi  vero,  qui  memoria  retinen- 
lur,  sed  praecipue  qui  nos  erigunt  ad  ef- 
fundendum  laudes  et  gratiarum  actiones. 
Verumtamen  cum  Rubrica  tam  Gaeremo- 
nialis,  quam  Ritualis,  necnon  praesens  In- 
structio  hac  in  parte  directionem  potius 
praebeant,  quam  praeceptum ;  haud  repro- 
bandum  censerem,  si  in  aliqua  etiam  ex  ma- 
ioribus  Ecclesiis  consuetedo  vigeret  into- 
nandi  per  Gelebrantem  Hymnum  Pange  lin- 
gua  etc.  prosequentibusGantoribus  etGlero. 
16.  Recte  Gavalerius  ad  hunc  locum 
7ium,  8,  verbis  illis  insistens  «  Principian- 
dosi  poi  dai  Gantori  l'inno  Pange  lingua  etc, 
s'incamminera  sotlo  il  baldacchino  etc.  »  car- 
pit  usum  nonnullarum  Ecclesiarum,  in  qui- 
bus  Gelebrans  stat  in  suppedaneo  Altaris  per 
totam  primam  stropham  praedicti  Hymni  et 
nonnisi,  eadem  terminata,  descendit,  suppo- 
nens  se  baldachino.  Recte,  inquam  ;  adver- 
tas  tamen  quandoque  haud  posse  aliterfieri. 
Puta,  si  cunctandum  sit,  donec  incesserint 
omnes,  qui  Processionem  componunt,  quod 
praesertim  accidit  in  Basilicis,  ubi  Glerus 
sistit  installis,  donec  Gelebrans  se  vertit  ad 
populum  cum  Sacramento;  tunc  primum  ex 
ordine  Glerus  ex  stallis  discedens  genufle- 
ctit;  et  supplex  instruit  agmen,  quod  claudit 
Sacerdos  Sacramentum  deferens,  qui  inte- 
rim  necessario  debet  in  suppedaneo  Altaris 
permanere,  elsi  Gantores  prosequantur  pri- 


rnam  H^mni  stiopham.  Quamquam  el  pos- 
sel,  ul  alicubi  fil,  differri  intonalionem,  do- 
nec  Sacerdos,  ab  Allari  descendens,  pergat 
ad  paralum  baldachinum.  Sed  cum  id  ad 
actionis  essentiam  non  pertineat,  servandas 
esse  censeo  particulares  Ecclesiarum  con- 
suetudines. 

17.  Itaque  Celebrans,  supplicalione  m- 
structa,  praecedentibns  Acolylhis  cum  Thu- 
ribulis  fumiganlibus,  descendit  ab  Altare  co- 
mitatus  a  sacris  Minislris  fimbrias  pluvialis 
suslinentibus,  tectus  umbella  colorisalbiet 
pergit  ad  baldachinum,  sub  quo  iter  pro- 
sequitur.  Equidem  umbellae  non  meminit 
nostra  Instructio,  nec  etiam  Caeremoniale 
Episcoporum  ,  ubi  baldachini  tantum  fit 
mentio;  sed  Rituale  Romanum  umbellam 
memorat,  non  baldachinum  ;  inde  descen- 
dit  sub  umbella.  Verum  baldachinum  et 
umbella  promiscua  sunt  nomina.  Macri  in 
suo  Hierolexico  lilt.  B.  Baldachinum,  co- 
nopaeum,  seu  umbella,  quae  ad  tegendum 
Tabernaculum  et  Altare  et  eiusdem  Sacra- 
mentum  per  viam  una  cum  Sacerdote  illud 
ferente  inservit :  Du-Cangius  in  suo  Glossa- 
rio:  baldachinus  sumitur  crebro  pro  umbra- 
culo,  seu  umbella:  et  Caeremoniale  Roma- 
num  lib.  1,  tit.  2:  Portant  umbraculum  ha- 
stibus  octo  sustentalum,  quod  hodie  balda- 
chinum  appellant.  Modo  lamen  baldachinum 
et  umbella  duas  res  distinctas  significant, 
quamvis  pro  diversitale  locorum  et  circum- 
stantiarum  eidem  usui  inrseviant.  Hinc  fa- 
cile  componuntur  Caeremoniale,  Rituale  et 
nostra  Instructio.  Gertum  est,  quod  Sacra- 
mentum  in  Processione  sub  baldachino  de- 
ferri  debet  et  sub  umbella  in  subsidium, 
ut  cum  festinanter  defertur  ad  infirmos,  aut 
asportari  debet  per  vias  angustas.  In  nostro 
autem  casu  umbella,  cuius  meminit  Rituale, 
non  deservit.pro  Processione,  sed  pro  de- 
scensu  Sacerdotis  ab  Altari  usque  ad  balda- 
chinum,  unde  textus  :  inde  descendit  sub 
umbella'.  Cum  enim  baldachinum  nonnisi 
cum  maxima  difticultate  et  incommodo  ad 
Altare  usque  inferri  valeat  et  exporrigi, 
ideo  Rituale,  quod  est  pro  Ecciesiis  maio- 
ribus  et  rainoribus,  vel  satis  amplae  hae 
sint,  vel  nimis  angustae,  in  subsidium  vo- 
cant  umbellam,  ne  per  spatium,  quod  in- 
lercedit  ab  Altare  ad  baldachinum,  Sacra- 
mentum  absque  tegminis  honore  deferalur. 
Gaeremoniale  vero,  cui  adhaeret  Instructio, 
taldachinum  memorat,  non  umbellam,  forte 
quia  minus  incommodi  et  difficultatis  habet 
eiusdem  delatio  proxime  ad  Altare  in  Ca- 
thedralibus  el   maioribus  Ecclesiis,   quibus 


72  — 

praecipue  praefatum  Gaeremoniale  inservire 
debet.  Quod  si  talis  sit  harum  structura,  ut 
nequeal  deferri  intra  Presbylerium,  umbella 
erit  adhibenda.  Notat  hic  Gavalerius,  quod, 
attenlo  Caeremonialis  et  Instructionis  silen- 
tio,  excusari  fortasse  valent  Ecclesiae,  quae 
per  breve  illud  spalium  umbellam  nou  ad- 
hibent.  Fortasse  id  accidit  exlra  Urbem  ; 
Romae  quippe,  vel  res  sit  de  Expositionibus 
vel  de  Processionibus  in  solemnitate  SSmi 
Gorporis  Ghrisli,  semper  et  ubique  praeter 
baldachinum,  proxime  ad  Sacramentum  in 
promptu  est  umbella,  quae  ad  tegendum 
Sacramentum  adhibelur,  si  prae  loci  angu- 
stia  deserendum  est  baldachinum. 

18.  Quae  notata  sunl,  fieri  debent,  ut 
monet  Instructio,  sul  fine  della  Processione, 
idest  postquam  Processio  fuerit  ordinata, 
claudenda  a  Gelebrante  Sacramentum  defe- 
lente.  Processio  autem,  ne  eius  dispositio 
moram  iniiciat,  si  principierd  anticipata- 
mente,  fatta  Velevazione  del  Santissimo  o 
prima,  secondo  che  sara  piu  o  meno  nume- 
rosa.  Decel  ut  instruatur  Processio,  prius- 
quam  Celebrans,  accepto  e  manibus  Diaconi 
Sacramenlo,  se  ad  populum  convertat  ad 
supplicationem  claudendam  processurus,  ne 
cogatur  diu  in  Allaris  suppedaneo  immo- 
rari.  Verum  non  video  curnam,  vix  Gon- 
secratione  peracta,  vel  eliam  antea,  inslrui 
Processio  debeat.  Id  fit  expedite,  etsi  cum 
Clero  Seculari  vel  Regulari  aliqua  conve- 
nial  laicorum  Sodalilas.  Sed  quoniam  omni- 
bus  casibus  prospiciendum  erat,  recte  id- 
circo  Instructio  indefinite  iubet,  ut  ordi- 
netur  Processio,  vel  peracta  Consecratione, 
vel  etiam  antea,  si  opus  fuerit,  idque  po- 
stulet  interessentium  frequentia.  Dum  pro 
Oratione  Quadraginta  Horarum  exponendum 
est  Sacramentum  in  Basilica  Laleranensij,  In- 
slructionis  monitum  est  necessarium,  quia 
Processioni  interesse  debent,  praeler  Cle- 
rum  et  Sodalitatem  laicorum,  etiam  Ordines 
Regularium.  Ni  autem  propere  instruerelur 
Processio,in  qua  omnes  suum  ordinem  quoad 
locum  servare  debent,  magna  oriretui-  con- 
fusio.  Ita  etiam  aliis  in  Ecclesiis,  in  quibus, 
praeter  Sodalitatem  et  Clerum,  famuli  plu- 
res  et  familiares  Cardinalium  el  Procerum 
conveniunt  cum  intortitiis,  qui  ex  ordine 
sunt  disponendi,  ne  oriantur  iurgia  et  con- 
tentiones,  prout  hos  inter,  ni  provide  con- 
sultum  sit,  saepenumero  accidit.  In  his  bene 
est,  ut  cito  instruatur  Processio;  in  aliis  Ec- 
clesiis,  ubi  pauci  eam  componunt,  satis  est 
ut  fiat  prope  Missae  finem,  vel  etiam  ea  ex- 
pleta.  Nostra  autem  Instructio  regulam  de- 


—  73  — 


sumpsiteo;  Caeremoniali  Episcoporum  lib.2, 
cap.33,  num.  i6,ubi  legilur".  «  Elevalo  San- 
(Lissimo  Sacramento,  vel  eliam  anle,  si  opus 
oril,  iunior  Magister  Gaeremoniarum  cura- 
hil,  ul  Processio  secundum  ordinem  .... 
dirigatur  et  procedat  ».  Quae  tamen  Gaere- 
monialis  regula  pro  solemnissima  supplica- 
tione  in  Festo  SSnii  Gorporis  Ghrisli  neces- 
saria  omnino  est,  in  qua  magna  est  diver- 
sorum  Ordinum  interessentium  copia. 

19.  Pertinent  haec  ad  ritum  servandum, 
si  post  Missam,  priusquam  Sacramenlum  ex- 
ponatur  solemniter  in  Throno,  processiona- 
liter  circumferendum  sit,  ut  iubet  Instru- 
ctio.  Eaedem  porro  regulae  teneudae  sunt 
in  aliis  Expositionibus,  quae  fiunt  cum  Ro- 
mae  tum  alibi  immediate  post  Missam  cum 
Processione.  Quatenus  vero  extra  Romam 
fiat  Expositio  Quadraginta  Horarum  cum 
praecedenti  Missa,  sed  sine  Processione:  el 
ita  etiam  Romae,  quandoque  Praesides,  va- 
lidis  concurrentibus  circumslanliis,  fieri  per- 
mitlanl ;  nihil  variandum  est  usque  ad  fi- 
nem  Missae,  sed  eadem  servanda  est  me- 
Ihodus,  quam  supra  exposuimus.   Diversus 

-tamen  in  reliquis  eril  modus.  Siquidem  de- 
positis  Manipulis,  el  pluviale  per  Gelebran- 
lem  assumpto,  non  erit  ad  abacum  impo- 
nendura  incensurain  duobus  ihuribulis:  nam 
cessante  Processionis  motivo,  cessat  etiam 
eorumdem  usus:  unum  tantum  erit  oppor- 
luno  lempore  adhibendum.  Sacerdos  cum 
Ministris  accedet  ad  Altare,  ac  praemissa  ge- 
nuflexione  in  piano,  erectus  postea  in  in- 
fimo  gradu  permanebit,  vel  in  secundo,  si 
ita  exigat  Ecclesiae  consuetudo,  ut  supra 
diclum  est.  Surget  inlerim  Diaconus,  faclis- 
que  debitis  genuflexionibus,  Sacramentum 
sumet,  quod  in  medio  Altaris  situm  est,  et 
in  Throno  ad  id  parato  reverenter  colloca- 
l)it,  mox  descendet,  et  facta  genuflexione 
in  suppedaneo  unico.genu,  redibit  ad  dexte- 
ram  Gelebrantis.  Gelera  servabuntur,  quae 
ad  §  24  explicabimus. 

20.  Dubium  tamen  hic  occurrit :  num 
hoc  in  casu  thurificandum  sit  Sacramentum, 
dum  cantalur  Hymni  stropha:  Genitori  Ge- 
nitoqde  etc.,  vel  eliam  priusquam  removea- 
tur  ab  Altari  el  collocetur  in  Throno?  Nemo 
est,  quod  sciam,  qui  dubium  hoc  sibi  pro- 
ponat  et  solvat;  si  meum,  qualiscumque  sit, 
sensum  promere  liceat,  censerem  imponen- 
dum  esse  incensum  in  thuribulum,  posL- 
quam  Gelebrans  ad  Altare  reversus  fuerit 
et  moraenlo  genuflexus  in  infimo  gradu  Sa- 
cramentum  adoraverit,  sine  benedictione  et 
sine  osculis,  et  adolendum  Iriplici  ductu  Sa- 


cramentum  adhuc  in  medio  Altaris  posilum, 
quo  sub  umbella  fideiium  venerationi  a  Dia- 
cono  exposito,  canlabilur  Hymnus  Pangeiin- 
gua  etc.  et  adversum  Geailori  Genitoqueetc. 
iraposito  iterum  thure,  denuo  Gelebrans  il- 
lud  thurificabit;  quo  facto  Ganlores  intona- 
bunt  Litanias,  veluti  praescribit  Instructio. 
Ita  faciendum  arbitror  in  huiusmodi  casu 
saltem  Romae,  ut,  etiamsi  non  fiat  Processio, 
meliori  lamen,  quo  poterit,  modo  servetur 
forma  Inslructionis.  Forte  etiam  poterit  thu- 
rificari  Sacramentum  unica  vice,  postquam 
fuit  in  Throno  collocatura. 

21.  Quatenus  vero  post  Missam  fiat  Ex- 
posilio,  non  pro  Oratione  Quadraginta  Ho- 
rarum,  sed  ob  aliam  causam,  quin  canendae 
sint  Lifawiflecum  precibus  autHymnus,  tunc 
Sacramentum  ihurificandum  erit  more  con- 
sueto  a  Gelebrante  iam  sub  umbella  posi- 
tum.  Imo  hoc  in  casu  nec  opus  esse  vide- 
liir,  ut  Sacerdos  exuat  Gasulam  et  induat 
pluviale,  cum  satis  sit,  ut,  deposilo  Mani- 
pulo,  Sacramentum  thurificet. 

§  XX. 

«  La  Processione  sara  composta  di  tutlo 
«  il  Glero  della  Ghiesa  ed  il  Grocifero  in 
«  questa  funzione  non  sara  parato  con  abito 
«  subdiaconale,  ma  vestito  con  colla.  Vi  in- 
«  terverranno  onninamente  otto  Sacerdoti 
«  vestiti  con  cotte  e  con  le  torcie  accese 
«  in  mano,  li  quali  procederanno  dalli  lali 
«  avanti  il  baldacchino  :  e  dopo  di  essi  se- 
«  guiranno  due  Acoliti  con  turiboli,  i  quali 
«  per  la  strada  incenseranno  continuamente 
«  il  Sanlissimo  e,  durante  la  Processione,  si 
«  suoneranno  le  campane  solennemente  ». 

1.  Tam  in  hoc,  quara  in  sequentibus  §§ 
agitur  de  Processione,  et  ordine  in  ea  in- 
cedendi.  Glerus  primura  et  nobiliorem  lo- 
cum  occupare  debet.  Praeibit  Subdiaconus, 
vel  saltem  Glericus  mundo  superpelliceo 
indutus,  qui  deferat  Grucem  hastatam.  hi- 
structio  ulitur  vocabulo  Crocifero,  quamo- 
brem  non  exigit  Glericum  Sacro  Subdiaco- 
natus  Ordine  insignitura;  eoque  magis,  quia 
expresse  monel:  «  il  Grocifero  in  questa  fun- 
zione  non  sara  parato  con  abito  subdiaco- 
nale  »;  Grucifer  autem  inter  duos  Acolythos 
candelabra  cum  cereis  accensis  deferentes 
praeire  quidem  debet,  sed  immediate  ante 
Glerum,  neutiqaam  vero  anle  laicorum  So- 
dalitalem,  siqua  inlersit,  aut  seculares  ho- 
mines,  qui  cum  intortiliis  vel  a  proceribus 
missi  vel  devotionis  ergo  sponte  accedunt. 
Idem  dicenrlum  si  Ordines  Regulares  sacram 


—  74  — 


funclionem  comilentur,  ul  accidil  in  Basi 
lica  Laleranensi ;  nam  hi  sub  respeclivis  ve- 
xillis  incedere  debenl  anle  Crucem  Gleri 
Secularis. 

2.  Omnis  Ecclesiae  Clerus  ad  intercs- 
sentiam  tenetur;  nam  clara  est  lex  :  «  la 
Processione  sara  composta  di  tutto  il  Glero 
della  Ghiesa  ».  Ubi  vero  Clerus  deficit,  octo 
saltem  Sacerdoles  Instructio  exposcil,  qui 
superpelliceis  induti  (sine  tamen  Stola)  cum 
iniortitiis  proxime  incedant  ante  Sacramen- 
tum.  Et  cum  absoluta  et  praeceptiva  sit 
dictio  onninamcnte,  non  desint  oportet  octo 
illi,  qui  inlortitia  deferant  prope  Sacramen- 
tum,  etiamsi  maiori  sint  numero  Glerici, 
qui  supplicationem  componunt  et  minoris 
moduli  candelas  deferant. 

3.  Notat  ad  hunc  locum  Cavalerius, 
num.  1.  Et  sunt  (octo  illi  Sacerdotes)  «  qui 
in  Missa  inservierunt,  ad  cuius  usque  finem 
permanent  tenentes  Inlortitia,  cum  Sacra- 
mentum  eliam  post  Sacerdotis  Gommunio- 
nem  iu  Allari  permaneat  ».  Unde  autem 
ipse  accepit  huiusmodi  doctrinam  ?  Dices  : 
e  Caeremoniali  Episcoporum  part.  2,  c.  33, 
nam.  7,  ubi  dicitur  relate  ad  Processionem 
in  Festo  Gorporis  Ghristi:  «  a  laleribus  hinc 
inde  ibunt  octo  Gappellani  cum  cottis,  qui 
in  Missa  inservierunl,  quatuor  pro  qualibet 
parte,  porlantes  eadem  funalia  accensa,  quae 
pro  Missa  servieruut  ».  Haec  tamen  Rubrica 
trahi  nequit  ad  casum  omnino  diversum,  ul 
noster  est,  el  violentia  (ieret  Instruclioni, 
si  huiusmodi  sensus  ei  tribueretur. 

4.  Quod  si  adnotalio  illa  Gavalerii  vim 
aliquam  haberet,  dicendum  eliam  esset  octo 
Sacerdotes  ad  initium  Ganonis  post  Prae- 
fationem  accedere  debere  ad  Altare  cum 
inlortitiis,  quod  nec  Instructio,  nec  ulla 
Rilualia  piaescribunt.  «  In  Missa  Pontificali 
solemnissima,  quatuor,  sex  aut  ad  summum 
octo  Ministri  cotlis  induti  afterant  totidem 
funalia  cerae  albae  accensa»,  Ita  Caeremo- 
niale  Episcoporum  lib.  2,  cap.  8,  num.  69. 
In  aliis  Missis  solemnibus,  sed  non  Pontifi- 
calibus,  Rubrica  Missalis  part.  2,  titul.  8, 
num.  8,  duo  ad  minus  praescribit  :  «  In 
Missa  solemni  ad  finem  Praefalionis  accen- 
dunlur  duo  saltem  intortitia  ab  Acolythis  ». 
In  hisce  Rubricisduo  adverte.  Primum,  quod 
per  verba  illa  Gaeremonialis  ad  summum 
octo,  datur  intelligi,  quod  ex  indulgentia 
polius  huiusmodi  intortitiorum  numerus  per- 
mittitur,  cum  ex  regula  qualuor  vel  sex 
tantum  esse  debeant  :  et  verba  Rubricae 
Missalis  duo  saltem,  iuxta  obvium  sensum 
ita  accipienda  sunt,  ut  in  Missis  solemnibus 


non  Pontificalibus  optandum  sit,  quod  alia 
duo  superaddantur.  Et  hic  est  communis 
principalium  Ecclesiarum  usus.  Secundum 
vero,  quod  hoc  munus  proprium  sit  Mini- 
strorum  et  Acolythorum,  neutiquam  Sacer- 
dotum,  qui  possunt  equidem  ad  huiusraodi 
oflicia  adhiberi,  et  decens  est  si  fiat,  sed 
nulla  lege  tenentur. 

5.  Neque  obiicias,  in  citata  Gaeremonialis 
Rubrica  Gappellanos  appellari  :  nam  ibi  agi- 
tur  de  functione  peragenda  ab  Episcopo  in 
propria  Dioecesi  ;  et  dignum  est,  ut  proprii 
Gappellani  eidem  inservianl.  Accedit,  quod 
Gappellani  nomen  non  ita  convenit  Sacer- 
dotibus,  ut  nequeat  aliis  Ecclesiasticis  per- 
sonis  aplari  pro  diversitate  munerum,  quae 
ipsis  data  sunl,  ut  videre  esl  apud  Du-Gan- 
gium  in  Glossario  Verb.  Gappellanus ;  unde 
nomen  est  potius  oflicii,  quam  dignitatis. 
Ex  his  colligi  facile  potest  perperam  et  ar- 
bitrarie  Gavalerius  piaefatam  adnotationem 
addidisse.  Satis  igitur  erit,  si  ad  Ganonem 
quatuor  intortitia  a  Glericis  deferanlur  ;  et 
quatenus  Missa  sit  Pontilicalis,  sex  vel  ad 
summum  octo,  qui  non  discedant  ab  Altari 
post  elevalionem,  ui  in  aliis  Missis  solemni- 
bus  fieri  solet,  sed  oh  reverentiam  Sacra- 
menti  ibi  permaneant  etiam  post  Gommu- 
nionem. 

6.  Slandum  igitui'  est  Instructioni,  quae 
verbis  illis  :  «  v'interverranno  onninamente 
otto  Sacerdoti  vestiti  di  cotla  e  colle  torcie 
accese  in  raano  »,  loquitur  stricte  de  comi- 
latu  Processionis,  neuliquara  vero  de  intor- 
titiis  deferendis  ad  Ganonem  et  per  eosdem 
Ministros  adhibendis  in  Processif)ne.  Dura 
vero  Instructio  octo  designal,  cum  utatur 
dictione  onntnamente,  quae  significat  sal- 
tem,  ad  minus ;  saiis  deraonslrat,  consulere 
voluissse  decoi'i  sacrae  actionis  quoad  Ec- 
clesias  rainores  et  pauperiores,  quae  Glero 
non  abundanl  et  adscititios  Sacerdoles  et 
Glericos  tenenlur  adhibere.  Geterum,  quo 
maior  est  numerus,  raagis  etiam  prospicitur 
venerationi  tanto  debitae  Sacramento.  Porro 
haec  regula  in  Urbis  Ecclesiis  tamquam  Icx 
est  omnino  servanda.  Decet  namque,  ut  id 
muuus  Sacramenlorum  maximo  praestetur  a 
Sacerdotibus  lamquam  digniorihus  ministiis. 

7.  Forte  laraen  eadem  rcgula  tanto  non 
est  cum  rigore  accipienda,  ut  positivuui 
praeceptum  in  orani  sui  parte  necessario 
importet.  Praeceptiva  equidem  est  quoad 
nuraerura  funalium,  quae  prope  Sacramen- 
tum  deferri  debent;  directiva  vero  quoad 
qualitatem  eorumdem  et  personas,  a  quihus 
gestanda  sunt  lumina.  Gupil,  ut  octo  ardeant 


—  75 

inlonilia  ;  at  crederein  non  laedi  regulam 
si  servala  cereoriim  qiianlitate,  minor  sil 
inlorlitioiura  niimeriis  in  pauperioribus  Ec- 
clesiis,  quae  nimis  non  sunl  gravandae.  Ad 
qualilatem  personarum  qiiod  altinet,  Sacer- 
dotes  scilicet,  a  quibus  iuxta  Instruclionem 
intortitia  gestanda  sunt,  advertendum  esl 
(Hiod,  si  e\cipias  Patriarchales,  CoUegiatas 
("L  Regularium  Ecclesias,  vix  aliqua  ex  re- 
liquis  est,  quae  idoneum  ad  ea  praestanda 
officia  Clerum  habeat.  Extraneos  hinc  opus 
est  accersire,  nec  semper  ea  in  copia,  quae 
necessaria  esl,  habeii  Sacerdotes  possunt ; 
hinc  supplere  neccsse  est  ope  Glericorum 
in  iis,  quae  certum  non  requirunt  ordinem. 
Propterea  existimarem  non  laedi  regulam, 
si,  servata  forma  et  numero,  quatuor  sal- 
tem  Sacerdotes  et  totidem  Clerici  cum  cottis 
mundis  faces  accensas  gestantes  proxime 
ante  baldachinum  incederent.  Idem  potiori 
iure  dicendum  de  Ecclesiis  exlra  Urbem, 
ad  quas  Instructio  non  extenditur.  Locorum 
consuetudines,  dummodo  laudabileset  ratio- 
nabiles  sint,  servandae  sunt ;  maxime  vero, 
ubi  Sacerdotes  pauci  sunl  numero,  et  qui 
adsunl  vel  Altari  debent  inservire,  vel  pro 
aliis  praeripiuntur  officiis;,  quae  nequeunt  a 
Laicis  praestari  :  quo  in  casu  nonambigerem 
a  Glericis  coLta  indutis,  vel  in  horum  defe- 
ctu  a  Laicis  decenti  babitu  amictis,  veluti 
est  proprius  alicuius  SodaiilaLis,  posse  faces 
deferri  immediate  ante  Sacramentum. 

8.  Minime  assentior  Cavalerio,qui  hanc  li- 
mitationem  nimis  extendil,  inquiens:  «  Idem 
esto  iudicinm,  quoties  intortilia  magni  pon- 
deris  in  maiorem  Sacramenti  honorem  de- 
feruntur:  haud  enim  convenit  gravia  onera 
subire  Sacerdotes,  qui  et  per  canonicas  san- 
ctiones  a  laboriosis  prohibentur  operibus  >. 
Huiusmodi  limitationis  extensio  generatim 
sumpta  alicui  videri  fortasse  poterit,  lam- 
qaam  exceptio  regulae,  etiam  quoad  Urbis 
Ecclesias.  Verum  vel  has  simul  compre- 
hendat,  vel  alias  extra  Urbem  solummodo 
respiciat,  certe  locum  habere  nequit.  Si  ad- 
hibeantur  magni  ponderis  intortitia,  defe- 
rantur  ulique  a  laicis  et,  si  vis,  etiam  a 
baiulis,  sed  hi  suo  loco  incedant,  dignio- 
rem  Sacerdotibus  vel  Glericis  minoris  pon- 
deris  faces  gestantibus  relinquant;  et  solum 
propius  ad  Sacramentum  accedant,  si  tam 
Sacerdotes,  quam  Clerici  desint.  Quamo- 
brem  unica  ratio,  qua  iisdem  liceat  prope 
baldachinum  incedere:  est  Ecclesiasticorum 
deficientia  et  non  alia.  Si  Gavalerii  opinio 
obtineret,  graves  et  non  ferendi  orirenlur 
abusus  :  facile  accideret,  ut  ad  occupandum 


digniorem  et  nobiliorem  locum  supra  Gle- 
rum,  Sodalitalum  Priores  magni  ponderis  fa- 
ces  sibi  compararent  et  in  his  gestandis  in- 
commodum  superaret  ambitio. 

9.  Sed  et  alia  est  quaestio  de  ordine  et 
loco  incedendi.  Mirum  profecio  est,  qiiod 
huiusmodi  excitenlur  dubia,  dum  Instruclio 
tam  clara  est,  ut  disputandi  locum  haud 
relinquere  videalur.  Perspicua  sunt  veiba: 
procederanno  dalli  lati  avanti  il  baldac- 
chino.  Nihilominus,  quia  in  Caeremoniali 
Episcoporum  legitur:  in  lateribus  hinc  inde 
ibunt  octo  Cappellani  etc,  non  defiiere  qui 
nuda  veiba  aucupantes  et  negligentes  con- 
textum,  arbitrati  sunt  oclo  illos  Sacerdotes 
non  ante,  sed  hinc  inde  a  lateribus  balda- 
chini  incedere  debere.  Verumtamen  Instru- 
ctio  aperte  dicit  :  avanli :  et  Caeremoniale 
Episcoporum,  etsi  eamdem  non  adhibeat  di- 
ctionem  et  solummodo  formula  uLatur  :  a 
lateribus  hinc  inde  ibunt :  sequentibus  ta- 
men  verbis  declarat  id,  quod  non  satis  eral 
expressum  ;  immediate  siquidem  subdit:  et 
post  eos  (Gappellanos  scilicet  funalia  defe- 
rentes)  «  duo  Acolylhi  cum  duobus  ihuri- 
bulis  continuo  Sanctissimum  Sacramentum 
per  viam  thurificantes  ».  Qui  enim  lieri 
potest,  ut  Acolylhi  Sacramentum  continuo 
incensenl,  si  locum  occupare  debent  post  de- 
ferentes  intortitia  binc  inde  a  laieribus  bal- 
dachini?  Sed  quoniain  necesse  esL,  uL  Aco- 
lythi  incedant  ante  ipsum  Sacrainentum, 
plane  ad  veritateiu  consequitui'  Sacerdotes 
vel  Glericos  cum  intortitiis,  non  hinc  inde 
a  lateribus  baldachini,  sed  hiiic  inde  ante 
Acolythos  agmen  sequi  debere  :  «  non  ta- 
men  propterea,  subdit  Gavalerius  ad  hunc 
locum,  ego  crederem  Sacramentum  post 
baldachinum  luminibus  esse  deserendum, 
sed  qualenus  uberior  eorum  numerus  ha- 
beri  non  posset,  duo  ex  praedicLis  octo  post 
baldachinum  magis  laudarem  distribui  ».  Sed 
huiusmodi  opinio  arbitraria  esL  el  adversatur 
praxi  ubique  receptae,  etiam  in  maioribus 
Ecclesiis,  quae  minoribus  exemplo  sunt. 
Nam  post  baldachinum  magnis  tantummodo 
Principibus  et  Praelatis  conceditur  intortitia 
deferre  ;  nullibi  vero  aliis  e  Glero.  Nec  tanta 
est  dislantia  deferentiumintortitia,ul,  quem- 
admodum  pulat  Gavalerius,  Sacramentum  lu- 
minibus  desertum  censeatur. 

10.  Attamen,  si  huic  incomraodo  con- 
sulendura  siL,  quod  opus  esse  non  censeo, 
remedium  facile  occurrit.Sacra  Rituum  Gon- 
gregatio,  quae  cohaerenter  ad  Rubricas  alias- 
que  Ecclesiasticas  leges  et  ubique  receptas 
consuetudines     raandat,    ne  laici  mixti  in- 


—  76 


cedanl  cum  Clero,  cui  nobilior  in  Pioces- 
sionibus  cedendus  esl  locus  ;  arcet  Officiales 
Sodalilalum  ab  incessu  anle  baldachinum 
posl  Clerum,  sed  eis  locum  assignat  a  la- 
leribus  baldachini.  Ila  in  Nepesina  10  Ma- 
ii  1608,  in  Nicien.  30  lanuarii  1616  et  no- 
vissinie  in  Senogallien.  5  Maii  1736,  ad  Du- 
biura  «  An  liceal  Confralribus  Ven.  Socie- 
tatis  Sanclissimi  Sacramenti  Terrae  Monlis 
Novi  incedere  cum  intortiliis  post  Gierum 
hinc  inde  et  ante  baldachinum  in  solemni- 
late  Sanctissimi  Gorporis  Christi  ;  sive  potius 
teneanlur  incedere  a  latere  eiusdem  balda- 
chini?  »  responsum  fuit  :  Negative,  ad  pii- 
mam  parlem ;  Afjirmalire,  ad  secundam 
(Num.  J.>1,  IVM)  et  2320).  Hinc  ad  scru- 
pulum  amovendum,  ne  prope  Sacramentum 
luminaria  desint,  poterunt,  si  aliqua  adsil 
Gonfraternitas,  hinc  inde  cum  intortitiis  in- 
cedere  eiusdem  digniores  OfTiciales  ;  sin  mi- 
nus,  non  esl  ab  Instructionis  regula  decli- 
nandum. 

11.  Quamquam,  si  ab  Ecclesia  disceden- 
dum  sit  et  Sacramentum  per  plateam  aut 
proximas  vias  cicumferendum,  nonnunquam 
periculum  subest,  ut  exsufflanle  aere,  aut 
decidenie  imbre,  lumina  extinguanlur  :  ne 
aulem  propterea  debitus  luminum  honor  Sa- 
cramenlo  delicial,  provisum  fuil  a  s.  m.  Be- 
nediclo  XIII  in  Concilio  Romano  anni  1728, 
litul.  15,  cap.  7,  ubi  mandatur:  «  Ut  qua- 
tuor  sallem  cum  suis  hastis  lanlernae  .  .  . 
comparenlur  ;  et  suis  semper  curn  intus  ac- 
censis  candelis  hinc  ind*^  circa  Celebrantem, 
qui  Sacramenlum  geslat,  in  posterum  de- 
ferantur  ».  Si  huiusmodi  adhibentur  lan- 
ternae,  quae  necessitas  ut  alii  ad  baldachini 
lalera  incedant  cum  accensis  facibus  ?  Dixi, 
si  extra  Ecclesiae  ambitum  Processio  fiat, 
cessat  ratio  adhibendi  lanternas,  cum  nul- 
lum  periculum  immineat  ventorum  aut  plu- 
viae,  unde  lumina  extinguantur. 

12.  Non  hic  immorabor  in  refellenda  il- 
lorum  opinione,  qui  censent  octo  illos  Sa- 
cerdotes  aul  Glericos,  utpote  Sacramento 
proximiores,  deferre  debere  intortitia  manu 
inlima  scilicet  versus  Sacramenlum ,  ila  ul 
qui  a  dexteris  sunt,  illud  gesteut  manu  si- 
nistra,  qui  vero  a  sinislris  dexlera  deferant. 
Universalis  conlraria  praxis  salis  est  ad  eam 
prorsus  elirainandam.  Etiamsi  agatur  de  Via- 
lico  ad  aegrotantes  deferendo,'faces  gestan- 
dae  sunl  manu  exlima.  Ila  mandat  Instru- 
ctio  iussu  Innocentii  XII  primum  edita ;  et 
iterum  a  Glemente  XIII  confirmala,  num.  28, 
ubi  legiiur:  «  chi  va  a  destra,  portera  colla 
mano  deslra  la  torcia,  chi  a    sinistra  colla 


sinislra».  luani  igitur  hac  praetermissa  quae- 
stione,  illud  polius  non  omittendum  arbi- 
tror,  quod  in  hac  Piocessione,  sicut  et  in 
aliis  in  quibus  Sanclissimum  Sacramentum 
defertur;  omnes  debent  incedere  delecto 
capite.  Rituak  Romanum  titul.  de  Proces- 
sione  in  Festo  Corpuris  Christi  §  4,  claris 
verbis  id  iubet :  Omnes  pnocedant  nudo  ca- 
pite,  et  Sacra  Rituum  Gongregatio  in  Ga- 
stellaneten.  2  Aprilis  1667:  «  lu  Processione 
Corporis  Christi  nulii  ex  Clero  licere  proce- 
dere  capite  cooperto  »,  edixit  (Num.  1352). 
Per  hoc  tamen  non  interdicitur  Glericis  de- 
latio  bireti,  sed  prohibetur  usus  :  possunt 
quidem  hi  manu  facula  non  impedita  bire- 
tum  gestare,  imo  debent,  sed  nequeunt  ca- 
piti  imponere.  Nec  licet  usus  pileoli  ;  quod 
extenditurad  omnes,  etiamsi  longius  distent; 
non  enim  a  propinquitate  petenda  ratio  est, 
sed  a  cultu  qui  Sacramento  debetur,  ad 
quod  honorandum  Supplicatio  inslituitur. 
Nec  valet  ratio  per  eos  adducenda,  qui  ad 
tuendam  valetudinem  facultatem  habent  u- 
tendi  pileolo,  etiam  in  Sacro  faciendo  ;  nam 
huiusmodi  privilegia  expressam  habent  con- 
ditionem,  quod  nequeal  adhiberi  ab  initio 
Canonis  usque  ad  peractum  Communionem. 
Quae  conditio  cum  apponatur  ob  reveren- 
tiam  Sacramenli,  sponte  consequitur  eam- 
dem  ob  idenlilatem  rationis  sibi  vindicare 
locum  cum  in  huiusmodi  Processionibus  tum 
palam  exposiioSacramento,  quia  vel  inMissa, 
vel  in  Processione,  vel  patente  Sacramento 
in  Throno,  ei  debelur  idem,  qui  semper, 
latriae  cullus,  sed  externis  significationibus 
distinctus. 

13.  Aliqua  adhuc  supersunt  in  hac  san- 
ctione  notanda.  Primum  respicit  Acoljthos, 
i  quali  per  la  strada  incenseranno  continua- 
mente  il  Santissimo.  Alterum  circa  nolarum 
sonitum  versatur.  Itaque  de  primo  ut  lo- 
quar,  Acolylhi,  ut  supra  notatum  est,  in- 
cedere  debent  immediale  ante  et  prope  bal- 
dachinum  ;  et  per  viam  incedentes,  conti- 
nuo  incensare  Sacramentum  :  quoties  autem 
thuribula,  deficiente  alimento,  non  amplius 
furaigant,  eorumdem  Acolylhorum  eril  no- 
vum  ihus  in  illa  imponere.  Sed  qui  erit 
thurificandi  modus?  «  Duobus  modis,  inquit 
Gavantus  p.  4,  tit.  8,  n.  9,  lit.  q.,  fieri 
potest  :  primum,  si  Acolythi  alternatim  in- 
censent,  ut  fit  in  incensatione  personarum. 
Secundo  si  hinc  inde  procedant,  moventibus 
manibus  dexteris  thuribula  de  iisdem  pen- 
dentia  et  fumigantia.  .  .  .  quasi  sternendo 
viam  cum  odore  incensi.  Verura  primus  mo- 
dus  in  praxi  non  obtinet,  nisi  apud  Hegu- 


—  77  — 


l.nes  qiiosdam  ;  et  signanter  Clericos  Regii- 
lares,  quos  Theatinos  dicimus  ;  pluiimum 
iiamque  habet  incommodi,  miillum  periculi 
<'l  forte  eliam  minus  decens  videtur ;  lum 
(|iiia  recta  incedeie  nequirent  Thuriferarii, 
si  facie  ad  Sacramentura  conversa,  illud  in- 
censare  tenerenlur;  lum  etiam  quia  hoc 
modo  non  incensatur  Sacraraentum,  nisi  a 
Sacerdotibus  genuflexis,  si  excipias  incen- 
salionem  ad  elevationem  Missae  soleranis, 
(juae  fit  a  genuflexo  Thuriferario,  quia  Sa- 
cri  Ministri  aliis  muneribus  sunt  impediti, 
veluti  ibidem  notat  Gavantus;  adstipulantur 
Cavalerius  ad  hunc  locum,  Baruffaldus  loc, 
cil.  nura.  40  aliique.  Secundus  modus  ille 
cs[,  quem  universalis  comprobat  Ecclesia- 
nim  usus.  Sed  in  hoc  errat  Gavantus;  dura 
dicit  utrumque  Acolythum  dextera  raanu 
agitare  debere  thuribula.  Cum  enim  hinc 
iiule  incedant  et  versus  Sacraraentura  tra- 
clis  longioribus  ea  movere  teneantur,  decet 
non  solum,  sed  omnino  oportet,  ut  qui  est 
a  latere  dextero,  manu  sinistra  ;  et  qui  est 
a  sinistra,  dextera  raanu  tburibulorum  tra- 
ctus  producant. 

14.  Hinc  patet  inanem  esse  quaestionera 
illam,  quara  proraovet  Qiiarti  de  Processio- 
iiibus  sect.  3,  num.  13,  in  sextnm  circum- 
stantiam ;  an  scilicel  Thuriferarii  debeant 
incensare  vel  suffumigare  pavimentura,  ster- 
nendo  viara  in  hac.Processione?  Et  post  al- 
latas  hinc  inde  rationes,  relinquit  resolu- 
lionem  arbitrio  dirigentisProcessionem;  ipse 
tamen  propensus  videiur  in  modura  ster- 
nendi  viam  cum  thuribulis  effumantibus, 
ratione  viai'um,  quae ,  cum  profanae  sint, 
indigent  expiatione.  Inanem  quaeslionem 
hanc  iure  dixi,  quia  thuribula  adhibentur 
in  honorera  Sacraraenti  ;  et  si  Processio  fiat 
tanluramodo  in  Ecclesia,  profanae  viae  non 
suut  calcandae;in  praxi  veroutrumqueneces- 
sario  (it.  «  Dum  enira,  ut  notat  Baruffaldus 
loc.  cit.,  Thuriferarius  vibrat  Eucharistiae 
incensationem,  si  thuribulum  relrahere  vult, 
necesse  esl,  ut  alia  vibratione  incensetur 
via  ».  Ac  landem  omne  aufert  dubium  no- 
stra  Inslructio  iubens  :  due  Acoiiti  .  .  .  in- 
censeranno  continuamente  il  Santissimo  : 
non  dicit  viamj  sed  Sacramentum. 

15.  Breviter  de  altero.  lubet  Instriictio: 
durante  la  Processione  si  suoneranno  le 
Campane  solennemente .  Si  festivus  campa- 
narura  sonitus  praecedere  debet  Expositio- 
nera  SSmi  Sacraraenti  in  proximae  celebrita- 
tis  praenuiilium,  mullo  magis  id  fieri  oportet, 
dum,  supplici  devoto  agmine  insliucto,  so- 
leinniter  circumfertur.  Huiusmodi  autem  fe- 


stiva  pulsatio  nedum  vergil  in  honorem  Sa- 
cramenli,  sed  etiara  admonet  fideles,  ut  se 
proslernant  ad  illud  adorandum  ;  et  ad  alios 
aclus  religionis  et  cultus  promendum.  Ne- 
([ue  una  tantum  Ecclesia,  in  qua  fit  Pro- 
cessio,  ad  id  tenetur;  sed  etiam  aliae,  prope 
quas  devota  progreditur  Supplicatio,  qiia- 
tenus  ab  Ecclesia  exeundiimsit.  Et  (piamvis 
hoc  non  praecipiat  Instructio,  quae,  ut  in 
sequenli  §  videbimus,  Processionera  liraitat 
ad  Ecclesiara,  vel  proximae  plateae  ambi- 
tum  ;  ita  tamen  fieri  oportere,  dum  Sacra- 
mentum  circumferlur,  si  prope  sinl  Eccle- 
siae,  vel  Monasteria,  recenti  Decreto  decla- 
ratura  fuil  in  una  Urbis  10  Marlii  1787.  Pro- 
posito  namqiie  Dubio  :  «  An  in  Festis  sole- 
mnioribus  anni,  aut  occasione  particularis 
lubilaei  et  indulgenliae,  quibus  temporibus 
a  Parochis  raaximo  apparalu  el  porapa  de- 
fertur  SSmura  Eucharistiae  Sacraraentura  in- 
firrais,  oranes  Ecclesiae  sive  Secularium, 
sive  Regularium,  sive  Monialiuui;  non  ob- 
slante  quacumque  consuetudine  etiam  im- 
meraorabili  in  contrarium,  teneantur  ac  de- 
beant  pulsare  campanas,  dura  praefatum 
SSmum  Sacramentum,  tam  in  eundo  quam 
in  redeundo,  transit  non  solum  ante  portas 
maiores  et  lalerales  earumdem  Ecclesiarum, 
verum  etiara  quando  transit  ante  ianuam 
Domus,  Cpnventu.s-,  Monasterii,  Aedis  Paro- 
chialis  et  Capitularis,  (luae  respectivis  Ec- 
clesiis  sit  adnexa?»  Responsura  fuit  :  Af- 
firraative ;  et  Decretura  typis  imprimatur 
(Num.  "i.jBO).  Cura  par  sit  ratio  quoad 
processiones,  de  quibus  est  sermo  et  alias 
quascumque  dum  Sacramentura  circumfer- 
tur,  in  his  etiam  servanda  est  praefali  De- 
creti  dispositio. 

16.  Ne  quid  praeteriisse  videamur,  bre- 
viter  notandum  est,  quod  islhaec  Processio 
ita  est  ordinanda,  ut  regulariter  incipial  a 
parte  Evangelii  et  progredialur  ad  latiis  Epi- 
stolae,  si  intra  Ecclesiam  fiat  :  si  per  atrium 
proximaraque  plaleam,  recta  procedat  us- 
que  ad  ianuam,  pergal  inde  ad  dexteram 
et  per  sinistrara  ad  ianuain  revertatur.  Er- 
rat  Meratus,  qui  ad  Rubric.  Missal.  part.  2, 
tit.  14,  num.  4,  priraum  incedere  facit  de- 
ferenlem  Crucem  cum  Ceroferariis,  deinde 
Gonfratres,  mox  Clerum,  Nam,  ut  supra  mo- 
nuimus,  primum  incedere  debenl  Laici  vel 
habitu  ordinario,  vel  proprio  alicuiiis  Soda- 
litatis  amicti,  quos  sequitur  Crucifer  cum 
Acolythis  candelabra  gestantibus,  et  univer 
sus  Clerus,  ne  ullo  modo  Laici  cum  Clericis 
misceantur,  ut  saepius  Sacra  Rituum  Con- 
gregatio  declaravit. 


78  — 


17.  Qaae  in  hac  sanclione  el  sequenti- 
biis  g§  (lc  Piocessione  praecipiunlur,  diffu- 
sius  'illu^lrare  nobis  proposuimus,  quia  de 
rilibus  agiUir  nediim  in  Urbe  el  in  una  tan- 
tuni  Processione  instruenda  pro  Oratione 
Quadraginta  Horarumservandis;  verumetiam 
in  aliis  quibuscumque  catholici  Orbis  Eccle- 
siis  et  in  omnibus  Processionibus,  (juae  fiunt 
cum  SSmo  Sacramento,  etsi  solemnissimis, 
quae  instrui  solent,  et  etiam  debent  in  ma- 
ioribus  Ecclesiis,  recurrenle  quotnnnis  Fe- 
stivitate  SSmi  Gorporis  Christi  et  sequenti 
octiduo.  Quamobrem,  quae  hic  coUecta  sunt, 
prodesse  poterunt  Ecclesiarum  Rectoribus 
et  Caeremoniarum  Magistris,  ut  caeremo- 
nias  et  ritus,  qui  in  hisce  Processionibus  te- 
nendi  sunt,  uno  veluti  intuitu  colligant  et, 
quae  vitanda  sunt,  facile  agnoscant. 

§  XXI. 

«  La  Processione  si  fara  dentro  la  Chiesa, 
«  0  al  piu  per  la  piazza,  quando  Tangustia 
«  della  Chiesa  ne  poiii  la  necessila;  e  quando 
«  esca  di  Chiesa,  si  farii  ben  pulire  la  strada 
«  della  piazza;  dove,  se  vi  sara  qualche  bol- 
«  tega,  dovra  tenersi  chiusa  durante  la  Pro- 
«  cessione  ». 

i.  Si  verba  huius  sanctionis  attente  con- 
siderenlur,  patebit  quae  fuerit  eiusdem  au- 
ctoris  mens.  Regula  est,  quod  Processio  per 
Ecclesiae  ambitum  fiat;  et  sola  necessitas  li- 
mitalioni  dat  causam,  si  Ecclesiae  angustia 
lalis  sit,  ut  qiiodammodo  cogat  ampliare 
viam,  per  quam  ciiciimferatur  Sacramentum 
extia  ianuae  limites.  Quamobrem,  si  late 
pateat  Ecclesiae  ambitus,  ul  sine  confusione 
et  tumultu  possit  Processio  per  eam  circum- 
duci,  et  populus,  etsi  frequentissimus,  eam 
sequi  commode  valeat;  haud  fas  eiit,  sine 
legis  laesione,  extra  Ecclesiam  eam  ducere. 
Religiose  id  servatur  in  Patriarchalibus  et 
nonnullis  maioribus  Urbis  Ecclesiis.  Hu- 
iusmodi  naiuque  Processio,  cum  solummodo 
(iatad  reportandum  Sanctissimum  Sacramen- 
tum  ad  Altare  eiusdem  Ecclesiae,  in  quo 
vel  exponi  debet,  vel,  impertita  benedi- 
clione,  reponi ;  haud  opus  est  eamdem  per 
vias  extendi,  sed  satis  est,  si  per  Eccle- 
siae  ambitum  peragatui-  ad  formam  illius 
Processionis,  quae  fit  Feria  V  in  Coena  Do- 
mini  et  Feria  VI  in  Parasceve,  quae,  non 
absimili  ex  causa,  extra  Ecclesiam  protrahi 
non  debet.  Vcrumlamen  hanc,  de  qua  agi- 
mus,  exlendi  etiam  posse  credimus  ad 
alrium,  quo  plerumque  non  carent  Basili- 


cae,  quamvis  sola  Ecclesia  sit  capax  conti- 
nendi  populum  confluentem. 

2.  Verum  si  Ecclesia  sit  nimis  angusla, 
nec  proinde  possit  sine  confusione  per  eam 
Processio  circumduci,  licet  ultra  progredi 
eamque  peragere  extra  per  plateam.  Addit 
Gavalerius  ad  hunc  locum  :  «  Idipsum  erit, 
si  Ecclesia  sit  quidem  ampla,  sed  interve- 
nienlium  admodum  IVequens  numerus».  Nec 
ego  dissentiam ;  finis  namque  Instructionis, 
quae  limitat  legem,  est  ne  confusio  fiat  et 
tumultus,  qui  semper,  sed  maxime  in  sa- 
cris  actionibus,  est  vitandus.  Sed  id  acci- 
deret  in  Ecclesiis  etsi  amplis,  si  nimia  es- 
set  frequenlia  conlluentis  populi,  ad  quem 
dirigendum  et  ordinandum  longe  maior  ex- 
tensio  necessaria  foret.  Quoniam  vero  non 
ante  omnes  Ecclesias  late  undique  exten- 
ditur  platea,  per  cuius  ambitum  circumdu- 
catur  Processio,  non  absonum  videtur,  imo 
consonum  fini  intento  ab  Instruclione  ap- 
paret,  si  ad  proximas  extendatur  vias  cir- 
cum  Ecclesias,  quantum  sufficit  ad  confu- 
sioneni  et  tumultum  vitandum.  Honestas 
vero  et  reverentia  debita  Sacramento  exigit 
iure  suo,  ut,  quatenus  Processio  ultra  Ec- 
clesiae  fores  extendatur,  nihil  profanum, 
nihil  indecens  occurrat,  nihil  omnino,  quod 
confluenti  populo  distractionis  occasionem 
praebeat;  quocirca  merito  iubet  Inslructio, 
ut,  siquae  sunt  Officinae  et  Artificum  di- 
versoria,  quae  usitato  vocabulo  Apothecas 
dicimus,  in  Iransitu  Processionis  claudantur. 

3.  Alterum  praeterea  mandat,  ut  viae 
mundentur,  quando  esca  dalla  Chiesa,  si 
fard  bev,  pulire  la  strada  della  piazza.  Nec 
lamen  necesse  est  doojorum  parietes  au- 
laeis,  sericis  pannis  pictisve  telis  vestiri  ; 
satis  erit,  si  virentibus  arborum  foliis  ster- 
nalur  semita,  per  quam  incedendum  est. 
Mundities  requiritur,  non  exlraordinarius 
ornatus.  Non  enim  ad  hanc  Processionem, 
quae  est  quid  accessorium  in  praepara- 
tionem  solemnis  Expositionis,  trahi  debet 
dispositio  Caeremi)nialis  Episcoporum  iib.  2, 
cap.  33,  num.  2,  nempe  «  ut  viae,  per  quas 
Processio  transire  debebit,  mundentur  et 
oinentur  aulaeis,  pannis,  picturis,  Horibas 
frondibusque  virentibus,  secundum  posse  et 
qualitaiem  loci  ».  Haec  autfm  (praeter  id. 
quod  spectat  viarum  nuinditiem  et  commune 
est  omnibus  Processionibus)  reservantur  Pro- 
cessioni  omnium  solemnissimae,  quae  fit  in 
Festivitate  SSmi  Corporis  Christi  et  per  se- 
quens  octiduum. 

4.  Satis  quoad  hanc  Instructionis  san- 
ctionem.  Sed  quoniam  nostri    Instituti    est 


—  79  — 


iiednm  persequi  ea,  quae  ad  Exposiliones 
pertinenl  Quadraginla  Horarum  sacrasque 
acliones,  quae  ad  eam  referunlur;  verum 
tliani  ea  simul  allingere,  ([uae  licet  ad  eas 
iKtii  sint  ordinata,  aliquain  tamen  relatio- 
iiem  habent;  ut  hoc  opus  nostrum  inser- 
vire  valeat  pro  nliis  Exposilionihus  et  Pro- 
cessionibus,  quae  cum  Sacramento  fiunt , 
(iperae  pretium  esse  ducimus  aliqua  sub- 
neclere  S.  R.  G.  Decreta,  quae  praecipue 
versantur  circa  ea,  quae  vitanda  sunt  in 
solemnibus  Processionibus  cum  Sacramento, 
(juae  plurimam  relationem  habent  ad  Gae- 
lemoniale  Episcoporum. 

5.  Opportune  notat  Gatalanus  ad  supra 
laudatum  Gaeremonialis  locum,  ut  s;  quae 
ad  ornatum  apponantur  per  viarum  tractum 
piclurae,  hae  nonnisi  sacra  et  religiosa  ex- 
bibeant,  piofanum  nihil;  ac  praeterea  omnia 
lionesta,  casta  et  munda  sint,  ila  ul  per  in- 
Legrum  viarum  ambitum  nihil  prorsus  sor- 
didi,  profani,  ludrici  indecorique  appareat. 
«  Gavendum  maxime,  inquit,  ne  in  hac  Pro- 
cessione  actus  scaenici,  vel  ludrici  et  in- 
decori  admisceantur  ».  Propterea  Sacra  Ri- 
luum  Gongregalio  in  Hispalen.  sub  die  21  la- 
nuarii  1690,  ad  5,  proposito  Dubio  :  «  An 
possit  et  debeat  Archiepiscopus  prohibere, 
ne  in  Festivilate  et  Oclav^  Gorporis  Ghristi 
fiant  in  Ecclesia  Gathedrali  saltus  seu  danze 
a  mulieribus  et  viris  personatis  pileis  coo- 
pertis  ante  Sanctissimum  Sacramentum,  non 
obslante  consuetudine  introducta  ?»  respon- 
dit  :  «  Posse  et  debere  »  (num.  ISil).  Quae 
enimReiigionemlaedunt,  nullaralione,  prae- 
texlu  aut  longaeva  immemoriali  consuetu- 
dine  praescribi  possunt. 

6.  Sed  eadem  Sacra  Gongregatio  morem 
omnino  abolendum  iussit  introductum  «  as- 
sociandi  Processiones,  quae  fiunt  in  Urbe  in- 
fra  hebdomadam  SS.  Gorporis  Ghristi  per 
pueros  utriusque  sexus  repraeseniantes  San- 
clorum  Martyria  et  Mysteria  :  in  una  Urbis 
sub  die  8  Martii  1667  ;  et  in  Mediolanen. 
die  5  Novembris  eiusdem  anni  1667,  ad 
Dubium  7  :  An  in  Processionibus  SS.  Sa- 
cramenti  in  die  solemnitatis  SS.  Gorporis 
Ghristi  eiusque  Oclava,  lum  aliarum  Gon- 
fralernilatum  etc.  permiltendum  sit,ut  Pueri 
Puellaeque  nedum  seplennio  minores,  sed 
Virgines  ultra  vigesimumannum,  magno  cum 
scandalo  Sanctos  Sanctasque,  eorumque  vi- 
tas,  miiacula  et  morles  repraesentantes  cum 
insignibus  eorumdem  Sanctorum  induant  et 
incedant»;  eadem  S.  G.  respondit:  Prohi- 
beri  (num.  1348  et  18Gi.).  Potiori  iure 
haec  et  similia  ab  huiusmodi  Processionibus 


arcenda  sunt ;  quandoquidem  eadem  S.  G. 
nec  permiltendum  censuil,  quod  deferanlur 
in  iisdem  insirumenta  Passionis.  Hinc  in  Ve- 
neta  17  tunii  1684,  proposito  Dubio  :  «  An 
in  solemni  Processione  SS.  Sacramenti  Eu- 
charistiae  tam  in  die  Gorporis  Ghristi,  quam 
in  maiori  hebdomada,  deferre  liceat  instru- 
menta  SSmae  Passionis  Salvatoris  Noslri  iesu 
Ghristi,  scilicet  fragmentum  SSmae  Grucis 
et  Spinas  etc.  »  respondit :  Negative  (num. 
1731). 

7.  Abusus  esi  non  ferendus,  quod  in  so- 
lemnitate  SS.  Gorporis  Ghiisti  Sacerdos  Sa- 
cramentum  processionaliter  deferens  non 
utatur  pluviali,  etiamsi  agatur  de  aliquo 
Regulari  Instituto,  quod  profitenles  eo  ne- 
queunt  uli ;  nam  hi  etiam  in  eadem  solemni- 
tate  et  per  octiduum  debent  in  Processione 
pluviale  adhibere-  Ideo  in  una  Congrega- 
tionis  Montis  Coronae  ad  Dubium  5  :  «  An 
liceat  non  habentibus  usum  pluvialis  in  die 
et  infra  Octavam  Gorporis  Ghristi  peragere 
Processionem  cum  SS.  Sacramento  ;  et  illud 
sine  pluviali  exponere?  »  S.  G.  sub  die 
22  lanuarii  1701 ,  respondit :  «  Negalive 
quoad  primam  partem  ;  et  quoad  secundam, 
non  posse  cogi,  idest  in  Expositione  SS.  Sa- 
cramenli  »  (num.  20G7).  Excitatum  idem 
dubium,  in  una  Ordinis  Minorum  Excalcea- 
torum  S.  Francisci  Provinciae  S.  Didaci  Hispa- 
len.,  Sacra  eadem  Gongregatio  respondit: 
«  Dandum  etservandum  esse  Decretum  ema- 
natum  pro  Gongregatione  Montis  Goronae  ». 
Quod  decretum  etiam  a  Religiosis  Excalce- 
atis  .  .  .  servari  mandavit.  Die  15  Maii  1756, 
(num.  ^440).  -  Quod  autem  nou  licet  iis, 
qui  ex  Instituto  pluvialis  usum  non  habenl, 
multo  minus  licebit  Glericis  Secularibus, 
prout  declaiavit  eadem  Sacra  Gongregatio 
in  una  Salutiarum  die  18  Decembris  1784 
(num.  2526). 

8.  Nedum  vero  in  hac  Processione  a  Ge- 
lebrante  assumendum  est  pluviale  ;  sed  lau- 
dabile  etiam,  quod  Ecclesiaslici  interessen- 
les,  sacris  veslibus  amicti,  supplex  agmen 
instruant.  Quoad  Dignilates  et  Ganonicos  Ga- 
ihedralium  id  servandum  omnino  est,  al- 
tenta  Gaeremonialis  Rubrica  lib.  2,  cap.  33, 
num.  5,  a  qua  recedere  nec  licel,  eliam 
vacante  sede,  aut  absente  Episcopo  ;  veluti 
pluries  declaratum  fuit  a  S.  R.G.Nulla  Lex 
est  quoad  alias  Ecclesias,  sed  non  repro- 
banda,  immo  potius  commendanda  est  con- 
sueludo,  ubi  haec  fit  Processio,  ut  Eccle- 
siastici  viri  Gasulas  et  Dalmaticas,  Ordini 
quo  insigniti  sunt  convenientes  assumant  ; 
quod   probatum    video    ab  eadem  S.  R.  G. 


die  20  Maii  1741,  in  una  Nuceriae  Pagano- 
riim  (nuin.  rMi/,).  In  his  aulem  Pi-ocessio- 
nibus  non  ferendus  abusus  irrepsil  (ulinam 
vero  eliam  in  aliqua  Galhedrali  non  irrepsis- 
setl)  ui  seliganlur  pro  EcclesiasLicorum  co- 
milatu  p  iramenla,  quae  raagis  preliosa  sunt 
nulla  habila  ralione  coloris  solemnitali  con- 
venientis.  Saepe  quippe  vidimus  in  tanta 
celebritate  Mysterii  Gasulas  et  Dalmaticas 
adhiben  rubei  coloris,  quia  auro  pliirirao 
argenloque  conlexlas;  el  pararaenla  coloris 
albi  non  habebanlur  aeque  pretiosa.  Id  est 
prorsus  indignum  et,si  Ecclesiasticarum  Le- 
gum  sprelum  non  securafert,  crassam  tamen 
ignorantiam  demonslrat.  Gaeremoniale  Epi- 
scoporum  loc.  cit.  Sacras  Vestes  exigit  albi 
coloris;  sed,  etiamsi  haec  deesset  Rubrica, 
legem  dat  qualitas  solemnitalis,  cui  unus 
convenit  color  albus.  Alba  igitur  sint  talia 
indumenta,  dummodo  raunda  el  decentia, 
licet  nec  auro  argenloque  conlexta,  nec 
phrygio  opere  elaborala. 

9.  Sed  et  alium  abusum  damnavit  ea- 
dem  Sacra  Rituum  Gongregatio  in  Hispalen. 
sub  die  21  lanuarii  1690,  ad  4,  deferendi 
in  Processione  SS.  Gorporis  Ghristi  sellas, 
seu  scabella,  in  quibus  assideant  Gelebrans 
et  Ministri  Sacri,  dum  religiosura  agmen 
consistit.  Dubium  hoc  erat:  «  An  celebrante 
Archiepiscopo,  seu  solum  assistente,  vel 
etiam  ipso  absente,  liceat  Subdiacono  asso- 
cianti  Grucem  Gapituli,  nec  non  Sacerdoti 
celebranti,  ac  Diacono  et  Subdiacono  ipsi 
assistcnlibus  in  Processione  SS.  Gorporis 
Ghristi,  adducere  facere  post  se  scabella  seu 
sedes  ornatas  brachiis,  quas  imperiales  vo- 
canl,  in  quibus,  quando  Processio  deline- 
tur,  solent  assidere.  El  responsum  fuit : 
«Negative  etiamsi  deferanturadornalum  tan- 
tum».  Reproposita  causa  die  22  lan.  1695, 
Sacra  Congregatio  stetit  in  decisis  ;  et  ad- 
didit :  «  Insinuandum  etiam  Archiepiscopo, 
ut  ob  reverenliam  ipse  quoque  abstineat» 
(nura. -ISJt  et  1D19). 

10.  In  omnibus  vero  Processionibus  cum 
Venerabili  Sacraraenlo,  non  aliter  licet  istud 
deferre,  nisi  manibus  Sacerduiis,  non  ob- 
siante  qualibet  consuetudine  in  contrarium. 
Ita  in  Syracusana  Modicae  sub  die  2  lu- 
nii  1618,  Sacra  Gongregatio  proposito  Du- 
bio  i-espondil :  «  Servandara  esse  disposi- 
lionem  Libri  Gaeremonialis,  ut  scilicet  San- 
ctissimum  Sacraraenlum  a  Gelebrante  pro- 
priis  manibus  deferatur,  non  obsiante  quavis 
contraria  consuetudine,  quam  abusum  decla- 
iMvil  »  (num.  305).  Et  etiam  expressius  in 
una  Syracusana  sub  die  24  lulii  1638.  Nam 


80   — 

rogata  Sacra  RituuniGongregaliosuper  inlel- 
ligentia  Decreti,  proposito  Dubio:  «Anprae- 
dictum  SS.  Sacramentura  sit  deferendum  ma- 
nibus  tanlum  unius,  an  veio  plurium  Sa- 
cerdotum,  in  Terra  Miniae,  in  qua  viget 
etiam  hodie  consueludo,  quod  deferatur 
humeris  quatuor  Sacerdolum ,  respondit  : 
SSmum  Eucharistiae  Sacramentum  non  Sa- 
cerdolum  humeris,  sed  manibus  dumtaxal 
illius,  qui  solemniter  celebravit  in  dicta  so- 
lemnilate,  deferendura  esse  »  (num.  652). 
Nec  aliler  responderal  sub  die  2  Augu- 
sti  1631,  declarando  consuetudinem  illam 
abusum  omnino  lollendum  (num,  575).  Vi- 
deri  etiam  polest  novissimum  Decretum  in 
Brugnalen.  die  14  Maii  1803  (nura.  2557). 
Porro  Gelebrans,  etsi  Episcopus,  pedibus  in- 
cedens  deferre  Sacramentum  debet ;  et  no- 
toiium  est  nunquam  licuisse  nec  licere  ei 
uti  sede  portalili;  ut  respondit  eadem  Sa- 
cra  Rituum  Gongiegatio  in  Meliten.  18  la-* 
nuarii  1653  (num.  943).  Quod  si  non  licet 
humeris  Sacerdotura  circumferre  Sacramen- 
tum  in  quadara  niachina  collocatum,  multo 
minus  ferendum  esl,  quod  Feria  VI  in  Pa- 
rasceve  deferalur  vel  in  quadam  bara  per 
qualuor  Sacerdotcs,  vel  ab  uno  in  quadara 
capsula  ad  modum  tumuli  forraata.  Idcirco 
utruraque  omnino  vetuil,  ut  abusum  into- 
lerabilera,  eadem  Sacra  Gongregatio  in  Gor- 
cyren.   13  Marlii  1632  (num.  586). 

11.  Altera  se  offert  quaestio,  videlicel: 
Nura  Dignitales  et  Ganonici,  qui  es.  privi- 
legio  habent  usura  Pontificalium,  in  soleinni 
Processione  Gorporis  Ghristi  possint  Mitra 
caput  opeiire,  vel  potius  Leneantur  manu 
eamdera  gestare?  Quid  iuris  sit  inquirere 
non  est  opus,  poslquam  S.  R.  G.  aperto 
capite  incedendum  esse,  semel  et  iterum 
decrevit;  contrariamque  consuetudinera,  etsi 
iramemorabilem,  tainquam  abusum  non  fe- 
rendura  et  oranino  eliininandura  declaravit. 
Ganonici  Anneciensis  Ecclesiae,  qui  ab  im- 
meraorabili  in  hac  Processione  Mitram  in  ca- 
pitedeferre  consueverant,dubitaniespostea, 
nura  talis  consuetudo  retinenda  tuto  esset, 
Dubiuin  exposuerunt  Sacrae  Rituum  Gongre- 
gationi,  eam  roganLes  uL  id  eis  licere  be- 
nigne  declarare  dignaretur.  Sacra  Riluum 
Gongregatio,  nulla  habita  ratione  irame- 
morabilis,  absolute  respondit  :  *Non  posse  : 
ac  insuper  addidit  :  et  abusum  esse  tollen- 
dum.  Iia  die  13  lunii  1682  (num.  l(>^>0); 
et  in  Urbinaten.  sub  die  29  lanuaiii  1752, 
ad  Dubiura  13  :  «  An  dicLae  Dignitates  et 
Ganonici  (Ponliticalium  privilegio  ditati)  in 
Processionibus  SS.  Gorporis  Chrisli  incedere 


81 


possint,  capite  Mitra  cooperto  ?  »  respon- 
sum  fuil:  Negalive;  el  amplius  (n.  2418). 
Palet  igilur  a  Dignilatibus  el  Ganonicis  Pon- 
lificalium  usum  habenlibus,  Mitram  manu 
esse  gestandam,  ut  ab  aliis  fit  quoad  bire- 
Uim.  Gum  autem  praefata  Decreta  salis  sint 
ilara,  nec  dubitandi  aul  interpretandi  lo- 
cum  relinquant,  oliosum  esset  scrutari :  num 
Milra  semper  haberi  debeat  tamquam  sa- 
crum  Ponlificale  induraenlum;  et  non  po- 
lius  quandoque,  ut  distinctivum  et  honori- 
ficum  capitis  ornamentum  ?  Eslo  quod  Mitra 
sacris  veslibus  adnumeretur  quoad  Episco- 
pos  et  alios,  qui  a  iure  habent  Ponlificalium 
usum ;  quamobrem  peculiaris  habetur  be- 
nedictio  Mitrae  in  Pontificali  Romano,  et 
peculiaris  item  monitio,  dum  capiti  impo- 
iiitur:  quoad  Ganonicos  tamen  et  Dignitutes, 
quibus  ex  privilegio  dalus  est  Mitrae  usus 
loco  bireti,  haud  haec  videtur  Pontificalibus 
veslibus  adnumeranda,  cum  nulla  adhibea- 
lur  vel  sit  pro  eadem  in  libris  ritualibus 
peculiaris  benediclio,  sed  potius  habenda 
lamquam  simplex.  nudumque  honorificum 
ornamentum  ad  operiendum  caput,  dum 
licel,  vice  bireti.  Atqui  interessentes  Pro- 
cessioni  Gorporis  Ghristi  nequeunt  birelum 
capili  imponere;  ita  etiara  nec  Mitrara,  qui 
ex  privilegio  habent  eiusdem  usum.  Pluri- 
bus  id  possem  demonstrare,  si  mei  instituti 
ralio  id  pateietur.  De  Milra  siquis  plura 
velit,  consulere  polerit  «  Gard.  Bona,  Rer. 
Liturg.  lib.  1,  cap.  24,  §  14;  et  Rober- 
lum  Sala  ad  hunc  locum,  Galalanum  in  Pro- 
leg.  ad  Pontifical.  c.  XIX,  Dominicum  Giorgi 
de  Liturgia  Romani  Ponlificis  lib.  1,  c.  26, 
Macri  in  Hieroiexico;  et  Du-Gangium  in 
Glossario  verbo  Mitra». 

12.  Quaeri  modo  posset :  num  in  sole- 
ranissima  Processione  SSmi  Gorporis  Ghristi 
liceat  pausare  per  viam,  in  aliquo  erecto 
Altari  S:'cramentura  deponere  ;  et  toties  quo- 
ties  Altaria  occurrunt  et  pausalio  fit,  prius- 
quara  reassumatur  Processio,  beuedictionem 
populo  impertiri  ?  Quod  in  aliqua  Ecclesia 
vel  Altari  in  via  erecto  possit  lantisper  Sa- 
craraentum  deponi,  nemini  dubium,  dum- 
modo  tamen  non  saepe  fiat.  Ita  disponit 
Caeremoniale  Eiiiscoporuiu  lib.  2,  cap.  33, 
num.  22.  «  Si  longior  fueril  Processio,  pote- 
rit  Episcopus  in  aliqaa  Ecclesia  et  super 
illius  Allare  deponere  SS.  Sacramentum  et 
aliquanlulum  quiescere ;  el  ibidem,  ante- 
quam  discedat,  thurificare  SS.  Sacraraen- 
lum  et  Oraiionera  de  Sacraraento  cantare  : 
quod  tamen  non  passim  in  singulis  Eccle- 
siis,  vel  ad   singula    Altaria,    quae    forsilan 


per  viam  constructa  et  ornata  reperiantur, 
faciendura  est,  sed  semel  lantura  vel  ite- 
rum  arbitrio  Episcopi».  Quod  pariter  fieri 
potesl,  si  Sacramenlum  deferatur  a  siraplici 
Sacerdote.  Nara  Sacra  Rituura  Gongregatio, 
rogata  in  Albinganen.  sub  die  10  lulii  1677: 
«  An  in  die  soleranilatis  et  octava  Gorporis 
Ghiisti  possint  Parochi  Seculares  et  Regu- 
lares,  deferentes  SS.  Sacraraentura  proces- 
sionaliter,  deponere  idera  Sacraraentum  in 
aliqua  Ecclesia,  seu  super  Altare  fieri  soli- 
tum  per  vias  ad  instar  Episcoporum  ? »  re- 
spondit:  Posse  (nura.  1596). 

13.  At  in  eo  residet  difficultas  :  num  , 
priusquara  reassuraatur  Processio,  irapertiri 
debeat  benedictio  populo  ?  Negalive  respon- 
dendum  esse  suadet  praefata  Caeremonialis 
regula,  quae  deponi  permiltens  Sacraraen- 
tura  in  aliquo  Altari,  ut  tantisper  quiescat 
viresque  reassumat  Episcopus  vel  Sacerdos, 
nil  prorsus  habet  de  benedictione.  Non  in- 
ficior  arguraenlura  hoc  negativura  esse,  ve- 
rum  positivum  evadit,  postquam  Sacra  Ri- 
luura  Gongregatio  regulam  declaravit.  Si- 
quidem,  exorto  Dubio :  «  An  in  Processio- 
nibus,  in  quibus  per  ipsas  (Dignitates  Ga- 
thedralis)  deferlur  SS.  Sacraraentura,  dum 
contingil  illud  poni  super  Allaribus,  quae 
eriguntur  per  viam,  spectet  dare  populo 
benedictionem  ante  eadera  Altaria,  Parochis 
vel  Regulaiibus  ea  erigentibus ;  an  polius 
ipsisraet  Dignitatibus?»  Respondit  non  di- 
recte  ad  dubium,  sed  declaravit:  « In  hoc 
servanda  esse  Gaereraonialis  praescripta;  et 
semel  tantum  elargiendara  esse  populo  bene- 
dictionem  iri  fine  Processionis».  Quaraquara 
vero  haec  regula  sit,  paulatira  taraen  con- 
trarius  raos  invaluit,  qui  universalis  evasit; 
et  modo  si  occurrunt  Altaria  per  viam,  vel 
pausatio  fial  in  aliqua  Ecclesia,  priusquam 
reassumatur  Processio,  Gelebrans  benedictio- 
nem  cum  Sacramento  imperliri  solet.  Ab- 
sit  ut  morem  hunc  a  Praesidibus  non  im- 
probatum  suggillera  :  duo  tamen  advertenda 
esse  reor.  Primum:  ut  saltem  servelur  re- 
gula  Gaeremonialis,  quod  non  quolies  Ec- 
clesiae  vel  Allaria  occurrant,  pausatio  fiat, 

'sed  tantum  semel  et  iterum,  Secundum  , 
quod  si  per  viara  extruantur  Altaria,  ea  sint 
decenter  ornata;  el  inaxime  opportunum 
foret,  ut  aliquis  probus  caereraoniarum  pe- 
rilus  in  id  auctoritate  Praesidura  invigilaret. 

14.  Et  revera  ipsa  Sacra  Rituura  Gon- 
gregatio  inductura  raorera  approbasse  vide- 
tur;  etenim  ad  dubium:  «  An  liceat  Patri- 
bus  Garmelitis  in  Processione  Gorporis  Ghri- 
sti  ingredi  Ecclesiara  Monialium  S.  Stephani 


—  82  — 


et  ibidem  benedictionem  impertiri  eisdem 
Monialibus,  et  deinde  populo  ?  Respondil : 
Licere  Palribus  Carmelitis  ingredi  Eccle- 
siam  Monialium,  accedente  consensu  Epi- 
scopi,  ibique  impertiendam  esse  unicam  be- 
nediclionem  Monialibus».  Alque  obiter  no- 
tandum  Sacram  Congregationem  huiusmodi 
responso  damnasse  abusum  in  aliquibus  Mo- 
nialium  Ecclesiis  inductum,  elargiendi  du- 
plicem  benedictionem,  primum  versus  Mo- 
niales,  dein  versus  populum,  quod  lamen 
expressius  fecit  generali  decreto  in  una  Ur- 
bis  et  Orbis  die  11  Dec.  1773  (num.  2499): 
sed  de  hoc  infra. 

15.  Ex  quibus  aliisque  Decretis,  quae 
loco  magis  opporluno  indicabimus,  patet 
removenda  ab  huiusmodi  Processionibus, 
tum  quae  sacris  ritibus,  Ecclesiae  regulis 
receptisque  moribus  adversantur;  tum  quae 
curiosilalem  polius  excitant,  quam  devotio- 
nem  foveant;  tum  ea  polissimum,  quae  sa- 
crae  illius  aclionis  sunl  prorsus  indigna. 
Optandum  sane,  ut  Processiones  omnes,  in 
quibus  defertur  Sacramentum,  ac  praeser- 
tim  illa  solemnissima,  in  qua  recolitur  me- 
moria  Passionis  eius,  qui,  pridie  quam  pa- 
teretur  tantum  Sacramenlum  inslituens,  ma- 
gnum  sui  amoris  pignus  nobis  reliquit,  ila 
peragerentur,  ut  omnes  concordi  religionis 
affectu  ad  illud  speciali  cultu  adorandum 
convenientes  nullam  in  externae  pompae 
apparalu  occasionem  distractionis  invenirent, 
nihil,  quod  ad  Ecclesiae  leges  non  sit  com- 
positum  1  Obtineri  id  poterit,  si  cuncta  ad 
probatos  receptosque  ritus  conformentur : 
et  Ecclesiastici  Praesules  solliciti  sint,  ne 
inducantur  abusus  et,  siqui  irrepserunt,  con- 
tinuo  removeanlur. 

§  XXII. 

«  Se  vi  saranno  istituite  Gonfraternite  di 
«  Secolari,  o  siano  vestili  di  sacco  o  no  , 
«  tanto  i\  guardiani  ed  OfBciali  di  esse,  quanto 
«  li  Confrali  anderanno  unitaraenle  in  corpo 
«  avanti  il  Clero  Secolare  o  Regolare,  che 
«  vi  sara,  al  quale  dovranno  sempre  ce- 
«  dere  il  luogo  piu  degno :  di  piu  espres- 
«  samente  si  comanda,  che  li  Guardiani  o 
«  allri  OfBciali  di  essa  non  ardiscano,  solto 
«  qualsivoglia  pretesto  di  consueludine  o 
«  altro,  di  andare  dopo  il  baldacchino  sotto 
«  la  pena  di  venticinque  scudi  a  ciaschedun 
«  Fratello,  Guardiano  o  Ofliciale  della  Con- 
«  raternita,  il  quale  contravvenisse  alla  pre- 
«  sente  disposizione,  in  conformita  dell'  e- 
«  ditto  pubblicato  l'anuo  1689;  la  qual  pena 


«  di  scudi  venticinque  si  dovrSi  applicare 
«  alla  medesima  Confraternita,  se  sara  po- 
«  vera,  o  al  Monte  del  SSmo  Viatico  a  No- 
«  stro  arbilrio.  Monsig.  Primicerio  per6  do- 
«  vra  andare  dopo  il  baldacchino  vestito 
«  senza  sacco  coll'abito  suo  prelalizio  e  col 
«  rocchetto,  se  n'avra  I'uso.  Possono  bensi 
«  li  detli  Officiali  portar  Taste  del  baldac- 
«  chino,  officio  molto  decoroso,  per  il  quale 
«  dice  il  Ceremoniale  de' Vescovi  lib.  2, 
«  cap.  33:  Deputentur  nobiles  viri,  Baro- 
«  nes  etc.  ». 

1.  Nedum  Clerus  Ecclesiae,  in  qua  fit 
Expositio,  adscriptus  vel  adscilitius,  Proces- 
sioni  debel  interesse,  verum  etiam,  siquae 
in  eadem  vel  infra  eius  limites  erectae 
sunt  laicorum  Sodalitales,  quod  praesertim 
de  iis  est,  quae  sub  Sacramenti  titulo  mili- 
tant;  et  ideo  sunt  institutae,  ut  Parochiis  in 
delatione  SSmi  Sacramenli  ad  infirmos  et 
publicis  Processionibus  inserviant.  Hoc  au- 
tem  intercedit  discrimen  quod  Clerus  o- 
mnino  tenetur  in  eo  saltem  numero,  quem 
Instructio  praescribil:  Sodalitates  vero  non 
aeque  omnes  ad  hanc  interessentiam  co- 
gunlur,  ut  palel  ex  diversis  dicendi  for- 
mulis,  quibus  ulitur  Instruclio.  Non  enim 
omnes  eodem  modo  servitium  praestare  de- 
bent  Parochiis  et  Ecclesiis  raaioribus,  sed 
et  nonnullae  sunt,  quae,  salvis  iuribus  pa- 
rochialibus,  praeeminentiis  etsubiectionibus, 
quae  enumeranlur  in  generali  Decrelo  diei 
10  Decembris  1703  (num.  21.i3) :  in  re- 
liquis  sunt  prorsus  independentes.  Idcirco 
ila  intelligendam  Instructionem  puto,  ut  eas 
Sodalitates  respiciat,  quae  vel  in  eadem  Ec- 
clesia  erectae  sunl,  vel,  etsi  habeanl  Ora- 
torium  separatum,  eidem  sunt  peculiariter 
adscriptae  eiusdemque  servitio  addictae;  et 
has  crederem  eximi  non  posse  ab  interventu; 
quoad  alias  vero,  in  facultate  relinqui.  Hanc 
distinctionem  comprobat  praxis  universaliter 
recepta.  NoLandum  tamen  quoad  Sodalitates 
non  subiectas,  quod,  si  interesse  cupiant, 
non  aliter  poterunl,  nisi  obtento  consensu 
ab  Ecclesiarum  Praesidibus  ;  et  sub  iis  le- 
gibus,  qnas  iidem  Praesides  imponere  ne- 
cessarium  aut  aequura  duxerinl. 

2.  Quatenus  vero  aliqua  intersit  Soda- 
litas,  haec  anle  Clerura  Secularem  incedere 
debebit;  et  huic  digdiorem  ac  nobiliorem 
locura  relinquere:  eiusdera  sodales  non  con- 
fuse  procedant,  sed  ordinate,  unitamente 
in  corpo.  De  ordine  in  Processionibus  ser- 
vando  inter  Confiaternitates,  Reguiares  et 
Clerura  Secularera,  clara  est  lex  Caeremo- 
nialis  Episcoporum  Hb.  2,  cap.  33,   §§  3 


—  83 


et  5;  et  S.  R.  C.  in  Messanen.  7  Augu- 
sti  1621  edixit :  «  Servandam  esse  dispositio- 
nem  Caeremonialis  Eplscoporum,  utnempe 
in  Processionibus  ante  Regulares  incedant 
Gonfraternitates  Laicorum,  quos  sequanlur 
iidera  Regulares,  postremo  digniorem  lo- 
cum  obtineat  Glerus  Secularis  (num.  38D). 
Absit  quod  Oflficiales,  quos  Guardianos  et 
Priores  vocant,  indebilum  sibi  usurpent  lo- 
cum  post  baldachinum,  vel  immediate  ante 
post  Glerum.  Id  eis  omnino  interdicitur , 
non  obslante  quacumque  consuetudine  quae 
abusus  est  et  coiTuptela  omnino  abolenda : 
possunt  lamen  ad  baldachini  latera  cum  in- 
tortitiis  hinc  inde  incedere,  quemadmodum 
supra  opportune  notatum  est.  Soli  Primi- 
cerio  datum  est  sacram  actionem  sequi  post 
baldachinum,  dumraodo  lamen  habitu  Prae- 
latitio  indulus  sit.  Haec  exceptio  favore  Pri- 
micerii  conformis  est  disposilioni  Caeremo- 
nialis  Episcoporum,  laud,  cap.  33,  ubi  eos 
inter,  qui  locum  habere  possunt  post  bal- 
dachinum  adnumerantur  Praelati;  qui,  (nisi 
aliqua  dignilate  fuigeant,  vel  Episcopo  su- 
periores  sint,  quibus  convenit  ususGappae), 
in  habitu  Praelalilio  ordinario  debent  ince- 
dere.  Verumtamen  si  Primicerius,  etsi  Prae- 
latus,  non  Praelalitia  veste  indutus,  sed  pro- 
pria  Sodalitatis,  quem  Saccum  dicunt,  in- 
teresse  velit,  privilegium  amittel ;  et  di- 
gniorem  locum  inter  Sodales,  quibus  praeest, 
occupabit.  Glara  est  enira  tara  Gaeremonialis 
dispositio,  quam  Inslructionis  regula,  quae 
habitum  Praelatitium  requirunt. 

3.  Id  autem  peculiare  habet  sanctio 
haec,  quod  ad  hanc  Processionera  admiltit 
tam  Sodaiitales  illas,  quae  propriura  ha- 
bent  habilum,  quo  ab  aliis  distinguuntur 
unumque  corpus  componunt,  quara  alias, 
quibus  Sodales  intersunt  ordinario  decenti 
habitu  induti.  Ita  dura  soleranis  Expositio 
Quadraginta  Horarura  fit  triduo  Quinquage- 
simae  in  Templo  Farnesiano  ab  Auguslis- 
simo  Norainis  lesu  titulo  nuncupato ,  pia 
Nobiliura  Societas  ibi  erecla,  quae  sumptus 
facit,  Processionem  instruit,  quin  tamen  ha- 
bitu  distinguatur,  sed  Ecclesiaslici  talarera 
induunt  vestera,  Laici  vero  in  proprio  ac 
decenli,  qui  eis  convenit,  habitu  incedunl; 
omnesque  simul  unum  corpus  unitim  con- 
stituunt,  propriura  in  Processione  occupant 
locura,  nec  cura  aliis  de  populo  confundun- 
tur.  Quaraquam  vero  haec  regula  quoad  Ur- 
bem  servanda  sit,  eamdem  eliam  ad  alias 
Ecclesias  exlendi  posse  iure  exislimo,  tum 
quia  laudabile  est,  quod  Inslructio  ubique 
vim  saltem  direclivam  obtineat;   tura   quia 


dignum  est,  ut  maior  sit  illorum  copia,  qui 
ad  honorandum  Sacramentura  conveniunt. 
Gavendum  tamen  est,  ut,  si  alicubi  aliqua* 
adsit  Sodalitas,  quae  peculiari  veste  non 
distinguatur,  omnes  Gonfratres,  iuxta  loco- 
rum  el  personarum  condilionem,  decenti 
habitu  induti  intersint;  ne,  dum  actum  re- 
ligionis  et  cultus  exercent,  illis  praebeant 
occasionem  distractionis  et  risus. 

4.  Advertendum  praelerea  est,  quod  , 
ubi  plures  Sodalitates  conveniunl,  circa  prae- 
cedentiam,  servari  debet  Gonstilutio  s.  m. 
Gregorii  XIII,  quae  praediligit  illos,  qui  prius 
vestes,  quas  Saccos  dicunt,  adoptarunt;  ut 
videre  est  ex  Decretis  Sacrae  Rituura  Gon- 
gregationis.  Quaedam  taraen  privilegia  su- 
pra  alias  in  oranibus  Processionibiis,  quae 
liunt  cum  Sacramento,  conceduntur  Siodali- 
talibus  illis  quae  sub  eo  titulo  sunt  insti- 
tutae.  Quod  si  aliqua  intersit  Societas  sine 
saccis,  sed  in  habitu  ordinario,  haec  nec 
Grucem  deferre  potest,  nec  ullara  piaece- 
dentiara  habere  supra  alias ;  veluti  eadera 
Sacra  Gongregalio  declaravit  in  Bononien. 
die  9  Decerabris  1617  (nura.  35D).  In  Pro- 
cessione,  de  qua  agimus  difficile  est,  ut  plu- 
res  Sodalilates  conveniant;  verura  frequen- 
ler  accidit  in  soleranissimis,  quae  fiunl  in 
Festo  SSmi  Gorporis  Ghristi  et  per  Octa- 
vam  ;  idcirco  bene  est,  ut  ad  quaestiones , 
quae  non  raro  insurgunt,  amputandas,  in 
promptu  sint  quae  indicavimus  Decrela. 

5.  Equidera  P.  Merati  parl.  4,  tit.  12, 
n.  13,  ad  Rubricas  Missalis:  Sodalilatibus , 
quae  propriura  non  habent  habitura  quo 
distinguantur,  nec  locum  assignat,  sed  cum 
populo  confundit:  «  Primo  procedant  Gon- 
fraternitales  Laicorura,  si  adsint ;  el  si  utan- 
tur  proprio  et  particulari  habitu  Gonfrater- 
nitatis,  alias  enira  nullum  habere  debenl 
locum  parlicularem  ».  Ibi  Meratus  loquitur 
de  solemni  Processione,  quae  fit  in  Festo 
SSmi  Gorporis  Ghristi.Gelebritas  Soleranitatis 
et  raagna  porapa,  qua  circumducitur  Sup- 
plicatio,  in  causa  forle  sunt,  cur  ipse  opi- 
naret  non  alios  locum  distinctum  sibi  vin- 
dicare  praeter  illos,  qui  nedura  unum  cor- 
pus  efficiunt,  sed  etiara  uniforrai  poeniten- 
tiae  habitu  a  ceteris  discrirainantur.  Haec 
taraen  regula,  quatenus  generatim  admit- 
lenda  forel,  trahi  nequit  ad  Processiones 
minus  solemnes  el  signanter  ad  eam,  de  qua 
agimus;  dum  noslra  Instructio,  secus  dispo- 
nendo,  unitim  Gonfiatres  incedere  iubet  , 
vel  peculiari  utanlur  habitu,  vel  ordinario. 
Quaraquam  si  meum,  quicumque  sit,  sen- 
sura  promere  licet,  crederera  posse   regu- 


lam  Instnictionis  exlendi  eliam  ad  solemnes 
Processiones  Corporis  Chrisli;  dumraodo  ta- 
men,  qui  ordinario  habilu  utunlur,  locum 
cedanl  Confralernilatibus,  quae  peculiarem 
habenl  et  proprium,  devote  ac  decenter 
incedant  el  non  utantur  Vexillo,  seu  Cruce, 
cum  vel  sine  velo  appenso,  ut  Sacra  Riluum 
Congregatio  edixit  in  Decreto  supralaudato. 
Equidem  pia  Nobilium  Sodalilas,  quae  in 
Farnesiano  Templo  erecta  est,  tametsi  pe- 
culiari  habitu  non  distingualur,  nihilominus 
erigilCrucem.  Verum  aut  privilegio  id  est 
referendum,  vel  longaevae  consuetudini, 
quae,  dum  laudabilis  et  rationabilis  est,  vipa 
legis  obtinet,  sed  contra  regulam  nequit  in 
exemplum  afferri. 

6.  lubel  Instructio,  ut  supra  vidimus  , 
ne  Sodalilatum  Guardiani  ac  digniores  Of- 
ficiales  locum  sibi  usurpent  post  baldachi- 
num,  neque  audeant  Sodales  incedere  prope 
Sacramentum  post  Clerum.  Sed  praelereun- 
dum  non  est  hic  Decrelum  Sacrae  Rituum 
Congregationis,  quae  alium  damnavil  abu- 
sum:  reprobavit  nempe  ac  aboleri  manda- 
vil  consueludinem  vigentem,  quod  in  Pro- 
cessionibus  Sanclissimi  Sacramenli  post  Cle- 
rum  unus  vel  duo  ex  Confratribus  incede- 
renl  immediate  anle  SSmum  Sacramentum 
cum  campanulis.  Hoc  Decrelum  inservire 
polest  pro  regula  in  aliis  casibus,  in  quibus 
Sodalitates  Laicorum  sub  uno  aliove  prae- 
textu  se  cum  Clero  miscere,  vel  indebilum 
locum  occupare  tentarent. 

7.  Quamquara  vero  eadem  instructio 
comminatione  poenarum  illorum  coerceat 
licentiam,  qui  secus  fecerint;  Guardianis 
tamen  et  aliis  dignioribus  Officialibus  con- 
cedit  perhonorificum  munus  deferendi  ha- 
stas  baldachini ;  ad  quod,  iuxta  Caeremo- 
niale  Episcoporum  lib.  2,  cap.  33,  §  13: 
in  Processione  SSihi  Corporis  Christi  de- 
putantur  Nobiles  viri  seu  Barones.  Ne  au- 
tem  oriantur  iurgia  et  dissidia  circa  ordi- 
nem,  quem  tradit  idem  Caeremoniale  Epi- 
scoporum  lib.  1,  cap.  14,  %  2:  hoc 
est,  ut  dignior  ferat  primam  hastam,  quae 
prima  est  ante  Celebrantis  dexteram;  se- 
cundus  alteram,  quae  prima  est  ante  Ce- 
lebranlis  sinislram  ;  tertius  aliam,  quae  sub 
prima  est  a  parte  dextera ;  quartus  aliam, 
quae  succedit  primae  a  parte  sinistra  ;  quin- 
tus  tertiam  hastam  a  parte  dextera;  sextus 
tertiam  a  parte  sinistra;  et  sic  deinceps, 
ita  ut  minus  digni  habeant  postreraas  hastas 
post  tergum  Celebrantis. 

8.  Pauca  quaedam  hic  addere  iuvat, 
quae  opportuna  videnlur,  licet  de  his    In- 


structio  expresse  non  agat.  Hisce  Proces- 
sionibus  quandoque  sponte  intersunt  non- 
nulli  pii  viri,  plurimi  etiam  mittuntur  a 
Cardinalibus  et  Proceribus  ex  eorum  do- 
mesticorum  numero  cum  intortitiis.  Facile 
postremos  inter  hos  contentiones  excitantur 
de  praecedentia:  ad  has  penitus  oblruncan- 
das,  pluriraum  expedirel,  si  ad  omnes  in- 
distinctim  Processiones,  et  praesertim  ad 
illas  pro  Expositione  et  Reposilione  Sacra- 
menli  in  Oratione  Quadraginta  Horarum, 
quaedam  extenderentur  ex  illis  regulis  , 
quas  servandas  iussit  Innocentius  XII  et  ite- 
rum  confirmavit  ac  evulgari  mandavit  Cle- 
mens  XIII  anno  eius  Pontificatus  primo,  dum 
solemniter  defertur  Viaticum  ad  infirmos. 
Opportunum  ducimus  hic  illam  excribere  , 
quae  ad  hanc  rem  propius  pertinet.  «  Ita 
§  28:  Appresso  allo  stendardino  comincie- 
ranuo  a  venire  i  Laici  di  cappa  corta,  con 
in  mano  le  torcie  accese;  chi  va  a  deslra, 
porlera  colla  mano  deslra  la  torcia,  chi  a 
sinistra  colla  sinistra.  Questi  Laici  per6  an- 
deranno  alla  rinfusa,  cio6  senza  precedenza 
veruna  fra  loro,  ancorch^  essi  fossero  di 
qualsivoglia  grado  o  condizione;  e  quan- 
tunque  fossero  Servitori,  Gentiluomini  ed 
Ufficiali  di  qualsivoglia  gran  personaggio  : 
intendendo  espressamente  anche  ci6,  se  fos- 
sero  i  medesimi  familiari,  non  che  Servi- 
tori,  Parafrenieri  di  Nostro  servizio.  Ande- 
ranno  dunque  i  Laici  suddetti  di  cappa  corta 
a  due  a  due  come  si  trovano  a  caso;  e  come 
disporra  di  essi  chi  ha  il  peso  d'ordinare  la 
Processione.  Non  riproviamo  per6,  che  i 
Servitori  del  medesmo  Padrone  vadano  in- 
sieme,  senza  mescolarsi  coi  Servilori  d'altri: 
raa  si  proibisce  bensi  che  i  Servitori  di  un 
Padrone,  qualunque  sia,  volesseio  la  pre- 
cedenza  sopra  li  Servitori  d'altri  per  qual- 
sivoglia  preteslo.  Comandando  Nostro  Si- 
gnore  espressamente,  che  in  in  queste  Pro- 
cessioni  del  SSmo  Viatico,  si  abbia  da  in- 
tervenire  per  pura  devozione  e  senza  pre- 
tensione  veruna  di  luogo  ecc.  ». 

9.  Sed  illud,  utinam  non  frequenter  ! 
accidit  incomraodum,  ul  inter  varias  Soda- 
litates,  praecipue  in  solemnibus  Processio- 
nibus,  orianlur  aemulationes,  non  tantum 
circa  praecedentiara,  cui  satis  provisum  est 
per  Constilulionem  Gregorii  XIII,  Caeremo- 
niale  Episcoporum  et  Sacrae  Rituum  Con- 
gregationis  Decreta;  sed  circa  extrinsecum 
apparatum,lurainum  copiam,  musicorum  con- 
centus  et  similia;  quae  lantum  abest,  ut 
devotionem  concilienl,  ut  imo  saepe  saepius 
perniciosa  sint  semina  dissidiorum.  Ad  hu- 


85 


iusmodi  awertenda  mala,  quae  ut  plurimum 
non  leve  afferunt  animabus  detrimentum 
cum  religionis  et  cultus  dispendio,  exci- 
landa  foret  Paslorum  sollicitudo,  ul  cerlam 
praescriberent  melhodum  Sodalitatibus  quod 
ad  sumptus,  luminum  copiam,music:Ues  con- 
cenlus  et  similia;  comminalis  poenis  contra 
transgressores;  ita  ul  cuncta  sint  ordinala  ad 
devolionem,  non  ad  curiositatem  fovendam, 
ad  cullum  et  religionis  actus  excilandos, 
non  ad  aemulationes  et  contentiones  gi- 
gnendas.  Quae  dicta  sint  praesertim  relate 
ad  solemnissimas  Processiones,  quae  fiunt 
in  octiduo  selemnitatis  Corporis  Christi ;  nam 
quoad  eas,  de  quibus  ex  Inslituto  agimus, 
diflicile  est  ut  occurrant  huiusmodi  aemu- 
lationes. 

§  XXIII. 

«  Di  piu  ordiniamo  ai  suddetti  Gleri  Se- 
«  colare  e  Regolare,  che  nelle  proprie  Ghiese 
«  non  permettano,  che  si  pratichi  in  con- 
«  trario,  sotto  le  pene  contenute  nel  sud- 
«  detto  editto,  cio6  di  scudi  venticinque 
«  alli  Superiori  e  Rettori  delle  Ghiese  Se- 
«  colari  e  di  privazione  di  voce  attiva  e 
«  passiva  alli  Superiori  Regolari  con  altre 
«  a  nostro  arbitrio.  Quando  poi  vi  fosse  al- 
«  cuno,  che  tanto  ardisse,  si  nolifica  che 
«  oltre  le  suddette  pene  imposle  di  sopra, 
«  resteri  ipso  iure  privo  deirofficio  e  cas- 
«  saLo  dalla  Gonfraternita  respettivamente 
«  il  Guardiano  o  Guardiani  ed  Ofiiciali,  i 
«  quali  conlravverranno  a  questo  nostro  or- 
«  dine  :  restera  la  Gonfraternita  e  Ghiesa 
«  privata  di  far  pid  tale  santa  Esposizione, 
«  finche  da  noi  non  sara  reintegrata;  si  di- 
«  chiara  anche,  che  all'accusatore  di  tal  con- 
«  travvenzione  si  dara  la  terza  parte  della 
«  suddetta  pena,  colPesser  tenulo  segreto  ; 
«  e  la  suddetta  disposizione  vogliamo  che 
«  si  osservi  in  tulte  e  singole  le  Processioni 
«  ed  Esposizioni  particolari  ». 

1.  Nihil  in  hac  sanctione  est  speciali  ad- 
notalione  dignum,  nisi  quod  ex  commina- 
tione  poenarum  nedum  contra  transgresso- 
res,  verum  etiam  conlra  Ecclesiarum  Piae- 
sides,  qui  vel  negligunt  praescriptam  re- 
gularum  observanliam,  vel  non  sunt  satis 
vigiles,  ut  eaedem  ab  aliis  servenlur;  col- 
ligilur  qualis  fuerit  solicitudo  Summorum 
Pontificum,  uL  quae  pertinent  ad  cullum 
praestandum  Augustissimo  Sacramento,  ada- 
mussim  religiose  impleanlur.  Ex  integro 
vero  contextu  et  ex  iis,  quae  in  piaece- 
denti  sanctione  statuta  sunt,   satis   apparel 


poenalem  hanc  legem  dictam  pottssimum 
esse  ad  coercendam  OCficialium  Gonfrater- 
nilalum  licentiam,  qui  prae  ceteris,  ut  sibi 
quod  eis  non  competit  usurpent,  vel  in- 
troductos  abusus  lueantur  atque  sustineant, 
non  verenLur  a  legibus  declinare;  et  hac  de 
causa  nonnunquam  turbas  ciere.  Ideo  Instru- 
ctio  huiusmodi  poenalem  legem  non  liraitat 
ad  Processionem  et  Expositionem,  de  qui- 
bus  agimus,  sed  extendit  ad  alias  omnes 
et  singulas  etiam  particulares,  quas  per 
annum  fieri  contingat.  Intelligendum  tamen 
id  esL  cum  quadam  moderatione;  et  relate 
ad  eas  tantummodo  regulas,  quae  generales 
sunL.  Non  enim  praescribiL  Instructio,  quod 
Expositiones  omnes  particulares  ad  eiusnor- 
mam  quoad  omnes  praescriptas  conditiones 
fiant:  vult  tamen,  ut  quatenus  ita  fieri  ve- 
lint,  eadem  servetur  melhodus ;  in  id  prae- 
serLim  urgeL,  uL  quoquo  modo  fianL,  Ec- 
clesiasticae  Leges  serventur,  non  inducan- 
tur  abusus,  et,  siqui  sunL,  eradicentur. 

2.  Praeterea  isthaec  poenalis  lex  vim 
coaclivam  non  habet  extra  Urbem,  ultra 
quam  histructio  non  exLenditur.  Episcopo- 
rum  est,  quibus  incumbit  diligenter  curare 
quae  ad  Dei  culLum  perLinent,  solicite  in- 
vigilare,  ut  pro  locorum  et  personarum  con- 
diLione,  pro  circumsLanLiarum  et  functionum 
varielate,  quae  in  hac  Instructione  conti- 
nenlur  in  eorum  Dioecesibus  ad  praxim  de- 
ducantur,  etiam  quoad  comminationem  poe- 
narum,  quae  tamen  variari,  moderari  et, 
qualenus  opus  sil,  eLiam  augeri  poterunt, 
proul  eis  in  Domino  magis  expedire  vide- 
bitur.  Ubi  enim  effectu  carere  moniLiones 
noscuniur,  ad  impediendos  et  removendos 
abusus  et  actus  irreligionis  eliminandos,  plu- 
rimum  prodesse  comrainationes  poenarum 
experientia  nos  docet. 

§  XXIV. 

«  RitornaLa  la  Processione  in  Ghiesa  e 
«  giunLo  il  Gelebrante  al  grado  infimo  del- 
«  l'AIlare  maggiore,  il  Diacouo  genuflesso 
«  ricevera  il  Santissimo  da  esso  GelebranLe 
«  (il  quale  immediatamente  genuflettera  de- 
«  ponendo  il  velo  umerale)  e  lo  collochera 
«  nella  base  del  Trono,  andando  poi,  fatte 
«  le  dovute  riverenze,  al  suo  luogo.  Li  can- 
«  tori  divoiamenle  e  con  pausa  canteranno 
«  il  >^.  Tantum  ergo  etc.  ed  al  versetto:  Ge- 
«  nitori,  Genitoque  etc.  il  Gelebrante,  alza- 
«  tosi  con  li  Ministri,  porra  ivi  nel  mezzo 
«  l'incenso  nel  turibolo  senza  benedizione  ; 
«  e  genuflesso  incensera  tre  volte  il  Sacra- 


86 


«mento:  terminato  rinno,  senza  dirsi  il 
«  >>.  Panem  de  coelo  etc,  si  canleranno  dalli 
«  suddelli  Canlori  le  Litanie  conlenute  nel 
«  libro  stampato  per  l'Orazione  delle  qua- 
«  ranl'ore  (il  qual  libro  puramente  senza  al- 
«  cuna  mutazione  dovra  usarsi  in  qualun- 
«  que  allra  Esposizione  del  Sanlissimo,  che 
«  si  faccia  particolare).  Dopo  che  avra  delto 
«  le  preci,  il  Celebrante  alzatosi  (a  cui  li 
«  Ministri  sosterranno  il  libro)  senza  fare 
«  nuova  genuflessione,  canlera  a  mani  giunte 
«  il  )1^.  Dominus  vobiscum  etc.  con  le  Orazio- 
«  ni,  le  quali  terminale,  genuflessi  faranno 
«  breve  orazione  ;  ed  indi  partiranno  a  capo 
«  scoperlo  sino  ad  una  ragionevol  distanza 
«  dal  Sacramento,  dandosi  cosi  il  principio 
«airOrazione  delle  quarant'ore  ». 

1.  Ad  eara  Instructionis  paitem  deve- 
nimus,  in  qua,  ut  notat  Cavaleiius  ,  non- 
nulla  occurrunt,  quae  vel  pugnanl,  vel  non 
omnino  concordare  videnlur  cum  Caeremo- 
niali  Ejnscoporum  et  Rituali  Romano.  De 
his  suo  aple  loco  agemus ,  explanando  ri- 
tum,  de  quo  loquitur  praesens  sanctio,  quae 
est  de  redilu  Celebrantis  ad  Altare,  cete- 
risque  sacris  actionibus  pro  solemnitate  Ex- 
posiiionis  faciendae  necessariis.  Ilaque  Ge- 
lebrans  in  Processionis  reditu,  iuxta  eam- 
dem  sanctionem,  se  sislit  anle  infimum  Al- 
taris  gradum  in  plano  ;  ibique  stans  tradit 
Oslensorium  Diacono  genuflexo  utroque  genu 
e  conspectu  Celebranlis,  sed  lantillum  la- 
teraliter  a  cornu  Epislolae.  Ubi  Diaconus  de 
manu  Sacerdolis  Sacramentum  recepit,  il- 
lico  erectus  brevi  cunctatur  moruia  in  me- 
dio  AUaris,  donec  Gelebrans,  qui  staiim  ge- 
nuflectit,  illud  una  cum  Subdiacono  pro- 
funda  capitis  inclinalione  adoret ;  interim  a 
Gelebrantis  humeris  per  aliquem  ministrum 
removelur  velum  humerale  ;  Diaconus  vero 
Sacramentum  statim  in  Throno  collocat,  ad- 
hibito  scabello,  quatenus  opus  sit.  Expo- 
sito  autem  Sacramento  in  suo  Throno,  Dia- 
coiius  descendit  sine  ulla  praevia  capitis  in- 
clinatione ;  et  in  suppedaneo  genuflectit 
unico  genu  absque  pariler  capitis  inclina- 
tione  ;  et  continuo  surgens  lateraliter  de- 
scendit,  suumque  occupat  locum  ad  dexte- 
ram  Gelebrantis,  ibique  manet  genuflexus. 

2.  Atque  hic  notat  Cavalerius,  quod  In- 
struclio  iubens  Gelebrantem  et  Ministros  ad 
infimum  Altaris  gradum  consistere  debere, 
corrigit  dispositionem  Caeremonialis  Epi- 
scoporum  lib.  2,  cap.  33,  §.  24,  ubi  le- 
gilur  :  «  Postquam  Episcopus  pervenerit  ad 
siipremum  Altaris  gradum  ....  Diaconus 
accipiel  de  manu  ipsius  Episcopi  stantis  San- 


clissimum  Sacramenlum  etc.  ».  Supremus 
quippe  gradus  infimo  certe  non  respondet. 
Advertendum  lamen  primum  est  Instructio- 
nem  hac  in  parte  directivam  esse,  non  prae- 
ceptivam:  et  cum  agatur  potius  de  modo 
servando,  quam  de  ritu  exercendo,  qui  sem- 
per  idem  est,  quicumque  sit  modus  ;  haud 
existimo  per  earadem  antiquari  penitusque 
aboleri  dispositionem  Caeremonialis.  Ut  su- 
pra  iam  vidimus,  inter  Scriptores  lilurgicos 
magna  est  dissensio  circa  rem  hanc,  diver- 
saque  proinde  est  Ecclesiarum  consuetudo: 
quamobrem  mos  qui  in  aliquibus  Urbis  Ec- 
clesiis  servatiir,  forte  occasionem  dedit  ex- 
tensori  Instructionis  ea  utendi  formula,  ut 
Sacerdos  in  infimum  Altaris  gradum  consi- 
stat,  nec  tamen  per  eam  conlrarius  usus 
Caeremoniali  Episcoporum  conformis  est  re- 
probandus. 

3.  Notandum  secundo  taniam  esse  dis- 
cordiam  inter  Caeremoniale  et  Instructio- 
nem,  ut  illud  per  hanc  correctum  et  emen- 
datum  censendum  sit.  Duae  enim  actiones 
sunt  distinguendae.  Altera  versatur  circa 
locum,  ubi  Celebrans  tradit  Sacramentum 
in  Thiono  collocandum,  altera  vero  locum 
respicit,  in  quo  genuflexus  consistere  de- 
bet  et  Sacramentum  in  Throno  iam  collo- 
catum  incensare.  Allata  Caeremonialis  dispo- 
sitio  primam  partem  speclat;  et  quoad  hanc 
conveniie  nony\Ael\ir cnm  Instructiojie:  ve- 
rum  non  praeterit  alleram,  subdens  n.  26  : 
«  Episcopus  vero,  deposito  velo  »,  (scilicet 
adorato Saciamento in supremo  Al taris gradu, 
stante  Diacono  in  medio  suppedanei)  «  ge- 
nuflectet  in  pulvino  in  infimo  gradu  Alta- 
ris  »:  et  in  hoc  convenit  cura  Instructione. 
Hanc  autem  postreraam  Rubricam,  cohae- 
renter  ad  alteram,  quae  dat  causara  quae- 
stioni,  ita  declarat  Catalanus  :  «  Adorato 
tantisper  Sacramento  (e  loco  scilicet,  in  quo 
illud  Diacono  tradiderat),  Episcopus,  depo- 
sifo  velo,  genufleclet  super  pulvino  in  in- 
fimo  gradu  Altaris  ;  id  est  descendet  e  su- 
premo  gradu  ad  infiraum  eius  gradum  ;  et 
remoto  ab  eo  velo  humerali  per  Caeremo- 
niariura,  genuflectet  super  pulvino  in  infimo 
gradu  Altaris  ». 

k,Ritualis  Romani  Rubrica  tara  clara 
non  est  ac  illa  Caeremonialis,  eumdem  ta- 
men  sensum  habet.  Nam  titulo  de  Pro- 
cessione  in  Festo  SSmi  Corporis  Christi 
§  3,  dicitur,  quod  ad  inchoandam  Pro- 
cessionera  «  Sacerdos  Oslensorium  seu  Ta- 
beinaculum  a  Diacono  sibi  porrectura  re- 
verenter  suscipit  in  supremo  Altaris  gradu  : 
mox  §  5  »  nihil  in  specie  notatur  de  loco, 


^  87 


qiiem  tenere  debet  post  reditum,  dum  tra- 
dit  Diacono  Sacramenlum  :  ex  hoc  tamen 
silenlio  deducit  Baruffaldus  Gelebranlem 
repetere  debere  locum,  unde  discesserat, 
ibique  Iradere  Ostensoiium  Diacono  et,  ado- 
rato  Sacramento,  descendere  ad  infimum 
gradum  el  genuflectere.  Catalanus  adhae- 
rens  Bauldryo  ad  eumdem  Bitualis  locum 
ait :  «  Gelebrans  cum  ascenderit  ad  secun- 
dum  gradum  AlLaris,  deponil  Sanctissimum 
Sacramenlum  stans  in  manus  Diaconi  genu- 
flexi  in  plano  suppedanei  ».  At  secundus 
gradus  respondel  supremo,  quia  ut  pluri- 
mum  Allaria  habent  duos  gradus  praeLer 
suppedaneum  :  nam  si  longe  plures  essent 
gradus ,  mullum  incommoduni  foret,  ac 
etiam  indecens,  quod  Diaconus  genuflexus 
in  suppedaneo  Sacramentum  reciperet  e  ma- 
nibus  Sacerdotis  per  duos  tresve  gradus 
longe  dislantis,  P.  Merati  part.  4,  tit.  12, 
num.  2,  eadem  fere  verba  Caeremonia- 
lis  usurpat  :  «  Gelebrans,  adorato  SSmo  Sa- 
cramento,  ut  supra,  descendit  ad  infimum 
Altaris  gradum  cum  Subdiacono;  et  remoto 
ab  eo  velo  humerali  per  Gaeremoniarium, 
genuflectit  in  eodem  infimo  gradu  ».  Tam- 
etsi  vero  infra  adnotet  dissenlire  inter  se 
Auctores  in  designando  loco,  in  quo  genu- 
flexus  Sacerdos  incensare  debet  "Sacramen- 
tum,  nullum  tamen  dubium  movet  de  su- 
premo  Altaris  gradu,  in  quo  a  Gelebranle 
tradendum  est  Ostensorium  Diacono  genu- 
flexo  in  suppedaneo. 

5.  Hic  cerle  modus  a  Caeremoniaii  prae- 
scriptus  et  ab  omnibus  fere  Scriptoribus 
de  re  liturgica  admissus,  magis  congruere 
videtur;  quia,  si  Gelebrans  in  infimo  gradu 
Altaris  traderet  Ostensorium  Diacono,  hic 
sistere  paulisper  debereL  in  secundo,  secus 
ac  Auctores  noLant,  qui  eum  ponunt  in  sup- 
pedaneo;  et  longe  decentius  id  est  et  mi- 
nus  habel  incommodi.  At  ubi  per  plures 
gradus  ad  Altare  ascendiLur,  stare  nequi- 
rel  Diaconus  in  suppedaneo,  si  Gelebrans 
ullra  ulLimum,  hoc  est  infimum  gradum 
non  progrederetur.  Unde  patet  perperam 
a  Gavalerio  ad  hanc  sanctionem  num.  6, 
adfirmari  «  quod  Iraditio  Ostensorii  a  Sa- 
cerdole  slante  ante  infimum  gradum  Alta- 
ris  commodior  est  et  facilior  manibus  Dia- 
coni  genuflexi  in  suppedaneo,  quam  si  fiat 
a  Sacerdote  stanLe  in  supremo  gradu  ». 
Quin  ego  demonstrem  conLrarium,  ubi  Al- 
Lare  habet  plures  gradus,  faciie,  re  ipsa 
inspecta,  colligere  quisque  potest  :  sed  etiam 
magis  errat  idem  Auctor,  inquiens  ibidem, 
quod  «  Gaeremoniale  Episcoporum,  nedum 


Episcopum  in  supremo  gradu  ponit ,  dum 
ipse  tradit  Diacono  Sacramenlum,  sed  iu- 
super  facit  eumdem  Episcopum  in  supremo 
gradu  genuflexum  Sacrosanctam  Euchari- 
sLiam  incensare  ».  Nam  longe  secus  Caere- 
moniale  disponit,  et  Episcopum  collocat 
genuflexum  super  pulvino  in  infimo  gradu, 
dum  is  SacramenLum  Lhurifical.  En  verba : 
«  Episcopus  vero,  deposito  velo,  genuflectet 
super  infimo  gradu  AlLaris,  mox  surget  et 
imponet  incensum  ....  et  iterum  genufle- 
xus  .  .  .  Lhurificabit ».  Hinc  et  in  nostra 
etiam  specie  crederem  quod  Sacerdos,  facta 
adoraLione  in  supremo  gradu,  statim  de- 
scendat  ad  infimum  brevissimo  eo  tempo- 
ris  intervallo,  quod  impendit  Diaconus,  ut 
se  ad  Allare  converlat,  Sacramentum  de- 
ponat  et  iuterim  genuflectat,  priusquam, 
admoto  scabello,  surgens  illud  in  Throno 
collocet;  et  iLerata  genuflexione  ad  dexte- 
ram  Gelebrantis  revertatur. 

6.  Ad  Instructionem  reverlor,  quae,  si 
sensum  potius  aLtendamus,  quam  materia- 
liter  verba,  forte  a  Caeremonialis  Ruhrica 
non  dissenliL ;  saltem  eam  non  corrigiL,  se- 
cus  ac  vulL  Gavalerius.  Siquidera  haud  di- 
slinguiL  duas  diversas  acLiones,  veluti  in 
libro  Caeremonialis  fit,  sed  utramque  simul 
componiL;  et  ne  a  praxi  forsan  in  Urbe  vi- 
genLe  dissentire  videretur,  eum  exhibuit 
modum,  qui  eidem  responderet  praxi  ;  et 
quamquam  ab  altero  nonnihil  diversus,  ri- 
lus  tamen  essentiae  minime  repugnans,  quia 
vel  in  infimo,  vel  in  supremo  gradu  Gele- 
brans  Ostensorium  Diacono  tradet,  eaedem 
omnino  caeremoniae  servandae  sunt.  Nec 
Lamen  nosLra  Instructio  finem  habuit  re- 
formandi  Caeremonialis  dispositionem,  nec 
potuisseL,  sanctione  quae  extra  Urbem  vim 
legis  non  habet.  Ne  Le  fugiat  quod  licel 
Instructio  vel  praeceptiva  sit,  vel  tantum 
direcliva,  aliquas  regulas  servandas  edicit, 
haud  tamen  adamussim  omnes  caeremonias 
et  ritus  ordinatim  enumerat;  neque  id  eius 
ferebat  insLiLuLum,  quum  ordo  caeremo- 
niarum  eL  riLuum  in  praxi  Lenendus  ha- 
beaLur  in  libris  ritualibus.  Sed  non  omnia, 
quae  in  his  praescripLa  sunL,  eodem  ser- 
vato  modo  et  ordine  ubique  fmnU  Locorum 
consuetudo,  salva  riLuum  subslanlia,  suam 
vim  habeL.  Goncludam  idcirco  posse  uLrum- 
que  modum  servari,  iuxla  diversum  Eccle- 
siarum  morem.  Absil  vero,  ut  dicamus  per 
Inslructionem  et  regulam  municipalem,  cor- 
rectam  fuisse  disposilionem  Caeremonialis, 
cui  legis  universalis  vis  tribuitur. 

7.  Sed  et  alia  se  offert  quaeslio.  lubet 


—  88  — 


Instructio,  iubent  Rituales  libri  Hymnum 
Tantum  ergo  esse  canlandum  simul  ac  ex- 
posiUim  fuerit  Sacramenlum  sub  baldachino 
et  Diaconus  ad  latus  Gelebrantis  redierit. 
Duo  igitur  disputationis  occasionem  prae- 
benl.  Primum  versatur  circa  personas,  a 
quibus  intonari  debet,  alterum  respicit  prae- 
cise  tempus,  quo  id  fiat.  Ad  primum  quod 
altinet,  id  munus  Cantoribus  tribuit  Instru- 
ctio  «  li  Gantori  divotamente  e  con  pausa 
canteranno  il  verso  Tantum  ergo  elc.  »  ad- 
haerens  Gaeremoniali  Episcoporum  iubenti 
loco  cil.  num.  25,:  «  Interim  Gantores  in 
cantu  pausato  et  devoto  canlabunt  Versi- 
culum  Tantum  ergo  elc. ».  Rituale  Romanum 
ad  omnem  Glerum  extendit :  «  Omnes  Ec- 
clesiaslici,  qui  adsunt,  sequenlem  Hymni 
partem  concinanl  ».  Nec  propterea  Riluale 
a  Gaeremoniali  et  Instructione  dissentit ; 
nampraelerquamquod,  ut  alibi  notatum  est, 
Rituale  consulere  praeserlim  debei  minori- 
bus  Ecclesiis,  in  quibus  plura  fieri  nequeunt 
ex  iis,  quae  in  maioribus  fiunt;  aliud  est 
intonare,  quod  per  Gantores  fit,  aliud  can- 
tum  prosequi,  quod  per  circumstantem  po- 
pulum,  praesertim  vero  per  Ecclesiasticos 
fit.  Verumtamen  vel  Gaeremonialis  et  Ri- 
tualis  Rubrica  spectetur,  vel  Instructionis 
dispositio,  nullibi  inlonatio  Gelebranti  com- 
mittitur  ;  et  vix,  ut  notavi  supra,  agens  Ru- 
brica  Ritualis  de  intonalione  Hymni  Pange 
lingua  etc.  in  supplicationis  inilio,  ut  pro- 
spiciat  minoribus  Ecclesiis,  quae  Glerum 
non  habent,  disiuncliva  ulitui' :  Clerus  aut 
Sacerdos  cantare  incipit  etc.  Quid  igilur? 
Numquam  ergo  erit  per  Gelebranlem  into- 
nandus  ?  Caeremoniale  et  Rituale  agunt  de 
solemnissima  Processione  in  Festo  Gorporis 
Ghristi  et  per  eius  oclavam  ;  Instructio  vero 
de  Expositione  paritei'  solemni  Quadraginla 
Horarum.  In  hac  praesumplio  esl,  quod  adsil 
copiosus  Clerus  et  Gantores  non  desint;  ideo 
his  intonatio  commiltitur  el  non  Gelebranli. 
In  aliis'vero  Expositionibus  minus  solemni- 
bus,  quae  frequenter  per  annum  fiunt,  qui- 
bus  nec  Glerus  adsistit  nec  Ganlores  adsunl, 
bene  stal,  si  per  Gelebrantem,  Hymno  in- 
tonalo,  illum  populus  prosequatur.  Atque 
ita  est  universalis  fere  praxis ;  imo  et  ita 
etiam  fieri  posse  non  dubito  in  solemnibus 
illis,  si,  ut  in  parvis  oppidis  et  pauperio- 
ribus  Ecclesiis  accidil,  Gantores  desint  et 
Clerus  sit  sane  modicus.  Recole  quae  dicta 
sunl  ad  §  19. 

8.  Potior  est  difficultas  quoad  tempus, 
quo  praedictus  Hymnus  cantari  debet.  Si- 
quidem  Caeremoniale  Episcoporum  sic  or- 


dinera  disponit,  ut  videatur  innuere,  quod 
intonandus  Hymnus  sit,  dum  Diaconus  col- 
locat  Sacramentum  in  medio  Altaris  et  Epi- 
scopus  e  supremo  gradu  descendit  ad  iiifi- 
mum  loco  cit.  n.  24,  25,  26  ;  Rituale  Ro- 
manum  Hymnum  concinendum  vult,  dum 
Sacerdos  de  more  incensat  Sacramentum  ; 
nostra  verb  Instructio  cantandum  iubet, 
postquam  Diaconus  rediit  ad  locum  suum, 
hoc  est  ad  Gelebrantis  dexteram  ;  convenire 
igitur  aliquo  modo  videtur  cum  Rituali, 
discordare  vero  a  Gaeremoniali.  Hinc  Ga- 
valerius  adnolat :  «  Instruclioni  aulem,  quae, 
cum  modernior  sit,  quatenus  opus  sit,  an- 
tiquisCaeremonialibus  derogat,  standum  esse 
profecto  circumstantiae  postulant,  nimirum 
profunda  inclinatio ,  quae  ad  praediclum 
versum  Tantum  ergo  usque  ad  cernui,  ab 
omnibus  Sacramento  fieri  debet.  Talis  enim 
inclinatio  profecto  expostulat  Sacramenlum, 
cui  inclinari  debet,  iam  super  thronum  in 
omnibus  conspicuum ;  et  non  in  manibus 
Diaconi,  qui  alias  eadem  verba  neque  posset 
sua  inclinatione  comitari  ;  et  non  semel 
ipsius  Sacramenti  visionem  fidelibus  impe- 
diret  ».  Bene  quidem.  Nequeo  tamen  ipsi 
assentiri,  dura  aii  Instructionem  derogare 
Caeremoniali:  non  derogat,  sed  explicat  et 
declarat,  quod  forte  arabiguum  et  obscu- 
rura,  cura  in  Caeremoniali,  tum  in  Rituali, 
alicui  videri  poterat.  Non  ila  enira  intelli- 
gendum  est  Caeremoniale,  ut  Gantores  in- 
lonare  debeant  y.  Tantum  ergo  etc.  actu, 
quo  Episcopus  descendit  ad  infiraum  gra- 
dum  Allaris;  verum  poslquam  ad  illura  iara 
devenerit  ibique  genuflexus  manet ;  neque 
ita  accipienda  Ritualis  dispositio,  ut  into- 
nari  debeat  Hymnus,  dura  Sacerdos  actu 
de  more  incensat  Sacramentum  ;  nam  ibi 
non  inlonationem,  sed  cantus  prosecutionera 
denotat. 

9.  Igitur  iuxta  Instructionis  praescri- 
ptum  et  iuxta  sensum  lara  Caeremonialis 
quam  Ritualis,  poslquam  Diaconus  rediit 
ad  locum  suum,  hoc  est  ad  dexteram  Ge- 
lebrantis,  tunc  inlonandus  est  Hymnus  Tan- 
tum  ergo  etc,  et  omnes  debent  profunde 
inclinari  usque  ad  secundum  versum  inclu- 
sive,  nam  in  verbo  cernui  completur  di- 
ctionis  sensus,  qui  inclinationera  postulat. 
An  autem  usque  ad  verbum  cernui  perse- 
verandumsit  in  inclinatione  profunda,  quo- 
ties  per  musicos  cantatur  Hymnus  cum  ma- 
xima  versuum  repelilione,  dubitare  quis 
posset.  Praxis  communis  est  (et  Auctores 
conveniuni)  quod  ab  inclinatione  cessandum 
sit,  statim  ac  prima  vice  absolutus  est  se- 


~  89  — 


cundus  versus,  quemadmodum  in  aliis  Hy- 
mnis  et  precibus,  quae  vel  genuflevionera 
exigunl,  vel  capilis  inclinalionem,  dum  mo- 
dulalis  vocibus  saepe  versiculi    repeluntur. 

10.  Aliam  heic  loci  promovet  quaestio- 
nem  Gavalerius,  quae  etiamsi  primo  intuilu 
a  noslro  instiluto  fortasse  videatur  extra- 
nea,  praelereunda  tamen  non  est,  quia  re- 
vera  in  idem  obiectum  tendit  eumdemque 
habet  finem.  Quaerit  igilur  :  num  genufle- 
ctendum  sit  ad  integram  stropham  Tantum 
ergo  etc,  dum  vel  exposito,  vel  in  Taber- 
naculo  incluso  SSmo  Sacramento,  solemnes 
Vesperae  de  eodem  persolvuntur ,  veluli 
praesertira  accidit  in  Festo  el  per  octavam 
Solemnilatis  SSfni  Gorporis  Ghristi  ?  Licet 
Auctores  cohaerenter  ad  Caeremoniale  Epi- 
scoporum  Hb.  1,  cap.  28,  num.  6,  conve- 
niant  omnes,  quod  ad  eara  partemHyrani, 
quotquol  sunt  in  Choro  genuflectere  de- 
bent ;  discordant  tamen  quoad  tempus  per- 
manendi  in  genuflexione.  Nam,  ut  ait  Ga- 
valerius  ad  hunc  Inslructionis  locum,  «  ali- 
qui  non  designant  numerura  versuura  Hy- 
rani,  quibus  genuflexio  perdurare  debeat, 
alii  ad  totara  priraara  rhapsodiam,  seu  siro- 
pham  genuflexionem  extendunl,  alii  ad  qua- 
tuor  primos  dumlaxat  versus ;  nec  desiint 
qui  ad  duos  solumraodo  primos  versus,  sci- 
licet  ad  cernui.  Equidem  hi  duo  primi  ver- 
sus  ex  verbis,  quibus  constant,  peculiarem 
prae  ceteris  considerationem  exquiruni;  sed 
quoniam  coraraunior  sententia,  nedum  in 
praesenti  casu,sed  in  Hymnis  omnibus,  quo- 
rura  versus  aliquis  genuflexionem  exposcit, 
ad  tolam  eiusdem  stropham  in  genuflexione 
persistendum  esse  aulumat  ;  ab  eadem  di- 
scedendura  non  esse  credimus  ;  et  maio- 
rera  considerationem,  quara  duo  prirai  ver- 
sus  exquirunt,  sitara  esse  putaraus  in  pro- 
funda  inclinatione,  quam  ultra  genuflexio- 
nem  iidem  versus  exposcunt,  ul  verbis 
consonet  corporis  gestus.  Tam  ergo  in  01- 
ficio  Divino,  quam  in  precibus  omnibus  co- 
ramSmoSacramento,dum  praedictus  t^.  Tan- 
tum  ergo  etc.  dicitur,  ab  omnibus  omnino 
persistendum  erit  in  inclinatione  usque  ad 
cernui,  in  quo  verbo  cura  corapleatur  di- 
ctionis  sensus,  quae  inclinationem  postulat, 
inclinatio  cessabil  et  ad  reliquos  versus  sola 
perdurabit  genuflexio  ».  Atque  haec  est 
praxis,  quae  oblinet  in  maioribus  Urbis  Ba- 
silicis.  Adeundus  Merali  ad  Gavantum  in 
Rubr.  Breviarii  sect.  10,  cap.  2,  num.  8, 
ubi  enumerat  Ritualia  et  Auctores,  qui  de 
hac  re  diversiraode  agunl. 

11.  Standum    igitur  videtur  universali 


praxi,  quae  genuflexionem  protrahil  ad  in- 
tegram  strophara.  Licet  vero  quaestio  ist- 
haec,  ut  aiebam,  videalur  alicui  a  nostro 
inslituto  extranea,  non  parum  tamen  pro- 
dest  ad  constabiliendam  rationem,  ob  quam 
iubet  nostra  Inslructio  ut  Sacerdos  surgat 
ad  initium  sequentis  slrophae  Genilori  Ge- 
nitoque  etc.,  imponat  incensum  in  alterum 
ex  thuribulis ;  et  iterura  genuflexus,  Iriplici 
ductu  Sacraraentura  ihuriflcet.  Nam  si  Ec- 
clesiarum praesertim  principaliumUibis  uni- 
versalis  est  praxis,  ut  in  Horis  Ganonicis  ad 
unum  alterurave  Hymnorum  versus,  qui  ge- 
nuflexionem  requirunt,  veluti  praeter  Tan- 
tum  ergo  etc.  sunr  :  0  salutaris  Hostia  : 
0  Crux  ave  spes  unica  ;  Veni  Creator  Spi- 
ritus:  Ave  Maris  Stella  etc,  omnes  genu- 
flexi  persislanl  usque  ad  finem  slrophae, 
licet  non  omnes  aeque  versus,  ut  primi, 
distinctam  illam  aclionera  exigant;  raulto 
magis  congruit,  ut  eadera  regula  servetur 
tam  in  casu  nostro,  quam  in  aliis  Exposi- 
tionibus  ;  et  Sacerdos  non  surgat,  nisi  ex- 
plela  prima  stropha.  Quid  ergo  diclione 
congruit  usus  sum?  Alteram,  debet,  sufficere 
oportet:  quum  declaratum  id  videam  a  S. 
R.  G.  in  Bituntina  die  14  Novembris  1677 
(num.  1583,  ad  7). 

12.  Haec  autem  regula  limitationera  pati 
possevidetur  eidera  Gavalerio,  ubi  piaedicta 
stropha  cantatur  cura  repetitione  verborum. 
Tum  enim  ipse  existimat  posse  Sacerdotera 
surgere  ad  imponendura  incensum,  etsi  Gan- 
tores  adhuc  in  verborum  repetitione  im- 
morentur.  Idipsum  consequenler  eril,  si 
unam  inter  alteramque  strophara  interpo- 
natur  sonus  organi  et  instruraentorum.  Gum 
enim  Sacerdos  in  utroque  casu  per  inlegram 
stropham  genuflexus  perraanserit,  nil  vetal, 
quin  surgat  ad  imponendum  incensum,  vel 
dum  postrema  repetuntur  verba,  vel  dum 
organa  aliave  instrumenta,  silenlibus  voci- 
bus,  prima  absoluta  stropha,  pulsantur. 

13.  Quae  tradilae  sunt  regulae  circa  ge- 
nuflexionem  et  capitis  inclinationera  causam 
praebuerunt,  ob  quam  iubet  Instructio  «  al 
Versetto  Gemlori  Getiitoque  etc.  il  Gele- 
brante,  alzatosi  colli  Ministri,  poria  ivi  nel 
mezzo  l'incenso  nel  turibolo  .  .  .  e  genu- 
flesso  incensera  ecc.  »;  ne,  si  secus  fiat,  sur- 
gere  cogatur,  nondum  absoluto  canlu  pri- 
mae  strophae.  Haeic  autem  loci  Instructio 
aliquantulum  dissentire  videtur  a  Caeremo- 
niali,  Ritualiet  rubricarum  expositionibus . 
Etenim  Caeremoniale  Episcoporum  lib.  2, 
cap.  33,  agens  de  benedictione  populo  im- 
pertienda  post  solemnem  supplicationem  in 


—  90  — 


Festo  SSmi  Corporis  Ghristi,  surgere  facit 
Episcopum,  ut  imponat  incensum,  dum  can- 
talur  Hymnus  Tantum  ergo.  In  Riluali  le- 
gilur  :  «Ecclesiaslici,  qui  adsunt  .  .  .  dum 
Sacerdos  de  more  incensat,  sequentem  Hy- 
mni  partem  concinunt  Tantum  ergo  etc.  Ad 
hunc  Rilualis  locum  BarulTaldus  notal  :  In- 
lonandum  esse  Hymnum,  dum  Sacerdos  pri- 
mo  ductu  incensat,  vel  paulo  anle  ».  Gavan- 
lus  ad  Rubricas  Missalis  part.  4,  tit.  12, 
num.  7 :  «  Fit  incensatio  trina  de  more, 
cantanle  interim  Glero  .  .  .  uliiraos  duode- 
cim  veisus  Hymni  Pangelingua  etc.  ».  Gor- 
settus  tracl.  1,  parl.  2,  cap.  10,  num.  19: 
«  Interim  dum  cantalur  Tantum  ergo  Sa- 
cramentum  et  reliqua  usque  ad  finem  Hy- 
mni  praedicli,  Gelebrans  Sacramenlum  in- 
censat».  Haud  tamen  nolanl,  ad  quem  prae- 
cise  Hymni  versum  id  fieri  debet.  Baul- 
dryus  in  Manuali  etc.  part.  4,  cap.  16,  ar- 
tic.  3,  num.  31  :  «  Interim  Gantores,  stalim 
ac  Gelebrans  incipit  suam  incensalionem 
(et  non  prius),  incipiunt  versum  Tantum 
ergo  etc.  .  .  .  Gelebrans  vero  ita  metiri 
debet  suam  trinam  incensationem,  ut  ipsa 
duret  quamdiu  hi  duo  versiculi  cantanlur: 
Tantum  ergo  Sacramentum  veneremur  cer- 
nui  ».  Quo  posilo  imponendum  essel  Ihus 
anle  Hymni  inchoationem,  ui  Gelebrans  ex- 
peditus  posset  ad  primum  illum  versum 
thurificare  Sacramenlum.  Gatalanus  ad  lau- 
dalum  Ritualis  locum  adversari  ait  doctri- 
nae  Bauldry  Caeremoniale  Episcoporumm^Q- 
dans:  «  Episcopum  (idem  de  Sacerdote  Ge- 
lebrante)  dum  Gantores  cantant  versiculum 
Tantum  ergo  Sacramentum,  surgere  a  ge- 
nuflexione  in  infimo  gradu  Altaris  et  po- 
nere  incensum,  utique  post  canlatum  ipsum 
versiculum  Tantum  ergo  etc. ».  Sed  ipse 
dum  alium  carpit,  potiori  iure  notandus  est; 
ulpole  qui  Gelebranlem  surgere  facit  post 
primum  versiculum,  ideoque  stantem  ponit 
ad  secundum  Veneremur  cernui,  qui  exigit 
cum  genuflexionem,  tum  capitis  inclinatio- 
nem.  Satius  esl  enim  ante  incensum  impo- 
nere  ;  et  ad  intonationem  surgal,  decanlalo 
primo  dumtaxat  Hymni  versiculo. 

14.  Verumtamen,  si  bene  seniio,  Ru- 
"brica  tam  Caeremonialis  quam  Ritualis  non 
esl  materialiler  accipienda,  sed  iuxta  con- 
gruum  sensum.  Secus  naraque  non  levia  se- 
querenlur  incommoda  in  religionem  et  cul- 
tum  debilum  Sacramento;  iuxla  Rituale 
thurificalio  fit,  dum  Glerus  canlat  partem 
Hymni  Tantum  ergo  etc,  idest  postremos 
duodecim  versus ;  sed  Rubrica  non  decla- 
rat  ad  quem  praecise  versum  imponendum 


est  thus  etthurificandumSacramentum.  Cae- 
remoniale  vero  vel  certum  non  designat 
lempus,  quo  Episcopus  aut  Sacerdos  sur- 
gere  et  incensum  imponere  debet ;  vel  si 
designat,  id  praestandiim  vult  post  duos 
primos  versus.  Attendatur  orationis  ordo. 
Primum  dicil  §  24:  «  Postquam  Episcopus 
pervenerit  ad  supremum  Altaris  gradum, 
Diaconus  accipiet  de  manu  ipsius  Sacramen- 
tum  et  illud  super  Altare  collocabil  »  :  de- 
inde  §  2S,  prosequitur  :  «  Interim  Gantores 
cantabunt  versiculum  Tantum  ergo  etc.  » 
ac  tandem:  «  Episcopus  vero,deposito  velo, 
genuflectal  super  pulvino  in  infimo  gradu 
Altaris;  mox  surget  et  ponet  incensum  etc. ». 
Igitur,  hoc  servato  ordine,  Episcopus  non 
surget,  nisi  i;im  intonato  per  Ganlores  Hy- 
mno.  Quod  si  malerialiler  el  non  iuxta  con- 
gruum  sensum  quis  verba  illa  Gaeremonialis 
acciperet  interim  Cantores  etc,  non  levis 
inferenda  esset  noxa  revereniiae  debitae  Sa- 
cramento;  nam  Gantores  primos  versus,  qui 
capilis  exigunt  inclinalionem,  canerent,  dum 
Episcopus  vel  Sacerdos  actu  descendit  ad 
infimum  Aitaris  gradum  ;  et  Diaconus  col- 
locat  Sacramenlum  super  Altaris  Mensa  vel 
in  Throno.  Sed  non  est  hic  sensus  Caere- 
monialis,  bene  vero  alius  longe  diversus, 
scilicet,  ul  Ganlores  incipiant  eam  Hymni 
parlem,  postquam  Gelebrans  in  infimum  AI- 
taris  gradum  descenderit  et  Diaconus  suo 
functus  munere  ad  eius  latus  redierit.  Quis 
enim  persuadere  sibi  poterit  a  Caeremoniali 
praescriptum,  ut  vel  Gelebrans  actu  descen- 
dat  in  infimum  Altaris  gradum,  vel  surgat 
ad  versiculum  illura,  qui,  dum  cantatur, 
omnes,  capile  profunde  inclinato,  Sacra- 
mentura  adoi-ant?  Merito  hinc  dixi  per  Cae- 
remoniale  vel  certura  non  designari  tem- 
pus,  vel  illud  quod  sequitur  post  priraos 
duos  versiculos. 

IS.  Quamquam  vero  iuxta  Bauldry  sen- 
tentiam,  quam  et  alii  sequuntur  Rubrici- 
slae,  et  aliquarum  Ecclesiarum  consuetudi- 
nem  ante  inchoationem  Hyrani  imponendum 
sit  thus,  ut  thurificalio  fiat  ad  eiusdem  Hy- 
mni  intonaiionem  ;  raagis  tamen  expedire 
videtur,  ut  Gelebrans  genuflexus  maneat  ad 
psimos  duos  versiculos;  et  interim  cum  po- 
pulo  circurasLante  profunde  inclinatus,  spe- 
cialem  cullum  Sacraraento  exhibeat,  dixi 
magis  expedire;  quia  non  omnino  repro- 
bandus  est  alter  modus  a  Bauldiyo  traditus 
et  nonnullarum  Ecclesiarum  praxi  probalus, 
«  ut  tunc  quidera  Gelebrans  suam  incipiat 
incensationera,  dum  Gantores  inchoant  illum 
versiculum  Tantum  ergo  etc  ».  Siquidem  Sa- 


cerdos  genuflexus  iam  manet  ipsaque  Ihu- 
rificalio,  quae  impedimentum  ponit  capitis 
inclinationi,  est  actus  specialis  cullus,  licet 
diversus  ab  eo,  qui  praestatur  a  populo  cir- 
cumslante  ;  eoque  magis,  quia  et  ipse  ca- 
put  profunde  inclinat  ante  et  post  thurifi- 
cationem,  licet  ad  integros  duos  illos  ver- 
sus  nequeat  in  inclinatione  persistere.  Nullo 
tamen  modo  ferenda  est  illorum  opinio,  qui 
putant  iuxta  Caeremoniale  Episcojjorum  sur- 
gere  Celebranlem  debere  ad  imponendum 
thus,  dum  Cantores  incipiunt  primos  Hymni 
versus,  qui  exigunt  specialem  veneralionem, 
nec  proinde  convenit  ut  Celebrans  surgat. 

16.  Itaque  Instructio  praecipiens,  ut  thu- 
rificalio  fiat  ad  versiculum  Genitori  Geni- 
toque,  occurrit  incommodis  illis,  quae,  si 
aliter  fiat,  etsi  ritus  subslantiam  non  lae- 
dunt,  aliquam  lamen  difformitatem  secum 
ferre  videntui':  simulque  declarat,quod  forte 
in  Caeremoniaii  et  Riluali  non  satis  ex- 
pressum,  occasio  erat  cur  diversi  diversa 
sentirenl ;  el  varia  invalesceret  Ecclesiarura 
consuetudo.  Verum,  potius  Instructionis  re- 
gulam  percunctandi  fit  locus  :  Estne  tam  ri- 
gide  ea  servanda,  ut  reprobanda  sil  aliqua- 
rum  Ecclesiarum  praxis,  in  quibus  Sacerdos 
surgit  ad  lerlium  versum  primae  strophae 
ac  thus  imponit,  ut  ad  primum  versum  se- 
cundae  Sacramentum  thurificet?  Eadem  lau- 
dabilis  et  ralionabilis  est,  aeque  ac  altera, 
de  qua  praesens  sanctio.  Gum  enim  ad  se- 
cundae  strophae  initium  laus  detur  Augu- 
stissimae  Trinitati,  congruit  maxime,  si  ad 
eiusdem  initium  genuflexus  Sacerdos  Eu- 
charistiae  tribuat  honorem  incensi.  Si  quae- 
ras  qualis  ex  duobuj  modis  sit  seligendus? 
fatebor  me  ancipitem  esse:  haud  tamen  ab 
eo  discederem,  quem  Instructio  praescri- 
bit.  Quamquam  non  contemnenda  foiet  se- 
quens  distinctio.  Vel  enim,  intonato  a  Can- 
toribus  Hymno,cantum  prosequunturClerici 
circumstantes  et  populus ;  vel  eumdem  mu- 
sici  cantant  cum  versuum  repetitione.  In 
prima  specie  crederem  literaliter  servandam 
esse  Instructionem,  ita  ut  Sacerdos  ad  in- 
tegram  primam  stropham  in  genuflexione 
persistat  :  in  altera  vero  specie,  tuto  ser- 
vari  posse  alterum  modum,  videlicet,  quod 
Celebrans  surgat,  dum  iterantur  duo  ullimi 
versus  primae  sirophae,  ad  imponendum 
thus ;  et,  iterum  genuflexus,  Sacramentum 
thurificet  ad   f.  Genitori  Genitoque. 

17.  Quilibet  aulem  ex  hisce  modis  in 
more  sit,  ritus  tamen  idem  semper  esse 
debet,  ut  sequitur.  Surgit  Sacerdos  et  cum 
eo  surgunt  dumtaxat  Ministri  et  qui  suam 


91   — 

ei  operam  praeslare  debent:  sunt  autem 
Thuriferarius,  qui  thuribulum  porrigat;  Dia- 
conus,  qui  Naviculam  minislret ;  Subdiaco- 
nus,  qui  elevet  fimbriam  pluvialis  dexteram 
sibi  a  Diacono  traditam,  ut  Sacerdos  sit  ex- 
peditus,  dum  imponit  incensum.  Poslquam 
se  omnes  erexerunt,  nullam  genuflexionem 
faciunt,  quia  a  loco  non  discedunt,  sed  Sa- 
cerdos,  ministrante  Diacono  Naviculam  et 
Subdiacono  elevante  dexteram  pluvialis  fim- 
briam,  imponit  ter  sine  benedictione  in- 
censum,  mox  genuflectit  cum  Ministris  Sa- 
cris  in  infimo  gradu  Altaris  (Acolylhus  vero 
in  plano  prope  Diaconum);  et  accepto  thu- 
ribulo  de  manu  Diaconi ,  triplici  ductu  in- 
censat  Sacramentum,  praemissa  ab  omnibus 
profunda  eidem  reverentia,  quae,  absoluta 
incensatione,  repetenda  est,  Diacono  et  Sub- 
diacono  elevantibus  intcrim  pluvialis  fim- 
brias.  Incensatione  et  reverentia  peraclis, 
Diaconus  sine  osculis  recipit  de  manu  Sa- 
cerdotis  thuribulum  et  Thuriferario  tradit. 
Haeic  tamen  loci  notandum  est,  quod  si 
Sacerdos  surgit  ad  f .  Genitori  Genitoque, 
impositio  incensi,  traditio  thuribuli,  thuri- 
ficatio  erunt  actus  continuati  sine  ulla  mora 
unum  inter  et  alterum.  Si  vero  ad  tertium 
versum  primae  strophae,  post  impositionem 
incensi,  tradendum  non  est  illico  Sacerdoti 
thuribulum,  sed  cunctandum,  donec  per 
Cantores  moduletur  initium  secundae  stro- 
phae  Genitori  Genitoque  etc;  et  ita  pari- 
ter  fieri  oportet,'  si  imponatur  incensum, 
vel  dum  musici  repetunt  ullimos  versus 
primae  strophae,  vel  dum  inter  unam  alte- 
ramque  stropham  organa  et  instrumenta  po- 
nunt  intervalium,  etsi  interea  commode 
posset  thuriticalio  peragi  ;  nam  in  utroque 
immorandum  tantisper  est,  ut  ihuris  honor 
Sacramento  deferatur,  quando  simul  secun- 
dae  strophae  concentu  laus  datur  SSmae 
Trinitati. 

18.  Notat  Instructio  non  esse  dicendum 
j.  Panem  de  coelo  etc,  Ilymno  absoluto. 
Gurnam  omittendus?  non  semper  solet  Ora- 
tioni  post  Hymnum  praemitti  ?  Ita  est :  bene 
tamen  hoc  solo  in  casu  praesens  sanctio 
iubet  ne  dicatur.  Valida  occurrit  ratio,  quia 
non  statim  subsequitur  Oratio  de  Sacra- 
mento,  sed  post  Hymnum  immediate  sunt 
intonandae  Litaniae  Sanctorum  cum  Preci- 
bus,  postea  vero  a  Sacerdote  dicuntur  Ora- 
tiones  et  Gollectae  in  Libro  ad  hunc  effe- 
ctum  typis  edito  praescriptae.  Id  adeo  ve- 
rum  est,  ut  in  Sacramenti  Repositione,cum 
ea  ralio  cesset,  quia  Litaniae  cum  precibus 
praemittuntur,  postremo  cantatur   Hymnus 


—  92 


et  immecliale  leguntur  Orationes,  quarum 
priraa  est  de  Sacramento  ;  eadem  Imtructio 
iubet  quod  dicatur  jf .  Paneni  de  coelo  etc. 
qui  omilliuir  in  EKpositione,  ut  infra  §  31. 
Num  auteiu  extra  Urbem,  pro  qua  dicta 
non  est  lex,  vel  etiam  in  Urbe,  dum,  prae- 
ler  Orationem  Quadraginla  Horarum,  pu- 
blica  fit  Sanctissimi  Sacramenti  Expositio, 
idem  versiculus  erit  quandoque  oraitten- 
dus?  Discrimine  est  opus  :  vel  enim  post 
Hyranum  dicunlur  Litaniae  aut  aliae  pre- 
ces,  quibus  (et  non  imuiediate  Hymno)  Ora- 
tiones  succedunt ;  et  hoc  in  casu,  cum  ea- 
dem  sit  ratio  ,  eadem  etiam  servanda  erit 
Instructionis  regula :  vel  sine  Litaniis  et 
precibus,  aut  si  hae  dicantur,  ullimo  loco 
cantatur  Hymnus,  et  illico  sequunlur  Ora- 
tiones :  et  lunc  cum  ea  ratio  cesset,  ab  uni- 
versali  raore  non  erit  recedendum,  quo 
semper  Orationi  praemilti  solet  ac  debet 
f.  Panem  de  coelo. 

19.  In  Urbe  aulem  ea  regula  omnino 
servanda  est,  quia  ex  praescripto  Instru- 
ctionis  dicendae  sunt  Lilaniae  et  Preces, 
prout  in  Libro  edilo  prostant,  nec  eas  va- 
riare  in  arbitrio  est.  Praesidum  est,  si  tem- 
porum  circumslantiae  aliquam  exigant  va- 
riationem,  id  praecipere.  Addit  Instructio: 
«  il  qual  libro  puramenle,  senza  alcuna  ira- 
rautazione  dovra  usarsi  in  qualunque  altra 
Esposizione  del  Santissirao,  che  si  faccia 
parlicolare  ».  At  arapliatio  huiusraodi  ad 
omnes  Expositiones  non  ita  accipienda  esl, 
ut  liceat  aut  easdera  Lilanias  et  Preces  pe- 
nitus  omiltere,  aut  iisdera  substituere  Lita- 
nias  Lauretanas  aliasve  preces  ex  adproba- 
tis;  sed  ita  est  inlelligenda,  ut  si  fieri  velit 
Expositio  ad  instar  Orationis  Quadraginta 
Horarum,  licet  eadem  ad  longe  brevius  tera- 
pus  perduret,  vel  si  in  aliqua  Expositione 
particulari  praemittendae  sint  Litaniae  San- 
ctorum  cura  suis  precibus,  hae  recitenlur 
prout  iacent  in  Libro,  ita  ut  neraini  liceat 
aliquid  addere  vel  oraittere.  Et  haec  co- 
haerenter  ad  S.  R.  G.  Decreta,  quae  Lita- 
nias  Sanctorum  et  Laurelanas  recitandas  iu- 
bent  sine  ulla  additione  vel  rautatione. 
Potest-etiam  intelligi  dc  iis,  quae  notanlur  in 
Libro,  et  omnibus  Expositionibus  raagis  mi- 
nusque  solemnibus  ex  causa  publica  vel  pri- 
vata  communia  sunt.  Alius  certe  esse  ne- 
quit  eorumdem  verborura  sensus.  Nam,  etsi 
Romae  frequens  admodum  sit  Expositio  San- 
ctissimi  Sacramenti,  vel  ex  piis  fundationi- 
bus,  vel  ul  novemdiales  et  triduanae  pre- 
ces  praemitlantur  Sanctorum  Festis,  vei  ut 
Deo  in  iisdera  Sanclorum  Festivitatibus  spe- 


cialis  cultus  tribuatur,  raro  tamen  recltan- 
tur  Litaniae  Sanctorum;  sed,  scientibus  et 
probanlibus  Praesulibus  Ecclesiasticis,  vel 
Litaniae  Lauretanae,  vel  pro  agonizantibus, 
vel  aliae  preces  ex  adprobatis  dici  solent, 
Ita  fieri  haud  liceret,  si  vim  legis  pro  Urbe 
haberet  ;  et  in  sensu  rigoroso  accipienda  es- 
set  ea  nostrae  Instruclionis  ampliatio  ad 
oranes  Sacramenti  Expositiones. 

20.  Extra  Urbem  vero  tam  pro  Expo- 
sitione  Quadraginta  Horarum,  quam  in  aliis 
quibuscumque,  licitura  erit  alias  preces  prae- 
raittere  el  recitare,  dumraodo  lamen  ex  ap- 
probatis  sint:  et,  ne  aliter  pro  arbitrio  fiat, 
Pastorura  solicitudo  vigilare  debet.  Bene- 
dictus  XIV  Gonstitulione :  Inter  omnigenas 
2Februarii  1744,  praecipit:  «Orationes  prae- 
ter  eas,  quae  in  Ecclesia  receptae  sunt,  non 
admiltantur »  :  et  AlexanderVII  in  Gonsti- 
tutione  Piae  solHcitudinis  etc.  data  23  Apri- 
lis  1657,  iam  pridera  pro  Ecclesiis  Urbis 
edixerat  :  «  Omnibus  et  singulis  utriusque 
Gleri  Superioribus  almae  Urbis  prohibelur, 
ne  in  eorum  Ecclesiis,  dum  Officia  Divina 
celebranlur,  vel  SSmum  Eucharistiae  Sa- 
cramentum  manel  expositum,  quidquam 
cantari  permittant  praeler  ea  verba,  quae 
a  Breviario  vel  Missali  Romano  .  .  .  prae- 
scribunlur,  vel  quae  saltem  a  Sacra  Scri- 
ptura,  aul  Sanctis  Palribus  desumpla  sint, 
quae  Lamen  prius  a  Sacra  Rituura  Gongre- 
gatione  specialiter  approbenlur,  exclusis  rao- 
dulis  illis,  qui  choreas  et  profanas  polius, 
quam  Ecclesiasiicam  melodiam  imiiantur ». 
Non  agit  hic  Ponlifex  Alexander  de  pre- 
cibus  recitandis  coram  Sanctissimo  Sacra- 
mento,  vel  in  Expositione,  vel  antequara 
Sacerdos  cum  eo  benedictionem  populo  ira- 
pertiatur  :  verum  de  versiculis  vulgo  Mot- 
tetti,  qui  in  solemnibus  quibusdam  Expo- 
sitionibus  cum  instrumentorum  sonilu  can- 
tari  a  rausicis  solent:  sed  eadem  potiori 
iure  extendi  ratio  debet  ad  preces  coram 
Sacramento  recitandas,  quae  nedum  Roraae, 
verum  etiam  ubique  aliae  esse  non  debent, 
praeter  eas,  quas  Ecclesia  praescribit,  vel 
longaeva  consuetudo  rationabilis  aique  lau- 
dabilis,  tacile  vel  expresse,  consentientibus 
locorura  Ordinariis,  probavit.  Vidc,  quae  hac 
de  re  supra  nolata  sunt  ad  §  3,  num.  13, 
14,  15,  16  et  17. 

21.  Ex  hac  sanctionis  regula,  quae  prae- 
cipit  Litanias  Sanclorum  tara  in  Expositioue 
quam  in  Repositione  corara  Sacraraento  , 
comprobalur  quod  alias  diximus,  videlicet 
non  iraplicare,  si,  Sacraraenlo  exposito,  non 
oranes  preces  ad  eum  dirigantur.  Id  certe 


93 


innuit  invocatio  Sanctorum,quae  fit  in  prae- 
fatis  Litaniis.  Cur  aulem,  si  id  verum  esi, 
in  solemni  Ex.posilione  Quadraginta  Hora- 
rum  velari  Imagines  piaescriplum  esl  :  el 
tam  in  isla  quam  in  omnibus  aliis  Exposi- 
tionibus,  ne  in  Altari  exponantur  Reliquiae, 
tam  Insiructio  quam  Decreta  iubenl?  At 
longe  dispar  ratio  est.  Ideo  enim  in  Altari 
non  sunt  exponendae  Sanclorum  Reliquiae, 
quia  ad  praesentiam  Domini  haud  decet  Ser- 
vos  proponere  venerandos:  Imagines  vero 
velanlur  in  Oralione  Qaadraginta  Horarum, 
ut  quaelibet  removeatur  occasio  distrahendi 
menlem  ab  unico  obiecto,  quod  proponilur 
adorandum  •.  in  aliis  vero  Expositionibus 
haec  regula  quoad  Imagines  non  est  tam 
rigide  servanda  :  imo  congruit  quandoque 
exhibere  detectas,  ut  eas  intuentes  facilius 
excitentur  ad  Deiparae  vel  alicuius  Sancti 
apud  Deum  intercessionem  implorandam, 
ceu  alias  vidimus.  Ast  nulla  est  lex,  quae 
velet  preces  ad  Sanctos  et  Deiparam  dirigi, 
imo  ex  Ecclesiae  instituto  ita  fieri  debet, 
ut  Deipara  et  Sancti  preces  noslras  tam- 
quam  mediatores  porrigant  Ghristo  Domino 
qui  nobis  opiluletur,  vel  Aeterno  Patri  ex- 
hibeant,  ut  per  merita  Ghristi  nos  exau- 
diat.  Quamobrem  a  Sanctorum  invocatione 
ad  praesentiam  Ghristi  tantum  abest  vel  mi- 
nimum  periculum  iniuriae,  quinimo  summus 
honor  obvenit  praesenti  Ghristo  supremo 
pro  omnibus  hominibus  apud  Palrem  Me- 
diatori,  per  cuiiis  merila  dumtaxat  utiles 
nobis  sunt  intercessiones  Deiparae  et  San- 
ctorum. 

22.  Sed  eo  revertendum,  unde  digressi 
sumus.  Absolutis  Litaniis  cum  Psalmo,  Sa- 
cerdos  adhuc  genuflexus  recilat  adiunctas 
preces,  popuio  respondente.  Gum  ad  ea- 
runidem  finem  perveneril,  dicturus  f.  Do- 
miniis  vobiscum  et  Oraliones,  surgit,  nec 
tamen  novani  genuflexionem  facere  debet. 
Ita  nostra  monetlnstructio  «senza  fare  nuova 
genuflessione  ».  Ita  etiam  Sac.  Rit.  Gongr. 
decernil  in  una  Urbis  die  2  Augusti  1698 
(num.  :,^008).  Quoties  enim  surgit,  vel  pro 
imponendo  thure,  vel  pro  recitandis  Ora- 
tionibus,  nec  loco  movetur,  numquam  ab  eo 
repetenda  estgenuflexio,  quiaimposiiothure 
et  recitatis  Orationibus,  denuo  genuflectere 
debet ;  Ministri  aulemsustinere  quidem  ante 
eum  debent  iibrum,  non  autem  cum  ipso 
surgere  :  dum  iunclis  manibus  dicit  Domi- 
niis  vobiscum  etc,  non  se  converlit  ad  po- 
pulnra;  et  quin  manus  exlendat  iterumque 
iungat  palmam  ad  palmam,  prosequitur  Ora- 
tiones.    Ut  enim    nolat   Gavantus    part.  2, 


tit.  13,  litt.  0,  ad  Rubricas  Missalis  :  cx- 
tra  Missam  dicuntur  semper  Orationes  ma- 
nihus  iunctis  :  sed  ad  verbum  Oremus  in- 
clinalur  caput  versus  Sacramenlum.  Oratio- 
nibus  absolutis,  iterum  genuflectit,  brevi 
cum  Ministris  in  oratione  moratur  :  mox 
omnes  surgunt  el  in  plano  Presbyterii  utro- 
que  genu  cum  profunda  capitis  inclinatione 
genuflectunt ;  et  illico  se  erigentes  acci- 
piunt  bireta,  quin  capiti  imponanl,  sed  re- 
cedenles  nudo  capile  e  Presbyterio,  illud 
operient,  dum  e  conspectu  Sacramenti  re- 
cesserint,  et  in  Sacraiiuni  pergunt  ;  «  dan- 
dosi,  cosi  principio  airOrazione  deile  Qua- 
rant'ore  >  :  ut  monet  praesens  sanctio  in 
fine.  Scite  notat  Gavalerius  :  «  Hic  autem 
ritus  communis  etiam  eril  Ecclesiis  extra 
Romara  pro  eodem  et  simili  casu  ». 

23.  Priusquam  huic  capiti  finem  impo- 
namus,  quaedam  suut  enucleandae  quaestio- 
nes,  quae  versantur  circa  conclusionem  Ora- 
tionis.  Brevisne  an  longior  haec  esse  debet? 
Opinanturnonnulli  brevem  adhibendamesse, 
immo  id  certum  ponunt.  Hos  inter  Gava- 
lerius  ad  hunc  locum  et  Tetamus  in  Ap- 
pendice  ad  Diarium  Civil.  et  Ecclesiast. 
cap.  3,  num.  47.  Inde  autem  potissima, 
ut  ipsi  arbitrantur,  ratio,  quia  tantummodo 
in  Missa  et  Horis  Ganonicis  longior  est  ad- 
hibenda  ;  in  aliis  tamen  functionibus  sem- 
per  brevis.  Atqui  in  Rituali  Romano  in- 
numerae  sunt  Orationes,  quae,  licet  sint 
extra  Ofiicium  et  Missam,  longiorem  con- 
clusionem  habent,  iramo  in  eadera  actione 
aliquae  brevi  aliaeque  longiori  concludun- 
tur.  In  Ganone  vero  Missae  oranium  Oralio- 
num  brevis  est  conclusio.  Propterea  regula, 
quam  ipsi  ponunt,  oranino  fallit;  et  qua- 
tenus  tenenda  sit,  universaliter  certe  non 
obtinet  suasque  patitur  liraitationes.  Si  ea 
valeret  et  sine  ulla  exceptione  ultro  foret 
araplectenda,  corrigendae  essenl  Orationes, 
quae  in  Rituali  persaepe  occurrunt,  quia 
oranes  sunt  exlra  Officium  et  Mis.sam  ;  et 
prolrahenda  conclusio  illarum,  quae  reci- 
tanlur  in  Ganone  ac  proinde  pertinent  ad 
Missam. 

24.  Arridet  raagis  illorum  sententia,  qui 
ul  notat  Bissus  in  Hierurgia  litt.  G.  verb 
Conclusio,  nura.  410,  §  8,  existimant  :  ab 
breviandara  esse  conclusionera,  quotiescum- 
que  antecedenler  non  dicitur  Dominus  vo 
biscum  ;  eara  non  satis  firraam  censet  idem 
Bissus,  quia  aliquando  contrarium  evenit 
quod  videlicet,  etiam  praemi.sso  Dominus 
vobiscum,  Oralio  habet  conclusionem  bre 
vem  ;  et  casus  dalur  in  absolutione  defun- 


—  94 

clorum,  in  qua  Oratio  brevi  conclusione  ter- 
niinatur.  Unica  exceplio,  quam  ipse  profert 
ad  regulam  infirmandam,  satis  non  est  : 
quamquam  ct  aliae  addi  possenl  :  iUaqiie 
praeserlim  petenda  a  tribus  Orationibus, 
quae  dicuntur  a  Sacerdote,  priusquam  su- 
mat  Sacrum  Chrisli  Gorpus.  Siquidem  in 
prima  conclusio  brevis  est,  in  aliis  protra- 
hitur.  Neque  hic  est  percunctandi  locus 
curnam  diversa  sit  conclusionis  ralio  in  hi- 
sceOrationibus  ad  invicem  in  eadem  aclione 
connexis;  et  curnam  Orationes  omnes  iuxta 
Riluale  longiori  conclusione  terrainandae 
sint,  quibus  praemitlitur  f.  Dominus  vo- 
biscurn,  non  item  quae  in  absolutione  de- 
functorum  dicuntur?  Id  nostrum  insiilulum 
non  patilur.  Satis  nobis  est  adnotare,  quod 
discretiva  pelenda  a  f.  Dominus  vobiscum, 
ad  effectum  corripiendi  vel  protrahendi  Ora- 
lionis  conclusionem,  locum  habere  nequit 
in  casu  nostro,  quia  tam  in  Exposilione, 
quam  in  Repositione  Sacramenli  praecipilur 
longior  conclusio,  licel  in  Expositione  prae- 
mittalur  Orationibus  f.  Dominus  vobiscum, 
non  item  in  Repositione,  ut  ex  Libro  ty- 
pis  edilo,  qui  modum  exhibet  ea  in  aclione 
servandum.  Dicam  potius  cum  Bisso,  ne- 
gleclis  quaestiunculis:  «  In  hoc  erit  atten- 
dendus  modus  loquendi  Missalis  el  Breviarii 
in  propriis  locis;  et  praecipue  RitualisRo- 
raani,  in  quo  haec  varielas  saepe  contingere 
solet».  Hac  posita  regula,  quae  non  fallil, 
neque  est  opinionibus  obnoxia,  recte  conse- 
quilur,  in  Expositione  et  Repositione  Sacra- 
raenti  pro  Oratione  Quadraginta  Horarura  lon- 
giori  conclusione  Oraliones  esse  absolvendas. 
25.  Non  eadera  taraen  regula  ila  est  in- 
terpretanda,  ut  in  oranibus  Exposilionibus 
indiscrirainalira  adhibenda  sil  longior  con- 
clusio,  quia  talis  est  in  Libello  edito  pro 
Oratione  Quadraginta  Horarura.  Diversi  nam- 
que  dislinguendi  sunt  casus.  Vel  res  est  de 
Oratione  recitanda  post  Processionera  el  anle 
benedictionem  in  Festo  SSmi  Gorporis  Ghri- 
sli,  necnon  occasione  aliarum  expositionura, 
quae  per  annura  fiunt;  vel  de  conclusione 
adhibenda  in  Oratione  Quadraginta  Horarura: 
erit  in  illis  brevis,  longior  in  ista.  Unde 
petendum  discriraen,  cura  eadera  sit  actio, 
idera  obieclura?  Quaestionem  hanc  diriraunt 
Riluales  Libri,  nec  deest  discrirainis  ratio. 
Eara  affert  Bauldryus  lib.  4,  cap.  16,  art.  3, 
nura.  42.  Postquara  is  regulam  generalem 
posueral  de  servanda  brevi  conclusione  in 
Festo  Gorporis  Ghristi  et  quoties  populo 
impertienda  est  benediclio  cura  Sacraraento, 
excipitOrationeraQuadragintaHorarum,quae 


longiorem  exposcit;  quia  in  sacra  huius- 
raodi  actione  praecedunt  Litaniae  Sancto- 
rum,  Psalmus  et  Preces,  quibus  adduntur 
Orationes,  prout  in  Breviario  Roraano.  Ita 
laud.  Auctor  artic.  12,  num.  6  :  «  Et  nunc 
dicit  raaiorem  conclusionem,  ut  in  fine  Li- 
taniarura  ;  et  n.  12  dicit  etc.  Psalmum  Deus 
in  adiutorium  etc.  versus  et  Orationes,  ut 
supra  cum  conclusione  longiori,  ut  in  fine 
Liianiarura ».  Porro  in  Breviario  Romano 
conclusio  adnexa  Oiationibus  post  Litanias  et 
preces,  longior  est.  Adstipulatur  RitualeRo- 
manum,  quod  longiorem  conclusionem  po- 
nit  post  Litanias  et  preces  dicendas  in  Pro- 
cessionibus  Rogationura  aliisque  ad  peten- 
dam  pluviam,  serenilatem,  ad  arcendas  tem- 
pestates  elc.  Ita  pariter,  ut  vidiraus,  dispo- 
nilur  in  Libello  Summonim  Pontificum  iussu 
edilo,  quo  in  sacra  illa  actioue  uti  omnino 
debemus.  Quamobrem,  si  modus  loquendi 
rilualium  Librorum  attendi  debel,  compo- 
sita  res  est,  neque  ullus  superest  dubitandi 
locus,  aui  ullum  auctoribus,  qui  secus  opi- 
nanlur,  effugium. 

26.  Igitur  etiam  in  hypothesi  generalis 
regulae,  quod  exlra  Missam  et  Horas  Ga- 
nonicasOralionum  conclusio  sit  abbrevianda, 
prout  fere  omnes  de  sacris  ritibus  Scriptoies 
tenent ;  conditionem  lamen  adiiciendam  esse 
diciraus :  nisi  aliier  in  Missali,  Breviario, 
Riluali  aut  peculiari  aliqua  lege  sit  dispo- 
situra.  Hinc  patet  quoraodo  satisfiat  alleri 
quaestioni  forsilan  excitandae:  num  videli- 
cet  occasione  lantummodo  Orationis  Quadra- 
ginla  Horarum  longiori  conclusione  termi- 
nari  Ora*tiones  debeant:  an  etiam  in  quibus- 
damaliis  Expositiouibus,  quamvis  quoad  has 
ratio  sumenda  esse  videalur  ex  eo,  quod 
Rituale  Romanum  praescribit  in  Festo  San- 
ctissimi  Gorporis  Chrisii,  in  quo  conclusio 
brevis  est?  luxta  piaemissa  facilis  et  expe- 
dita  est  solutio.  Vel  enim  Litaniae  cum  Pre- 
cibus  praemiltuntur,  prout  in  Libello  vul- 
galo  pro  Oratione  Quad)'aginta  Horarum : 
«  il  qual  libro  puraraenie  senza  alcuna  muta- 
zione  dovra  usaisi  in  qualunque  altra  Espo- 
sizione  del  Santissimo,  che  si  faccia  parti- 
colare»:  veluti  notat  Instructio  (quae  ta- 
men  expressio  intelligenda  esi  iuxtaraodum 
alibi  declaratura);  el  hoc  in  casu  longior  ad- 
hibenda  erit  conclusio  :  vel  minime  prae- 
raittunlur,  sed  post  Hyranum  vel  sola  dici- 
lur  Oratio  de  Sacramento,  vel  aliae  addun- 
lur  a  Superioribus  praeceptae,  vel  pio  op- 
portunitate  ;  et  brevis  erit  conclusio,  uli  in 
Feslo  Corporis  Chrisli,  quia  cessat  ratio, 
propter  quam  longior  est  retinenda. 


95 


27.  Ubiautem  brevisservanda  est  conclu- 
sioeluna  tanlumdicilurOraliodeSacramento, 
erilne  retinenda  formula  Ritualis;  Qui  vivis 
et  regnas  jier  omnia  saecula  saeculorum, 
vel  potius  alia  Qai  vivis  et  regnas  in  sae- 
cula  saeculoruml  Varia  est  Ecclesiarum  con- 
suetudo  ;  sed  mulio  sunt  plures,  quae  po- 
slremam  retinent  quaeque  proinde  est  usi- 
tatior.  Si  meum,  qualiscumque  sit,  sensum 
promere  licet,  aeque  alterutram  adhiberi 
posse  crederem ;  cum  utriusque  formulae 
idem  omnino  sit  sensus.  Nec  diversa  vide- 
tur  S.  R.  G.  sentenlia,  quae  in  Catanien. 
cum  expositum  fuerit  inolevisse  abusum 
recitandi  post  finem  ultimae  Orationis  loco 
Qui  vivis  et  regnas  etc,  longiorem  formu- 
lam ;  sub  die  10  Septembris  1718,  respon- 
dit:  Orationem  praediclam  his  verbis :  (?mi 
rivis  et  regnas  in  saecula  etc.  concludi  de- 
bere  (num.  ;ii52).  Ne  sit,  qui  secum  re- 
putet,  Sacram  Gongregationem  hoc  Decreto 
unam  tanlummodo  formulam  adprobasse, 
altera  repudiata,  quam  exhibet  Rituale  Ro- 
manum.  Non  enim  quaestio  erat  de  di- 
ctione  in  brevi  conclusione  adhibenda,  ve- 
rum  de  abusu  longiorem  recitandi  :  idcirco 
Sacra  Gongregatio  de  abusu  eliminando  so- 
licita,  brevi  conclusione  iussit  esse  uten- 
dum,  illam  proponens,  quae  usitatior  est, 
quin  aliam  reiiceret,  quam  habet  Rituale 
Romanum.  Qiiod  si  censeas  unam  potius, 
quam  aliam  adamasse,  non  ero  multum  dif- 
ficilis.  Forte  etiam  explicare  voluit,  siquid 
erat  ambiguum.  Quid  autem  ex  his  conse- 
quitur?  lllud  certe,  quod  utraque  formula 
iuxta  Ecclesiarum  consuetudinem  adhiberi 
potest ;  sed  illa  magis,  quam  longaevus  usus, 
praesertim  in  Urbe  vigens,  probavit,  quam- 
vis  in  aliqua  non  substantiali  dictione  discre- 
pet  ab  illa  Ritualis  Romani. 

§  XXV. 

«  11  Gelebrante  non  dovra  usare  la  sede 
«  camerale,  secondo  il  Decreto  della  Sacra 
«  Gongregazione  dei  Riti,  ma  un  banco  (che 
«  neppure  abbia  le  braccia)  con  il  posler- 
«  gale  ornato  di  panno  rosso  o  d'altro  co- 
«  lore  decente,  in  cui  sedera  insieme  colli 
«  Minisiri  Sacri.  Molto  meno  dovranno  mai 
«  usare  le  sedie  cameraii  nelle  Ghiese,  li 
«  Guardiani,  Deputati  ed  Officiali  delle  Gon- 
«  fraternite,  Gompagnie  e  Gongregazioni  lai- 
«  cali,  raa  sederanno  sopra  un  banco  con 
«  postergale  senza  bracci  ai  lati  e  senza  at- 
«  cun'uso  dei  cuscini,  come  pure  senza  gra- 
«  dini  e  senza  genuflessoi'ii  davanti ;  il  qual 


«  banco  dovra  cuoprirsi  di  panno,  non  di 
«  seta ;  e  sara  onninamente  situato  fuori  del 
«  Presbiterio,  in  quei  casi,  che  assisleranno 
«  alle  Messe  e  Vesperi  solenni  ;  o  che  nel 
«  Presbiterio  si  celebri  dal  Glero  alcuna  fun- 
«  zione  sacra,  secondo  li  replicati  Decreti 
«  della  Sacra  Gongregazione  de'  Rili,  parti- 
«  colarmente  pel  Decreto  Generale  emanato 
«  sotto  li  13  Marzo  1688  (num.  1792): 
«  sotto  le  pene  espresse  di  sopra  e  com- 
«  minate  nei  §§  :  Se  vi  saranno  ecc,  E  di 
«  piu  ordiniamo  ecc.  (che  sono  li  XXII, 
«  XXIII).  Monsignor  Primicerio  per6  sedera 
«  dentro  il  Presbiterio  al  lato  deirEvangelo 
«  in  un  banco  coperlo  di  panno  nel  suo 
«  abito  prelatizio,  come  s'  6  detto  al  nu- 
«  mero  XXII  ». 

1.  lubet  Caeremoniale  Episcoporumlib.  1, 
cap.  12,  §  23:  «  Scamnum  oblongum  coo- 
pertum  aliquo  tapete  aut  panno  aptari  a  la- 
tere  Epistolae,  in  quo  sedeat  Sacerdos  ce- 
lebrans  cum  Diacono  et  Subdiacono  ».  Go- 
haerenter  ad  hanc  Caeremonialis  regulam 
Sacra  Rituum  Gongregatio  die  15  lanua- 
rii  1611,  in  Perusina  edixit :  «  Sacerdotem, 
Diaconum  et  Subdiaconum  solemniter  cele- 
brantes  posse  et  debere  sedere  in  banco 
dum  cantatur  Gloria  et  Credo,  eliamsi  sint 
Beneficiati  vel  Gappellani,  prout  sedent  Ga- 
nonici ;  et  servetur  in  omnibus  Ecclesiis  Ga- 
thedralibus  et  Gollegiatis,  non  obstante  qua- 
libet  consuetudine  »  (num.  290).  Unde 
iuxta  hoc  Decretum  Gatalanus  ad  hunc  Gae- 
remonialis  locnm  et  Merati  ad  Gavantum  in 
Rubrica  Missal.  part.  2,  tit.  2,  num.  21, 
notat  :  «  Numquam  concedenda  est  sedes 
brachiata  Gelebranti,  neque  alia  sedes  Mi- 
nistris;  et  haec  praxis  omnium  Basilicarum 
Urbis  et  omnium  fere  Gathedralium,  ita  ut 
Ganonici  Missara  celebrantes  non  solum  co- 
ram  Episcopo,  nulla  utantur  sede,  sed  sem- 
peraliquo  scamno  oblongo  tapete  vel  panno 
cooperto,  iramo  et  etiam  absente  Episcopo 
in  eodera  scamno  sedeant ;  et  quidem  sem- 
per  a  latere  Epistolae  ».  Idcirco  carpunt 
Hippoljtum  a  Portu,  qui  cap.  1,  de  Missa 
solemni  num.  4,  §  ultra  scamnum,  solum- 
modo  adhibendum  esse  contendit  oblongum 
scamnum  ad  formam  Caeremonialis,  si  co- 
ram  aliquo  Gardinali  vel  proprio  Episcopo 
solemnis  celebretur  Missa :  secus  vero  cen- 
set  parari  posse  tres  sedes  nobiliores,  dum- 
modo  sedes  Gelebrantis  sit  distincta  et  illae 
Ministrorum  non  sint  brachiatae.  Respuunt 
etiam  opinionem  Bissi,  qui  tom.  2,  litt.  S, 
§  2,  putat,  quoad  scamnum  vel  sedem,  va- 
riam  Ecclesiarum  praxim  esse   servandam. 


—  96 


2.  Noslra  aulem  bistructio,  adhaerens 
Caeremoniali  Episcoporum  et  laudato  S.  R. 
C.  Decreto,  expresse  iubel :  «  II  Celebrante 
non  dovra  usare  la  sede  camerale  secondo 
il  Decrelo  della  Sacra  Gongregazione  de'  Riti, 
ma  un  banco,  che  neppure  abbia  braccia, 
con  il  poslergale  di  panno  rosso  o  d'altro 
colore  ».  Quamquam  haec  lex,  si  una  spe- 
clelur  Jnstructio,  sit  ordinata  tantummodo 
pro  Ecclesiis  Urbis  occasione  Orationis  Qua- 
draginta  Horarum,  universalis  lamen  cen- 
senda  est,  quia  ab  Caeremoniali  Einscopo- 
rum  indicla  et  a  successivis  S.  R.  G.  De- 
cretis  confirmata.  Praeter  illud,  quod  iam 
protulimus,  alia  prostant,  quae  rem  magis 
declarant.  Excitato  dubio  :  «  Num  in  Galhe- 
drali  Turritana  Ganonicis  celebranlibus  per- 
mittenda  sil  sedes  cum  postergali,  qua  ule- 
bantur  priusquam  acceptarent  Libram  Gae- 
remonialem  ,  vel  potius  eodem  utendum 
esset  scamno  a  latere  Epistolae?»  Sacra 
Gongregatio  respondil:  «Formam  Libri  Gae- 
remonialis  introducti  et  acceptati  in  dicta 
Ecclesia  Tunitana  servandara  esse  ».  Die 
19  Maii  1614  (numSiO).  Similiter  in  Rhe- 
gien.  die  31  lulii  1665,  eadem  Sacra  Gon- 
gregatio  declaravil:  «  Tam  Gelebrantem, 
quam  Assislentes  in  feslivitalibus  Sanctoium 
Titularium  in  Vesperis  el  Missa  solemni  se- 
dere  debere  in  scamno  et  non  in  sede  cora- 
cea  »  (num.  1319).  Alque  haec  est  regula 
tanlo  cum  rigore  servanda,  ut  ad  eam  re- 
laxandam  nec  prosit  consuetudo ,  etiamsi 
invaluisset  ante  acceptalionem  Gaeremonia- 
lis,  ul  in  Tiirrilana  decrelum  vidimus.  Vix 
ab  eadem  declinandum  tanlisper  censuit 
eadem  Sacra  Riluum  Congregatio  favore  Ga- 
nonicorum  et  Dignitatum  Gathedralis  extra 
eam;  ei  Abbalum  tam  in  piopria  quam  in 
aliena  Ecclesia  solemniter  celebranlium  ul- 
tra  ires  dies,  in  quibus  Ponlificalia  agere 
indultum  est;  dummodo  tamen  usus  sedendi 
in  sedibus  cameialibus  sit  legitime  prae 
scriptas.  lla  Sacra  eadem  Gongregatio  in 
Gaesanaten.  29  Martii  1559,  ad  dubium  4 
(num.  1111). 

3.  Quae  cum  ita  sint,  consequitur,  ne- 
dum  in  solemnibus  Missis  pro  Oialione  Qua- 
draginla  Horarnm  sedes  camerales  vetitas 
esse,  veium  etiam  in  aliis  omnibus  Expo- 
sitionibus;  et  nunquam  adhibendas  vel  in 
Missis  vel  in  Vesperis  et  Matiitinis  Horis, 
quae  in  celebrioribus  feslivitalibus  solemni- 
ter  cantanlur,  cum  festivo  apparalu  a  Sa- 
cerdote  cum  Ministris  pluvialibus  indutis. 
Nam  Instriictio  hac  in  parte  sequilur  legem 
universalem.  Goercenda  hinc  esset,  Praesi- 


dum  auctorilate,  illorum  licentia,  qui  in 
aliquibus  Ecclesiis  adhibere  praesumanl  se- 
dem  cameralem  pro  Gelebranle  cum  sca- 
bellispro  Ministris.  Scamno  utendum  omnino 
est  cum  poslergali  cooperto  panno  rubei  vel 
alterius  decentis  coloris.  Huiusmodi  vero 
tegumentum  potesl  esse  sericum  ;  et  dif- 
ferre  debet  ab  altero  pro  laicis  posito  ex- 
tra  Presbylerium,  tegendo  pannoserico,  sed 
vilioris  materiae. 

4.  Ex  ea  aulem  Jnstructionis  sanctione 
circa  scamnum  praeterea  colligimus  Gele- 
branles  iuxta  solilum  sedere  posse  ad  Hy- 
mnum  Angelicum  et  Symbolam,  etiam  Sa- 
cramento  exposito.  Oriri  possel  dubitandi 
ratio,  qnia  Caerenioniale  Episcoporum  lib.l, 
cap.  12,  num.  9,  nolat,  quod  celebrante  vel 
assistente  Episcopo,  dum  exislit  Sanctissi- 
mum  Sacramentum  in  Altari,  debet  Episco- 
pus  numquam  sedere,  sed  stare  sine  Mitra: 
idem  ergo  polioii  iure  de  aliis  Episcopo  in- 
ferioribus  dicendum  videlur.  Verumtamen 
non  ibi  sermo  est  de  integra  Missa  celebrata 
coram  Sacramento  exposito,  sed  de  Sacra- 
menlo  adhuc  existente  in  Altari  Feria  V  in 
Goena  Domini,  Feria  VI  in  Parasceve,  inMissa 
quae  celebratur  anle  Processionem  in  Festo 
Gorporis  Ghristi ;  et  cum  Expositio  heri  de- 
bet  pro  inilio  Orationis  Quadraginta  Hora- 
rum.  In  his  namque  non  adest  Sacramentum 
in  Altari  ad  Gloria  et  Credo,  quando  Ge- 
lebrantes  sedere  debent:  quamobrem  haec 
Rubrica  nullatenus  trahi  polest  ad  illiid  fir- 
mandum,dequoest  qiiaeslio,  quia  Inslructio 
nedum  consulit  modo  servando  in  prima  hac 
Missa  pro  Expositione;  verum  et  illam  quo- 
que  comprehendit,  quae  cele.bratur  pro  Re- 
positione. 

5.  Ad  rem  poiius  facit  altera  Caeremo- 
nialis  Rubrica  lib.  2,  cap.  33,  §  33, 
ubi  legitur  :  conveniens  esset,  ut  ob  reve- 
rentiam  tanti  Sacranienti  (scilicet  in  octi- 
duo  SSmi  Gorporis  Ghiisli,  ubi,  eodem  in 
Throno  patente,  persolvuntur  Horae  Cano- 
nicae)  «  tam  Episcopus,  quam  Ganonici  et 
omnes  praesentes  et  in  Ghoro  assistentes, 
durante  Officio  slarent  capiledetecto  et  nun- 
quam  sederent  ».  Ubi  tamen  advertendum 
est,  non  a  iure,  sed  a  convenientia,  regulae 
ralionem  peti  :  et  merito  quidem;  nam  ad 
extrinsecara  disciplinam,  quae  non  ubique 
eadem  semper  est  et  variari  nonnumquam 
potesl,  attentis  locorum,  temporura,  perso- 
narum  ac  aliis  id  genus  ciicumslanliis,  non 
autem  ad  ritus  cultusque  subslantiam  per- 
tinent,  quas  habemus,  regulae  quoad  stan- 
dum,  sedendum,  genullectendum  in  Divina 


97 


Psalmodia,  Sacra  Liturgia,  publicis  precibus: 
et  ideo  declarando  et  regulam  moderando, 
subdit  Caeremoniale :  «  Qaod  si  ob  longi- 
tudinem  Officii  praestare  non  poterunt,  non 
omillant  saltem  in  signnm  reverentiae,  de- 
teclo  capite,  existente  Sanclissimo  Sacra- 
mento  super  Altari,  Divinis  Officiis  assi- 
stere  ».  Ubi  duo  distinguuntur,  scilicet  pri- 
mum,  quod  maxime  decet  stando  divinas 
laudes  corara  eo  persolvere :  secundum , 
quod  saltem  neque  birelo  neque  pileolo  ca- 
put  legatur.  Priraum  liraitationem  et  mo- 
derationem  admittit,  ne  qui  assistunt  nimis 
defaligenlur :  non  item  alterum.  Praxis  Pa- 
triarchalium  el  aliaram  principalium  Eccle- 
siarum  Urbis  declarat  et  firmat  regulam  Cae- 
remomalis.  SiquidemperoctiduumFestiCor- 
poris  Ghristi  tam  Matutinae  quam  Vesper- 
Unae  Horae  persolvuntur,  nec  non  Missa 
Gonvenlualis  celebratur  solemniter  coram 
exposito  Sacraraento ;  et  in  stando  ac  in  se- 
dendo  consuetus  ordo  servatur;  omnes  ta- 
men  detecto  capite  assistunt ;  et  in  Missa 
aeque  ac  Yesperis  caereraoniae  illae  adim- 
plenlur,  quas  exigit  Sacramenti  praesenlia. 
0.  Agunt  specialiter  Rubricislae  deMissa 
solemni  celebrata  corara  SSmo  Sacramento 
in  Allari  exposilo,  enumerant  caeremonias, 
quae  servandae  in  ea  sunt  ad  differentiam 
aliarum  soleranium  Missarum  ,  praecipue 
vero  quoad  genuQexiones  et  Ihurificaliones; 
haud  tamen  adnolant,  quod  Gelebrans  el  Mi- 
nislri  Sacri  stare  debeant  et  non  potius  se- 
dere,  dum  cantatur  Hymnus  Angelicus  et 
Symbolura.  Ita  Meratus  ad  Gavantum  part.  2, 
tit.  14,  num.  6  el  sequen.  de  ritu  Missae  so- 
lemuis  coram  Sacramento.  Bauldryus  part.  4, 
cap.  16,  art.  6,  num.  1,  de  Yesperis  agens 
persolvendis  in  sacello,  ubi  Sacramentum 
est  expositum,  postquam  cohaerenter  ad 
Caeremoniale  Episcoporum.  notaverat:  «con- 
venil,  ut  omnes  tunc  slent  nudo  capite  et 
non  sedeant,  quod  si  .  .  .  .  sedere  Glerici 
cogantur,numquara  taraen  caput  legant,  sub- 
dit:  Idem  faciendum  est  ad  omnes  Horas; 
etiam  ad  Missam,  non  sedere  debent  ad  Hy- 
mnum  Angelicum,  Graduale,  Alleluia,  Se- 
qaenliara,  Syrabolura,  Offertorium,  Goramu- 
nionera  et  alia  huiusmodi  etc.  ».  Forle  ali- 
cui  videri  poterit  saltem  ex  decentia  nedum 
in  Ghoro  adslantes,  verum  etiam  et  Gele- 
brantem  et  Sacros  Minislros  stare  debere  et 
non  sedere.  Egd  tamen  puto  de  solis  in 
Ghoro  adslantibus  cl.  Auctorem  fuisse  lo- 
quutum  :  nam,  ubi  Iractat  de  Missa  solemni 
corani  SSmoSacramenlo  exposito,  nihil  pror- 
sus  quoad  hanc  rem  adnotat.  Geterum  pri- 


vati  Auctoris  doctrina  neqait  coarctare  dis- 
positionem  Caeremonialis  Episcojiorum. 

7.  Parum  tamen  id  interest,  si  illa  re- 
gula,  quae  non  praetergredilur  limites  ali- 
qualis  decentiae  et  maioris  convenientiae,  sit 
limitata  ad  Assistentes  in  Ghoro,  vel  etiam 
extensa  ad  Gelebrantem  et  Ministros.  Utris- 
que  coramunem  esse  non  ambigimus ;  quae 
enira  potior  ratio,  ut  sedere  possint  ex  qua- 
dam  indulgentia  et  aequitate,  qui  Chori  oc- 
cupant  subsellia,  et  Gelebrantes  nequeant? 
Universalis  certe  praxis  utrosque  comple- 
ctitur;  et  in  more  est  ubique  receplo,  quod, 
exposito  Sacraraento,  tam  Psallentes  quam 
Gelebrantes  sedeant  statutis  a  Rubrica  lem- 
poribus,  nunquam  tamen  sub  ulla  consue- 
tudine  aut  praetextu  caput  tegant.  Praxi 
cohaeret  Instructio,  quae,  dum  velal  sedem 
cameralem  et  oblongum  scamnum  adhiberi 
iubet,  iuxta  S.  R.  G.  Decreta,  tapete  orna- 
tum  cum  postergali ;  el  adhaeret  limitalioni 
seu  indulgenliae  admissae  a  Caeremoniali ; 
aperte  innuit  standum  esse  potius  praxi,  li- 
raitationi  et  indulgentiae,  quam  eidem  re- 
gulae.  Neque  arbitreris  dispositionem  In- 
structionis  locum  sibi  vindicare  solumraodo 
in  Missa,  quae  solemniter  cantatur  prima 
die  pro  Sacramenli  Expositione ;  nam,  ut 
supra  notavi,  ea  est  per  modum  regulae, 
quam  servari  oportet  quoad  omnes  Missas, 
quae  eo  Iriduo  solemniter  celebrantur;proin- 
deque  extenditurad  omnes,  quae  coram  Sa- 
cramento  celebrari  contiagal.  Si  alia  fuisset 
mens,  excepiionem  haberemus  expressam. 

8.  Quod  si  non  licet  Gelebranli  et  Mi- 
nislris  Sacris  uti  sede  coracea  et  camerali, 
multo  minus  licebit  eam  adhiberi  a  laicis 
hominibus,  ut  sunt  Guardiani,  Officiales,  De- 
putati  Sodalitatum  et  Gongregationum  lai- 
corum,  quibus  conceditur  usus  tantum  scamni 
cum  postergali  sine  pulvinis  et  sine  genu- 
flexorio,  decenti,  sed  laneo,  non  serico  panno 
contecti  extra  Presbyterium.  Isthaec  autem 
regula  generalis  esl  et  ad  omnes  exlenditur 
Ecclesias  cum  Secularium  tum  Regularium. 
Quamquam  vero  in  nostra  Instructione  tan- 
tummodo  agatur  de  iis,  qui  praesunt  Gon- 
fraternitatibus  el  Gongregaiionibus  laicorum, 
uno  exceplo  Primicerio  Praelato  (dummodo 
incedat  in  habitu  Praelatilio,  ut  supra  no- 
tavimus  et  infra  etiam  videbimus),  lex  ta- 
men  latissime  patet  et  comprehendit  Magi- 
stralus,  Gubernatores,  Praesides  locorum  , 
irao  eliam  Barones  et  Dominos,  saltera  quoad 
locum  exira  Presbyterium ;  el  quasdam  ho- 
norificentias,  quae  solis  competunt  Ecclesia- 
slicis,  iuxia  diversos  eorum  gradus.  Praeter 

7 


—  98  — 


Generale  Decretum  S.  R.  C.  13  Martii  1688 
(num.  179J)  ab  Instructione  laudatum,  in- 
numera  sunl  alia  in  Collectione  relata.  Ex 
his  consequilur  legem  universalem  esse  et 
ad  onines  Chnstiani  Orbis  Ecclesias  extendi, 
non  vigore  Instructionis,  quae  pro  solis  Ec- 
clesiis  Urbis  dicla  est,  sed  vi  Decrelorum 
S.  R.  C,  ac  praesertim  Generalium  13  Mar- 
lii  1688  et  22  Aprilis  1690,  quibus  accessit 
auctoritas  s.  ra.  AlexandriVII  (num.  1831). 
9.  Notatu  digna  esse,  ait  Cavalerius,  ea 
Instructionis  vei  ba :  «  in  quei  casi  che  as- 
sisleranno  alle  Messe  e  Vesperi  solenni,  o 
che  nel  Presbilerio  si  celebri  dal  Clero  al- 
cuna  funzione  Ecclesiastica  »;  quae,  iuxta 
eius  opinionem,  restrictionem  quamdam  in- 
vehunt,  quae  inhibilionem  ad  casum  non 
sacrae  functionis  non  sinit  extendi :  non  vi- 
deo  autera  curnam  haec  fingenda  sit  restri- 
ctio,  quasi  aliquis  sit  casus,  in  quo  Guar- 
dianielOfficialeslaicaliumSodalilalumqueant 
locum  occupare  in  Presbyterio,  ibique  sedi- 
bus  cameralibus  uli.  Ibi  namque  Instructio 
respicit  circumstantias  omnes,  in  quibus  So- 
dalitates  et  laicales  Congregationes,  quibus 
iuxla  praelaudala  Decreta  addi  possunt  laici 
Praesides,  locorum  Domini,  Barones  etc,  Ec- 
clesiasticis  functionibus  interesse  solent. 
Numquid  in  Ecclesiis,  ac  siguanter  in  Pre- 
sbyterio,  aliquid  profanum  agitur,  ut  sedere 
liceat  inlra  cancellos,  sedibus  cameralibus 
adhibitis,  illos,  quibus  alias  ulrumque  omnino 
est  inlerdictum? 

10.  Usus  pulvini  denegatur  Officialibus  So- 
dalitatum,  Celebranti  vero  concedi  potest, 
ut  ex  Caeremoniali  lib.  2,  cap.  3,  doce- 
mur.  Tandem  Instructio  locum  assignant  in- 
tus  Presbyleriura  Sodalitatum  Primiceriis  a 
cornu  Evangelii,  quibus  tamen  non  came- 
ralis  sedes,  sed  conceditur  un  banco  co- 
perto  di  panno,  dummodo  in  habitu  prae- 
lalitio  intersint:  secus,  ut  alias  diximus,  si 
yestem  peculiarem  et  propriam  Sodalitatis 
induant,  sedere  debent  cum  aliis  extra  Pre- 
sbyterium;  et  considerari  ut  laici,  veluti 
etiam  ut  tales  habentur,  si  qui  ex  Eccle- 
siasticorum  ordine  Officiales,  Guardiani,  De- 
pulati  sint;  et  accedant  non  in  proprio  ipsis 
convenienti  habitu,  sed  in  illo  proprio  Soda- 
litatis  seu  Congregationis.  Ideo  enim  requiri- 
tur  habitus  praelatitius,  ut  sedere  possit  Pri- 
micerius  in  Presbylerio,  quia  per  hunc  a  laicis 
distinguitur  et   Ecclesiasticis  adnumeratur. 

§  XXVI. 

«  Se  per6  la  struttura  della  Chiesa  non 
«  permeitera  luogo  congruo  fuori  del  Pre- 


«sbiterio;  in  tal  caso  di  necessita  si  ri- 
«  correra  a  Noi,  che  col  consiglio  dei  Si- 
«  gnori  Maestri  di  Ceremonie  Pontificie  si 
«  concedera,  che  possa  collocarsi  il  banco, 
«  come  sopra,  dei  Guardiani  dirimpetto  in 
«  uno  de'  lati  fuori  del  termine  del  Presbi- 
«  terio  ». 

Isthaec  sanctio  et  quaedam  veluti  de- 
claralio  praecedentis.  Statutum  in  ea 
fuit,  ul  extra  Presbyterium  coUocari  de- 
beat  scamnum  pro  Guardianis,  Officialibus, 
Deputatis  Sodalitatura  et  Congregationum 
laicalium;  quae  lex  tanto  est  cum  rigore 
servanda  ,  ut  nec  relaxari  aut  moderari 
queat,  etiamsi  tanta  sit  Ecclesiae  angustia, 
lalis  structura,  ut  congruus  locus  pro  eo 
collocando  non  reperiatur.  Quid  igitur  hoc 
in  casu  agendum?  Num  ab  intervenlu  ab- 
stinendum  ,  vel  iis  quibus  convenit,  sca- 
mnum  non  apponendum,  si  intersint?  Neu- 
trum  plane.  Provida  Instructio  idoneum 
parat  remedium.  Alius  ab  eo,  qui  conve- 
niret,  diversus  seligendus  est  locus:  nec 
tamen  in  arbitrio  est,  quod  maxime  inop- 
portunum  esset  et  latam  aperiret  abusibus 
viam.  Si  ea  urgeal  necessitas,  deferenda 
est  ad  Emum  Urbis  Vicarium,  qui  adhibito 
consilio  ecclesiasticis  caeremoniis  Praeposi- 
torum,  quid  pro  varietate  circumstantiarum 
facto  opus  sit  agnoscens  ,  eidem  provide- 
bit.  Opportunior  erit  locus  «  dirimpetlo  in 
uno  delli  lati  fuori  del  termine  del  Presbi- 
terio  ».  Quae  verba  perperam  explicat  Ca- 
valerius :  In  uno  ex  Presbyterii  lateribus 
extra  tamen  Presbyterium  ipsum.  Implicat 
namque  in  uno  ex  Presbyterii  lateribus, 
et  extra  Presbyterium  :  lalera  quippe 
Presbyterii  iuxta  genuinum  verborum  si- 
gnificatum  non  exlra,  sed  intra  Presbyle- 
rium  sunt.  Sensus  igitur  est,  quod  si  ne- 
queat  lateraliter,  ut  moris  est,  apponi  sca- 
mnum ,  permittitur  ut  apponatur  a  con- 
spectu  Presbyterii,  vel  prope  illud,  vel  a 
cornu  Evangelii,  sed  extra  septa,  quibus 
clauditur,  vel  extra  eius  limites,  si  septa 
lignea  vel  lapidea  desint.  Ex  qua  sanctione 
magis  magisque  confirmatur,  quod  nullus 
est  casus,  ob  quem  liceat  intus  Presbyte- 
rium  locari  scamnum  pro  laicis. 

§  XXVil. 

«  Si  proibisce  espressamente  agli  uo- 
«  mini  ed  alle  donne  di  qualsivoglia  stato 
«  e  condizione  (eccettuale  le  Persone  Regie, 
«  quando  vi  si  trovino)  Tentrare  sotto  qual- 
«  sivoglia  pretesto  ad  orare  nel  Presbiterio, 


«  0  sia  recinlo  deiraltare  dove  sta  esposto 
«  il  Venerabile,  dovendo  quel  luogo  esser 
«  occupalo  solamente  dagli  Ecclesiastici  de- 
«  slinati  al  Ministero  Divino  o  all'assislenza 
«  deirOrazione  ;  il  che  si  osservera  non  solo 
«  nelle  Ghiese,  dove  ricorre  1'  Esposizione 
«  ordinaria,  ma  anche  in  tulle  le  altre, 
«  dove  per  indulto  Apostolico,  o  per  altra 
«  legittima  facolla,  occorre  farsi  l'Esposi- 
«  zione,  benche  per  breve  tempo ;  al  che 
«  provvederanno  li  Superiori  o  Sagrestani, 
«  col  riparo  delli  banchi  ancora  bisognando. 
«  Inoltre  ordiniamo  e  comandiamo  ai  Ret- 
«  tori  e  Superiori  tanlo  Secolari  che  Re- 
«  golari  di  qualsivoglia  Ghiesa,  chc,  durante 
«  la  detta  Esposizione,  non  ardiscano  di 
«  far  portare  respettivamente  qualsivoglia 
«  sorte  di  sedie  nelle  Ghiese  a  qualunque 
«  persona  d'ogni  sesso,  grado  e  condizione, 
«  solo  la  pena  di  dieci  scudi  alli  Reltori 
«  Secolari  da  applicarsi  ad  usi  pii,  riser- 
«  vata  la  terza  parte  per  l'accusatore  ;  ed 
«  a'  Regolari  della  privazione  della  voce 
«  attiva  e  passiva  ed  altre  a  Nostro  arbi- 
«  trio  ». 

1,  Huiusmodi  etiam  sanclio  tamquam 
corollarium  a  praecedentibus  consequitur. 
lam  supra  notalum  fuerat  interdictum  esse 
laicis,  etiam  habitu  alicuius  Sodalitatis  di- 
slinctis,  ingredi  septa  Presbyterii  et  ad  Al- 
tare  accedere,  ad  effeclum  accendendi,  ex- 
tinguendi,  aptandi,  purgandi  lurainaria  aut 
quidquam  aliud  agendi ,  quod  necessilas 
exigit  vel  opportunitas :  vidimus  extra  Pre- 
sbylerium  locandum  esse  scamnum  pro  iis 
Sodalibus,  qui  coram  Sacramenlo  genuflexi 
orationi  vacare  debent  :  animadvertimus 
tandem  nec  Guardianis,  OCficialibus,  Depu- 
talis  laicalium  Sodalitalum  :  ultra  eadem 
septa  progredi  esse  permissum,  etiamsi  Ec- 
clesiae  structura  non  patiatur  collocari  pro 
eis  scamnum  in  loco  congruo.  Multo  ergo 
minus  licebit  laicis,  cuiusque  gradus,  condi- 
tionis,  dignilatis  sint  aut  sexus,  ad  Pre- 
sbyterium  accedere  ,  ibique  immorari  ad 
orandum.  Quod  si  ex  Goncilii  Romani  sta- 
tuto  et  S.  R.  G.  Decretis,  ut  supra  diximus 
ad  §  7,  nec  quoad  Altaria  id  licet,  dum 
ibi  aut  Sacrificium  offertur,  aut  Divina  Of- 
ficia  persolvunlur,  sub  gravissima  Interdicti 
poena  :  essetne  sine  indignatione  feren- 
dum  quod  laici  et  praeseitim  faeminae 
circumstarent  intra  septa  Arae  maximae, 
ubi  solemniler  est  expositum  SSmum  Sa- 
cramenlum?  Locus  ille  sanctus  est  et  solis 
Ecclesiae  ministris  patere  debet  vel  ad  oran- 
dum,  vel  ad  Sacra  Mysleria  peragenda. 


99  — 

2.  Equidem  antiquae  disciplinae  rigor 
nonnibil  emollitus  est.  Non  enim  Ecclesiae 
parles,  ut  olim  eranl,  ita  sunt  distinctae 
atque  dispositae,  ut  diversis  hominum  clas- 
sibus  separalim  inserviant.  Non  sola  tunc 
erat  sexus  distinctio  :  sed  et  diversa  con- 
ditio,  diversus  status  Gonsistentium,  Poeni- 
tentium  ,  Fidelium  ,  Gathecumenorum  etc. 
ad  veteris  rigidae  disciplinae  formam  locum 
cuique  ordini  competentem  exigebant.  Ali- 
quod  tamen  adhuc  superest  eiusdem  disci- 
plinae  vestigium  quoad  Presbyterium;  quia 
hoc  a  reliqua  Ecclesia  quodammodo  divi- 
ditur  et,  circumseptum  cancellis,  tamquam 
locus  dislinclus  et  separatus  habetur  ;  ita 
ut,  praeter  eos  qui  Altaris  ministerio  sunt 
addicti,  aliis,  scilicet  cuiusque  gradus,  se- 
xus  et  condilionis  laicis  praeclusus  sit  adi- 
tus ,  eo  praesertim  lempore  ,  quo  Sacra 
peraguntur.  Verumlamen  aliquae,  licet  non 
ita  frequentes  ,  sunt  Ecclesiae ,  in  quibus 
vel  propter  angusliam,  vel  propter  stru- 
cturam  Arae  maxime  presbyterium  caret 
cancellis  ;  et  quamvis  limitibus  aliquo  modo 
circumscriplum,  apertum  tamen  est.  Pro- 
vida  Instructio  huic  incommodo  occurrit, 
Rectoribus  Ecclesiarum  iubens,  ut  circum 
munimentum  apponant  oblongis  scamnis, 
quorum  ope  Laicis  impediatur  ingressus. 
Et  hoc  in  casu,  si  adsint  alicuius  Gonfra- 
ternitatis  Sodales,  pro  quibus  parandum  sit 
scamnum,  dum  ad  orandum  veniunt  coram 
Sacramenlo  exposito,  hoc  apponendum  erit 
citra  provisorium  mobile  munimentum,  ut 
servelur  /nstrMctiow/s  praescriptum,  de  quo 
agimus  ad  §  9. 

3.  Regula  autem  isthaec  praeceptiva  est 
et  omnino  servanda,  quin  pro  eiusdem  fra- 
ctione  ullum  valeat  effugium  aut  praetextus. 
Nec  ad  solas  Exposiliones  solemnes  pro  Ora- 
tione  Quadraginla  Horarum  et  alias,  quae 
cum  aliqua  celebrilate  fiunt  et  ad  plures 
horas  protrahuntur,  coercetur  ;  sed  exten- 
ditur  generatim  ad  omnes  et  quascumque, 
licel  harum  brevis  duratio  sit.  Idcirco  in 
legem  peccant  Reclores  Ecclesiarum  et  Sa- 
crariis  Praefecti,  si  scamnis  negligant  clau- 
dere  Presbyterii  ambitum,  ubi  lapidea  vel 
lignea  septa  desunt  ,  sub  obtentu  quod 
brevi  dural  Exposilio.  Quod  tamen  intelli- 
gendum  est  de  Expositionibus  publicis;  pro 
quibus,  vel  Sacramentum  exponatur  dele- 
ctum,  vel  velalum  in  Ostensorio  sub  bal- 
dachino,  Apostolicum  indultum  seu  legi- 
tima  facultas  intercedat  oporlet.  Forte 
enim  ad  privatas,  quae  fiunl,  dum  aperto 
Tabernaculi  Ostiolo,  patet  veiata  Pyxis,  quin 


—  100  — 


tamen  extrahatur,  tanto  cum  rigore  exlen- 
denda  non  esl  regula  de  apponendis  sca- 
mnis ,  loco  stabilis  munimenti ;  quamvis 
commendabile' multum  sit,  si  ita  fiat :  ca- 
vendum  nihilorainus  est,  ne  Laici  proxime 
ad  Aram  accedant  el  limiles  Presbyterii 
licet  aperti  praetergrediantur.  Lex  autem, 
quae  a  Presbyterio  arcet  laicos,  cuiuscum- 
que  sexus,  status,  conditionis,  gradus,  di- 
gnilatis  sint,  excipil  solummodo  Regias  Per- 
sonas,  quibus,  si  adsint,  permittit,  ut  pos- 
sint  ingredi  Presbyterium,  ibique  immorari 
ad  orandam.  Huiusmodi  exceptio  satis  su- 
perque  demonstrat  nulla  indulgentia  uten- 
dum  esse  quoad  reliquos.  Cur  autem  Re- 
giis  Personis  indultum  id  est,  quod  aliis, 
etsi  sublimi  dignitate  fulgentibus,  denega- 
lur?  Non  una  ratio  est;  sed  nostrum  insti- 
tutum  non  fert,  ut  de  hoc  dialribam  insti- 
tuamus :  unum  innuisse  satis  est,  quod  eae- 
dem,  ut  Sacrae  reputantur.  Geterum  spar- 
tam  hanc  de  arcendis  laicis  a  Presbyterio 
illustral  Gl.  Gatalanus  ad  Caeremoniale  Epi- 
scoporum  lib.  1,  cap.  13,  num.  13,  ubi 
magna  cum  eruditione  demonstral,  quae 
fuerit  antiqua  Ecclesiae  disciplina ,  quae 
sit  ea  qua  modo  vivimus,  quaeve  esse  de- 
beat  vigilanlia  PastorUm,  ut  removeantur, 
si  qui  irrepserunt  abusus,  neve  novi  intro- 
ducantur.  Guncta  ut  colligamus,  quae  spar- 
sim  hac  de  re  in  Instructione  habentur  sub 
§§  7,  9,  25,  26  et  27,  summa  horum  haec 
est,  quod  nulla  omnino  potest  esse  causa, 
ob  quam  Laicis  cuiuslibet  sexus  et  ordinis 
liceat ,  praesertim  expositionis  tempore  , 
Presbyterium  ingredi  ibique  immorari  ad 
orandum. 

4.  Ecclesia  locus  est  Orationis  et,  dum 
preces  fundimus  coram  Domino  Dominan- 
tium  ,  renunciandum  foret  commoditati , 
aclu  supplici,  genubus  ad  terram  posilis, 
Deum  adorare  et  abstinere  a  sedendo  opus 
esset :  sed  quia  humanae  infirmitati  consu- 
lendum  est,  tolerantur  scamna  et  sedes  in 
Ecclesia ;  et  utinam  iisdem  illi  soli  uteren- 
tur,  qui  sunt  aut  senio  confecti,  aut  infir- 
milatibus  attriti,  aut  habitu  corporis  imbe- 
cilles,  nec  proinde  diu  valent  vel  pedibus 
stare,  vel  flexis  genubus  permanere  1  Haec 
autem  indulgentia  locum  habere  nequit, 
dum  publice  atque  solemniter  expositum 
est  adoralioni  fidelium  SSmum  Sacramen- 
tum.  Ideo  Instructio  postremo  iubel :  «  che 
durante  la  detta  Esposizione  non  ardiscano 
di  far  portare  respellivamente  qualsivoglia 
sorte  di  sedie  nelle  Ghiese  a  qualunque 
persona  d'ogni  grado,  sesso  e  condizione  ». 


Gonveniens  quippe  non  est,  ut  assistentes 
sedeant,  ob  reverentiam  tanto  debitam  Sa- 
cramento.  Gur  igitur  Glericis  psallentibus 
in  Ghoro,  vel  coram  Sacramento  Sacris  My- 
steriis  adstanlibus,  sedere  permittitur  et 
laicis  denegatur?  Patet  discriminis  ratio  : 
etenim  in  peisolvendis  Officiis  sacrisque 
conficiendis  Mysteriis  diversus  modus,  iu- 
xta  diversas  actiones  et  preces,  ordo  se- 
dendi ,  standi ,  genuflectendi  ad  Ecclesia- 
sticum  rilum  pertinet.  Glerici  necessario 
haec  munia  debent  obire,  quae  quandoque 
longius  protrahuntur,  nec  omnes  aeque  ea 
corporis  firmitate  valent  ,  ut  diu  possint 
erecti  consistere ,  et  simul  Psaimos ,  Hy- 
mnos  aliasque  ecclesiasticas  preces  canere. 
His  consulendum  erat :  sed  quia  incon- 
gruum  esi,  ut  in  Ghoro  in  eadem  actione 
aliqui  sedeant,  dum  alii  stant,  ideo,  agendo 
de  divina  Psalmodia  coram  Sacramenlo  ex- 
posilo ,  ad  omnes  extenditur  indulgentia; 
dummodo  tamen,  ut  vidimus,  omnes  «  non 
omiltant  saltem  in  signum  reverentiae,  de- 
tecto  capite,  existenle  SSmo  Sacramento 
super  Altari  ,  divinis  Officiis  assistere  ». 
Hae  tamen  raliones  non  mililant  quoad  po- 
pulum  confluentem.  Quisque  enim  experiri 
debet  suas  vires  et  cuique  liberam  esl,  si 
diutius  nequeat  genuflexus  permanere,  ab 
Ecclesia  discedere.  Sedere  namque,  relate 
ad  populum,  non  ad  ritum  pertinet,  sed  ad 
commoditatem. 

5.  Adeo  urget  haec  sanctio,  ut  legem 
poenalem  adiunctam  habeat,  ne  quis  sibi 
det  eamdem  infringere  ;  el  quamvis  ullra 
Romanos  limites  non  extendatur,  ratio  ta- 
men,  cui  innititur,  generalis  esl  el  reve- 
rentiam  Sacrae  Eucharistiae  debitam  respi- 
cit.  Reverentiam  dico  ,  quae  eadem  sem- 
per  est,  dum  Sacramentum  est  expositum, 
quocumque  in  loco  talis  fiat  expositio.  Igi- 
tur  si  non  Instructio,  eadem  tamen  ratio 
plane  evincit  prohibilionem  ad  omnes  et 
singulas  Ghristiani  Orbis  Ecclesias  esse  ex- 
tendendam. 

§  XXVIIl. 

«  Non  si  terranno  nelle  Ghiese  delle  Es- 
«  posizioni  anche  particolari  bacili  per  l'ele- 
«  mosine,  n6  v'assisteranno  Religiosi  o  altri 
«  Ecclesiastici,  nemmeno  persone  laicaliper 
«  riceverle,  come  nemmeno  andranno  Ghie- 
«  rici,  Confratri,  Mandatari  o  allre  persone 
«  questuando  per  la  Ghiesa.  Molto  meno 
«  dovranno  far  ci6  li  poveri,  i  quali  saranno 
«  per  lo  spazio  di  canne  dieci  lontani  dalla 


101 


«  porta  della  Ghiesa,  sotto  le  pene  conte- 
«  nute  nell'Editto  stampato  a  parte.  Ghe 
«  perci6  sara  parimenti  cura  dei  Superiori 
«  e  Sagrestani  e  degli  esecutori,  che  v'as- 
«  sistano,  il  procurare,  che  non  entrino  in 
«^Ghiesa,  ad  effetto  d'evilare  la  distrazione 
«  dei  fedeli  che  orano,  potendo  li  bene- 
«  fattori  caritativi  far  le  limosine  fuori  delle 
«  Ghiese,  siccome  ordin6  la  San.  Mem.  di 
«  GlementeXI  con  speciale  edilto,  da  cui  si 
«  proibisce  ad  ogni  fedele  dar  nelle  Ghiese 
«  limosine  ai  poveri  ». 

1.  Ad  hanc  sanctionem  pauca  adnotat 
Gavalerius,  quae  opportunum  videtur  hic 
iisdem  verbis  referre:  «  Ad  evitandam  fide- 
lium  distractionem,  quam  causat  facile  in- 
tus  Ecclesiam  tempore  cuiusvis  expositionis, 
interdicitur  eleemosinarum  collectio  sive 
mediis  lancibus,  vel  personis  stantibus  aut 
Ecclesiam  percurrentibus.  Lex  est  rigidior 
pro  pauperibus,  quibus  ingressus  in  Eccle- 
sias  causa  quaestus,  pro  quocumque  ita  pro- 
hibetur  tempore,  ut  ad  repellendam  per- 
tinacem  illorum  importunitatem,  quae  vix 
legibus  coerceri  poiest,  speciali  edicto  cau- 
tum  sit,  ne  fideles  intra  Ecclesiam  iisdem 
eleemosynas  elargiantur :  extra  Ecclesias 
vero  per  spatium  decem  cannarum  ab  Ec- 
clesiae  porta  distantes  stare  praecipiuntur, 
ne  clamoribus  et  slrepitibus  Ecclesiam  im- 
pleant,  et  intus  orantes  fideles  distrahanl 
atque  perturbent  ». 

2.  «  Quae  cum  de  Ecclesiae  collectori- 
bus  slatuta  minime  sint,  haud  ambigo  in- 
ferre  primo,  quod  extra  occasionem  Expo- 
silionis,  adhuc  inlra  Ecclesiam  iuxta  priscum 
Ecclesiae  usum  ipsique  coaevum  lieri  va- 
lel  eleemosynarum  collectio  in  favorem  Ec- 
clesiae,  pauperum,animarumPurgatorii  alio- 
rumque,  iuxta  temporum  circumstantias  et 
circumslantiarum  exigentias;  dummodo  sine 
strepitu  el  cum  modo  fiat.  Secundo  :  expo- 
silo  autem  ipso  Sacramento  fieri  posse  cre- 
dimus  el  consueto  modo  commendaii  intra 
concionem,  quae  tunc  temporis  haberetur, 
hac  tamen  lege,  ut  mute  iiat  et  non  ex- 
tendatur  ullra  concionis  tempus.  Tertio  : 
addere  nobis  liceat,  quod  Expositionis  tem- 
pore  non  removeri  mandaniui'  eleemosy- 
narum  capsulae,  si  quae  intus  Ecclesiam 
permanenter  habeantur,  quinimmo  quod,  et 
apponi  possunt  ad  ingressum  Ecclesiae,  vel 
in  alio  congruo  loco,  dummodo  nemo  as- 
sistat,  nec  apponantur  lances  aliave  vasa 
ex  proiectione  denariorum  apta  fragorem 
edere.  Mens  enim  sanctionis  non  est  tunc 
temporis  elargitionem  eleemosynarum  uni- 


versim  prohibere,  sed  solum  eam,  quae 
quomodocumque  apta  est  interturbare  fide- 
lium  preces ;  et  hinc  quarto  subdimus, 
quod  collectores  huiusmodi  nihil  vetat  ha- 
beri  iuxta  Ecclesiae  portam,  licet  non  in 
distantia,  pro  pauperibus  praescripta,  dum- 
modo  ita  se  gerant  tacite,  ut  inde  nullus 
rumor  vel  perturbatio  obveniat  orantibus 
intra  Ecclesiam  ».  Hactenus  Gavalerius. 

3-  Tametsi  limitationes  huiusmodi  suam 
habeant  vim,  non  sunt  tamen  ita  amplian- 
dae,  ut  sine  casuum  distinctione,  ubique 
et  semper  ad  placitum  locum  sibi  vindicare 
possint.  Legem  eludere  non  licet ;  et  ubi 
non  urgeat  necessitas,  servanda  est  regula. 
Goncedam  tamen  aliquid  de  iuris  rigore 
esse  laxandum  favore  illarum  Ecclesiarum, 
quarum  opes  impares  sunt  ad  digne  ac  de- 
center  illam  solemnem  functionem  peragen- 
dam,  quam  propterea  nequirent  perficere, 
nisi  identidem,  urgentibus  locorum  ac  tem- 
porum  circumstantiis,  aliquod  sibi  compa- 
rarent  subsidium  a  fidelium  pietate.  Ve- 
rumtamen  magna  cum  cautela  id  fieri 
oportet,  cum  ne  distrahantur  ab  oratione 
tideles,  tum  ne  aliquibus  eleemosynarum 
colleclio  oflensioni  et  scandalo  sit.  Idcirco 
ab  ea  quaeritanda  intra  Ecclesiae  ambitum 
abslinendum  ;  et  satius  esl  id  fieri  silenter 
ad  Ecclesiae  ianuam,  etiam  in  Expositio- 
nibus  minus  solemnibus  et  particularibus, 
ad  quas  etiam  extenditur  Instructio.  Nam 
huius  finis  praecipuus  est,  quod  nulla  prae- 
beatur  occasio  fidelibus  avertendi  mentem 
et  animam  ab  oratione.  Eumdem  quoque 
modum  tenendum  esse  reor,  si  conciones 
habeantur  in  hisce  particularibus  Expositio- 
nibus;  nam  in  Oratione  Quadraginta  Hora- 
rum,  si  Fraesidum  permissu  brevia  habean- 
tur  colloquia,  nullo  modo  eleemosynae 
quaeritandae  sunt.  Possunt  equidem  con- 
cionatores  excitare  fidelium  pietatem  ad 
elargitionem  eleemosynae  erogandae  in  cul- 
tum  divinum,  sed  maxime  expedit,  ut  si- 
mul  adstantes  moneant,  quod  collectio  fit 
ad  Ecclesiae  ianuam.  Nam  si  intra  Eccle- 
siam  fiat,  vix  ac  ne  vix  quidera  obtineri 
poterit,  ut  mute  et  sine  aliquali  strepitu 
fiat,  quemadmodum  vellet  Gavalerius. 

4.  Quid  de  pauperibus  dicam  ?  Horum 
egestati  succurrere  magnum  opus  misericor- 
diae  est  et  meritiplenum:  aliquorum  tamen 
nimia  refraenanda  licentia  est  et  multum  in- 
commoda  petulantia,  dum  Ecclesiae  religio- 
nem  non  veriti  per  Templorum  ambilum  nec 
ullum  dent  debitae  reverentiae  loco  sancto 
indicium,  sed  undique    discurrunt,    distra- 


—  102 


hentes  et  perturbantes  ab  oratione  fideles. 
Provide  idcirco  Pontifices  Summi,  ut  huic 
malo  occurrereiit,  iusserunt  ne  egenis  li- 
ceret  pelere  eleemosynam  in  Ecclesiis. 
S.  Pius  V  Constitutione  Cum  primum  dala 
1  Aprilis  1556,  §  5,  Ecclesiarum  Rectori- 
bus  praecipit :  «  Pauperes  quoque  mendi- 
cantes  seu  eleemosynas  petentes  per  Ec- 
clesias  tempore  Missarum,  Praedicationum 
aliorumque  divinorum  Officiorum  ire  non 
sinant,  sed  eos  ad  valvas  Ecclesiarum  stare 
faciant  sub  poena  etc.  »  :  et  Clemens  XI 
prius  iniunxit  anno  1703  :  Concionatoribus, 
ut  populo  in  Quadragesima  annuntiarent 
maioris  esse  meriti  sibique  gratius  non 
dare  iisdem  eleemosynam  in  Ecclesiis,  sed 
in  earumdem  ianuis,  vel  alibi.  Deinde  vero 
intelligens  continuare  nihilominus  talem 
abusum,  sub  die  11  lulii  eiusdem  anni  pro- 
mulgari  fecit  et  in  locis  solitis  Urbis  et  ad 
valvas  omnium  Ecclesiarum  tam  Secularium 
quam  Regularium  sequens  edictum  :  «  Rico- 
noscendosi,  che  tutloci6  non  sia  bastanle 
ad  impedire  le  suddelte  questuazioni,  la 
Santita  di  Nostro  Signore  ecc.  espressa- 
mente  proibisce  a  tutli  i  fedeli  delTuno 
e  delTaltro  sesso  di  qualsivoglia  stato, 
grado,  condizione  il  dare  limosina  di  qual- 
sivoglia  somma,  benchfe  tenuissima,  a  men- 
dicanti  in  qualunque  tempo  dentro  le 
Chiese;  avvertendo,  che  quelli,  che  in  esse 
faranno  a  poveri  la  limosina,  non  sola- 
mente  per  cagione  delle  sopraespresse  cir- 
costanze  non  faranno  atto  meritorio,  ma  sa- 
ranno  positivamente  colpevoli  per  avere, 
benchfe  indirettamente,  cooperato  alla  irri- 
verenza  della  Ghiesa  e  ai  disturbi  e  distra- 
zioni  delle  preghiere  ed  orazione  de'  de- 
voti  ;  ed  anche  per  aver  trasgredito  li  pre- 
murosi  comandamenli  di  Sua  Santita,  che 
hanno  per  unico  oggelto  la  riverenza,  il 
decoro  e  la  quiete,  che  per  divino  precetto 
sono  dovuti  ai  sacri  Templi  ».  Huiusmodi 
edictum  pluries  fuit  contirmatum,  praeser- 
tim  vero  a  Cardinali  Garacciolo  Pro-Vicario 
die  13  Augusti  1716  et  a  Gardinali  Parac- 
ciano  Yicario  die  23  Seplembris  1718,  a 
quo  ampliatum  multipliciter  fuit,  ut  radi- 
citus  evelleretur  abusus. 

5.  Porro  haec  nostra  Instructio  ad  ob- 
servantiam  revocat  legem  edictalem  s.  m. 
ClemenlisXI  de  eleemosynarum  elargitione 
in  Ecclesiis  vitanda  :  «  polendo  li  Benefat- 
tori  caritativi  far  le  limosine  fuori  delle 
Chiese,  siccome  ordin6  la  San.  Mem.  di 
Clemente  XI  con  speciale  editto,  in  cui  si 
proibisce  ad  ogni  fedele  dar  nelle   Chiese 


limosine  a  poveri».  Quod  si  generaliter  id 
est  interdictum,  ne  religioni  inferatur  de- 
trimenlum,  multo  magis  esse  debet,  dum 
in  Throno  patet  Augustissimum  Sacramen- 
tum,  in  cuius  adoratione  omnes  circum- 
stantes  unice  debent  esse  intenti.  Quamob- 
rem,  ut  vidimus,  et  alia  etiara  iubet  In- 
structio,  quae  eumdem  finem  habent,  re- 
movendo  scilicet  quamlibet  distractionis  et 
perturbationis  occasionem.  Quoniam  vero 
nedum  lurbari  possunt  fideles  a  pauperibus 
stipem  intus  Ecclesiam  quaerentibus,  ve- 
rum  etiam  ab  eorum  vocibus  et  clamoribus, 
si  prope  adstarent ;  consulto  hos  arcet  In- 
structio  «  per  lo  spazio  di  dieci  canne  lon- 
tani  dalla  porta  della  Chiesa  ».  Forte  non 
semper,  non  ubique  haec  servari  poterit 
distantia ,  (optandum  tamen  et  curandum 
utservetur);  at  sludeant  saltem  Ecclesiarum 
Rectores,  quod  eo  in  loco  pauperes  sint, 
unde  eorum  voces  usque  ad  Ecclesiam  non 
perveniant. 

§  XXIX. 

«  Si  avverte  che  non  termini  TOra- 
«  zione  in  una  Chiesa,  se  non  che  dopo 
«  che  sara  principiata  neiraltra  ;  e  ci6  si 
«  osservera  da  qualunque  Chiesa,  bench6 
«  Basilica.  e  Collegiata,  o  in  qualsivoglia 
«  modo  privilegiata  ». 

Nihil  in  hac  sanctione  occurrit  notatu 
dignum.  Per  eam  consullum  est  perenni- 
lali  Orationis.  Nam  si  cilo  nimis  in  una 
Ecclesia  Repositione  Sacramenti  cessaret 
Oratio,  in  alia  vero  longe  tardius  Exposi- 
tione  inciperet  :  fieret  contra  institutum, 
quod  exigit  ut  per  integrum  anni  circu- 
lum,  ne  ad  minimum  quidem  temporis 
spatium  debeat  intermjlti.  Quamvis  vero 
Romae  ita  sit  omnino  servandum  el,  ut 
alibi  idem  fiat,  lex  non  urgeal  ;  ipsa  ta- 
men  Instituti  ratio  iure  quodam  suo  po- 
stulat,  ut  si  alicubi  more  romano  in  usu 
sit  Oratio  Qaadraginta  Horarum,  non  in  una 
alterave  Ecclesia  tantum,  disiunctis  inter- 
vallo  temporibus,  sed  in  quampluiimis  per 
turnum  distinctis,  ad  integrum  anni  spa- 
tium  complendum,  eadem  regula  obtineat, 
ne  ulla  sit  hora  in  ea  Givitate  vel  loco, 
in  qua  SSmum  Sacramentum  publice  et 
patenter  non  sit  expositum.  Atque  eadem 
ratio  est,  ob  quam  jex  dirigitur  ad  omnes 
omnino  Ecclesias,  vel  hae  sint  Basilicae  et 
Collegialae,  vel  quibuscumque  auctae  pri- 
vilegiis.  Nam  si  hae  exemptae  a  legis  prae- 
scripto  censerentur,  facile  evenire  posset, 


—  103 


ut  saUem  ad  breve  tempus  Oratio,  quae 
perennis  esse  debet,  inlerruptione  cessa- 
ret.  Ut  supra  vidimus  ad  §  XII,  nura.  1, 
S.  Carolus  Borromeus,  ne  Oralio  inlercipi 
contingeret,  iussit  :  «  comincisi  1'orazione 
nella  Chiesa  seguenle  un'ora  prima  che 
finisca  nella  precedente  »  :  quamvis  iuxla 
illius  Ecclesiae  morem,  oratio  :  «  duri  in 
ciascun  luogo  il  lempo  preciso  solo  delle 
quaranl'  ore  e  non  piu  oltre  ». 

§  XXX. 

«  Terminata  la  Messa  della  Reposizione, 
«  il  Gelebrante  prendera  il  piviale  (^osser- 
«  vando  il  rito  respetlivamenle  sopra  de- 
«  scritlo  dopo  la  Messa  dell'Esposizione)  e 
«  genuflettera  con  i  MinisLri  avanti  il  San- 
«  tissimo  Sacramento  nel  mezzo  sulTinfimo 
«  grado  dell'Altare.  Immediatamente  i  Gan- 
«  lori  principieranno  le  Lilanie  ;  e  si  conii- 
«  nuera  sino  al  f .  Domine  exaudi  oratio- 
«  nem  meam  inclusive.  Dopo  alzalosi  il  Ce- 
«  lebrante  con  i  Ministri,  ponera  ivi  nel 
«  mezzo  rincenso  senza  benedizione;  e 
«  genuflesso  incensera  tre  volte  il  SSmo 
«  Sacramento  e  prendera  il  velo  umerale. 
«  Fatta  l'incensazione,  il  Diacono  con  le 
«  dovule  riverenze  levera  il  Sacramento 
«  dal  Trono ;  ed  immediatamente  stando 
«  in  piedi  lo  consegnera  al  Celebrante  ge- 
«  nuflesso,  genuflettendo  anche  esso  Dia- 
«  cono,  subito  che  avra  consegnato  il  Sa- 
«  cramento  ;  praticandosi  poi  respettiva- 
«  mente  ci6  che  neli'Esposizione  si  6  detto 
«  circa  le  cerimonie  e  il  rito  della  Proces- 
«  sione  ecc.  ». 

1.  Dum  ad  illustrandam  hanc  sanctio- 
neni  accedo,  operae  pretium  esse  arbitror 
ritus  et  caeremonias  exponere,  quas  com- 
muniter  Auctores  liturgici  tradunt  omnino 
servandas  in  solemni  Missa  ad  Aram,  in 
qua  expositum  est  Sacramenlum,  celebran- 
da.  Ea  omittam  quae  cuicumque  Missae  so- 
lemni  communia  sunt  ;  persequar  tantum- 
modo  ea,  quae  peculiaria  sunt  pro  hac 
Missa.  Itaque  pro  Repositione  SSmi  Sacra- 
menli  solemnis  Missa  praemitti  debet,  uti 
etiam  celebrari  solet  coram  exposito  in  so- 
lemni  octiduo  SSmi  Gorporis  Ghristi  ;  et  li- 
cet  alias,  ut  vidimus,  a  celebrando  coram 
eo  abstinendum  sit,  nihilominus  alicubi, 
nescio  an  ex  privilegio,  an  ex  consuetudine, 
nonnunquam  extra  praefatos  casus  solemne 
Sacrum  peragitur. 

2.  Sed  en  statim  se  ofi^ert  dilucidanda 
quaestio,  num  in    hac,    quemadmodum  in 


omnibus  aliis  Missis,  vel  cantatis  vel  lectis, 
celebratis  coram  Sacramento  exposito,  col- 
locanda  sit  Grux  in  Altari?  Equidem  appo- 
nenda  non  est,  ut  ibi  conspiciatur  per  in- 
tegrum  spatium,  quo  durat  Expositio:  con- 
troversia  limitatur  ad  tempus  Sacrificii.  Ru- 
brica  Missalis  sine  ullo  discrimine  iubet 
part.  1,  tit.  20,  «  quod  supra  Altare  col- 
locetur  Grux  in  medio  ».  Hac  attenta  Ru- 
brica,  magnum  fuit  olim  inter  liturgicos 
Scriptores  dissidium.  Negabant  alii  Grucem 
apponendam  esse  in  Altari,  dum  expositum 
patet  Sacramentum,  ea  potissimum  ratione 
innixi,  quod  ubi  adest  in  Throno  figuratum, 
non  est,  cur  simul  apponatur  eiusdem  figura. 
Gavantus  qui  part.  1,  tit.  20,  litt.  u,  docet : 
«  in  Altari,  in  quo  asservatur  Sacramentum 
clausum  in  Tabernaculo  collocandam  esse 
Crucifixi  imaginem,  si  in  eo  celebranda  sit 
Missa  »;  agens  alibi,  scilicel  part.  2,  tit.  14, 
Rum.  6,  de  Missa  coram  Sacramfento  expo- 
sito,  ac  praecise  de  genuflexionibus  et  thu- 
rificatione,  ait  :  «  Pro  Gruce,  quae  adesse 
non  debet,  incensetur  Sacramentum  ».  In 
eadem  sententia  sunt  Bauldryus,  Bissi  alii- 
que  plurimi.  Gontrariam  vero  tuentur  Pa- 
squaligus  de  Sacrif.  novae  legis  quaest.  7i5, 
num.  2,  Hannao  tom.  2,  de  Sacrificio  Missae 
disputat.  25,  sect.  5,  num.  9,  Oliverius  Bo- 
nartius  de  Missae  Sacrificio  lib.  1,  cap.  19, 
num.  3,  Gaeremoniale  Excalceatorum  SS. 
Trinitatis  et  Ordinis  de  Mercede  ;  ac  tan- 
dem,  ut  de  aliis  sileam,  novissime  horum 
sententiae  accessit  Meratus  part.  1,  tit.  20, 
num.  7,  part.  2,  tit.  14,  num.  7,  qui  a 
doctrina  Gavanti  recedens,  existimat  par- 
vam  Grucem  esse  apponendam ;  et  hoc 
conforme  esse  Rnbricae,  quae  cum  indefi- 
nite  expostulet  Grucem  in  Altari,  in  quo 
est  celebrandum,  nullam  exceptionem  vi- 
detur  admittere. 

3.  Explodunt  hi  conlrariam  sententiam, 
quia  figuratum,  id  est  reale  Ghristi  Gorpus 
praesens  est  sub  speciebus  Eucharisticis 
ob  oculos  fidei  et  montis,  non  vero  ob 
oculos  corporis.  Sed  Rubrica  praescribit 
praesentiam  figurae,  quae  sit  ob  oculos 
Gelebrantis,  ut  facilius  actu  sibi  revocet  in 
meraoriam  passionem  Ghristi  eiusque  cruen- 
tum  Sacrificium  ;  quae  quidem  meraoria, 
attenta  infirmitate  nostrarum  distractionum, 
magis  ex  Grucis  sensibili  aspectu,  quam  ex 
ipsa  Hostia  in  nobis  excitatur;  sicuti  fatetur 
et  ipse  Gavantus  loco  cit.,  ut  firmet  regu- 
lam,  quod  apponenda  est  Crux  in  Altarij 
in  quo  asservatur  Sacramentum  reconditum 
in  Tabernaculo.  Sed   facile    refelli   possent 


—  104  — 


rationes  istae,  si  nostri  instituti  esset  quae- 
stionem  hanc  solida  argumentatione  discu- 
tere,  et  liberum  alteram  tueri  sententiam, 
quod  arbitror  non  iicere,  postquam  Apo- 
stolica  Sedes  sua  interposita  aiictoritate 
declaravit  variam  Ecclesiarum  consueludi- 
nem  servandam  esse,   ut   mox    videbimus. 

4.  Huic  declaralioni  praelusisse  vide- 
tar  Paulus  Maria  Quarti,  qui  ad  Rubricas 
Missalis  part.  1,  liL.  20,  quaest.  10,  censet 
Grucem  necessariam  non  esse,  quia  Sacra- 
mentum  palam  expositum  ex  se  aptum  est 
deservire  ad  fines,  ob  quos  Grux  apponi- 
tur.  Verum  non  arbitratur  inconveniens,  si 
nihilominus  apponatur,  quia  inconveniens 
non  est,  quod  ubi  est  Persona  Principis, 
sint  etiam  eius  Insignia  et  Imago ;  alias 
quippe  cum  peracla  Gonsecralione,  Ghri- 
stus  conslilualur  illico  realiter  praesens, 
necesse  foret  Crucem  stalim  ab  Allari  re- 
movere.  Axioma  igitur  illud  :  «  ubi  esl 
figuratum,  debet  cessare  figura  »  intelli- 
gendum  apparet  de  Sacrificiis  veleris  legis, 
quae  erant  figura  Sacrificii  Grucis  et  Ghristi 
Grucifixi ;  non  vero  de  Imagine  Grucis  et 
Grucifixi,  qua  repraesenlalur  ipsa  realis 
Grucifixio  iam  consummata  ;  et  ponitur  ob 
oculos  corporis,  quod  SSma  Eucharistia 
minime  praeslai,  unde  et  usus  obtinuit, 
quod  in  ipsa  Hostia  consecrata  habeatur 
nihilosecius  impressa  Imago   Grucifixi. 

5.  Haec  autem  sententia  est,  quae  ex 
declaralione  Gongregationis  Sacrorum  Ri- 
tuum  et  successiva  Gonstitutione  s.  m.  Be- 
nedicti  XIV  modo  obtinet.  Equidem  Sacra 
Gongregatio,  proposito  Dubio  :  «  An  super 
Altare,  in  quo  SS.  Sacramentum  expositum 
est,  Grux  de  more  collocari  debeat?»  non 
sine  magna  suffragiorum  discrepantia,  ut 
testatur  laudatus  Pontifex  in  dicta  Gonsti- 
tutione,  responderat :  «  Nunquam  omitlen- 
dam  Grucis  cum  Imagine  Grucifixi  apposita 
collocationem:  re  tamen  malurius  discussa 
in  Aquen.  2  Septembris  1741  (num.  2365), 
quamlibel  Ecclesiam  in  sua  consuetudine  re- 
linquendam  esse  edixit.  En  verba  Decreti, 
in  responsione  ad  dubium  1.  «  Etsi  ali- 
quando  praeceperit  haec  S.  R.  G.  quod 
in  Altari  ubi  est  publice  exposilum  SS.  Sa- 
cramentum  ,  tempore  Sacrificii  Grux  de 
more  collocetur,  non  est  tamen  in  viridi 
observantia;  et  Palriarchales  Ecclesiae  Ur- 
bis  opposilum  servant.  Supervacaneumenim 
adiudicanl  Imaginis  exhibitionem  ubi  Pro- 
totypus  adoratur.  Et  hacce  de  causa  histru- 
ctio  pro  Oratione  Quadraginta  Horarum  Gle- 
mentis  XI,  Benedicti  XIII  et  Glemenlis  XH 


Summorum  Pontificum  iussu  edita,  sub  si- 
lentio  praeterit :  an  locanda  removendave 
sit  huiusmodi  Grux,  linquens  quamlibet  in 
sua  praxi  ».  Et  haec  est  sententia,  quam 
commendat,  tenet  servandamque  proponit 
Benedictus  XIV  in  sua  Gonstitutione  Acce- 
pimus  etc.  die  16  lulii  1746,  ubi,  variis 
sententiis  expositis  ac  relato  S.  R.  G.  De- 
creto,  concludit :  «  Quae  cum  ita  se  habeant, 
Riluumque  interpretes  et  Scriptores  ob  ea, 
quae  mox  relata  sunt,  in  varias  abierint 
sententias,  satis  commendari  non  possunt 
ea  quae  prudenler  sapienterque  decreta 
fuerunt  a  praedicla  Saciorum  Rituum  Gon- 
gregalione,  nempe,  ut  quaelibet  Ecclesia 
vel  Dioecesis  suam  retineat  consuetudinem, 
ita  ut  nihil  immutetur  in  ea  Dioecesi  ubi 
Grux  in  Altari  constitui  solet,  dum  Missa 
celebratur,  etiamsi  Sacra  Eucharislia  pu- 
blice  prostet;  neque  nova  disciplina  exci- 
tetur  in  ea  Dioecesi,  ubi  contraria  huius 
rei  consuetudo  iampridem  invaluerit  ». 

6.  Quaelibet  igitur  Ecclesia  suam  servet 
praxim,  Quod  si  mos  obtineat  collocandi 
Grucem,  duo  notanda  sunt.  Primum,  quod 
apponenda  erit  tempore  dumtaxal  Sacrificii. 
Hoc  expleto,  cessal  ratio,  propter  quam  ap- 
ponitur.  Secundum,  quod  thurificato  Sa- 
cramento  non  est  incensanda,  sed  Grucis 
incensatione  omissa,  illico  est  procedendum 
ad  thurificationem  Altaris.  Ita  sancitum  est 
a  S.  R.  G.  in  Gaithaginien.  29  Novem- 
bris  1738,  quae  proposito  dubio4:  «  An, 
dum  incensatur  Altare,  in  quo  cst  exposi- 
tum  publicae  adorationi  Venerabile,  post 
illud  incensatum,  debeat  quoque  Grux  in- 
censari?»  absolute  respondit:  «Negative». 
(Num.  2340).  Hac  super  re  videri  pos- 
sunt  Gavalerius  lom.  4,  cap.  7,  Decret.  32, 
num.  3  ;  et  cap.  18,  Decrel.  5  ,  num.  5;  ac 
Tetamus  in  Append.  cap.  3,  artic.  2,  num.  7. 

7.  Praemittendum  id  erat  :  ad  expla- 
nandum  ea,  quae  peculiaria  sunt  Missae 
coram  Sacramento  celebratae,  modo  pro- 
gredior.  Isthaec  Missa  cum  sit  revera  so- 
lemnis,  non  secus  ac  cum  Ministris  paralis 
celebrari  debet,  quemadmodum  iubet  In- 
structio  de  omnibus  Missis,  quae  per  Ex- 
positionis  Iriduum  canlandae  sunt.  Hinc  Ge- 
lebran  et  Ministri  e  Sacrario  exeuntes,  vix 
e  conspectu  sunt  Sacramenti,  etiam  prius- 
quam  Gappellam  ingrediantur,  in  qua  est 
expositum,  omnes  capul  denudare  debent  ; 
et  bireta  tradere  Gaeremoniario  aut  assi- 
stenlibus  Glericis.  Gum  vero  ad  Allare  per- 
venerint  in  plano  Presbyterii,  ante  infimum 
gradum  omnes  llectunt  utrumque  genu  et 


105  — 


simul  caput  profunde  inclinant,  quod  so- 
lum  fit  cum  primum  ad  Altare  accedunt  ; 
et  finita  Missa,  ab  eo  non  reversuri  rece- 
dunt.  Nam  in  Missae  prosecutione,  dum 
accedendum  vel  recedendiim  est,  aut  ab 
uno  ad  alterum  Altaris  latus  transeundum, 
dexlerum  dumtaxat  genu  flectendum  est, 
ut  alias  vidimus ;  et  communiter  notanl 
Gavantus  part.  2,  tit.  14,  num.  5  :  ibique 
Merati  cum  aliis  pluribus  ab  eodem  lauda- 
tis.  Id  fit,  ut  facilius  et  commodius  sur- 
gant ;  et  nimis  cunctandum  non  sit  in  sa- 
cris  muneribus  ex  rubricarum  praescripto 
peragendis.  Advertendum  praeterea  est, 
quod  faciendo  genuflexionem  unico  genu, 
non  debet  caput  inclinari,  ut  a  multis  per- 
peram  fieri  notat  P.  Meratas  ibidem.  Sed 
et  aliud  insuper  aniraadvertendum,  ne  Sacri 
Ministri  piope  Altare  vel  accedenles  vel  re- 
cedentes,  dum  genudectunt,  manuum  ex- 
iremitatem  ad  Altaris  oram  admoveant  ; 
nam  id  soli  Celebranti  permittilur ,  dum 
manus  impeditas  non  habet. 

8.  Facta  Confessione  ahsque  ulla  genu- 
flexione  accedunt  ad  Altare,  ubi  deinceps 
unico  genu  flectunt ;  et  Celebrans  dicit  : 
Oramus  te  Domine  etc.  iuxta  solitum;  mox 
imponit  incensum  in  thuribulum,  non  in 
medio  Altaris,  sed  tantillum  conversis  hu- 
meris  ad  cornu  Evangelii,  facie  vero  ad 
cornu  Epistolae  :  quod  semper  servandum 
est,  dum  imponitur  thus  ad  Altare,  in  quo 
expositum  est  Venerabile.  Diaconus  ali- 
quantulum  inclinatus  ministrabit  naviculam, 
Thuriferario  stanle  vel  genuflexo,  ob  Ge- 
lebrantis  commoditaLem,  sustentante  thuri- 
bulum  iuxta  morem  :  a  Celebrante  bene- 
dicendum  est  thus,  quia,  praeter  Sacra- 
mentum,  adolendum  esL  etiam  Altare,  ac 
dein  ipse  Sacerdos.  Caeremoniale  Episco- 
porum  lih.  1,  cap.  23,  num,  19 :  Gavantus 
et  Meraii  loc.  cil.,  Bauldry  part.  2,  cap.  9, 
art.  3,  num.  3.  Diaconus  autem  ob  Sacra- 
menti  reverentiam  abstinere  debet  ab  oscu- 
lis,  dum  et  naviculam  et  thuribulum  por- 
rigit  Celebranti.  Imposito  el  benedicto  thu- 
re,  recedente  Thuriferario  ad  locum  suura 
cum  debita  genuflexione,  Celebrans  cum 
Ministris  Sacris  descendlt  ad  secundum  gra- 
dum  Altarisaliquantulum  oblique  conversus, 
ila  ut  in  descensu  terga  non  vertat  Sacra- 
mento  :  genuflectil  in  suppedaneo  medius 
inter  Sacros  Ministros  ibi  pariter  genufle- 
xos ;  thuribulum  accipit  a  Diacono  sine 
osculis,  statimque,  praemissa  cum  Minislris 
profunda  inclinatione,  incensat  Sacramen- 
tum  iriplici  ductu,  motu  gravi,  interposita 


brevissima  morula  unum  inter  alterumque 
ductum  ;  et  eo  tempore  Minislri  Sacri  ali- 
qu;inlulum  elevent  posteriorem  partem  Pla- 
netae,  inlerim  omniljus  circumstantibus  ma- 
nentibus  genuflexis. 

9.  Fatetnr  Meralus  praxim  Basilicarum 
Urbis,  quae  omnium  Ecclesiarum  Mater  est 
etMagistra,  eam  esse,quam  supra  posuimus, 
videlicet  quod  Celebrans  in  suppedaneo  ge- 
nuflexus  Sacramentum  incensat,  alque  ita 
faciendum  esse  communiter  Auclores  Litur- 
gici  docent,  quos  inter  Gavantus,  qui  ait  : 
€  incensatur  Sacramentum  a  Celebrante  su- 
per  alliorem  Altaris  gradum  »  :  nihilominus 
subdit  praefatum  ritum  contrarium  videri 
Caeremoniali  Episcoporum  lib.  2,  cap.  33, 
num.  26;  unde  notat  aliquos  in  ea  versari 
sentenlia,  quod  Celebrans  debeat  in  infi- 
mum  gradum  descendere,  ibique  thure 
adolere  Sacramentum.  Hi  tamen  casus  o- 
mnino  diversos  mire  confundunt.  Caeremo- 
niale  loco  cit.  agit  de  thurificalione  Sacra- 
menti  in  solemnilate  SSthi  Corporis  Chrisli 
post  Processionem :  et  tunc  bene  est,  quod 
Celebrans,  qui  unice  incensare  debet  Sacra- 
mentum,  illud  e  loco  incenset,  in  quo  ge- 
nuflexus  iam  reperitur.  At  diversa  ratio  est 
quoad  Missam,  in  qua  Celebrans  loco  mo- 
veri  debet,  ut  Sacramentum  genuflexus  in- 
censel,  quo  incensato,  procedendum  est  ad 
thurificationem  Altaris.  Gonsultus  super  hac 
quaestione  eruditissimus  Episcopus  Pompe- 
ius  Sarnelli,  Lettere  Ecclesiasliche  tom.  7, 
lett.  26;  adhaeret  communi  sententiae  ca- 
susque  opportune  disLinguit,  docens  quod 
quando  incensatio  fit  exLra  Missam ,  tunc 
procul  dubio  debeat  haec  fieri  a  Sacerdote 
genuflexo  super  infimo  Allaris  gradu ;  sed 
quando  occurrit  incensare  Sacramentum  in- 
tra  Missam  solemnem  celebraLam  coram  eo- 
dem  Sacramento  exposito,  tunc,  inhaerendo 
sentenliae  Gavanti  part.  2,  tit.  14,  num.  6 
et  num.  12,  tenet  cum  ipso  Sacramentum 
incensari  debere  a  CelebranLe  super  alLio- 
rem  AlLaris  gradum  una  cum  Ministris  ge- 
nuflexo,  ut  sit  magis  expeditus  idem  Ce- 
lebrans  ad  ceteras  functiones  eiusdem  Mis- 
sae  peragendas. 

10.  Atque  hic  Cavalerius  quaestionem 
movel  :  An  Sacerdos,  dum  se,  ut  supra, 
retrahit  ab  Altari  pro  imposiiione  incensi, 
et  iterum  se  constituit  ad  Altaris  medium, 
descensurus  illico  ad  incensationem  Sacra- 
menti,  debeat  genuflecLere?  Suggillat  Me- 
ratum,  inquiens :  Negat  Meratus  part.  2, 
tit.  14,  num.  7,  «  qui  tamen  sibi  discors 
num.  12  genuflexionem  demandat :  nec  ali- 


—  106  — 


ter  exposcit  generalis  regula,  quarn  ipse  cum 
universiiale  Doctorum  firmat,  genuflectendi 
scilicet  in  accessu  quolibet  el  recessu  ab  Al- 
taris  raedio,  aut  transitu  per  ipsum  ».  Ego 
aulem  hanc  non  agnosco  discoidiam  ;  imo, 
si  quis  carpendus  est,  polius  Cavalerius,  qui 
divei'sos  casus  diversasque  actiones  non  di- 
siinguit,-  quam  Meralus  videtur.  Is  namque 
de  hac  incensatione  agens,  ait  utique:  sine 
ulla  genuflexione  descendit  ad  secundum 
gradum  Altaris:  et  iure  quidem,  quia,  im- 
posito  thure,  statim  incensandum  est  Sa- 
cramentum;  et  cum  genullectendum  sit  in 
suppedaneo,  non  video  cur  genuflectere 
debeal,  antequam  descendat.  Diversus  est 
casus  in  secunda  thurificatione,  quia  ante- 
quam  incensetur  Sacramentum,  incensanda 
sunt  Oblata,  utpole  quae  pertinent  in  prae- 
paratione  el  purilicaiione  materiae  ad  es- 
sentiam  Sacrificii:  et  in  hac  circumstantia 
docet  clariss.  Auctor  :  Antequam  Gelebrans 
se  relrahat  aliquantulum  ad  cornu  Evangelii 
ad  imponendum  incensum,  genuflectere  de- 
bet,  sicut  etiam  postquam  imposuil  incen- 
sum  et  converlit  se  ad  Altare  thurificaturus 
Oblata  :  sibi  tamen  constans  genuflexionem 
fieri  negat,  priusquam  descendal  ad  thuri- 
ficandum  Sacramentum  :  iis  incensatis  (sci- 
licet  Oblatis)  sine  genuflexione  Celebrans 
et  Diaconus  descendunt  ad  secundum  gra- 
dum  Allaris,  ut  genuflectant  super  suppe- 
daneum  :  actiones  sunt  diversae,  diversus 
etiam  est  modus.  Ubi  ergo  discordia? 

11.  Geterum  non  desunt,  qui  docent 
nec  genuflectendum  priusquam  incensentur 
Oblata.  ItaGavanlus  part.2,  tit.  14,  num.  12: 
In  oblatione  Oblatorum  benedicit  incensum 
et  sine  genuflexione  incensat  Oblata;  tum 
genuflexus  super  altioiem  gradum  incensat 
Sacramentum  :  Bauldry  part.  2,  cap.  17, 
num.  11:  «  hicensaturus  Oblata,  staiim  be- 
nedictione  facta  thuris,  eadem  incensat,  non 
prius  genufleclens  ;  quod  magis  confirmat 
part.  2,  cap.  8,  artic.  3,  ubi  expresse  agit 
de  thuiificatione  SSmi  Sacramenti  expositi 
in  Allari,  praecipue  num.  3  et  6.  Corsetti 
part.  i,  tiact.  1,  cap.  17,  num.  9:  «  In 
incensatiune  Oblatorum  benedicitur  incen- 
sum  de  more  et  sine  genuflexione  Gele- 
brans  incensat  Oblata.  Horum  seutentiae 
adhaerendam  videtur,  quia  revera  Gele- 
brans  imposilurus  thus  non  discedit  ab 
Altaris  medio,  sed  tantillum  se  retrahit, 
conversis  humeris  ad  latus  Evangelii,  mini- 
strante  Diacono  e  cornu  Epistolae,  ita  ut 
thuribulum  in  medio  sit ;  quia  igitur  ces- 
sat  ratio  accessus  et  recessus  vel  transitus, 


iam  patet    iure    omittendas    esse    genufle- 
xiones. 

12.  Incensato  Sacramento,  Celebrans  et 
Sacri  Ministri,  praemissa  profunda  inclina- 
tione,  surgunt  et  ad  Altare  accedunt,  ubi 
omnes  genuflectunt  unico  genu  ;  mox  Ge- 
lebrans  incensat  Altare  more  solito;  et  quo- 
ties  transit  anle  Altaris  medium,  una  cum 
Ministris,  semper  unicum  flectit  genu.  Ad- 
vertendum  hic  est,  quod  illis  in  Ecclesiis, 
in  quibus  mos  obtinet  apponendi  Grucem 
cum  imagine  Crucifixi,  ut  supra  iam  monui, 
Grux  non  est  thurificanda  ;  siquidem,  incen- 
sato  Originali,  non  est  cur  incensetur  eius- 
dem  figura.  Solum  in  Feria  VI  maioris 
Hebdomadae  post  incensatum  Sacramentum, 
incensatur  eliam  Crux,  quia  tali  die  speciali 
cultu  Grucem  Ghristi  Domini  veneiamur; 
et  ideo,  nemine  excepto,  omnes  ante  eam 
transeuntes  genuflectunl.  Completa  autem 
Altaris  incensalione,  Gelebrans  a  parle  la- 
terali  Epistolae  descendit  in  planum ,  ubi 
se  convertit  ad  populum,  adverteus,  ne 
terga  vertat  Sacramento,  idcirco  dum  de- 
scendit,  respiciat  cornu  Evangelii.  Ibi  in 
plano  incensatur  triplici  ductu  a  Diacono 
stante  contra  ipsum,  scilicel  conversis  hu- 
meris  ad  popuium.  qui  Diaconus  anle  et 
post  incensationem  se  profunde  inclinat  Ge- 
lebranti  :  Subdiaconus  vero  interim  se  col- 
locabit  a  sinistris  Diaconi,  vertendo  pariter 
terga  populo.  Gaeremoniarius  et  Thurifera- 
rius  consistanl  in  locis  consuetis.  Ita  erit 
servandum  etiam  in  alia  incensatione  ad 
Offertorium,  et  in  eodem  ioco  pariter  Gele- 
brans  manus  lavabit.  Unum  solum  discrimen 
erit,  quod  tunc  Subdiaconus  non  accedat 
ad  sinistram  Diaconi  thurificantis;  sed  ma- 
nebit  in  plano,  ubi  leperitur  tectam  velo 
Patenam  sustinens. 

13.  Quoties  Gelebrans  ad  populum  se 
debet  convertere  dicturus  Dominus  vobis- 
cum  etc,  prius  osculatur  'Altare,  quando 
est  faciendum;  deinde,  facta  geuuflexione 
in  medio,  se  tantillum  retrahit  ad  cornu 
Evangelii ;  et  ila  se  verlit  oblique  ad  po- 
pulum,  humeris  conversis  potius  ad  cornu 
Evangelii  quam  ad  Altare;  et  ad  medium  se 
restituens,  iterum  genuflectit.  Idem  prae- 
slandum  est  ad  Orate  Fratres.  Notaudum 
tamen,  quod  circulum  non  debet  perficere, 
sed  ad  Altaris  medium  reverti,  ut  fit  ad 
f.  Dominus  vobiscum.  Haec  aulem  tenenda 
est  methodus  in  Altari  osculando,  utquoties 
Celebrans  iam  est  in  medio  Altaris,  prius 
illud  osculari  debeat  et  postea  genufle- 
ctere  ;  quando  vero  non  est  in  medio,  sed 


107  — 


venil  ab  aliqtio  Allaris  latere,  prias  genu- 
ileclat  et  postea  osculabitur  Altare. 

14.  Quamvis  vero,  exposito  Sacramento, 
ut  saepe  dictum  est,  omilti  debeant  oscula 
manus  et  rerum  quae  Celebranti  porrigun- 
tur,  nihilominus  Subdiaconus,  dicla  Epi- 
stola,  osculabitur  raanus  Celebrantis  more 
solito  et  ab  ipso  benedicetur ;  Diaconus 
vero  recipiet  benedictionem  ante  Evange- 
lium  de  more  et  manum  Celebrantis  oscu- 
labitur,  sicut  ipse  Celebrans  osculari  debet 
librum  Evangelii  a  Subdiacono  ipsi  dela- 
tum.  Rursus  Diaconus  ad  Oblationem  oscu- 
labitur  Patenam,  Calicem  et  manum  Cele- 
brantis  ;  tum  in  fine  Oratiouis  Dominicae 
easdem  Patenam  et  manum  similiter  oscu- 
labitur.  Unde  patet  quod  illa  tanlum  omitti 
debeanl  oscula,  quando  faciendum  aliquid 
est  quod  specialiiei'  Sacramentum  exposi- 
tum  dumtaxat  respicial,  non  illa  quae  ad 
ritum  Missae  solemnis  proprie  pertinent. 
Perconlabitur  fortasse  quis:  Cur  ergo  Dia- 
conus  abstinet  ab  osculis  cochlearis  et  ma- 
nus,  quando  Gelebrans  impositurus  est  in- 
censum  in  thuribulum?  Licet  Sriplores 
velint  a  Celebrante  benedici  debere  thus, 
quia  praeter  Sacramentum ,  etiara  Altare 
thurilicandum  est  ac  insuper  etiam  Sacer- 
dos.  Obieclum,  ut  verum  fatear,  aliquam 
habet  vim;  facilis  tamen  est  solutio.  Si 
standum  esset,  sine  casuum  distinctione, 
Caeremoniali  Episcoporum,  nedum  ab  oscu- 
lis,  verura  etiam  ab  ipsa  benedictione  foret 
abstinendum.  Ita  lib.  2,  cap.  33,  num.  19: 
« absque  osculo  cochlearis  et  manus,  Epi- 
scopus  cum  Mitra  sine  benedictione  thus 
imponet  etc.  et  num.  36  :  imponet  incen- 
sum  sine  benedictione  et  osculo  »  :  notan- 
dum  tamen,  quod  ibi  res  est  de  thurifi- 
cando  Sacramento  extra  Missara.  Diversa 
ratio  est  intra  Missam,  in  qua  eadera  actio 
duplex  habet  obieclura,  scilicet  thurifica- 
tionem  Sacramenti,  nec  non  Altaris  et  Ce- 
lebrantis,  ac  etiam  Oblatorum  post  Offerto- 
rium.  Ideo  autem  indicitur  benediclio,  quia 
thure  adolenda  sunt  Altare,  Oblata  et  Ge- 
lebrans  ;  imo  Oblata  ut  ad  essentiam  Sa- 
crificii  pertinentia,  ante  Sacramenlum:  unde 
consequitur  non  ratione  Sacramenti,  sed  ra- 
tione  Altaris,  Oblatorum  ac  ipsius  Celebran- 
tis,  thus  benedici.  Oscula  vero  omittuntur, 
quia  sunt  actus  mere  reverentiales,  qui  lo- 
cum  habere  nequeunt  exposito  Sacramento. 
At  actus  mere  reverentiales  non  sunt  oscula 
manus  Gelebrantis  post  Evangelium  et  Epi- 
stolam,  Calicis,  Patenae  etc,  sed  potius  mi- 
xti,  qui,  cum  ad  ritum   pertineant,   omitti 


non  debent.  Si  haec  non  arridet  ratio,  quae 
mihi  non  levis  videtur  ponderis,  quisque 
quam  mavult  sententiam  teneat,  dumraodo 
validiora  alferat  argumenta,  quae  allatas  ra- 
tiones  evertant. 

15.  Post  Offertorium  Celebrans  imponit 
incensum  in  thuribulum,  ut  supra  dictum 
est,  et  ad  Altare  conversus  de  more  in- 
censat  Oblata,  quibus  incensatis,  Sacerdos 
et  Diaconus  descendunt  :  et  genuflexus  Ce- 
lebrans  in  suppedaneo,  Diacono  a  dexteris 
pariter  genuflexo  ministrante  thuribulum, 
incensat  SSmum  Sacramentum.  Hic  iterum 
Cavalerius  carpit  Meralum,  qui  Diaconum 
genuflexum  collocat  ad  dexteram  Cele- 
brantis  in  suppedaneo ;  sed  paulo  post, 
quasi  poenitens,  eum  ponit  in  gradu  infe- 
riori.  Imraeiito  taraen  :  nara  Gl.  Auctor  ait 
tantummodo  :  Interira  Diaconus  aliquantu- 
lura  retro....  Casulam  elevatam  tenebit  :  ac 
refert  opinionem  Cerracchini,  qui  eum  col- 
locat  in  gradu  inferiori.  Sed  illud  aliquan- 
tulum  retro  non  aliud  significat,  nisi  quod 
Diaconus  genuflexus  in  suppedaneo,  dum 
elevat  casulam,  non  teneat  eamdem  physice 
lineam.  Nec  arridel  ratio  a  Cavalerio  allata, 
ut  eum  a  suppedaneo  deiiciat,  sic  exigente 
dignitate  Sacerdolali,  quae  non  videtur  valde 
convenienter  pati  Diaconum  a  dexteris  in 
eodem  gradu,  sed  magis  in  inferiori,  in  quo 
aeque  comraode  rainistrare  valet.  Nam  si 
Diaconus  eum  locum  tenet,  non  ideo  tenel, 
ut  sibi  indebitum  honorem  usurpet  supra 
Celebrantem,  verum  ut  necessitali  inserviat 
et  ad  ministrandum  sit  paratus  et  prom- 
ptus  :  at  non  esset,  si  inferiorem  teneret 
gradum.  Quod  et  ipse  Cavalerius  cum  dis- 
simulare  nequeat,  fateri  cogitur,  imraediate 
subdens  :  Quoniam  tamen  etiam  a  dexteris 
positus  in  eodem  gradu  assistit,  ut  mini- 
strans,  probabile  valde  est  eiiam  in  eodem 
gradu  se  collocare  posse. 

16.  Id  autem  speciale  habet  huiusraodi 
thurificatio,  quod  licet  in  aliis^  soleranibus 
Missis,  dura  incensatur  Crux,  Galix  e  raedio 
Corporalis  araoveri  debeat  et  ad  latus  col- 
locari,  non  idera  faciendura  sit  in  Sacra- 
raenti  incensatione,  taraetsi  haec  stet  loco 
incensationis  Grucis.  El  ratio  est,  quia  dum 
incensatur  Grux,  ideo  seponitur  Calix,  quia 
periculura  est  ut  thuribuli  ductu  Calix 
concutiatur  et  decidat,  vel  salteni  vinum 
pro  Consecratione  iam  oblatum  efl"undat. 
Hoc  autem  non  irarainet  periculura  in  thu- 
rificatione  Sacramenti,  quae  non  fit  prope 
Altare,  sed  longe  ab  eo,  scilicet  in  suppe- 
daneo. 


108  — 


17.  Postea  Celebrans  cum  Diacono  sur- 
git  et  cum  eodem  ascendit  ad  Altare,  ubi 
ab  utroque  facta  genuflexione  unico  genu, 
illud  incensat  more  solito,  dicens  Dirigatur 
Domine  etc,  Diacono  elevante  partem  poste- 
riorem  Planetae  Celebrantis,  ut  in  aliis  so- 
lemnibus  Missis.  Incensalo  Altari,  Gelebrans 
reddit  ihuribulum  Diacono  in  cornu  Epi- 
stolae,  deinde  descendit  per  gradus  late- 
rales  eiusdem  partis  in  planum,  ubi  con- 
versus  ad  populum  incensatur  a  Diacono  ; 
et  quin  loco  moveatur,  ibidem  lavat  manus 
(Minislro  non  osculanle  ampullas)  easque 
abstergit:  et  mox  iterum  ad  Altare  ascendit, 
ubi  facta  genuflexione,  Missam  prosequitur 
usque  ad  Communionera  iuxta  solilum;  si 
excipias,  quod  ad  Orate  fratres  non  perficit 
circulum,  ui  notatum  est  supra.  Diaconus 
vero,  incensato  Celebrante,  procedit  ad  thu- 
rificandum  de  more  Ghorum  et  redit  ad  Al- 
tare  cum  debilis  genuflexionibus,  ubi  a  parte 
Epislolae  incensat  Subdiaconum  ;  et  inde, 
facla  genuflexione,  pergit  ad  locum  suum, 
ubi,  repetita  genuflexione,  incensalur  a  Mi- 
nistro,  el  postea  cum  genuflexione  loco 
movetur,  ut  pergat  ad  ministrandum  Cele- 
branti.  Minisler  vero  ultimo  loco,  facta  ge- 
nuflexione  in  medio  Presbyterii,  procedit 
ad  ingressum  eiusdem  et  quasi  stans  a  la- 
tere  Evangelii,  non  in  medio,  ne  terga 
vertat  Sacramento,  more  solito  populum 
incensat. 

18.  Sumpta  Purificatione,  Celebrans  po- 
nit  Calicem  in  cornu  Epislolae  exlra  Cor- 
porale,  poslea  genuflectit  Sacramento,  tum 
accedil  ad  cornu  Epistolae,  ubi  accipil  Ga- 
licem,  abluit  et  abstergit  digitos,  posito  Ga- 
lice  prope  Gorporale  :  deinde  accedit  ad 
medium  Altaris,  ubi  iterum  genuflectit  ;  et 
mox  Galicem  dextera  accipit  et  ablulionem 
sumit :  qua  sumpta,  Calicem  abstergit  Sub- 
diaconus,  de  more  accommodat,  aufert  ab 
Altari,  ad  credentiam  deferl,  cum  debitis 
genuflexionibus.  Gelebrans  vero  genuflectit 
et  redit  ad  librum,  ubi  versiculum  legit, 
qui  Communio  dicilur  ;  inde  reversus  ad 
medium  Altaris,  illud  osculatur,  genufle- 
ctit,  conversusque  ad  populum  dicit  Domi- 
nus  vobiscum,  quo  dicto,  convertilur  ad  Al 
lare,  et  genuflectit ;  Ministri  Sacri,  qui 
eum  sequuntur,  pariter  genuflectunt  :  re- 
gressus  ad  librum,  canit  Orationem,  aut 
Orationes  si  plures  dicendae  sunl,  quibus 
absolutis ,  accedit  ad  medium  Altaris,  il- 
lud  osculatur  et  post  genuflexionem,  ver- 
sus  populum  dicit  Dominus  vobiscum;  Dia- 
conus  vero  dicturus    Ite   Missa  est,   prius 


genuflectit,  vertit  se  versus  populum,  ita 
lamen  ul  oblique  illum  respiciat  et  terga 
non  vertat  Sacramento,  et  cantat  Ite  Missa 
est.  Subdiacono  de  suo  loco  non  se  mo- 
vente. 

19.  Dicto  Ite  Missa  est  et  responso  a 
Choro  Deo  gratias,  Celebrans  et  Diaconus 
ilerum  se  vertunt  ad  Altare  et  ab  utroque 
facta  genuflexione,  Celebrans  dicit :  Placeat 
tibi  Sancta  Trinitas  etc.  et  interim  Diaco- 
nus  et  Subdiaconus  facta  genuflexione  rece- 
dunt  a  medio  Altaris  et  ille  a  cornu  Epi- 
stolae,  iste  a  cornu  Evangelii  utroque  po- 
plite  genuflectunt  in  suppedaneo  expeclan- 
tes  Celebrantis  benedictionem :  Gelebrans 
vero  dicil:  Benedicat  vos  Omnipotens  Deus; 
tum  genuflectit,  convertilur  ad  populum  ; 
et  tantisper  secedens  ad  cornu  Evangelii, 
ut  alias  notaium  est,  impertitur  populo  be- 
nediclionem  more  solito ;  qua  dala,  non 
perficit  circulum,  nec  redit  ad  medium  pro 
facienda  genuflexione,  sed  procedens  ver- 
sus  Altare  recedit  ad  legendum  Evangelium 
S.  loannis,  ad  cuius  initium  non  signat  Al- 
tare,  sed  tabellam  Evangelii  et  se  ipsum; 
et  ad  Verbum  caro  factum  est  etc.  non  ge- 
nuflectit  versus  cornu  Evangelii,  sed  ali- 
quantulum  versus  Sacramentum,  unico  ta- 
men  genu,  sine  capitis  inclinatione.  Finito 
Evangelio  cum  Sacris  Ministris  pergit  ad 
Instructionem,  quae  regulas  tradit  qiioad 
medium  Altaris,  ubi    omnes  genuflectunt. 

20.  Haec  ad  Missam  pertinent,  nunc  ad 
ea,  quae  agenda  sunt  post  Missam.  Itaque, 
cum  statim  fieri  debeat  Processio  pro  Sa- 
cramenli  Repositione,  Gelebrans  una  cum 
Ministris,  facta  genuflexione  unico  genu  in 
medio  suppedanei  sine  capitis  inclinatione, 
praecedente  Subdiacono,  sequente  Diacono 
descendit  per  gradus  laterales  a  cornu  Epi- 
stolae  in  planum  ;  et  ad  credentiam,  sive 
ad  locum  paratum  retro  Altare,  exuit  Pla- 
netam  et  deponit  Manipulum,  prout  etiam 
deponunt  Ministri  Sacri;  et  induit  pluviale 
eiusdem  coloris,  qui  Missae  convenerat:  mox 
iunctis  manibus,  nudo  capite,  medius  inter 
Sacros  Ministros  elevantes  hinc  inde  pluvialis 
fimbrias,  pergit  per  planum  Presbyterii  et 
e  conspectu  Altaris,  tam  ipse  quam  Sacri 
Ministri,  utroque  poplite  cura  profunda  re- 
verentia  genuflectunt,  mox  surgunt  et  sine 
capitis  incltnatione  genuflectunt  in  infimo 
gradu  Altaris,  ibique  permanent,  donec  ab- 
solvantur  preces. 

21.  Ut  iam  diximus  supra,  cantandae 
sunt  Litaniae  Sanctorum  et  adiunctae  pre- 
ces,  prout  notantur  in  libro,  nisi  pro  tem- 


109 


porum  circumstantiis  ad  Superiorum  placi- 
tum  variandae  sint.  Hoc  autem  intercedit 
discrimen  quod  pro  Sacramenti  Expositione 
prius  per  Processionis  tractum  cantatur  Hy- 
mnus  Pange  Hngua  etc,  et  in  reditu  ad 
Aitare  stropha  Tantum  ergo  cum  sequenti ; 
deinde  Litaniae  cum  precibus  et  orationi- 
bus  :  in  repositione  vero  Litaniae  et  preces 
cantandae  sunt  ante  ;  postea  intonatur  Hy- 
mnus,  fit  interea  Processio,  qua  expleta  et 
collocato  Sacramento  in  Altari,  cantatur 
Tantum  ergo  cum  versiculis,  et  orationibus. 
Hinc  praecipit  sanclio  :  «  Li  Gantori  prin- 
cipieranno  le  Litanie  e  si  continuer^  sino 
al  Domine  exaudi  orationem  meam  etc.  ». 
Post  hunc  versiculum  surgit  Sacerdos  cum 
Ministris,  imponit  incensum  in  thuribulum 
sine  benedictione  etosculis,  ministrante  Dia- 
cono  naviculam  et  Subdiacono  elevante  de- 
xteram  pluvialis  fimbriam  ;  et  deinde  ge- 
nuflexus  in  eodem  infimo  gradu  terincensat 
Sacramentum,  facta  ante  et  post  profunda 
inclinatione,  prout  etiam  faciendum  est  a 
Ministris  interim  elevantibus  pluvialis  fim- 
brias.  Deinde  ei  imponitur  velum  hume- 
rale  etc.  In  reliquis  idem  servandus  est 
modus,  de  quo  supra  ad  §  XIX  ;  hoc  tan- 
tum  intercedente  discrimine,  quod  ante 
Processionem  pro  Expositione  Diaconus  su- 
mit  Ostensorium  de  Altari,  ut  Gelebranti 
tradal :  pi  o  Repositione  vero  illud  toUit  de 
Throno.  Non  persequimur  ea  quae  ad  Pro- 
cessionem  pertinent;  quia  nihil  addendum 
est  iis,  quae  diximus  relate  ad  aliam,  quae 
fit  pro  Expositione  ;  slquidem  praescriptae 
regulae  utrique  communes  sunt. 

22.  Accidit  quandoque,  ut  non  Gele- 
brans,  sed  alter,  vel  Gardinalis  vel  Epi- 
scopus,  functionem  peragat  Repositionis ; 
et  forte  etiam  accidere  potest  quoad  alias 
Expositiones,  quae  non  sunt  pro  Oratione 
Quadraginta  Horarum,  ut  non  statim  post 
Missam  Sacramenti  Repositio  fiat ;  quod 
praecipue  obtinet  in  octiduo  Gorporis  Ghri- 
sti,  dum  coram  eo  Missa  conventualis  can- 
tatur  post  Tertiam  et  benedictio  impertiri 
solet  post  Nonam.  Ulroque  in  casu  sequens 
tenendus  est  modus  a  Gelebranle  et  Mini- 
stris.  Finito  Evangelio  Gelebrans  revertitur 
ad  medium  Altaris,  ibique  habens  Diaconum 
a  dexleris,  Siibdiaconum  a  sinistris,  facta 
genuflexione  unico  genu  sine  capitis  incli- 
natione,  statim  cum  iisdem  descendit  in 
planum,  ea  tamen  cum  cautela,  ut  omnes 
in  descensu  oblique  incedant  ne  Sacramento 
lerga  vertant ;  ad  planum  perventi,  ante  in- 
fimum  Altaris  gradum  utrumque  genu  sin- 


guli  flectuQt  cum  profunda  capitis  inclina- 
li(me  ut  fecerunt  in  primo  accessu  ad  Al- 
lare.  Tunc  omnes  pariler  surgunt,  disce- 
dunt  aperto  capite,  nec  birela  accipiunt, 
quibus  caput  teganl,  nisi  postquam  erunt 
extra  conspectum  Sacramenti. 

23.  Ex  iis  autem,  quae  dicta  sunt,  col- 
iigi  poterit  quae  ratio  tenenda  sit,  si  quis 
Gardinalis  vel  Episcopus  post  solemnem 
Missam  ab  alio  cantatam  sacrae  functioni 
finem  velit  imponere.  lam  nolata,  ubi  res 
erat  de  Expositione,  repetere  hic  vanum 
est.  Ilerum  tamen  adnotabo,  quod  hoc  in 
casu  cum  Missa  et  quae  ad  Repositionem 
peitinent,  habenda  sint  tamquam  actiones 
distinctae  et  separatae,  color  albus  in  Pro- 
cessione  et  repositione  adhibendus  videtur; 
etiamsi  pro  qualitale  Officii  et  ritus,  coloris 
diversi  paramenta  inservierinl  pro  Missa, 
veluti  diximus  supra  ad  §  XVIII,  num.  3 
et  seq. 

24.  Ne  quid  praeteriisse  videar,  pauca 
addere  iuvat  de  ritibus  servandis,  si  quan- 
doque  Missa  privata  celebretur  coram  Sa- 
cramento  exposito.  Id  certe  in  Urbe  non 
accidit  quoad  Expositionem  Quadraginta  Ho- 
rarum,  cum  duo  tantum  sint  Solemnes  Mis- 
sae,  quae  coram  Sacramento  cum  Ministris 
paratis  cantantur  ;  sed  facile  evenire  potest 
extra  Urbem,  imo  et  forte  etiam  in  ea 
quoad  alias  Expositiones  minus  solemnes  ; 
quamvis  maxime  deceat,  ad  Rubricarum 
sensum,  ab  hac  celebratione  abstinere.  Sed 
quoniam  diffieillimum  est  abrumpere  con- 
suetudinem,  quae  bene  multis  laudabilis  vi- 
detur,  colligam  ex  Rubricistis  quae  in  hanc 
rem  nolata  sunt,  ut  pro  casuum  diversitale 
quisque  sub  oculis  melhodum  servandam 
habeat,  quin  alios  Scriplores  cogatur  con- 
sulere. 

25.  Igitur  Sacerdos  Missam  privatam  ce- 
lebraturus  coram  Sacramento  exposito,  sta- 
tim  ac  Gappellam  ingreditur,  aliquantulum 
cousistens  caput  detegit,  porrigens  biretum 
Ministro  ;  et  caveat  ab  illorum  sequendo 
exemplum,  qui  perperam,  vel  supra  Galicis 
bursam,  vel  supra  Missale,  biretum  depo- 
nunt.  Gum  pervenerit  ad  Altare,  ante  illius 
infimum  gradum  in  plano  flectit  utrumque 
genu  et  genuflexus  caput  profunde  inclinat, 
quod  et  Minisler  facit.  Mox  surgunt  Sacer- 
dos  et  Minister:  ille  iuxta  morem  ascendit 
ad  Altare  et  Galice  collocato  ad  partes  Evan- 
gelii,  antequam  capiat  bursam  ad  extrahen- 
dum  Gorporale,  genufleclit,  unico  lamen 
genu  et  sine  capilis  inclinalione;  et  sic 
fieri  debent  omnes  aliae  genuflexiones,  ul- 


110 


tima  excepla;  quae  fit,  dum,  finita  Missa, 
ab  AUari  esl  discedendum.  Inde  surgens 
exlrahil  Gorporalc,  quod  de  more  exlendit 
elsuperimponilGaiicem  ;  facta  genuflexione 
sine  capilis  inclinatione,  accedit  ad  cornu 
Epislolae,  ut  librum  aperiat  et  signel  Mis- 
sam,  quae  dicenda  est. 

20.  Statim  redit  ad  medium  Allaris,  ge- 
nufleclit,  ut  supra,  nullaque  inlerposila 
mora,  retrahens  se  aliquantulum  ad  cornu 
Evangelii,  facie  versa  ad  cornu  Epistolae, 
ne  vertal  dorsum  Sanclissimo  Sacramenlo, 
descendit  ad  planum  Altaris,  humeris  versis 
de  cornu  Evangelii.  Postquam  descenderit 
pro  incipienda  Missa,  genufleclit  in  infimo 
gradu  siiie  capitis  inclinatione  :  raox  sur- 
gens  facit  confessionem  :  Minisler  vero,  fa- 
cta  genuflexione  utroque  genu  in  primo 
accessu  ad  Altare,  accedens  de  more  ad 
cornu  Epislolae,  ibi  deponit  Missale,  unde 
discedens  et  pergens  ante  medium  flectit 
utrumque  genu,  quod  semper  facit  transiens 
per  medium  ;  quamobrem  magis  solicitus 
esse  debet,  quam  in  aliis  Missis,  in  rece- 
dendo  a  suo  loco  ubi  esl,  ut  tempore 
consueto  minislrare  possil. 

27.  Gelebrans,  finila  Gonfessione,  ascen- 
dil  ad  Altare  sine  genuflexione,  quam  ali- 
qui  gratis  faciunt;  sed  ut  ad  illud  perve- 
nerit,  priusquam  incipiat  :  Oramus  te  Do- 
mine  etc,  genuflectit ;  finila  Oratione  el 
osculalo  Altari,  iterum  genuflectit  et  sur- 
gens  procedil  ad  cornu  Epistolae  dicluius 
Inlroilum,  quo  diclo,  ad  medium  Allaris 
revertitur,  iterum  genuflecti!,,  deinde  dicit 
Kyrie  et  Hymnum  Angelicum,  quatenus  di- 
cendus  sit;  mox  osculatur  Alture,  genufle- 
ctit  sine  capitis  inclinatione,  vertit  se  ad 
populuin  paulo  versus  cornu  Evangelii,  di- 
cil  Dominus  robiscum,  iierum  genuflectit 
in  medio  Allaris  et  pergit  ad  cornu  Epi- 
slolae,  ubi  dicit  Orationes,  Epistolam,  Gra- 
duale,  aut  Alleluia,  aut  Tractum,  iuxla 
temporis  et  Missae  exigenliam.  Deinde  ac- 
cedil  ad  medium  Allaris,  ubi,  elevalis  ad 
Sacramentum  oculis  stalimque  demissis,  ge- 
nufleclit,  dicit  Munda  cur  meum  etc,  ile- 
rum  genuflectit ;  et  postea  pergit  ad  cornu 
Evangelii,  ubi  legit  Evangehum  more  so- 
lilo  el  osculatur  librum  ;  reverlitur  ad  me- 
dium  Altaris,  genuflectit  et  dicit  Symbolum, 
qualenus  dici  debeat :  quo  dicto,  osculatur 
Allare,  iterum  genufleclit,  et  verlens  se  ad 
populum  versus  cornu  Evangelii,  dicit  Do- 
minus  vobiscum;  et  poslea,  ilerando  genu- 
flexiunem  in  medio,  dicit  Oremus  cum  ca- 
pitis  inclinatione,  dein  Offertorium,  si  di- 


cendum  non  sit  Symbolum  ,•  accedens  ad 
medium  genuflectit,  et  postea  osculatur 
Altare,  et  quin  ilerum  genuflectat,  vertit 
se  ad  populum  etc,  ut  iam  dictum  est. 

28.  Dicto  Offertorio,  celera  facit,  ul  mo- 
ris  esl.  Postquam  vero  dixerit  Suscipe  etc 
genuflectil,  accedit  ad  coinu  Epistolae,  ac- 
cipil  Galicem,  infundit  vinum  cum  aqua, 
Ministro  non  osculante  ampullas ;  et  re- 
versus  in  medium,  genuflectit,  accipit  Gali- 
cem  iam  praecedenter  positum  super  Gor- 
porale  et  dicit  :  Offerimus  etc  Diclo  Veni 
Sanctificator,  et  benedictis  Oblatis,  non 
iungit  manus,  nec  inclinat  caput,  sed  ma- 
nibus  super  Altare  positis,  genuflectit,  re- 
cta  incedit  versus  cornu  Epistolae,  descen- 
dit  in  planum,  ubi  se  vertit  ad  populum, 
lavat  et  exlergit  manus,  redit  ad  medium 
Altaris,  genuflectit,  dicit  Suscipe  Saiicta 
Trinitas  etc,  osculatur  Altare,  genuflectit 
et,  obversis  humeris  versus  cornu  Evangelii, 
dicit  Orate  Fratres,  non  perficit  circulum, 
sed  reversus  ad  Altare,  iterum  genufleclit  ; 
et  postea  usque  ad  Gommunionem  alia  o- 
mnia  peragit  iuxta  solitura.  Ad  Sanctus  et 
ad  Elecationem  non  pulsatur  campanula. 

29.  Purificatione  sumpta,  Sacerdos  po- 
nit  Galicem  extra  Gorporale  a  cornu  Epi- 
stolae,  genuflectit  in  medio  Altaris  unico 
genu  et  vadit  ad  cornu  Epislolae,  ubi  est 
Galix  quem  accipit  ;  et  facta  in  eo  digito- 
rum  ablutione  et  abstersione,  eumdem  po- 
nit  prope  Gorporale,  tum  revertilur  ad  me- 
dium  Altaris,  genuflectit,  accipit  Galicem, 
sumit  ablutionem  ac  deinde  iuxta  morem 
extergit  os  et  Galicem.  Hoc  autem,  ut  fieri 
debet,  suo  velo  tecto  et  in  medio  mensae 
collocato ,  genuflectil ,  accedit  ad  cornu 
Epistolae,  dicit  Communio,  ad  medium  re- 
dit,  genufleclit,  osculatur  Allare,  conver- 
titur  ad  populum,  humeris  tanlillum  con- 
versis  ad  cornu  Evangelii,  dicit  Dominus 
vohiscum,  iterum  genuflectit,  revertitur  ad 
cornu  Epistolae,  iegit  Orationem,  vel  Ora- 
liones  si  dicendae  sunt  pluies  ;  quibus  cx- 
pletis,  vadit  ad  mediuin  AlLaris,  genuflectit, 
osculatur,  vertit  se  ad  populum  eo  modo 
quo  dictum  est,  dicit  Dominus  vobiscum 
et  Ite  Missa  est;  et  poslea,  rediens  ad  me- 
dium  Altaris,  genuflectit  el  surgens  dioit : 
Placeat  tibi  Sancta  Trinitas  etc  Si  Missae 
qualiias  exigat  Benedicamus  Domino,  Sacer- 
dos,  dicto  Dominus  vobiscum ,  revertitur 
ad  medium  Altaris,  genufleclit  et  slans  di- 
cit :  Benedicamus  Domino ;  et  postea  more 
consueto  dicit  orationem  Placeat, 

30.  Deinde   Sacerdos   osculatur   Altare 


—  111  — 


dicit  :  Benedicat  vos  omnipotens  Deus  sine 
capitis  inclinatione,  mox  genuflectit,  vertit 
se  ad  populum  modo,  ut  supra,  benedictio- 
nem  more  solilo  imparlitur,  non  perficit 
circulum,  non  accedit  ad  medium  Altaris, 
non  genufleclit,  sed  ad  Allare  conversus, 
progreditur  ad  cornu  Evangelii,  ubi  legit 
Evangelium ,  ad  cuius  initium  nunquam 
signat  Altare,  sed  vel  librum,  vel  label- 
lam,  et  se  ipsum  solum  ;  et  ad  Verbum 
caro  factum  est,  non  genuflectit  versus  Al- 
lare,  sed  versus  Sacramenlum  sine  capitis 
inclinatione:  terminato  Evangelio,  accedit 
ad  medium  Allaris,  genufleclit,  accipit  Ga- 
licem  et  humeris  aliquanlulum  versis  ad 
cornu  Evangelli,  descendit  in  planum,  ubi 
utroque  poplite  genuflectit  cum  profunda 
capitis  inclinatione  ;  et  surgens  discedit  sine 
alia  reverentia,  detecto  tamen  capite,  quod 
liirelo  non  tegit,  nisi  postquara  non  est 
amplius  ante  conspectum  Sacramenti.  Quae 
omnia  servanda  sunt,  etiamsi  Sacramentum 
sit  expositum  in  Ostensorio  velato,  vel  pa- 
lente  intus  Tabernaculum  Pyxide. 

§  XXXI. 

«  Ritornato  dopo  la  Processione  il  Gele- 
«  brante  all'infimo  grado  delTAItare,  il  Dia- 
«  cono  genuflesso  riceverada  esso,  che  stara 
«  in  piedi,  il  Santisssimo,  verso  cui  il  Gele- 
«  brante  genuflettera  immediatamente  e  de- 
«  porra  il  velo  umerale.  II  Diacono  lo  col- 
«  lochera  sopra  il  Gorporale  in  mezzo  del- 
«  l'Altare  e  ritornera  al  suo  luogo.  II  Ge- 
«  lebrante  al  f.  Genitori  Genitoque  etc, 
«  alzatosi  coi  Ministri,  porra,  come  sopra, 
«  rincenso  senza  benedirlo  ;  ed  incensato  il 
«  Sacramento,  li  Gantori  diranno  f.  Panem 
«  de  Coelo  etc.  (a  cui  s'aggiungera  VAlle- 
«  luia  nel  tempo  Pasquale  solamente  ed  in 
«  tutta  1'ottava  della  Festivita  del  Gorpus 
«  Domini  in  qualsivoglia  esposizione,  che  si 
«  faccia).  11  Gelebrante  alzatosi,  senza  far 
«  nuova  genuflessione,  sostenendo  li  Mini- 
«  stri  il  libro  (senza  dire  f.  Dominus  vo- 
«  biscum,  come  per  Decreto  della  Sacra 
«  Gongregazione  de'  Riti)  cantera  le  Ora- 
«  zioni  a  mani  giunte,  le  quali  terminate,  ge- 
«  nuflesso  prendera  il  velo  umerale;  ed 
«  ascendendo  solo  airAltare,  fatte  le  do- 
«  vute  riverenze,  prendera  nelle  mani  ri- 
«  coperte,  come  si  disse,  con  1'estremit^ 
«  del  velo  umerale  l'Ostensorio  e  dara  con 
«  esso  la  benedizione  al  popolo;  e  riposto 
«  il  Sacramento  sopra  il  Corporale,  discen- 
»  dera  e  stara  genuflesso  al  suo   luogo.   11 


«  Diacono  immediatamente,  o  un  Sacerdote 
«  con  Stola,  fatte  le  dovute  riverenze,  chiu- 
«  dera  il  Sacramento  nel  Tabernacolo,  il 
«  quale  per  tale  effetlo  dovra  ritenersi  nel- 
«  TAItare  dell'Esposizione ;  e  l'Ostia  conse- 
«  grata  si  dovr^  consumare  nella  Messa,  o  in 
«  quella  mattina  o  nella  seguente  :  dopo  di 
«  che  partiranno  e  terminera  TOrazione  di 
«  Quarant'ore  ». 

1.  De  methodo  in  Processione  tenenda 
diximus  iam  satis  raulta,  quin  aliquid  ad- 
dendum  sit.  In  regressu  ad  Altare  unicum, 
quod  intercedit  discrimen,  illud  esl,  quod 
Diaconus,  dum  de  manibus  Gelebrantis  re- 
cipit  Sacramentum,  illud  non  collocat  in 
Throno,  ut  fit  in  Expositione,  sed  deponit 
super  Gorporale  in  medio  Mensae  Altaris, 
eo  quia  finis  est  Orationis  nihilque  super- 
est,  nisi  populum  cum  benedictione  dimit- 
tere.  Neque  repetam  ea,  quae  supra  disse- 
rui,  de  loco,  in  quo  Diaconus  recipere  de- 
bet  Sacramentum  de  manibus  Gelebrantis  et 
de  concilianda  disposilione  Instructionis  cum 
Gaeremoniali  Episcoporum.  Recolenda  sunt 
quae  diximus  ad  §  24,  nuni.  1  et  seq.  In 
reliquis  adeo  clara  haec  est  sanctio,  ut  ni- 
hil  addendum  ad  eam  videatur  ;  nihilomi- 
nus  ad  quaestiunculas  quae  forte  excitari 
possent  enodandas,  abs  re  non  erit  aliqua 
etiam  magis  illustrare,  quae  saltem  prode- 
runt,  ne  quoad  alias  Exposiliones  oriantur 
dubia,  et  ne  a  praescriptis  receptisque  mo- 
ribus  longe  alieni  inducantur  abusus. 

2.  Vidimus  iam  supra  ad  §  24,  num.  15, 
ob  quam  rationem  post  Hymnum  Tantum 
ergo  etc,  in  Expositione  non  dicatur  ver- 
siculus  Panem  de  Coelo  etc,  omitlendus 
vero  non  sit  in  Repositione.  Notandum  so- 
lummodo  est,  quod  huic  versiculo  non  sem- 
per,  sed  iuxta  teraporum  exigenliara,  addi 
debet  Alleluia,  videlicet  tempore  Paschali 
et  per  totam  octavam  SSmi  Gorporis  Ghri- 
sti.  Non  enim  solemnitas  actionis,  sed  lae- 
titiae  tempus,  celebritatis  qualitas  et  prae- 
scriptus  ab  Ecclesia  ritus  exigunt  Alleluia. 
Rituale  Romanum,utnotatBaruffaldus  lit.  24, 
uum.  14,  addendura  esse  iubet  Alleluia  ad 
Antiphonam  0  Sacrum  convivium  etc.  post 
administratam  Goramunionem  terapore  Pa- 
schali :  et  quamquam  agens  tit.  80,  §  6,  de 
Festo  Gorporis  Ghristi,  non  item  id  memo- 
ret,  nihilominus  ex  communi  Ecclesiarum 
praxi  additur  Alleluia  in  eadem  solemni- 
tate  et  octiduo,  quae  certe  praxis  iu  legem 
transivit,  multo  magis  postquam  Glementina 
Instructio  eam  adoptavit. 

3.  Praeterire  hic  loci  nolo  aliqua  Sacrae 


—  112 


Rituum  Congregalionis  Decreta  quoad  rem 
hanc,  quae  specieienus  pugnantia  inier  se 
videnlur;  revera  tamen  non  sunt,  quatenus 
diversilalem  casuum  et  leraporum  conside- 
remus.  Porro  Decreta  illa  Clementina  In- 
structione  antiquiora  sunl.  Quod  si  posl- 
quam  haec  prodiit,  siraile  Dubiura  delalura 
fuisset,  non  aliter  certe  ac  in  ea  praescri- 
ptum  est,  eadem  Sacra  Hituum  Gongregalio 
respondisset. 

4.  lubet  Instructio,  ne  Celebrans  prae- 
mittat  Oraiionibus  f.  Dominus  vohiscum.  Et 
hoc  opportunum  erat,nequis  praemitti  opor- 
tere  crederel,  quia  in  anliquis  Ritualis  Ro- 
mani  editionibus  ita  notatum  est,  et  Gavan- 
tus  part.  4,  tit.  12,  num.  7^  cohaerentec  ad 
Rituale docel  a  Celebrante  dicendum  j'.Do- 
minm  robiscum  cum  Oralione  Deus  qui  no- 
bis  etc;  contra  namque  stat  Caeremoniaiis 
Episcoporum  silentium,  quod  praevalere  de- 
bet  dispositioni  Ritualis  Rumani.  Si  quis 
dubitet  sub  specie,  quod  silentium  Caere- 
monialis  argumentum  praebel  mere  nega- 
tivum,  animadvertal,  quod  argumentum  hu- 
iusmodi  suam  habet  vim,  quia  de  re  agitur, 
quam  notare  debuisset  Caeremonialis  Ru- 
brica,  quae  nihil  omittit  eorum,  quae  in  sa- 
cris  funclionibus  servanda  sunt.  Sed  quia 
opponi  posset  negativi  argumenti  robur  in- 
fringi  e  conspectu  positivi^  quod  habemus 
in  Rubrica  Ritualis,  omnem  diremit  quae- 
stionem  Sacra  Riluum  Gongregatio,  quae  in 
Granalen.  die  10  lunii  1663;  edixit :  «  Ser- 
vanda  est  dispositio  Gaeremonialis  Episco- 
porum  lib.  2,  cap.  33,  de  Festo  Sanctissimi 
Gorporis  Chrisli,  ubi  nulla  fit  mentio  de 
versu  Dominus  vobiscum,  sed  iubetur  tan- 
tum  post  f.  Panem  de  Coelo,  et  i^.  Omne 
delectamentum  etc.  cantari  Orationem  etc; 
et  sic servat  inUrbe Sanctissimus Dominus No- 
ster  et  observatur  ab  omnibus,  quidquid  alii 
in  contrarium  asserant  (num.  i.iG^j  in  re- 
sponsione  ad  dub.  7)  »  :  et  in  Salernilana 
28  Septembris  1675,  respondit:  Servandum 
esse  Caeremoniale,  ubi  nulla  fit  raentio  de 
f.  Dominus  vobiscum  ctc.  (num.  1548). 
Hisce  innilitur  Decretis  Instructio  ;  et  modo 
corapositares  est,  nec  amplius  Rituale  a  Cae- 
remoniali  discordat,  cum  in  recentioribus 
eiusdem  Ritualis  editionibus  (illa  excepta, 
quae  iussu  Benediti  XIV  prodiit  anno  1752, 
de  qua  infra)  Rubrica  illa  sit  reformata. 

5.  Gur  autem  omittendus  sit  t-  Domi- 
nus  vobiscum,  quaerere  quis  posset.  Ba- 
ruffaldus  hoc  sibi  dubium  pioponit  et  post- 
quam  tit.  8,  nura.  73,  dixerat:  Quo  vero 
ad  versiculura  Dominus   vobiscum,  qui   in 


primis  Ritualibus  adnotabatur,  per  multos 
annos  in  usu  fuit ;  sed  Sacra  Rituum  Con- 
gregatio  in  eadem  Instructione  allegatan.  31, 
conirarium  censuit.  Inde  aliquas  huius  rei 
rationes  invenire  studens,  dubitantis  more 
prosequitur:  «Fortasse  eo,  quia  frustra  dici- 
tur,  quod  Dominus  sil  cum  adstantibus,  si 
de  facto  adest  in  Sanctissimo  Sacramento 
coram  illis.  De  facto  in  Missa  dum  Sacra- 
mentum  patet  oculis  Sacerdotis,  numquam 
dicitur  Dominus  vobiscum  ».  Eum  tamen 
meritocarpitMeratuspart.4,tit.  12,num.l9, 
omisso  enim,  quod  in  Missa,  etiam  prae- 
sente  Sacramento,  imo  dum  Sacerdos  nedum 
prae  oculis  habel;  sed  manu  tangil  et  supra 
Galicem  frangit  Hostiam,  dicit  Dominus  sit 
semper  vobiscum:  si  ratio  valeret  per  ipsum 
allata,  in  Missa,  quae  celebratur  coram  Sa- 
craraenlo,  semper  omittendus  foret  ^.  Do- 
minus  vobiscum,  prout  etiam  in  Horis  Ca- 
nonicis,  quae  in  octava  Sanctissimi  Gorporis 
Christi  coram  Sacramento  recilari  solent  : 
imo  et  corrigenda  esset  Instructio,  quae  §  24, 
ante  orationes,  iam  exposito  SSmo  Sacra- 
mento  sub  baldachino,  iubet  dici  f.  Domi- 
nus  vobiscum. 

6.  Alia  igitur  ratio  quaerenda  est,  quae 
iustum  ac  rationabile,  non  emendicatum  et 
erroneum  discrimen  ponal.  Hanc  producit 
Merati,  quem  sequitur  Cavalerius  tom.  4, 
cap.  9,  Decr.  3,  num.  3.  Ideo  enim  in  Re- 
positione  et  in  aliis  oranibus  Expositionibus 
non  praemittitur  Orationi  de  Sacramento 
j^.  Dominus  vobiscum,  quia  immediate  post 
cum  Sacramenlo  populo  adstanli  imper- 
tienda  est  benedictio,  quae  esl  realis  ei  va- 
lidior  deprecatio;  quod  Dominus  sit  cum  ad- 
stanlibus,  quam  ea  quae  per  vocem  exprimi- 
tur.  Quod  si  preces  aliquae  in  Expositione 
i-ecitentur  ciira  Oralione  Sacramenti  et  disce- 
dendum  postea  sit  ab  Altari,  ita  ut  aliquod 
spatium  intercedat  inter  Expositionem  et 
Repositionem,  idem  versus  Oiationi  praemit- 
tendus  erit,  quia  cessat  ralio,  ob  quam  omit- 
titur.  Ideo  Instructio  in  Expositione  Sacra- 
menti,  ad  quam  non  sequitur  ipsa  realis  be- 
nedictio,  praefatum  versum  dicendura  assi- 
gnat;  secus  vero  in  Repositione,  ad  quam 
immediatesequitur  benedictio.  Regula  igitur 
generalis  esse  debet,  quod  vocalis  depre- 
catio  Dominus  vobi^cum  sit  oraillenda  ante 
Orationem  de  Sanctissimo  Sacramento,  ad 
quem  sequitur  illico  ipsa  realis  deprecatio 
media  benedictione  eiusderaSacramenti.  Se- 
cus  vero,  si  immediate  non  subsequatur. 
Quamobrem  omitti  nullatenasdebet  in  Missa, 
Horis  Canonicis  ac  aliis  precibus,  quae  co- 


113 


ram  Sanclissimo  Sacraraento  exponendo  vel 
iam  exposilio  recilanlur.  Verum  et  alia  oc- 
currit  ratio.  In  Expositione,  absolutis  Lita- 
niis  et  precibus,  statim  dicuntur  Orationes; 
in  Repositione  intercedit  Hymnus  de  Sacra- 
mento,  ideo  in  prima  dici,  in  altera  omitti 
debet  f.  Dominus  vobiscum  etc. 

7.  Gontra  tamen  hanc  regulam  obiicies. 
Ex  Rituali  Romano  dicitur  v.  Dominus  vo- 
hiscum  cum  defertur  Viaticum  ad  infirmum, 
ante  Oralionem  Domine  Sancte  etc,  adhuc 
praesenle  Sacramenlo,  cum  quo  priusquam 
Parochus  recedat,  benedicit  infirmum;  etpost 
reditum  ad  Ecclesiam,  praemiltendus  est 
idem  f .  Orationi  de  Sacramento  ;  et  imme- 
diate  post  cum  eiusdem  benedictione  popu- 
lus  dimittendus.  Obiectum  huiusmodi  nihili 
faciendus  est,  utpole  ab  eodem  Rituali  de- 
sumptum,  cuius  regula  per  posteriora  De- 
creta  et  Clementinam  Instructionem  fuit 
emendata.  Et  quamquam  etiam  in  recentio- 
ribus  editionibus  ea  legantur,  habenda  ea 
regula  perinde  est,  ac  si  non  esset,  sallem 
relate  ad  Orationem  dicendam  in  Ecclesia 
ante  benedictionem.  In  hac  eamdem  Instru- 
ctionis  regulam  ob  identitatem  rationis  ser- 
vandam  esse  non  immerito  existimo.  Ba- 
ruffaldus  ad  lilulum  de  Gommunione  infir- 
morum  §  XXHl,  num.  198,  notat :  Dominus 
vobiscum  licel  a  Rubrica  assignetur,  tamen 
in  nova  Instructione  ab  Urbe  missa  ad  fun- 
ctiones  Eucharisticas  sub  Glemente  XI  Pon- 
tifice,  sublata  fuit  haec  dictio  de  raandato 
Sacrae  Rituura  Gongregationis.  Equidem  cl. 
Auctor  silet  ad  alterara  Rubricam,  n.  XXVI, 
quae  ait  praeraittendura  esse  f.  Dominus 
vobiscum  Orationi  Domine  Sancte  Pater  etc, 
licet,  si  supersit  aliqua  particula  in  Pyxide, 
infirmus  sit  benedicendus.  Et  raerilo  qui- 
dem  ;  magna  quippe  est  discriminis  ratio. 
Primo,  quia  non  subsequitur  Oratio  de  Sa- 
cramento.  Secundo,  quia  benedictio  non 
est  publica  et  solemnis.  Tertio  tandem, 
quia  (et  haec  est  ratio  potissima)  Oratio  illa 
dicenda  esl,  etiamsi  nulla  supersil  parti- 
cula  ;  est  enim  deprecatio  pro  infirrao.  0- 
railtendura  etiara  versum  Dominus  vobis- 
cum  putat  Baruffaldus,  si  Sacerdos,  post 
Gomraunionera  fidelium  rediens  ad  Altare, 
dicat  Antiphonam  0  Sacrum  convivium  etc. 
cum  f.  Panem  de  coelo  et  Oratione  :  tit.  24, 
de  Gomraunione  Fidelium  nura.  70.  Verum 
ad  hanc  rubricam  reforraandara  haud  Irahi 
posse  videntur  S.  R.  G.  Decreta  et  Clemen- 
tina  Instructio,  quia  populus  non  benedi- 
citur  cura  Sacramento,  sed  ab  ipsomet  Sa- 
cerdote  formula  deprecatoria. 


8.  Verumtamen  Catalanus  in  suis  ad  Ri- 
tuale  Romanum  commentariis  repudiat  Ba- 
ruffaldi  sententiam,  nec  adhaerendum  cen- 
set  Instructioni  Clementinae  et  Decretis 
S.  R.  G.  de  omittendo  f.  Dominus  vobiscum 
ante  Orationem  de  Sanctissimo  Sacramento, 
dura  immediate  sequitur  benedictio.  «  Licet 
enim  (inquit  ipse  ad  titulum  de  Processione 
in  Festo  Gorporis  Ghristi  §  V,  num.  3)  in 
recitato  Gaeremonialis  Episcoporum  loco  et 
ex  S.  R.  G.  Decreto,  cuius  merainit  Baruf- 
faldus  ad  hunc  locum  num.  73,  ad  Oratio- 
nem  praeterraitti  debeat  salutatio  illa  Domi- 
nus  vobiscum ;  dicendam  tamen  eam  censeo, 
quia  scilicet  ita  praescribit  hic  noster  §  in 
Rituali  Romano,  quod  nos  explicamus,  no- 
vissirae  Sanctissimi  Domini  Nostri  Benedicti 
Papae  XIV  iussu  edito  et  aucto.  At  hic  cla- 
riss.  Auctor  errat  quammaxirae  et  pugnat 
cura  lege  et  cum  universali  praxi.  Bene 
igitur  Typographus  e  re  sua  duxit  hanc  ad- 
notationem  subiicere:  «  In  i-ecentissimis  ta- 
men  huius  Ritualis  Romani  editionibus  de- 
est  praescriptio  haec  ;  et  quod  caput  est, 
in  ipsa  Urbe  Roma  ab  ipso  Pontifice  Roraano 
salutatio  illa  Dominus  vobiscum  hodie  quo- 
que  praeterraittitur  ».  Non  inficior,  in  Ri- 
tuali  Romae  anno  1752  Benedicti  XIV  iussu 
edito,  legi,  prout  etiam  legitur:  in  Sacer- 
dotali  ad  consuetudinem  Romanae  Ecclesiae, 
in  Rituali  Gardinalis  S.  Severinae  et  in  ve- 
tustis  ed«itionibus  Romani  :  Deinde  Sacerdos 
stans  dicit  Dominus  vobiscum  etc:  non  ideo 
taraen  id  habendura  pro  lege,  qua  abrogen- 
tur  Decreta  S.  R.  G. ,  dispositio  Instructio- 
nis  et  universaliter  ab  oranibus  Ecclesiis  re- 
cepta  praxis.  Non  immerito  existimo  parti- 
culam  illara  irrepsisse  oscitantia  et  incuria 
editoris,  qui  fuit  P.  Eramanuel  de  Azevedo 
Lusitanus,  vel  impressoris,  qui  recensuerut 
hanc  novara  editionem  ad  formam  antiqua- 
rum,  non  advertentes  deesse  eara  particulam 
in  recentioribus,  post  emanata  praefata  S.  R. 
G.  Decreta  et  Clementinam  Instructionem, 
quibus  omnis  quaestio  dirimilur.  Absit,  ut 
id  quis  tribuat  Pontifici  editionem  iubenti, 
quasi  is  expresse  mandaverit,  utantiqua  resti- 
tueretur  lectio  et  praxira  ad  huius  normam 
reformandam  voluerit.  Si  id  voluisset,  de- 
mandasset  etiam,  ad  disputationum  semina 
evellenda,  ut  lectio  Caeremonialis  Episco- 
porum,  quod  pariter  eius  iussu  editum  fuit, 
lectioni  Ritualis  redderetur  conformis. 

9.  Nequeo  hinc  Gatalano  assentiri  ;  nec 
possem,  si  vellem.  Relinquantur  Decreta, 
quae  vetustiora  sunt  editione  Ritualis  an- 
ni  1782:  haberaus  aliud  recentissimum  illa 


—  114  — 


posterius.  Propositum  enim  fuit  Dubium  su- 
per  hac  re  ;  el  dubilandi  ralio  oriebatur  : 
quia  Rituale  nuper  a  Benediclo  XIV  editum 
id  praescribil  in  Festivitate  Gorporis  Ghristi 
post  reditum  Processionis.  Et  Sacra  Rituum 
Congregatio,  nulla  habita  ratione  praedicti 
Ritualis,  respondit:  «  In  Benedictione  San- 
ctissimi  Sacramenti  ante  Oralionem  non  de- 
bet  dici  Dominus  vohiscum,  iuxta  Decreta 
S.  R.  G.  in  Granaten.  sub  die  16  lunii  1663, 
in  responsione  ad  dub.  7.  (Num.  1265);  et 
in  Salernilana  »,  subdie  28  Septembris  1675 
(num.l54:8).  Post  hoc  Decretum  quis  ad- 
huc  dubitare  poterit? 

10.  A  Decretis  igitur  et  Instructione  re- 
cedendum  non  est,  quando  in  Expositionibus 
solemnissimis  vel  minus  solemnibus,  pu- 
blicis  aut  privatis,  post  Hymnum  et Orationem 
vel  Orationes,  immediate  danda  est  benedi- 
ctio;  et  tenenda  est  praxisomnium  Ecclesia- 
rum  Urbis,  quae  eadem  ubique  est,  post  so- 
lemnem  Processionem  in  Festo  SSrai  Corporis 
Christi;  et  servatur  etiam  ab  ipso  Summo  Pon- 
tifice  in  Basilica  Valicana.  Quod  vero  attinet 
ad  benedictionem  imperliri  solitam  infirmis, 
si  aliqua  supersit  particula  post  Viaticum 
eis  administratum,  et  populo  post  reditum 
in  Ecclesiam,  crederem  diversam  Eccle- 
siarum  consuetudinem  posse  servari,  quam- 
vis  ob  rationem  supra  allatam  magis  con- 
gruat  versum  illum  omittere,  saltem  ante 
Orationem  de  Sacramento  dicendam  in  Ec- 
clesia;  quia  relate  ad  Orationem  Domine 
Sancte  dicendam  prope  lectum  infirmi  ante 
benedictionem,  longe  diversa  est  ratio,  ul 
supra  notavi. 

11.  Ne  quid  desideretur,  addere  hic  iu- 
vat  non  deesse  qui  alteram  quaestionem 
movent ;  num  scilicet,  cum  surgit  Sacerdos, 
ut  Orationes  dicat^  iterum  genuflectere  unico 
genu  debeat,  antequam  illam  recitet.  Hanc 
quaeslionem  dirimit  Sacra  Rituum  Congre- 
gatio,  quae  in  una  Urbis  2  Augusti  1698, 
respondit:  Genuflexionem  non  esse  ileran- 
dam  (num.  2008).  Sed  et  eam  dirimit 
quoque  Instructio,  quae  tam  in  hoc  §  31, 
quam  supra  §  24,  expresse ait:  «  il  Gelebrante 
alzatosi  senza  far  nuova  genuflessione  ecc. 
cantera  ecc.  ».  Scite  apteque  ad  haec  Cava- 
lerius  loc.  cil.  Decret.  4  inquit  :  Generalis 
hinc  firmatur  regula,  ut  quoties  quis  iam 
genuflexus  surgit  aliquid  facturus,  sed  in 
eodem  loco  consistens,  non  debet  iterum 
genuflectere,  sed  sine  ulla  genuflexione 
suum  respective  munus  exequi,  tametsi  id 
praestet  coram  Sacramento. 

12.  Pergit  Instructio  ac  breviter  adno- 


tat  quae  ad  benedictionem  populo  elargien- 
dam  cum  Sacramento  pertinent.  Itaque  Ge- 
lebrans  pedibus  stans  ac  manibus  iunctis, 
canlalis  Orationibus,  statira  genuflectit ;  ei- 
que  imponitur  velum  humerale,  mox  sur- 
git  et  ascendit  illico  ad  Altare  ;  ibi,  facta 
genuflexione,  accipit,  manibus  coopertis  veli 
extremitatibus,  Osten*orium  et  convertens 
se  ad  populum;  benedictionem  impertitur. 
Quando  aulem  Sacerdos  ascendit  ad  Altare, 
cura  eo  ascendunt  etiam  Sacri  Ministri,  sed 
hi  genuflectere  debenl  in  ore  suppedanei, 
ubi  inclinati  elevant  pluvialis  fimbrias,  dum 
Sacerdos  benedicit  populum.  In  Expositio- 
nibus  vero  minus  solemnibus,  in  quibus  non 
adhibentur  Ministri  Sacri,  hoc  munus  im- 
plent  Sacerdotes  alii  vel  Glerici  superpel- 
liceis  induti.  Dum  benedictio  populo  datur, 
ipse  Sacerdos  nihil  dicere  debet,  neque  li- 
cet  aliquid  interim  canere  ;  possunt  tamen 
Organa  pulsari  suavi  ac  gravi  sonitu,  qui 
sit  aptus  ad  devotionem  conciliandam,  si- 
cuti  fit  ad  elevationem  Sanctissimi  Sacra- 
menti  in  Missa. 

13.  Gelebrans,  databenedictione,  ita  col- 
locat  super  Gorporale  Sacramentum,  utCru- 
cifixi  imago  populum  respiciat ;  et  deinde 
facta  prius  genuflexione,  descenditcum  Sub- 
diacono  ad  infimum  Altaris  gradum,  ubi  ge- 
nuflexi  ambo  manent,  amoto  interim  velo 
a  Celebranlis  humeris  a  Subdiacono,  vel, 
ut  alii  malunt,  a  Caeremoniario.  IntereaDia- 
conus  remanens  in  suppedaneo  Altaris,  re- 
ponit  Sacramentum  in  Tabernaculo,  factis 
ante  et  post  debitis  genuflexionibus  :  pro- 
pterea  Instructio  iubel,  quod  Tabernaculum 
«  per  lale  effello  dovra  rilenersi  nelTAItare 
delTEsposizione  ».  Quamvis  vero  deceat  et 
congruat  hoc  munus  per  Diaconum  expleri; 
non  est  tamen  necessario  per  eum  implen- 
dum  :  potest  alter  Sacerdos  cum  superpel- 
liceo  et  Stola  hoc  fungi  munere,  idcirco 
Instructio  ait  «  il  Diacono,  o  un  Sacerdote 
con  Stola  »;  quemadmodum  fieri  debet  in 
aliis  Expositionibus,  in  quibus  non  paran- 
tur  Ministri  Sacri. 

14.  Quaedam  modo  elucidanda  sunt,  ut 
et  quae  in  his  servanda  sit  methodus,  pa- 
tefiat ;  et,  si  qui  alicubi  irrepsere,  abusus 
corrigantur,  neve  aditus  pateat  ad  novos  in- 
ducendos  tam  in  hac  solemnissima  actione, 
quam  in  aliis  expositionibus,  quae  in  una 
alterave  Ecclesia  per  anni  circulum  per- 
saepe  fiunt.  Primum  quaeritur:  Qui  tenen- 
dus  sit  modus  in  danda  benedictione,  cum 
in  eo  designando  Auctores  ab  Gaeremoniali 
Episcoporum    aliquantulum    dissentire    vi- 


115  — 


deantur?  Quaeslio  haec  delata  fuil  ad  Sa- 
cram  Rituum  Gongregalionem  in  Gollen. 
21  Martii  1676,  sub  hoc  Dubio  :  «  An  in 
benedicendo  populum  cum  SSino  Sacra- 
raenlo  sit  servandus  modus  infrascriptus. 
Gum  Sacerdos  stat  ante  populum,  Ostenso- 
rium  ante  pectus  tenet,  tum  elevat  illum 
decenti  mora  non  supra  caput,  sed  tantum 
usque  ad  oculos  ;  et  eodera  raodo  illud  di- 
mittit  infra  pectus,  mox  iterum  recta  illud 
attollil  usque  ad  pectus  et  deinde  ad  sini- 
strum  humerum  ducil  et  reducit  ad  dexte- 
rum;  et  rursus  ante  pectus  reducit,  ibique 
aliquantulum  sistit,  quasi  peracta  ad  omnes 
Mundi  partes  Gruce,  eam  eliam  veneran- 
dam  oranibus  praebet,  tunc  gyrum  perfi- 
ciens,  collocat  Ostensorium  super  Allare  ». 
Michaet  Bauldry  etc;  et  ab  eadem  Sacra 
Gongregatione  responsum  fuit  :  «  Si  placet, 
potest  observari  supradictus  raodus,  quem 
tradit  idem  Bauldry  :  sin  minus  servandus 
est  modus  dispositus  in  Gaeremoniali  Epi- 
scoporum  lib.  2,  cap.33,  n.  27,  ubi  requiri- 
tur  tanlummodo,  ut  cum  eodem  SSmo  Sa- 
cramenlo  Gelebrans  producat  Grucis  signum 
super  populum  (num.  1563,  dub.  2).  Uter- 
que  igitur  modus  in  arbitrio  est,  iuxta  ac 
fert  varia  Ecclesiarum  praxis.  Utiqie  com- 
mune  est,  quod  signum  Grucis  super  po- 
pulum  producatur,  quamvis  actio  Sacerdotis 
in  eo  producendo  non  sit  uniformis.  Gava- 
lerius  hoc  Decretum  refert  tom.  4,  cap.  9, 
Decret.6;  quod  tamen,  non  ut  in  regestis 
legitur,  sed  nonnihil  variatura  suae  accom- 
modat  sententiae,  ac  ita  componit,  ut  vi- 
deatur  Sacra  Congregatio  nude,  simpliciter 
et  absolute  probasse  modura  a  Bauldryo  tra- 
dilum,  alterum  vero  Caeremonialis,  ut  ser- 
vari  posset,  tanturamodo  indulsisse.  Siqui- 
dem,  restitulo  Decreto  genuinae  lectioni, 
longe  diversus  eiusdem  est  sensus.  Nara 
quoad  Bauldry  modum  utitur  dictione ,  si 
placet,  potest)  quae  permissiva  est ;  quoad 
secundum,  servaudus  est,  quae  dictio  prae- 
ceptiva  est;  ita  ut  mentem  Sacrae  Gongre- 
gationis  eam  fuisse  credimus,  quod  regula 
Caeremonialis  principem  locum  habeat,  quin 
lamen  reformanda  sit  altera  a  Bauldryo  tra- 
dita,  si  haec  alicubi  in  more  sit. 

15.  Quamobrem  ego,  dum  utrumque  mo- 
dum  simul  confero,  vix  levissimum  discri- 
men  invenio.  Quid  enim  Caeremoniale  prae- 
scribit?  Non  aliud,  nisi :  «  Vertit  se  ad  po- 
pulum,  et  cum  illo  signum  Grucis  super  po- 
pulum  facit,  nihil  dicens  ».  Igilur  signum 
Grucis  iubet,  non  modum  servandura  in  eo 
producendo  exponit.  Quod  Caeremoniale  si- 


let,  (idem  de  Rituali  dicito)  id  Auctores 
explicant ;  et  praxis,  quae  servatur  in  Ec- 
clesiis  Urbis,  declarat.  Siquidem,  ut  ail  Me- 
ratus  loco  cit.  ,  n.  1:  «  Gommunis  usus  Ec- 
clesiarum  Urbis  est,  ut  postquam  Sacerdos 
reduxit  Ostensorium  ad  latus  dexterum,  non 
debet  rursus  ante  pectus  reducere,  sed  sta- 
tim  ad  cornu  Evangelii  se  convertere;  et 
ita  perficere  circulura,  sicut  cum  dicit,  Orate 
fratres  ».  Numquid  non  oranes  in  eo  con- 
veniunt,  ut  Signum  Grucis  sit  producendura? 
Numquid  modus  diversificat  a  regula,  quae 
semper  eadem  est  ?  Ubi  igitur  discrepantia? 
16.  Dum  autem  Episcopus  vel  Sacerdos 
benedictionem  cum  Sacramento  populo  im- 
pertilur,  nihil  dicere  debet.  Ita  Caeremo- 
niale  Episcoporum,  ita  Rituale  Romanum, 
ila  Instructio,  ita  Auctores  omnes,  qui  de 
re  hac  scripsere.  Si  vis  huius  silentii  ra- 
tionera,  ea  in  proraplu  est.  Non  enira  Sa- 
cerdos  est,  qui  benedicit  populum,  sed  Sa- 
cramentura ;  et  Sacerdos  hoc  in  casu  non 
esl  nisi  simplex  minister  nudumque  instru- 
mentum  :  idcirco,  antequam  benedicat,  de- 
precatoriam  Orationem  recilat,  dum  vero 
benedicit,  omnino  silet.  Verum,  ne  populi 
attentio  ad  alia  distrahatur  obiecta,  utque 
unice  in  id  feratur  quod  maxime  interest. 
obsequium  scilicet  erga  Sacraraentum,  quod 
ineffabili  dignatione  manibus  Sacerdotis  nos 
benedicit,  nec  musici  canere,  nec  Glenci 
et  circumstantes  debent.  Praeter  Scripto- 
rura  placita,  Sacrae  Rituum  Gongregationi; 
decisionem  haberaus,  Mos  invaiuerat  in  quo- 
dara  oppido  Dioecesis  Gaputaquen.  (com' 
munis  etiam  aliis  Regni  Neapolilani  Eccle- 
siis,  ut  lestatur  Gatalanus  ad  hunc  locum 
Ritualis  Romani,  qui  taraen  eum  fortasse  to- 
lerabilem  dicil;  cum  opus  suura  scripserit, 
priusquam  S.  R.  G.  praesenti  Decrelo  eum 
reprobaret),  ut  in  actu  benedicendi  popu 
lum  cum  SSmo  Sacramento  populus  vel 
Ministri  Altaris  canerent  versiculum  Psalmi 
Benedicat  nos  Deus,  Deus  noster  elc. ;  sed 
cum  huiusraodi  mos  Ecclesiae  regulis  con- 
trarius  videretur,  rogata  fuit  Sacra  Riluum 
Gongregatio,  quae  sub  die  9  Februarii  1762, 
respondit:  «  In  benedicendo  populum  cum 
SSmo  Sacramento  Gelebrans  nihil  dicere, 
Gantores  et  Musici  nihil  quoque  canere  in- 
terim  debenl,  ad  praescriptum  Ritualis  Ro- 
mani  et  Gaeremonialis  Episcoporum,  non  ob- 
stante  quacumque  contraria  consuetudine 
(num.  ::i46J:).  Si,  ut  supra  vidimus,  nec 
>>.  Dominus  vobiscum  a  Sacerdote  praemit- 
tendus  est  Orationi,  dum  statim  sequitur 
benedictio;  potiori  iure  omittenda  est  pre- 


—  116  — 


calio  illa  vel  alia  quaecumque  in  ipso  actu 
benedictionis,  quando  universale  silentium 
devotionem  conciliat  et  excilat  affeclus  erga 
Sacramentum. 

17.  Neque  sit  aliquis,  qui  censeat  unum 
alterumve  cantari  posse  versiculum,  dum- 
modo  verba  excerpta  sint  ex  Missali  et  Bre- 
viario,  aut  saltem  ex  Sacris  ScripLuris,  aut 
ex  Sanctis  Patribus,  ut  declaravil  Pontifex 
Alexander  VII  in  Gonslitutione  supra  lau- 
data.  Praeterquamquod  qui  ita  opinatur  ad- 
versus  habet  praelaudatum  Decretum;  cer- 
tum  est  insuper  Alexandrinam  Gonstitulio- 
nem  nihil  habere  commune  cum  specie  no- 
stra.  Ibi  enim  res  est  de  tempore,  quo 
Divina  persolvuntur  Officia,  vel  SSmum  Sa- 
cramentum  expositum  manet ;  neque  indul- 
gentia  illa  extendenda  est  ad  tempus  et 
actum  benedictionis,  pro  qua  ex  Caeremo- 
niali,  Rituali,  Jnstructione  et  Decretis  longe 
diversa  est  regula,  quae  omnino  servanda 
ubique  locorum  est. 

18.  Alque  hic  nolo  praeterire  aliquas 
Sacrae  Rituum  Gongregationis  decisiones, 
quae  omnino  ab  Ecclesia  eliminant  cantiun- 
culas,  etsi  non  profanas  sed  sacras,  vulgari 
sermone  in  Festivitate  Gorporis  Ghristi  aliis- 
que  Ecclesiasticis  functionibus.  Proposito 
enim  dubio  :  «  Num  tolerabilis  videretur 
abusus  cantandi  carmina,  vel  alia  quaecum- 
que  verba  italo  idiomate,  in  Ecclesiis,  in 
quibus  reperiatur  expositum  SStnum  Sa- 
cramentum?  »  responsum  fuit :  «  Minime  to- 
lerandum  abusum  huiusmodi,  sed  vel  adsit 
expositum  SSmum  Sacramentum,  vel  non, 
omnino  Episcopus  idem  prohibeat  in  Eccle- 
siis  cantiones,  vel  quorumvis  verborum  can- 
tum  materno  idiomate  ». 

19.  Eruntne  igitur  omnino  proscribendae 
brevesquaedamcantiunculae,quaeapudquos- 
dam  Missionarios  in  more  sunt ;  et  forte  aliae, 
quae  in  una  alterave  Ecclesia  cantari  solent 
eodem  actu,  quo  a  Sacerdote  cum  Sacra- 
mento  benedicitur  populus,  veluti  sunt : 
«  Lodato  ogni  momenlo  sia  il  Santissimo 
Sacramento  :  sia  lodato  ogni  momento  Gesii 
fiigliuol  di  Dio  e  di  Maria  nel  Sacramento  : 
vi  adoro  ogni  momento,  o  vivo  Pan  del  Giel 
gran  Sacramento  :  Gesu,  Giuseppe,  Maria  vi 
dono  col  mio  cuor  I'anima  mia  »:  et  aliae 
huiusmodi?  Si  spectemus  Decreta  ac  Ritua- 
lium  Rubricas,  etsi  lales  similesque  canti- 
lenae  vere  piae  et  laudabiles  sint  et  dignae 
etiam  adprobatione;  haud  tamen  essent  ea 
occasione  modulandae,  quia,  ut  supra  no- 
tavi,  in  ea  actione  ad  recolligendos  diri- 
gendosque  pios  animi   affectus,    plurimum 


confert  devotum  universale  silentium.  Nec 
propterea  credas  meum  esse  sensum,  quod 
omnino  eliminentur.  Usus  invaluit,  eum  to- 
lerant  Ecclesiastici  Praesules,  forte  sine  po- 
puli  offensione  nequiret  intercipi.  Equidem 
ei  non  assislit  antiqua  et  universalis  praxis, 
quae  iuris  dispositioni  innititur:  absolute  ta- 
men  dici  nequit,  quod  probatae  non  sint ; 
nam,  si  non  expresse,quadam  tamen  acquie- 
scentia  et  lolerantia  cantari  huiusmodi  can- 
tiunculae  permittuntur.  Quid  igitur  dicam? 
Facilem  arbitror  modum  simul  conciliandi 
inductum  morem,ubi  nequeat  abrumpi,cum 
dispositione  iuris.  Eum  praebet  Instructio 
Innocenlii  XII  confirmata  a  Gleraente  Xil, 
servanda  in  delatione  SSmi  Vialici  ad  in- 
firmos.  Siquidem  alia  ex  praescriptis  regulis 
ea  est  §  52,  quod  in  reditu  ad  Ecclesiam 
Parochus  benedicat  populum  cum  Sacra- 
mento  nihil  dicens  ;  reposita  vero  SacraPy- 
xide  intus  Tabernaculum,  «  prima  di  chiu- 
dere  il  finestrino,  dira  a  voce  alta  e  divola 
e  profondamente  inchinato  queste  parole  : 
-  Sia  lodato  e  ringrazialo  ogni  momento,  e 
tutti  gli  altri  risponderanno,  il  Santissimo 
e  Divinissimo  Sacramentu  »,  Ita  fieri  pos- 
set  quoad  versiculos  et  cantilenas,  quae  im- 
mediate  ad  Eucharistiam  referuntur.  Nam, 
si  quae  sunt  aliae,  in  quibus  Deipara  et 
Sancti  invocentur,  magis  expediret  eas  ca- 
nere,  clauso  iam  Tabernaculi  ostiolo,  anle- 
quam  populus  discedat. 

20.  Gavalerius,  qui  tom.  4,  cap.  9,  De- 
cret.  8,  nullo  modo  admittendas  censet 
praefatas  cantiunculas  seu  cantilenas,  haud 
tamen  reprobare  videtur,  quod  preces  ali- 
quae  decantentur  ex  speciosis  et  approbalis 
in  Breviario  et  Missali  ac  Rituali  ;  quinimo 
in  circumstantia  repositionis  (quod  lamen 
nullatenus  praestandum  est  benediclionis 
tempore,  sed  magis  cura  Sacramentura  post 
benedictionem  includitur  in  Tabernaculo) 
ad  rem  est  valde  apposita  stropha,  0  salu- 
taris  Hostia,  quae  a  Gaeremoniali  Episco- 
porum  lib.  2,  cap.  23,  in  canlu  pio  et  de- 
voto  in  quasi  siraili  circumstantia  cantari 
laudatur  ».  Ibi  num.  12.  Hac  autem  aucto- 
rilate  raagis  confirraatur  raodus  supra  indi- 
catus  servandus  in  cantiunculis  concinendis, 
qualenus,  ne  offensio  et  scandalura  venial, 
mos  easdem  cantandi  nequeat  impediri. 

21.  Sed  et  alia  corruptela  esL  profliganda 
et  nimis  crassus  error  corrigendus.  Ail  Ga- 
Lalanus  auctor  certe  non  antiquus,  sed  re- 
centissimus,  qui  sua  ad  Rituale  Romanum 
commentaria  BenedicLo  XIV  nuncupaviL  : 
«  In   quibusdam    Ecclesiis ,    cum   cantatur 


—  117 


V.  Genitori  Genitoque,  Celebrans  accipit 
SSmum  Sacramenlum  ;  el  cum  dicitur,  sit 
et  benedictio,  populum  benedicil  semel. 
Sed  hoc  videtur,  ut  Bauldryus  notat,  nimis 
rusticum  et  est  expresse  conlra  Rituale 
Romanum  :  ita  mos  iste  non  videtur  per- 
mitlendus.  Hunc  abusum,  quem  alias  serva- 
tum  vidi  in  quadam  insigni  Urbis  Ecclesia 
a  Presbyteris,  qui  se  doctos  iactant  et  sa- 
crorum  rituum  servaiores,  iam  merito  im- 
probarunt  praeter  Bauldryum ,  Sarnellus 
tom.  7,  Epist.  Ecclesiastic,  et  Macrus  in 
Hierolexico  verb.  Benedictio  ».  Miror  au- 
tem  adhuc  erroneum  illum  obtinuisse  mo- 
rem  in  insigni  aliqua  Urbis  Ecclesia,  dum 
Gatalanus  scribebat,  postquam  S.  R.  G.  in 
Sabinen.  die  5  Februarii  1639,  ad  dubium: 
«Quandosit  danda  benedictio  cum  SSmo 
Sacramento  ;  An  in  fine  Hymni  Pango  lin- 
gua,  an  quando  pervenit  ad  versiculum  sit 
et  benedictiof  responderat :  In  fine  Hymni  » 
(num.  665).  Gave  lamen,  ne  materialiter 
accipias  verba  Decreti  et  in  alterum  in- 
curras  errorem,  ut  credas,  absoluto  Hymno, 
immediate  dandam  esse  benedictionem.  Sen- 
sus  namque  est,  ul  servelur  praescriptum 
Caeremonialis  et  Ritualis  de  benedictione 
elargienda  expletis  Hymno,  versiculis  et 
Oratione.  Dixi  nimis  crassum  errorem  ac 
omnino  damnandum;  nam,  ut  verbis  utar 
Macri  loc.  cit. ,  «  notantur  imprudentiae 
(cur  non  etiam  crassae  et  supinae  ignoran- 
liae?)  Sacerdotes,  qui  ad  benedicendum 
populum  cum  Eucharistiae  Sacramento,  ex- 
pectant  id  agere,  quando  nempe  Ghorus 
cantat  verba  Hymni  sit  et  benedictio,  nam 
sensus  illius  verbi  benedictio  non  referlur 
ad  nos  seu  popuium,  sed  ad  SSmam  Tria- 
dem,  ubi  benedictio  laudem  proprie  sonat  ; 
et  sic  ridicule  populus  loco  Trinitatis  sub 
illis  verbis  benedicitur. 

22.  Alter  invaluerat  abusus  (et  utinam 
ita  essel  sublatus,  ut  in  aliqua  adhuc  Ec- 
clesia  non  vigeretl)  impertiendi  duplicem 
benedictionem  in  Monialium  Ecclesiis ;  al- 
teram  nempe  versus  Ghorum  seu  Eccle- 
siam  interiorem  Monialium;  alteram  versus 
populum.  Praeterquamquod  huiusmodi  mos 
adversatur  Ritualis  Romani  dispositioni,  per 
quam  Sacerdoti  unicam  benedictionem  im- 
partiri  conceditur,  cuiusdam  diffidentiae  si- 
gnum  demonstrat ;  ac  si  benediclio  eadem, 
qua  populus  in  exteriori  Ecclesia  degens 
benedicitur,  non  se  extendat  ad  aliam  par- 
tem  internam  eiusdem  Ecclesiae;  et  manus 
Dei  sit  abbreviata,  Ita  Baruffaldus  ad  Ri- 
tuale  Romanum  til.  88,  num.  77  :  videndus 


etiam  Cavalerius  tom.  4,  cap.  9,  Decret.  7. 
Quamobrem  S.  R.  C.,  ad  dubium  :  «  An  li- 
ceat  Palribus  Garmelitis  ingredi  Ecclesiam 

Monialium et  ibidem    benedictionem 

impartiri  eisdem  Monialibus  et  deinde  po- 
pulo?  »  respondil  :  «  Licere  Patribus  Gar- 
melitis  ingredi  Ecclesiam  Monialium,  acce- 
dente  consensu  Episcopi;  ibique  impertien- 
dam  esse  unicam  benedictionem  Moniali- 
bus  ».  Sed  quoniam  abusus  nihilominus  gli- 
scebat  in  dies  multosque  reperiebat  fauto- 
res,  qui  illum  totis  viribus  tueri  et  susli- 
nere  nitebantur,  eadem  Sacra  Rituum  Gon- 
gregalio  Generali  Decreto  a  s.  m.  Pio  VI 
confirmato :  «  Ad  hanc  reprehensibilem  et 
a  sacris  ritibus  el  Ecclesiae  praxi  deviam 
consueludinem  radicilus  convellendam  , 
praesenti  Generali  Decreto  districte  prohi- 
bet  illam  in  posterum  observari,  etiamsi 
diuturno  et  immemorabili  tempore  ac  usu 
convaluerit ;  ac  praecipit,  ut  Sacerdos  sa- 
cram  illam  exercens  functionem  in  quibus- 
vis  Ecclesiis  Monialium,  ubique  locorum 
erectis,  cuiusvis  sint  Ordinis  et  Instituti, 
omissa  speciali  et  separata  Monialium  bene- 
dictione,  unicam  tantum  cum  eodem  SSmo 
Sacramento  benedictionem  interessenti  po- 
pulo  elargiatur  »  die  11  Decembris  1773, 
num.  2499).  Huic  Decreto  quis  est,  qui 
adquiescere  non  debeat? 

23.  Heic  loci  allera  se  offert  discutienda 
quaestio  :  num  scilicet  Thuriferarius,  dum 
Sacerdos  benedicit  populum,  debeat  incen- 
sare  Sacramentum?  Silentium,  quod  tenent 
Caeremoniale,  Rituale,  Instructio  Clemen- 
tina  et  Auctores  fere  omnes,  qui  celeroqui 
nihil  omiserunt  de  iis,  quae  in  sacra  hac 
actione  servanda  sunt,  plane  suadet  hanc 
incensalionem  esse  omitlendam  :  nihilorai- 
nus  Gavalerius  ibidem  Decrel.  7,  num.  7, 
et  Tetamus,  qui  eum  sequitur,  in  Appendic. 
cap.  3,  artic.  6,  num.  45  et  48,  in  fin.,  in- 
nixi  quodam  Decreto,  quod  dicunt  Romae 
datum  16  Martii  1746  et  Rubrica  Missalis 
titul.  13,  existimant  faciendam  esse,  vel 
saltem  in  arbitrio  relinqui.  Videtur  tamen 
magis  congruere  contrariam  sententiam  con- 
sentaneam  silentio  Caeremonialis,  Ritualis 
et  Jnstructionis.  Gur  enim  in  his,  licet  enu- 
merentur  ritus  et  caeremoniae  omnes  ser- 
vandae,  de  hac  una  ne  verbum  quidem  fit? 
Non  alia  est  ratio,  nisi  quia  locum  habere 
nequit.  Si  quaeris  :  cur?  Dicam  :  quia  di- 
gnior,  idest  Sacerdos,  iam  Sacramentum 
thurificavit,  nec  inferior  debet  postea  thu- 
rificationem  iterare.  Dum  benedicitur  po- 
pulus,  supplet  vices  incensi  bonus  adora- 


118  — 


tionis  odor.  Nec  me  commovenl  asserlum 
Decretum  et  Missalis  Rubrica.  Nam  ad  illud 
quod  attinet,  iam  supra  notavi  decrelum 
illud  non  reperiri  in  Regestis  S.  R.  C,  ac 
penilus  ignorari  a  qua  Gongregalione,  vel 
cuius  auctorilate  datum  fuerit ;  el  forte  nil 
aliud  est  nisi  privalum  responsum  ad  con- 
sullationem  factam  alicui  Rubricarum  pe- 
rito,  qui  potius  variara  Ecclesiarum  con- 
suetudifiem  attendens,  quam  rationum  vim, 
respondit  :  «  Servari  posse  alterutrum  ». 
Quod  vero  speclat  Rubricam  Missalis,  longe 
diversa  militat  ratio.  Ideo  enim  Rubrica 
praescribit  in  Missa  solemni  :  «  Thurifera- 
rius  genuflexus  in  cornu  Epislolae  ter  in- 
censat  Hostiam  cum  elevalur;  et  similiter 
Calicem,  posito  incenso  in  thuribulo  absque 
benedictione»:  tum  quia  unica  haec  est 
incensatio,  quae  ad  Sacramentum  adolen- 
dum  fit  in  Missa  solemni,  tum  quia  alius 
non  est  Thuriferario  dignior,  qui  eo  fun- 
gatur  munere;  nam  Sacerdos  celebrat,  Dia- 
conus  ei  assistit,  Subdiaconus  impeditus  est 
Patena,  Caeremoniarius  invigilat,  ut  quisque 
suo  fungatur  officio.  Id  adeo  verum  est,  ut 
in  Missa  defunctorura  cum  dignior  Thurife- 
rario  Subdiaconus  non  sit  impeditus,  Sacra- 
mentura  incensat,  iubenle  Rubrica  :  «  Sub- 
diaconus  non  tenet  Patenam  post  Celebran- 
tem,  sed  tempore  elevationis  Sacramenti  in 
cornu  Epistolae  illud  incensat  »  :  contra 
vero  dum  benedicendus  est  populus  cum 
Sacramento,  curnam  iteranda  erit  thurifi- 
catio  per  Acolylhura,  si  iara  ab  omnium  in 
ea  actione  ministrantiura  dignissimo,  Cele- 
brante  scilicet,  peracta  fuerat  ?  Si  has  ra- 
tiones  parvi  fieri  oportere  existimas,  haud 
contemnendum  censeas  Librorum  ritualium 
silentium,  qui  certe  hanc  thurificationem 
demandassent  ,  quemadmodum  iusserunl 
fieri  ad  Hymni  cantum  ante  Orationem. 
Haec  dixi,  ne,  quid  magis  congruum  mihi 
videtur,  praeterirem  :  ceterura  absit,  ut  ve- 
lira  lurbas  movere  ac  damnare  consuetu- 
dinem,  quae,  licet  rainus  conveniat,  ritus 
taraen  substantiam  non  laedit.  Cura  autem 
eadem  consuetudo  in  bene  multis  Ecclesiis 
obtineat,  difficilliraura  esset  earadem  peni- 
tus  eliminare. 

24.  Tandem  praecipil  Instructio :  «  L'0- 
stia  consegraia  si  dovra  consumare  nella 
Messa,  o  in  quella  mattinao  nella  seguente»; 
et  per  hoc  (notal  Cavalerius  ad  hunc  locum) 
doceraur  eam  neque  integram,  neque  in 
partes  sectam  fidelibus  posse  distribui  ;  et 
per  hoc  confirmationem  recipit  Decretum 
aliud,  quod  a  nobis  alibi  exponitur  (scilicet 


tom.  4,  cap.  4,  Decret.  2);  absumi  deni- 
que  praecipitur  «  o  in  quella  maltina  o  nella 
seguente  »,  ad  praecavendum  periculum 
cor?-uptionis;  quod  si  absit,  nil  vetat  diutius 
custodiri,  dummodo  brevi  altera  Expositio 
facienda  sit.  Verumtamen  non  hae  tantum- 
modo  rationes  sunt,  propter  quas,  iuxta 
sanctionis  praescriplum,  consumi  debet  Ho- 
slia  vel  in  Missa  celebranda  imraediate  post 
Repositionem,  vel  saltem  in  altera  ex  Missis 
poslera  die  legendi ;  sed  et  alia  est :  cum 
enim  Expositio  fiat  quandoque  in  Ecclesiis 
Confraternitatura,  aut  in  aliis,  in  quibus  ve- 
titum  est  retineri  Augustissiraura  Sacraraen- 
tum  ;  expediens  erat,  ul  hanc  regulam  po- 
neret  Instructio,  ne,  sub  praetextu  Expo- 
sitionis  vel  demandatae  vel  permissae,  in- 
debitum  ius  Ecclesiae  illae  sibi  assererent 
et  usurparent.  Ideo  Sacra  Rituum  Congre- 
gatio  Confraternitati  S.  Sebastiani  Terrae 
Gurlii,  quae  consuevit  exponere  SSmum 
Sacramentum  occasione  Quadraginla  Hora- 
rum,  indulsit  eius  retentionem  usque  ad 
sequentem  diem. 

§  XXXH. 

«  Nel  lempo,  che  durera  TOrazione  me- 
«  desima,  si  proibisce  espressamente  il  pre- 
«  dicare,  ma  volendo  fare  dopo  li  Vesperi 
«  qualche  breve  serraone  per  eccitare  li 
«  fedeli  alla  devozione  verso  il  SSmo  Sa- 
«  gramento,  si  dovra  prendere  la  licenza 
«  e  benedizione  da  Noi  o  da  Monsignor 
«  nostro  Vicegerente,  anche  nelle  Chiese 
«  de'  Regolari  ed  in  qualunque  raodo  privi- 
«  legiate  ;  e  non  solo  nell'  Esposizione  di 
«  Quarant'ore,  raa  in  quajsivoglia  altra  Espo- 
«  sizione  ;  la  quale  licenza  si  dara  in  scriptis. 
«  Quello  poi  che  dovra  sermoneggiare,  sara 
«  almeno  costituiloneirOrdine  Diaconale  ;  e 
«  sermonegger^  con  la  Gotta,  benchfe  sia  Re- 
«  golare,  ma  senza  la  Stola;  ed  a  capo  sco- 
«  perto  vicino  all'Altare,  dove  sta  esposto 
«  il  SSmo;  ed  in  un  sito,  che  non  obblighi 
«  li  circostanti  a  fare  atti  d'irriverenza  con 
«  voltare  le  spalle  al  SSmo  Sagramento  ». 

i.  Paucis  verbis  plura  circa  eamdem 
rem  haec  sanctio  iubet.  Declarat  principio 
per  modum  regulae,  quod  non  licet  in  so- 
lemni  Expositione  Quadraginta  Horarura 
conciones  ad  populum  haberi  ;  permittit 
nihilominus  breve  aliquod  colloquiura,  non 
de  mane,  sed  vesperlinis  horis  absolutis, 
excitandi  causa  adstantes  ad  devotionem 
erga  tantum  Carilatis  Mysteriura.  Id  tamen 
non    in  arbitrio    relinquitur,   sed   additur 


—  119'- 


necessaria  conditio  de  oblinenda  prius  li- 
centia  vel  ab  Emo  Yicario  vel  ab  eius  Vi- 
cesgerenie  :  quae  quidem  licentia  non  valet 
oretenus  data,  sed  scriplo  Iradenda  esl,  ne 
piis  fraudibus  locus  relinquatur,  ulque  Ec- 
clesiarum  Praesides  de  facullate  concessa 
non  aequivocum  habeant  documenlum. 
Qaae  sane  conditio  communis  respective 
est  Ecclesiis  extra  Urbem,  cum  non  liceat 
concionari,  nisi  prius  obtenta  ab  Episcopo 
venia.  Hinc  locorum  Ordinarii,  non  ralione 
Inslructionis ,  sed  sacrorum  canonum  vi , 
avimadverlere  debent  num  conveniat  hu- 
iusmodi  licentiam  imparliri ;  et  quatenus 
concedant,  simul  praescribant  modum,  ne- 
quid  obsequium  sacramenlo  debilum  depe- 
reat.  Slricle  loquor  de  Expositione  Qua- 
draginla  Horarum,  cuius  institutum  cum  sit 
adoratio  perpetua,  haec  non  patitur,  ut  con- 
cionibus  populus  ad  alia  distrahatur.  Ideo 
brevia  illa  solummodo  permittunlur  collo- 
quia,  quae  in  eumdem  finem  diriguntur  et 
idem  servant  obieclum.  Equidem  Romae 
regula  adamussim  servatur ,  nec ,  quod 
sciam,  ulla  est  Ecclesia,  in  qua  tempore 
Expositionis  huiusmodi  colloquia  habean- 
tur.  Oplandum,  ut  in  simili  circumstantia 
idem  ubique  servelur. 

2.  Praescriptum  extenditur  ad  Ecclesias 
quoque  Regularium,  aut  quocumque  modo 
privilegiatas,  quarum  specialibus  exemptio- 
nibus  et  indullis  hac  in  parte  lex  derogat, 
quae  tamen  lex  in  hac  specie  ad  Urbis  Ec- 
clesias  lantummodo  limitatur.  Quid  ergo 
exlra  Romam  ?  Succedunt  Ordinarii  loco- 
rum,  sed  stant  inlegra  privilegia,  si  quae 
Aposlolica  auctoritate  alicui  reperiantur  con- 
cessa.  Quoad  Regulares  vero  servanda  sunt 
Tridentini  Goncilii  Sess.  5,  cap.  2  Decreta, 
ita  ut,  si  extra  Ecclesias  suorum  Ordinum 
conciones  ad  populum  habere  debeant,  non 
aliter  hoc  fungi  munere  polerunt,  nisi  ob- 
tenta  licenlia  ab  Episcopo  ;  quatenus  vero 
id  in  ipsorum  Ecclesiis  praeslandum  sit, 
sola  indigenl  benedictione.  Patet  hinc,  quod 
si  locorum  Ordinarii  opportunum  ducant, 
ne  in  Ecclesiis  pleno  iure  sibi  subiectis  et 
non  exemptis,  conciones  habeantur  tem- 
pore  Exposilionis,  possunt  denegare  licen- 
liam  eliam  Regularibus ;  sed  etiam  possunt 
quoad  ipsas  Regularium  Ecclesias  saltem 
indirecte.  Quum  enim  publica  SSmi  Sacra- 
menti  Expositio,  nec  a  Regularibus  in  pro- 
priis  Ecclesiis  fieri  queat  sine  licentia  Epi- 
scopi,  is  potest,  dum  licenliam  imparlitur, 
eliam  praescribere  modum  et  quasdam 
servandas  regulas;    idcirco    et  praecipere, 


ne,  durante  expositione,  conciones  habean- 
tur. 

3.  Quoad  Urbem  vero  lex  non  limitatur 
ad  solas  Expositiones  Quadraginta  Horarum, 
sed  generatim  comprehendit  quascumque 
alias,  ila  ut  nemini  liceat  in  his  concionari 
ad  populum,  nisi  habita  prius  ab  Emo  Vi- 
cario,  vel  eius  vicesgerente,  licentia  et  al- 
terulrius  benedictione.  Erit  forte  quis,  qui, 
cum  legat  in  Instructione :  «  Volendo  fare 
dopo  li  Vesperi  qualche  breve  sermone  per 
eccitare  i  fedeli  alla  devozione  verso  il 
SS.  Sacramento  »  ,  ita  accipiendam  regu- 
lam  hanc  existimel,  ut  et  eliam  in  his  mi- 
nus  solemnibus  Expositionibus  non  liceat 
malutinis  horis  conciones  haberi ;  et  harum 
subiectum  veisandum  semper  fore  circa  Sa- 
cramentum.  Non  hic  est  sensus  Instructio- 
nis,  quae  in  prima  sanctionis  parte  disponit 
solummodo  de  concionibus  ex  Superiorum 
venia  quandoque  permissis  in  Expositione 
Quadraginta  Horarum,  quae  habendae  sunt 
post  Vesperas  ;  et  versari  circa  subiectum, 
quod  magis  congruit  lempori  et  circum- 
stantiae,  quam  circa  quidquam  aliud  :  siqui- 
dem  in  ea  non  tam  altendi  debei  sola  Sa- 
cramenti  expositio,  quam  instilutum  eius- 
dem,  causa  et  finis.  Ad  alias  Expositiones 
quod  atlinet,  diversa  est  ratio  :  haud  Jn- 
structio  iubet,  ne  conciones  haberi  possint 
matulinis  horis,  nec  praescribit  quod  esse 
debeat  concionum  subiectum,  sed  solum- 
modo  praecipit,  ne  habeanlur,  nisi  oblenta 
licentia  et  benediclione. 

4.  Et  revera  in  Urbis  Ecclesiis  perquam 
frequentes  huiusmodi  Expositiones  sunt, 
nullaque  est  dies,  quae  iisdem  careat.  In 
his  plerumque  habentur  conciones,  quae 
tamen  ad  Sacramentum  non  pertinent ;  sed 
versantur  circa  alia  obiecta,  quae  circum- 
slantiis  magis  convenire  videntur.  In  festi- 
vitatibus  Deiparae  et  Sanctorum,  in  prae- 
paratione  ad  easdem  novemdialibus  vel  tri- 
duanis  precibus  institutis :  nonne  haberi 
poterunt  sermones  de  eorum  laudibus , 
unde  ad  virtutes  imitandas  excitemur  ?  Si 
expositio  fiat  ad  postulandum  divinum  au- 
xilium  in  Ghristianae  Reipublicae  necessi- 
tatibus,  ad  avertenda  flagella,  quibus  pro- 
pler  peccata  merito  affligimur,  si  ad  gra- 
tiarum  actiones  Deo  reddendas  pro  acceptis 
beneficiis,  si  ad  suffragandas  defunctorum 
animas  :  nonne  maxime  convenit,  ut,  si- 
quae  permitlantur  conciones,  fiant  iuxtaexi- 
gentiam  casuum,  rerum  et  circumstanlia- 
rum,  respondentque  fini,  propter  quam  sa- 
cra  illa  functio  peragilur? 


-  120  — 


5.  Si  qui  vero  ad  huiusmodi  habenda 
coUoquia  ex  Praesidum  venia  assumanlur, 
eos  vel  Sacerdoles  vel  sallem  Diaconalus 
Ordine  insignitos  esse  iubet  Instructio  :  ac 
insuper  in  hoc  obeundo  munere  superpel- 
liceo  uti  debere,  etiamsi  ex  Regularibus 
Ordinibus  sint  lam  in  propriis,  quam  in 
alienis  Ecclesiis :  Stolam  vero  adhibere  ae- 
que  omnibus  vetitum  est.  Non  esl  cur 
quaeram  heic  loci  causam,  quare  Instructio 
saltem  Diaconatus  Ordinem  in  iis  requirat, 
qui,  ut  hoc  fungantur  officio,  seliguntur  : 
aut  alteram  quaeslionem  discutiendam  mihi 
proponam :  num  Glericis  in  minoribus  con- 
stitutis  quandoque  liceat  praedicare,  prae- 
sertim  si  ad  aliquod  ex  Regularibus  Insti- 
tulis,  quae  pluribus  gaudent  privilegiis, 
pertinerent  ?  Si  de  his  dissererem,  extra 
chorum  canerem.  Quidquid  sit  de  iure,  de 
regulis  generalibus,  de  Episcoporum  facul- 
tatibus,  de  privilegiis  Ordinum  regularium, 
de  limitationibus  etc;  in  nostro  rerum  the- 
mate  lex  peculiaris  attendenda  est,  quae 
municipalis  est  quoad  Urbem  et  secumfert 
obligationem  relate  tantummodo  ad  concio- 
nes  habendas  occasione  OrationisQuadraginta 
Horarum.  Ad  hanc  igitur  omnes  utriusque 
Gleri  tenentur.  Eamdem  vim  habent  aliae 
duae  conditiones  appositae  de  superpelli- 
ceo  adhibendo  sine  Stola  e  coUo  pendente. 

6.  Quamquam  vero  in  Urbe  relate  ad 
alias  Expositiones  aliasque  Ecclesiasticas 
functiones,  in  quibus  Ecclesiae  inslitutum, 
Missalis  et  Ritualis  Rubricae  Stolam  adhi- 
beri  non  iubent,  eius  usus  sit  interdictus, 
ob  eas,  quas  supra  atiulimus,  rationes : 
alibi  tamen,  extra  Urbem  scilicet,  ubi  eam 
adhibendi  in  concionibus  invaluit  usus, 
etiamsi  conciones  habeantur  coram  Sacra- 
mento,  aut  patente  aut  velo  obducto,  po- 
terunt  concionatores  ab  huiusmodi  more 
non  declinare,  tum  quia  lex  municipalis 
est,  tum  quia  in  hac  Instructionis  san- 
tione  eisudem  usus  non  interdicilur  ra- 
tione  Sacramenli  expositi,  sed  ob  longe 
diversum  motivum,  qui  peculiaris  cum  sit 
pro  Urbe  tantum,  omnes  alias  conciones 
universim  complectitur.  Quoad  vero  super- 
pelliceum  lex  Instructionis  religiose  ser- 
vanda  est  etiam  a  Regularibus,  si  quando- 
que  iisdem,  durante  Oratione  Quadraginta 
Horarum,  concionari  permitlatur.  Quod  si 
sermo  sit  de  aliis  concionibus,  quae  fre- 
quenter  in  una  alterave  Urbis  Ecclesia  ha- 
bentur,  Sacramento  exposito,  eadem  lex 
non  obligat  Regulares,  qui  in  proprio  sui 
Ordinis  habitu  eo  funguntur  munere  :  pro- 


pterea  extra  Urbem  ita  poterunt  etiam  in 
Oratione  Quadraginta  Horarum.  Siquidem 
proprium  est  Regularium,  ut  distinguantur 
a  Clero  Seculari  (extra  Sacramenla  et  alias 
ecclesiasticas  funcliones,  in  quibus  Riluale 
superpelliceum  omnino  exigit)  eum  non 
adhibere :  ideo  in  Processionibus  proprio 
ordinario  habitu  induti  incedunt.  Quod  vero 
magis  est,  Gaeremoniale  Episcoporum,  agens 
de  Regulari  sermocinante  ante  Episcopum 
lib.  1,  cap.  22,  hanc  ponit  regulam  :  «  Si 
autem  fuerit  Regularis,  erit  in  habitu  ab 
ipso  deferri  solilo  in  concionando  » :  qui 
est  proprius  et  ordinarius  Inslituti.  Perpe- 
ram  autem,  et  nescio  quo  iure  Gavalerius 
tom.  IV,  cap.  7,  decr.  29,  num  5,  loco 
verborum,  quae  de  Gaeremoniali  sunt  re- 
citata,  sequenti  utitur  lectione  :  Si  autem 
fueril  Glericus  Regularis,  erit  in  habitu  suae 
Religionis.  Perperam  dixi  ;  nam  plures  di- 
versasque  Gaeremonialis  editiones  consului, 
neque  in  ulla  ea  verba  legi,  cum  Gaeremo- 
nialis  Rubrica  agat  de  Religiosis  ex  Ordi- 
nibus  monaslicis  aut  rcendicantibus,  non 
aulem  de  Glericis  Regularibus,  qui,  cum 
habitu  non  distinguanlur  a  Glericis  Secula- 
ribus,  possunt,  imo  debent,  in  concionibus 
habendis  uti  superpelliceo  :  ideo  Gatalanus 
ad  eum  locum  apte  notat :  Sacerdos  sim- 
plex  ex  Glericis  tam  Secularibus,  quam 
Regularibus  .  .  .  superpelliceo  et  Stola  uta- 
tur  .  .  .;  si  autem  sermonem  habilurus  Re- 
gularis  fuerit,  idesi  ex  Ordine  monastico 
vel  mendicanlium,  habitu  suae  Religionis 
tunc  utatur  deferri  solito  in  concionando. 
Longe  clarior  est  Rubrica  Gaeremonialis 
Romani  Augustini  Patritii,  nomine  Marcelli 
Gorcyrensis  evulgati,  quae  agens  de  habitu 
sermonem  habituri  lib.  3,  cap.  8,  tit.  3, 
hanc  ponit  regulam  :  Ille  qui  orat  .  ,  .  in 
Gappella,  si  est  Episcopus  vel  Abbas,  cum 
pluviali  orat  .  .  .  si  est  inferioris  Ordinis  et 
in  Gappella  portat  Gappam  vel  Rochettum, 
cum  illis  orat ;  si  non  porlat  Rochettum, 
tunc  oraturus  assumit  Gappam  tantum  sine 
Rochetto  .  .  .  Mendicantes  et  alii  Religiosi 
orant  in  suo  habitu  :  et  tit.  4,  cap,  5,  Re- 
ligiosi  non  Praelati  orant  in  suo  habilu. 
Nec  alia  est  regula,  quae  habelur  in  Gae- 
remoniali  Paridis  Grassi  lib.  1,  cap.  40  : 
«  et  si  illum  (sermonem  scilicet  coram 
Episcopo )  facturus  sit  Glericus  Secularis, 
tunc  indutus  cotta,  si  autem  Religiosus,  in 
suo  habitu  quotidiano».  Ex  his  igitur  patet, 
Monachos  et  Religiosos  mendicantes  super- 
pelliceo  uli  debere  dumtaxat,  si  Romae 
concionaluri  sint  coram  Sacramento  expo- 


^  121  - 


sito  pro  Oratlone  Quadraglnta  Horarum  ex 
peculiari  lege  Clementinae  Instructionis. 
7.  Prosequilur  Instructio:  «  sermoneg- 
gera  a  capo  scoperto  ».  Id  autem  non 
unam  respicit  Oralionem  Quadraginta  Ho- 
rarum,  neque  ad  solas  Urbis  Ecclesias  lan- 
lummodo  fertur ;  sed  commune  est  omni- 
bus  Exposilionibus  Sacramenti  et  ubique 
servandum  :  non  enim  fieri  debet,  quia  pe- 
culiaris  haec  iubet  Instructio,  sed  omnino 
oporlet,  quia  ita  exigit  funclionis  et  My- 
sterii  sanctitas.  Si  contrarius  alicubi  inva- 
lueril  abusus,  Praesulum  studio  eliminan- 
dus  est,  quin  ad  eum  tuendum  et  cohone- 
standum  valeant  consuetudo  et  immemo- 
rialis  temporis  lapsus.  Idcirco  S.  R.  G.  edi- 
xit:  «  Nullo  modo  convenire,  ut  caput  te- 
gant  Goncionalores,  quando  praedicant  vel 
sermonem  habent  in  Ecclesia,  ubi  super 
Altare  SS.  Sacramentum  in  Tabernaculo 
cryslaUino  publice ,  ut  a  Ghristifidelibus 
venerelur,  exponilur,  prout  Qeri  solet  in- 
fra  octavam  solemnitatis  SS.  Gorporis  Ghri- 
sti,  et  quando  per  annum  Oratio  continua 
Quadraginla  Horarum  indicitur;  sed  eos 
semper  capiie  detecto,  dum  concionem 
habent  coram  Sacramento,  slare  debere  »  : 
et  in  Giennen.  9  Decembris  1628 :  «  Inde- 
cens  omnino  esse  ante  Sacramentum  pu- 
blice  expositum  concionem  vel  sermonem 
habere,  capite  coopertO;  consuetudinemque 
contrariam  non  esse  consuetudinem,  sed 
abusum  tollendum  et  eliminandum,  prout 
omnino  tollietprohiberi  mandavit»(n.i88, 
ad  dub.  4).  Gonvenit  Rubrica  Gaeremonialis 
Episcoporum,  quae  lib.  2,  cap.  33,  decens 
esse  ait,  ut  qui  Horas  Ganonicas  persolvunt, 
nec  sedeant,  nec  caput  operiant :  verum  hu- 
manae  infirmitatis  rationem  habens,  per- 
mittit  ut  sedeant,  ne  diu  stantes  nimis 
defatigentur ;  praecipit  tamen,  ut  saltem 
non  omittant,  in  signum  reverentiae,  de- 
tecto  capite  assistere.  Unde  colligimus 
quandoque  permissum  esse  coram  Sacra- 
mento  exposito  sedere  ,  nunquam  vero 
cooperto  capite  assistere.  Quod  si  ab  omni- 
bus  esl  religiose  servandum,  multo  magis 
erit  ab  illis,  qui  coram  Sacramento  vel  con- 
ciones  habent  vel  devota  colloquia. 

8.  Numquid  autem  huiusmodi  lex  nul- 
lam  unquam  limitationem  aut  moderatio- 
nem  admittit?  discrimine  est  opus.  Vel 
enim  conciones  habentur  coram  Sacramento 
publice  exposito  et  deteclo ;  et  lex  univer- 
salis  est  et  ubique  servanda  ;  vel  agitur  de 
Sacramento  utique  publicae  venerationi  ex- 
posito,  sed  aliquo  modo  operto  :  et  rursus 


est  distinguendum.  Aut  subtile  velum  im- 
positum  Ostensorio  non  omnino  Sacram  Ho- 
stiam  abscondit,  ut  plerumque  accidil,  dum 
expositio  fit  pro  aliquo  infirmo ;  aut  velum 
ex  crassiori  panno  apponilur  ante  Thronum, 
ita  ut  nec  Ostensorium  adstantibus  pateat. 
In  primo  casu  haud  licet  bireto  caput  ope- 
rire,  quia  revera  Sacramentum,  etsi  vela- 
tum,  non  omnino  absconditur  :  in  altera 
vero  specie,haud  dedecere  videtur  cumGon- 
cionalori  tum  aliis,  siqui  adstant  de  Glero, 
pileolo  aut  bireto  uti  ad  operiendum  caput. 
Etenim  in  Expositionibus,  quae  non  ex 
praecepto,  sed  ex  voluntate  fiunt,  aut  ra- 
tione  Instituti,  aut  devotionis  ergo,  saepe- 
numero  conciones  habentur  ;  et  mos  inva- 
luit,  ut  interea  ante  Thronum  apponatur 
velum,  quo  Sacraraentum  tegatur.  Id  cum 
fit,  est  quodammodo  reconditum  ;  ac  pro- 
pterea  nonnulla  admitti  ac  tolerari  possunt, 
quae  non  licent,  vel  saltem  dedecent,  dum 
patet  discoopertum.  Dixi  nonnulla,  quia, 
cum  reapse  Sacramenlum  in  Throno  resi- 
deat  expositum,  licet  velatum,  eiusdem  so- 
lemnis  praesentia  exigit  ut  non  conside- 
relur  plane  reconditum  ;  unde  abstinendum 
saltem  ab  iis,  quae  cum  debita  reverentia 
non  componuntur  ;  cuiusmodi  sunt  :  eidem 
directe  terga  vertere,  aut  pileis  el  galeris 
caput  tegere  (ubi  mos  viget  operiendi  ca- 
put  tempore  concionum)  et  id  genus  alia. 
Licitum  tamen  est  sedere,  nec  dedecet  ad- 
hiberi  biretum  ad  operiendum  caput  tam 
a  Goncionatore,  quam  ab  adsiante  Glero  ; 
quamvis  maioris  obsequii  argumenlum  essel 
caput  nullo  modo  tegere.  Hinc  aulem  nulla 
notanda  censura  est  consuetudo  habendi 
conciones,  quae  magis  congruunt  circum- 
stantiis,  Sacramento  velamine  tecto  ac  se- 
denle  populo  ;  sed  nullatenus  sedere  po- 
pulo  permitlendum  esset,  si  conciones  ha- 
berentur  coram  Sacramenlo  nullo  velamine 
tecto.  Atque  en  alia  ratio,  propter  quam  in 
Oratione  Quadraginta  Horarum  vel  nullae 
omnino  habendae  sunt  conciones,  vel  quam- 
brevissimae,  quibus  excitetur  circumstan- 
lium  devotio  ad  Sacramenti  venerationem. 
Non  enim,  ea  durante,  licet  ante  Thronum 
velum  apponere,  quo  Sacramenti  abscon- 
datur  aspectus  ;  et  vetitum  est  populo  sca- 
mnis  aut  sedibus  uti,  quum  omnes  ante 
conspeclum  Domini  genuflexi  manere  de- 
beant.  Quamobrem,  si  huiusmodi  permit- 
tantur  colloquia,  haec  respondere  debent 
cum  reali  Eucharistiae  praesentiae,  tum  re- 
ligioni  adstantium  adorationi  etiam  corporis 
compositione  incumbentium :  sed  etiam  con- 


—  122  — 


sulendum  est  aliquorum  infirmitati,  ne  pro- 
lixa  nimis  Concionalorum  oratione  diu  per- 
manere  genuflexi  cogantur. 

9.  Sed  illud,  unde  lantisper  discessi- 
mus,  repeiendum  est.  Licere  diximus  tam 
Concionatori,  quam  Clero  caput  operire  bi- 
reto,  si  appositum  velum  sacrum  Ostenso- 
rium  abscondat :  el  iure  diximiis,  nedum 
quia  ita  fert  non  reprobanda  universalis 
consuetudo,  verum  etiam,  quia  ita  nuper- 
rime  decrelum  fuit  a  S.  R.  G.  in  Bracharen. 
sub  die  10  Septembris  1796.  Nam  propo- 
silo  Dubio  :  «  An  Ghorus,  dum  recitat  Ho- 
ras  Canonicas  ante  SS.  Sacramenlum  velo 
tectum  in  loco  eminenti,  sedere  et  tegere 
caput  cum  bireto  valeat,  vel  stare  debeat 
nudo  capite,  quasi  essel  sine  velo?  »  re- 
spondit :  «Poterit  Clerus  sedere,  tecto  etiam 
capite  cum  bireto,  sed  laudandus  esset,  si 
sederet,  detecto  capite  »  (num.  2552,  ad 
dub.  1).  Igitur  si  Clerus  laudandus  est,  si 
sedeat  sine  birelo  ob  reverentiam  debitam 
Sacramento,  licet  ia  Ostensorio  velato,  in 
legem  non  peccabunt  Concionatores  et  Gle- 
rus  si  pileolo  vel  bireto  caput  tegant,  quam- 
vis  minus  laudabiliter  se  gerant.  Talis  est 
Decreti  sensus ,  quo  niaiori  decentiae  con- 
sulitur,  non  praeceplum  imponitur ;  imo 
licere  dicitur,  quod  etsi  minus  deceat,  haud 
tamen  indecens  et  improbandum  est.  Au- 
diendus  hac  de  re  Gavalerius  tom.  4,  cap.  7, 
Decret.  29,  num.  9:  «  opportunus  admo- 
dum  est  nonnullarum  Ecclesiarum  usus, 
quae,  ut  irreverentias  quaslibet  amoveant, 
concionis  tempore,  velum  quoddam  appo- 
nunt  ante  Sacramenlum,  unde  nonnulla  ad- 
mitti  seu  tolerari  possunt   quae    minus   li- 

cent,  dum  patet  discoopertum lis- 

dem  igitur  licitum  erit  sedere;  el  tam  Gon- 
cionator  et  Clerus  sacerdotali  bireto  uti 
poterit  aul  parvo  pileolo».  Verum  tamen 
haec  indulgentia  nimis  ab  eodem  extendi 
videtur,  quum  prosequatur  :  «  et  ita  dictum 
sit  eliam  pro  expositionibus,  in  quibus  ex- 
ponitur  Pyxis  aut  Sacramenlum  ab  inilio  ve- 
latum  ».  Siquidem  dum  Pyxis  Sacramentum 
continens,  aperto  Tabernaculi  ostiolo,  patet, 
et  Ostensorium  non  omnino  absconditur,  non 
esse  a  regula  declinandum  supra  notatum 
est;  quia  in  utroque  casu  Sacramentum  cir- 
cumstantium  oculis  subiicitur,  etsi  Sacra 
Hostia  vel  nullimode,  vel  non  omnino  con- 
spici  possil.  Contra  vero,  dum  crassioris 
panni  velamen,  quod  Ostensorium  undique 
tegat,  ante  Thronum  apponitur,  haberi  per- 
inde  debet  ac  si  Sacramentum  clausum  la- 
leret  in  Tabernaculo. 


iO.  Gavendum  praeterea  est,  ne,  dum 
brevia  illa  colloquia  habentur  coram  Sacra- 
mento  palenter  exposito,  populo  indire- 
cte  praebeatur  occasio  declinandi  ab  obse- 
quio  Sacrae  debito  Eucharistiae.  Idcirco 
vult  sanctio,  ut,  si  brevisaliqua  concio  per- 
mittalur  lempore  Orationis  Quadraginta  Ho- 
rarum  aut  in  aliis  Exposilionibus  iuxta 
morem  fial ,  locus  pro  Goncionatore  sit  : 
«  vicino  airAItare,  dove  sta  esposto  il  San- 
tissimo;  ed  in  un  sito,  che  non  obblighi 
gli  ascoltanti  a  fare  atti  d'irriverenza  con 
voltare  le  spalle  al  Sacramento  ».  Hoc  enim 
paclo  vindicatur  Sacramentum  ab  actibus, 
qui  forte  committi  possenl  contra  religio- 
nem  et  cultum  ei  debitum,  si  locus  pro 
Concionatore  paratus  procul  ab  Altari  di- 
staret.  Quamquam  in  hoc  dari  certa  regula 
nequit;  diversa  Ecolesiarum  struclura,  va- 
ria  Presbyterii  forma,  amplitudo,  angustia 
non  eumdem  exigunt  modum  :  illud  aulem 
firmum  manet,  quod  ille  seligatur  locus, 
qui  sit  magis  aplus  ad  finem,  qui  est,  ut 
irreverentiae  acius  evitentur. 

11.  Vult  Gavalerius,  quod  si  alius  desit 
idoneus  locus,  Goncio  satius  fiat  ex  latere 
Altaris  Exposilionis,  ubi  concionandum  es- 
set  a  Gelebrante,  quando  intraMissam  prae- 
dicari  debet,  docet  Gavantuspart.  2,  tit.  14, 
num.  11,  ubi  et  ritum  declarat  :  si  concio- 
nandum  sit  a  Gelebrante,  quando  intra  Mis- 
sam  praedicare  debet,  fiat  ab  eo  stante  a 
cornu  Evangelii  et  aperto  capite,  Ministri 
ad  dexteram  stabunt  a  cornu  Evangelii. 
Ego  vero  non  video  casum  habendi  con- 
cionem  per  Gelebrantem  in  Altare,  in  quo 
expositum  esl  Sacramenlum.  Forte  Gavan- 
tus  rationem  habuit  Exposilionis  faciendae 
initio  spiritualium  exercitationum.  Quae  ta- 
men  necessitas  praedicandi  ad  Altare  et  in- 
fra  Missam  ?  et  non  potius,  hac  expleta,  ad 
latus  quidem  Presbyterii  et  prope  Altare, 
sed  non  ad  ipsum  Altare?  Mihi  cerle  prae- 
fatus  modus  insinuatus  a  Gavalerio  innixo 
doclrinae  Gavanti  inopporlunus  et  minus 
decens  videtur;  quippe  quia,  si  Conciona- 
lor  a  cornu  Evangelii  stans  in  suppedaneo 
ad  populum  sermonem  habeat,  facile  est, 
ut  corporis  gesticulatione  et  motu,  terga 
quandoque  vertat  Sacramento,  quod  vitan- 
dum  omnino  est.  Si  breve  aliquod  solilo- 
quium  fieri  velit  ad  excitandam  populi  de- 
votionem  erga  Sacramentum,  quod  in  Ora- 
lione  Quadraginta  Horaium  Instructio  non 
omnino  reprobat,  dummodo  Praesidum  in- 
tercedat  facultas,  expediret  maxime,  ut  id 
fieret  a  Sacerdote  vel  Diacono  genuflexo  in 


—  123  — 


altero  ex  Altaris  gradibus  a  cornu  Evan- 
gelii:  quod  certe  non  mulLum  afferret  in- 
commodi,  quum  huiusmodi  soliloquia  brevi 
expedianlur,  eo  magis,  quia,  si  adstantes 
sedere  nequeunt  el  indecens  est  ut  stent 
pedibus,  convenit  etiam  ut  Goncionator  ge- 
nuflexus  iisdem  exemplo  sit.  Verumlamen 
vel  prope  Altare  concio  habeatur,  vei  in 
alia  Ecclesiae  parte,  semper  cavendum  est, 
ne  detur  occasio  actibus  a  debito  obsequio 
et  reverentia  alienis,  vel  sit  Sacramenlum 
exposilum  pro  Oratioue  Quadraginta  Hora- 
rum,  vel  pro  alia  qualibet  occasione  et 
causa,  vel  sil  Oslensorium  delectum  vel 
velatum,  aut  in  Throno  emineat,  aut  paleat 
velala  Pyxis,  aperto  Tabernaculi  ostiolo. 

§  XXXIII. 

«  Le  Ghiese,  ove  sara  i'Orazione  di  Qua- 
«  rant'ore,  dovranno  la  sera  stare  aperte, 
«  finlanto  che  vi  sara  popolo  per  orare,  ma 
«  perche  non  pu6  darsi  in  ci6  un'ora  de- 
«  terminaia  si  per  ia  situazione  di  esse,  come 
«  per  la  mutazione  delie  stagioni  ;  perci6 
«  polranno  chiudersi  circa  ie  tre  ore  i'e- 
«  slate  ;  e  i'inverno  ad  ore  cinque :  s'av- 
«  verte  per6,  che  anche  a  porte  cliiuse  do- 
«  vra  continuare  i'Orazione;  come  s'6  detto 
«  al  numero  IX,  non  dovendo  mai  essere 
«  interpolata  i'Orazione  di  Qaarant'ore,  come 
«  per  Decreto  della  Sacra  Gongregazione 
«  de'  RR.  ». 

1.  Dum  Glemens  PP.  VIII  Orationem 
Quadraginta  Horarum  primum  inslituit,  ex- 
presse  declaravit  eam  velle  perpetuam , 
quapropter  quasdam  iussit  designari  Eccle- 
sias,  in  quibus :  «  Gerlis  praefinitis  diebus 
pia  et  salutaris  Quadraginta  Horarum  Oratio 
celebretur,  ea  servata  Ecciesiarum  et  tem- 
porum  distributione,  ut  diu  noctuque  qua- 
vis  hora,  toto  vertente  anno,  sine  intermis- 
sione,  OrationisincensumDominodirigalur». 
Gohaerenter  ad  haec  iubet  Instructio,  ut 
aperte  pateanl  Ecclesiae  ianuae  quousque 
populus  veneraturus  SSmum  Sacramentum 
ad  eam  confluit.  Neque  tamen  per  integram 
noctem  palere  debenl,  sed  claudendaesunt, 
dum  populus  deficit.  Qua  demum  hora? 
Nequit  certo  determinari.  Variae  anni  tem- 
peslales,  maior  minorque  populi  frequentia, 
Ecciesiarum  distantia  aliaeque  similes  cir- 
cumslantiae  prudentibus  Ecclesiarum  Reclo- 
ribus  aliquam  reguiam  praebere  poterunt. 
Hinc  praesens  sanctio  non  iubendo,  sed  po- 
tius  insinuando  quid  pro  temporum  varie- 
tate  magis  expedire  videtur  :   inquit :  «  si 


potranno  chiudere  l'estate  circa  le  tre  ore ; 
e  l'inverno  ad  ore  cinque  >.  Etsi  vero  dum 
cessal,  aut  muitum  imminutus  est  popuii 
concursus,  Ecclesiae  ianuae  claudendae  sint, 
non  ideo  tamen  arcendi  sunt  ilii,  qui  de- 
votionis  fervore  moti  adhuc  in  Oratione  per- 
severare  cupiunt,  vei  hac  de  causa  pelunt 
ingressum  in  aiiqua  ex  nocturnis  horis.  Id 
autem  caute  fiat  et  nonnisi  iili  admittantur, 
quorum  explorata  est  religio  ac  pietas.  Foe- 
minis  nullo  modo,  nuiia  ratione  nuiloque 
praetextu  permittatur,  sed  tanturamodo  vi- 
ris,  qui,  ut  iam  innui,  non  alio  motivo, 
nisi  reiigionis,  permanere  ibi  aul  ad  orandum 
ingredi  cupiunt:  et  hi  ingredi  et  exire  po- 
terunt  per  aliqaod  internum  ostium  pro  op- 
portunitate  ciaudendum,  vel  reserandum. 
Id  conforme  est  regulis  S.  Garoli  Borro- 
maei,  quarum  allera  est:  <  Ancorch^  ia  notte 
si  faccia  Orazione,  ia  Ghiesa  per6  non  stia 
aperta,  ma  ciascuno  picchi  e  se  gii  apra ; 
e  potranno  andare  ad  orare  non  soio  quei 
che  saranno  dei  compartito  fatlo,  ma  altri 
ancora  ».  Quoniara  vero ,  ut  vidiraus  ad 
§§  IX  et  X,  singulis  horis  tam  diurnis,  quam 
nocturnis,  dari  signum  debet  maioris  cam- 
panae  sonitu,  haud  faili  puto,  si  existimo, 
nedum  id  fieri  oportere,  ut  Ecciesiastici  sibi 
in  Oratione  vicissim  succedant,  verum  eliam 
ut  et  laici  moneantur,  siqui  sunt,  qui  ve- 
iint  ad  Ecclesiara  accedere,  ut  ibi  ad  ho- 
ram  in  Oratione  persistant ;  quaraobrem  non 
eis  est  denegandus  ingressus. 

2.  Tametsi  in  liac  etiam  parle  Romae 
omnino  servanda  sit  Instructio,  ita  ut  pa- 
teant  Ecclesiae  fores  viris  aeque  ac  foemi- 
nis  per  aliqiiot  primae  noctis  horas,  non 
extenditur  regula  ad  alias  Ecclesias  extra 
Urbem.  Ordinarii  iocorura  decernere  de- 
bent  quod  magis  expedit,  iuxta  locorura, 
temporum,  personarura  mores  et  circum- 
stantias.  Quod  in  magnis  Urbibus  iicet,  in 
quibus  facile  comparari  possunt  media,  ne 
oriantur  scandala  et  nequid  fiat  cum  offen- 
sione  et  perturbatione  fidelium,  haud  fieri 
et  permitli  convenit  in  parvisOppidis,  inqui- 
bus  talia  raedia  nequeunt  adhiberi.  Hinc  in 
his  raagis  congruit,  ut,  etiarasi  Oratio  sit  per- 
pelua,  ingruentibus  taraen  tenebris,  Eccie- 
siae  ianuae  claudantur.  Ita  iussit  Bened.  XiV, 
dum  erat  Bononiae  Episcopus,  non  quoad  Gi- 
vitatem,  sed  quoad  ioca  quaedam  Dioecesis: 
nam  intelligens  in  quibusdam  suae  Dioe- 
cesis  locis  per  quadraginta  horas  SSmura  Sa- 
cramentura  exponi,  atque  Ecciesiae  fores 
per  integrara  noclem  patere  eoque  viros 
simul  et  mulieres  confluere,  omnino  prae- 


—  124  — 


cepit,  ul  post  horam  vigesimam  tertiara 
cumdimidio  clauderentur.  Laud.  Institut.  30 
num.  24. 

3.  Clausis  Ecclesiae  ianuis,  non  est  pro- 
plerea  ab  Oratione  cessandum,  nec  Sacra- 
mentum  intus  Tabernaculum  recludendum. 
Id  non  patitur  Instructio,  quae  Orationem 
vult  esse  perennem,  et  Sacra  RiluumCon- 
gregatio  definivit  (ul  opporlune  monetprae- 
sens  sanclio):  «  Non  licere  in  Oratione  Qua- 
draginta  Horarum  reponere  Augustissimum 
Sacramenlum  tempore  noctis;  ei  conlrariam 
consuetudinem  esse  abolendam  ».  Tanto  cum 
rigore  perpeluilas  Orationis  servanda  esl,  ut 
non  defuerint  aliquando,  qui  existimarent 
nec  esse  interpolandam  Lriduo  Passionis. 
Ideo  «  Sacerdos  deputaius  a  Vicario  ad  con- 
ficiendum  turnum  Oralionis  Quadraginta  Ho- 
rarum  in  Urbe  petiit:  An  Feria  VI  in  Pa- 
rasceve  sit  prosequenda  huiusmodi  Oratio 
cum  ExpositioneSacramenti ;  an  vero  absli- 
nendum?»  Sacra  RiluumCongregatio  «man- 
davit  omnino  cessandum  a  mane  Feriae  V 
usque  ad  mane  Sabbati  Sancti  ».  Ita  in  una 
Urbis  sub  die  12  Martii  1661  (num.  1190). 
Et  bene  quidem.  Haud  enim  congruit  trium- 
phalis  Sacrae  Eucharistiae  expositio  iis  die- 
bus,  in  quibus,  delicientibus  Hoslia  et  Sa- 
crificio,  Ecclesia  versatur  in  Iristitia,  ama- 
ritudine  et  luctu.  Quae  ratio  est,  propler 
quam  solemnitas  Instilutionis  Sacramenli, 
quae  celebranda  esset  Feria  V  in  Goena  Do- 
mini,  transferatur  ad  Feriam  V  post  Feslum 
SSmae  Trinitatis. 

4.  Quod  si  alicubi  fiat  huiusmodi  Expo- 
sitio  ad  formam  quidem  Orationis  Quadra- 
ginta  Horarum,  ita  ut  ad  teriium  usque  diem 
protrahaUir,  nocle  Lamen  recondatur  Sacra- 
mentum,  non  amplius  locum  habebunt  san- 
ctionis  regulae,  quae  tantummodo  obligant 
Ecclesias  per  turnum  designalas  pro  Ora- 
tione  Quadraginta  Horarum.  Improprie  nam- 
que  dicitur  ad  formam  quadraginta  hora- 
rum,  cum  desit  id  quod  praecipuum  esl 
Instituti;  perpetuitas  scilicet  Orationis  per 
quadraginla  successivas  horas  nunquam  in- 
lerruptas,  licel  per  ires  dies  fial. 

5.  Et  revera  cum  pio  huic  Instiluto  ad- 
nexa  sit  Indulgenlia  vel  partialis  vel  ple- 
naria ;  certum  est  quod  illam  de  iuris  rigore 
consequi  haud  possunt  fideles,  nisi  servata 
forma  Inslitulionis.  Idcirco  Sacra  Gongre- 
gatio  Episcoporum  et  Regularium  negotiis 
praeposita  die  5  Aprilis  1627  declaravit  : 
«  Si  exposilio  SSmi  Sacramenti  continua  non 
sit  die  noctuque,  admoneri  debet  populus 
non  lucrifieri  Indulgenlias  pro  Oratione  Qna- 


draginta  Horarum  concessas  ».  Vide  Gava- 
lerium  tom.  4,  cap.  7,  decret.  50,  num.  1  ; 
LuciumFerrari  Verb.  Eucharistia  num.67; 
Tetamum  in  Appendice  cap.  3,  art.  7,  sect.  3, 
num.  62  et  63,  ubi  ait :  «  Gonstitutio  Gle- 
mentis  VIII  anni  1592,  singulis  poenitenti- 
bus  et  confessis  ac  Sacra  Gommunione  re- 
fectis,  qui  in  qualibet  Urbis  Ecclesia,  ubi 
OraLio  Exposilionis  SSini  Sacramenti  Qua- 
draginta  Horarum  conlinua  et  non  inter- 
rupla  fuerit  indicta,  devole  orando  unam 
saltem  horam  perseveraverint,  Indulgentiam 
plenariam  concedit ;  iis  vero,  qui  inibi  pias 
ad  Deum  preces  effuderint  bieviori  tem- 
pore,  seplem  annos  et  totidem  quadragenas 
de  iniunctis  aul  alias  debitis  poenitentiis 
relaxat  ».  Notandum*  quod  cl.  Auctor  de 
suo  addidit:  Oratio  Expositionis  SSmi  Sa- 
cramenti  etc. :  nam  revera  in  laudata  Gon- 
stitutione  verbum  quidem  fit  expositionis 
Eucharistiae,  sed  dispositio  sistit  institutione 
Orationis  perennis,  cui  an  ab  iniLio,  ut  ad- 
deretur  exposilio  Sacramenti,  iniunctum  fue- 
rit,  incertum  est;  quamvis  haec  vel  sil  in- 
stitutioni  coaeva,  vel  paulo  post  introducla, 
est  generaliter  admissa.  Quamobrem  iuxta 
litteram  praefalae  GonsLitulionis  unica  con- 
ditio  ea  est,  quod  Oratio  sit  perennis  ad 
effectum  lucrandi  Indulgentias  :  modo  vero 
addita  est  altera,  quod  Oralio  fiat  coram 
Sacramento  publicae  adorationi  exposito, 
non  ratione  institutionis  sed  consueludinis, 
quae  in  legem  Iransivit. 

6.  Paulum  V  ampliasse  praefatam  ple- 
nariam  Indulgentiam  pro  tempore,  per  quod 
orare  cuilibetfuerit  commodum,  lilteris  bie- 
vibus  datis  10  Maii  1606,  lesLantur  Aucto- 
res  supralaudati.  Verumtamen,  quia  quan- 
doque  ita  comparatae  sunl  circumstantiae 
ac  tales  tantique  momenli  possunt  concur- 
rere  causae,  ut  opportunum  maxime  et 
fortasse  etiam  necessarium  videatur  Prae- 
sulibus  de  nocte  Sacramentum  recondi  ac 
perennem  Orationem  intercipi  :  ne  propte- 
rea  populus  spirituali  illo  bono  privetur, 
Benedictus  XIV  in  sua  Gonslitutione  Acce- 
pimus  etc.  tom.  2  Bullarii,  num.  V,  eara- 
dem  plenariam  Indulgentiam  lucrari  posse 
declaravit,  etiarasi  noctu  iulerrumpatur  0- 
ratio.  En  verba  :  «  Porro  id  necessario  re- 
quiritur  ad  consequendas  eas  Indulgenlias, 
quae  fidelibus  conferunLur,  qui  precantur 
in  illis  Ecclesiis,  ubi  Divina  Mysteria  spatio 
continuo  quadraginta  horarura  exposila  pu- 
blice  sunt.  Etenim  id  omnino  praecipitur 
in  hac  fndulgenlia  concedenda,  quae  a  qua- 
draginta  horis  continuis  nomen  accepit.  E- 


—  125  — 


quidem,  veteris  disciplinae  severitate  re- 
missa,  nunc  eadem  Indulgentia  concedi 
intelligilur,  etiamsi  Sacramentum  Euchari- 
stiae  per  horas  quadiaginla  continuas  gra- 
vissimis  de  causis  minime  prostel;  modo 
taraen  horis  diurnis  semper  expositum  re- 
linquatur  ». 

7.  An  autem  huiusmodi  Indulgentiae 
plenariae  ampliatio  comprehendat  etiam  Ec- 
clesias  Urbis,  dubium  excitare  quis  posset. 
Etenim  Epistola  data  est  ad  Episcopura  Wor- 
matiensem  ;  et  eius  postulatis  Pontifex  re- 
spondet;  quamobrera  videtur  limitatum  in- 
dultum  ad  Ecclesias  tantummodo  eiusdem 
Dioecesis.  Sed  dubium  hoc  facile  explodi- 
lur  :  plura  quippe  sunl,  quae  fere  ad  evi- 
denliam  evincunt  ampliationem  illam  uni- 
versalem  esse  et  extendi  etiam  ad  Eccle- 
sias  Urbis,  si  detur  casus,  quod  gravissimis 
de  causis  nocte  recondalur  Sacramentum. 
Praeterquamquod  Epistola  illa  in  Bullarium 
inserta  est,  hanc  generalem  fert  epigraphen; 
Christi  fideles  Indulgentiam  visitantibus  Ec- 
clesias  concessam,  etiam  Sma  Eucharistia 
non  exposita,  lucrantur.  Hoc  erat  postula- 
tum  Episcopi,  cui  sapienlissimus  Pontifex  sa- 
lisfecii:  falsam  vero  esse  illorum  opinionem 
demonstrans,  qui  arbitrabantur  non  lucrari 
Indulgentias  concessas  visitantibus  Ecclesias, 
nisi  SSmum  Eucharistiae  Sacramentum  in 
iisdem  publicae  venerationi  expositum  ex- 
hibeatur,  necessario  id  requiri  dicit,  si  in 
ipsa  concessione  tamquam  conditio  fuerit 
iniunclum  :  exemplum  affert  Exposilionis  et 
Orationis  Quadraginta  Horarum  :  declarat  tan- 
dem  quid  de  antiquo  rigore  fuisse  remis- 
sum  ;  et  lucrari  Indulgentiam,  etiamsi,  gravi 
interveniente  causa,  de  nocte  interrurapatur 
Oratio.  Ex  his  colligimus  Pontificem  de 
hac  re  incidenter  fuisse  loquutura,  quae  a 
postulato  erat  extranea,  licet  multum  con- 
ferret  ad  solutionem  dubii.  Praeterea  non 
ipse  tunc  primum  relaxavit  legis  aut  disci- 
plinae  rigorera,  aut  quid  indulgere  voluit 
Wormaliensi  Dioecesi,  quod  Episcopus  non 
petebat  nec  erat  obieclum  postulati;  sed 
tantummodo  id  per  modura  narrationis  re- 
tulit,  quod  in  more  iam  erat ;  ac  propterea 
non  utitur  dictionibus  :  concedimus,  indul- 
gemus,  declaramus,  extendimus  etc,  bene 
vero  alia  longe  diversa  :•  wmwc  eadem  In- 
dulgentia  concedi  intelligitur :  quae  dicendi 
formula  significat  iam  concessum,  iam  de- 
claratum,  iam  in  more  positum.  Qnod  raa- 
gis  patet,  quia  immediate  verbis  supra  re- 
lalis  addit :  de  hac  re  plura  tradita  sunt 
in  libro  P.Theodori  a  Spiritu  Sancto  :  unde 


facile  arguimus  aliquod  Decrelum  indulti- 
vum  et  declarativum  emanasse  a  Sacra  Gon- 
gregatione  Indulgentiarum,  vel  sapienlissi- 
raum  Pontificera  praefati  Auctoris  probasse 
sententiara.  Quae  dixi,  ni  fallor,  satis  sunt, 
ut  firraetur  regula,  quod  Indulgentiae  non 
depereant  etiam  quoad  Ecclesias  Urbis,  si 
urgentissirais  de  causis  contingat  alicubi, 
iubentibus  vel  perraittentibus  Praesulibus, 
de  nocte  recondito  Sacramento,  Oralionera 
intercipi,  dumraodo  diurnis  horis  expositura 
semper  pateat. 

8.  Neque  heic  loci  tegenda  silentio  est 
pia  quaedam  multaque  commendatione  di- 
gna  Institutio  novissima,  quae  in  id  unice 
tendit,  ne  debitum  obsequium  erga  Sacram 
Eucharistiam  vel  elangueat,  vel  deficiat  no- 
cturno  tempore,  dura  non  amplius  populo 
ad  Ecclesiam  liber  datur  accessus  ;  prospi- 
citque  perpetuitati  adorationis  a  Summis 
Pontificibus  comraendatae.  Glemens  VIII, 
S.  R.  G.  Decrela,  Instructio  quam  illustran- 
dam  suscepimus,  ut  diu  noctuque  per  qua- 
draginta  horas  indeficiens  perseveret  Ora- 
tio,  omnino  iubent.  Verumtamen  facile  con- 
tingere  poterat  tam  sanctae  legis  violatio, 
in  Ecclesiis  praesertira  pauperibus  Glero 
destilutis,  in  quibus  unus  tantura  aut  alter 
mercede  conductus  erat,  qui  vigilias  age- 
ret  et  Orationi  incumberet.  Id  anirao  reco- 
gitantes  pii  quidara  viri,  zelo  honoris  Dei 
coraraoti,  omnes  direxerunt  curas,  ut  huic 
malo  occurrerent.  Eidem  opportune  con- 
sultura  existiraarunt  ope  Societatis,  cui  qui 
nomen  daturi  essent,  per  vices  ante  Sacram 
Eucharistiam  palam  expositam,  recedente 
populo  clausisque  ianuis  noclu  preces  ef- 
funderent.  Nec  multum  nec  diu  adlaboran- 
dura  fuit :  brevi  naraque  tot  ex  Ecclesiasti- 
corura  laicoruraque  horainum  ordinibus  pro 
meditato  opere  exequendo  simul  convene- 
runt,  ut  mense  Novembris  1810  praecon- 
cepta  Societas  ortura  et  firmitatem  habuerit. 
Qui  eam  coraponunt  Adoratori  di  Gesu  Sa- 
cramentato  nuncupantur.  Gollatis  interea 
consiliis,  ut  facilior  redderetur  operis  exe- 
quutio,  neve  conceptus  fervor  temporispro- 
gressu,  subortis  difficultatibus,  tepesceret, 
Moderatores  quasdam  leges  perpetuo  ser- 
vandas  edixerunt,  quae  ab  universo  coetu 
probatae  sunt.  Meura  non  est  eas  recen- 
sere.  Harura  duplex  est  finis:  priraus  ne 
unquara  deticiat  Oralio;  alter,  qui  in  pri- 
mum  recidit,  ne  Sodales  nimio  graventur 
labore.  Etenim  bene  norant  Instituta,  quam- 
turavis  sancta  multisque  celebranda  norai- 
nibus,  quae  certam  non  inducunt  obligatio- 


126  — 


nem,  sed  sunt  libera,  paullatim  languescere 
et  quandoque  etiam  resolvi,  nisi  prudenler 
suavilerque  dirigantur.  Omnes,  qui  Socie- 
tatem  componunt,  in  tres  classes  dislri- 
buuntur.  Aliqui  sunt,  qui  uni  lanlum  prae- 
cipuoque  nocturnae  adorationis  oneri  salis- 
faciunt :  alii  (quibus  etiam  piae  quaedam 
foeminae  adnumerantur),  cumnequeant  vel 
ratione  sexus,  vel  aetate,  vel  salulis  incom- 
modis,  vel  occupalionibus  impediti,  noclur- 
nas  vigilias  agere,  eo,  quo  possunl,  modo 
piura  fovenl  instilulum  et  aes  ad  expensas 
necessarium  elargiuntur;  alii  demum,  qui  si- 
mul  adorationi  incumbunt  et  aes  minislrant. 
In  singulis  diebus  oclo  Gonsodalium  nomina 
extrahuntur  ex  urna,  horum  quatuoi- in  Ec- 
clesiam  conveniunt  incipiuntque  vigilias  sla- 
lim  ac  fores  clauduntur  ;  his  alii  succedunl, 
qui  ab  Oratione  cessant,  simul  ac,  reseratis 
ianuis,  liber  confluenti  populo  palet  ingres- 
sus.  Hac  servata  discreta  methodo,  facilior 
reddilur  pii  operis  exequulio  et  nimio  la- 
bore  non  premuntur  Sodales  el  adorationi 
opportune  consultum  est,  Equidem  Eccle- 
siarum  dislantia,  teraporum  intemperies  ac 
alia  quandoque  non  praevisa,  quae  obser- 
vantur  incommoda,  afferre  possunt  impedi- 
menta,  inlerponere  difficultales.  Hisce  etiam 
provisum  est,  comparalis  praescriptisque 
mediis,  quae  iuxla  circumslanliarum  varie- 
tales,  ad  finem  magis  idonea  visa  sunl.  So- 
dalibus,  qui  adorationi  incumbunt,  unus  sem- 
per  praeesl  Sacerdos,  qui  Direcloiis  nomen 
habet.  Is  est,  qui  tempora  partitur,  partim 
vocalibus  precibus,  partim  meditalioni,  par- 
tim  divinae  psalmodiae  assignando,  veluti  in 
Riluali  ad  hoc  disposito  praescriptum  est. 
Satis  de  pia  hac  novissima  Inslitutione  dixi; 
utinam  quod  coeplum  Romae  est,  ad  omnes 
Civilates  et  loca  propagelur,in  quibusOralio 
Quadraginta  Horarum  ad  formam  Gonstilu- 
tionis  Glementis  VIII  peragilur! 

9.  Ne  quid  praeteream,  Pius  VII,  quem 
Deus  sospitel,  speciali  rescripto  dato  12iMaii 
1807,  benigne  concessit  ul  Indulgentia  ple- 
naria  primum  a  Glemente  VIII  in  exordio 
Institulionis  elargila,  postmodum  vero  ab 
eius  Successoribus  confirmata  et  ampliata, 
adplicari  in  poslerum  possit  per  modum  Suf- 
fragii  animabus  fidelium  defunctorum:  ac 
insuper  declaravit  omnia  Altaria  illius  Eccle- 
siae,  in  qua  per  turnum  fil  exposilio,  esse 
privilegiata,  durante  tempore  expositionis. 

10.  Pauca  hic  addere  pro  coronide  iu- 
vat  de  plenaria  Indulgentia  indulta  oranti- 
bus  ante  Sacramentum,  licct  non  expositum 
in  turno  quadraginla  horarum,  sed  ex  alia 


gravi  causa  et  communi  bono  vel  per  tri- 
duum,  vel  per  unam  diem  tantum.  Pluri- 
bus  in  Ecclesiis  piam  invaluisse  consuetu- 
dinem  iam  a  seculo  decimo  sexto  expo- 
nendi  SSmum  Eucharisliae  Sacramenlum  ad 
instar  Orationis  Quadraginta  Horarum  per 
tres  dies  a  Quinquagesimae  Dominica  usque 
ad  Feriam  terliam,  ut  fideles  hoc  pacto, 
neglectis  mundi  illecebris,  ad  sancta  opera 
incenderenlur,  Deumque  bacchanalium  cri- 
minibus  ad  iracundiam  gravius  provocatum 
mitigarent,  testatur  Benedictus  XIV  Insti- 
tut.  14,  num.  8.  Gonsuetudo  isthaec  ma- 
gnum  habuit  temporum  successu  incremen- 
tum  ;  et  modo  frequentes  sunt  Ecclesiae, 
in  quibus  eliam  per  aliquot  hebdomadae 
Sepluagesimae  et  Sexagesimae  dies,  tum  per 
Iriduum  Quinquagesimae,  aut  SSmum  Eu- 
charistiae  Sacramentum  solemniter  exponi- 
lur,  aut  aliae  piae  exercitationes  peragun- 
tur.  Idem  Benedictus  XIV  ad  fovendam  et 
excitandam  fidelium  religionem  eosque  avo- 
candos  a  perniciosis  bacchanaliura  ludis,  da- 
tis  lilteris  ad  Episcopos  Status  Ecclesiastici 
die  1  lanuarii  1748  (relatis  in  eius  Bullar. 
tora.  2,  pag.  382,  edition.  Roraanae)  Indul- 
gentiam  plenariam  indulsit  visitantibus  al- 
teram  ex  iis  Ecclesiis,  in  quibus  ea  de  causa 
Sacram  Eucharistiam  exponendi  mos  est. 

11.  Ita  Pontifex  in  his  Episcopos  allo- 
quitur  :  «  curandura  praeterea  vobis  est,  ut 
in  una  aut  pluribus  Ecclesiis  SSrhum  Eu- 
charistiae  Sacramentum  per  triduum  pu- 
blico  cultui  exponatur  ;  et  quotidie  populo 
ad  Vesperas  benedicatur  in  Sepiuagesimae, 
aut  Se\.agesimae,  aut  Quinquagesimae  heb- 
domadis,  aut  Iribus  omnibus.  Nos  inlerea 
fidelibus  hac  nostra  Epistola  circulari  ple- 
nariam  Indulgentiam  concedimus,  quae  a 
vobis  solitis  formulis  promulgabitur,  quae- 
que  cum  ad  opus  pium  directa  sit,  non 
impedilur  alia  plenaria  Indulgentia,  quam 
Ecclesia,  ubi  Eucharistia  exponilur,  aliis  de 
causis  habere  possit  ;  plenam,  inquam,  cul- 
parum  veniam  imperlimur  quibuslibet  Ghri- 
stifidelibus,  qui  poenitentia  el  Sacra  Synaxi 
rite  munili,  singulis  diebus  Auguslissimum 
Ghrisli  Gorpus  visitaverint,  Deum  orantes 
iuxta  Ecclesiae  menlera,  quara  desuper  ex- 
posuiraus  :  mens  autem  Ecdesiae  esL  Nec 
huic  morum  perversitati  (de  ludis  baccha- 
nalibus  loquitui)  Ecclesia,  ul  potuit,  non 
opportune  consuluit,  el  semper  precibus 
operibusque  piis  enixe  Dei  praesidium  im- 
ploravit,  ut  poenas  impiis  debitas  differret; 
et  oranipotenti  auxilio  suo  huic  malo  re- 
media  praeberet  », 


—  127 


12.  Deinde  eius  Successor  Clemens  XIII 
praefatam  Induigentiam  pro  Statu  Eccle- 
siastico  concessam  extendil  ad  omnes  Ga- 
tholici  Orbis  Ecclesias;  et  lucrari  insuper 
posse  indulsit  nedum  in  triduo  Septuagesi- 
mae,  Sexagesimae  et  Quinquagesimae,  ve- 
rum  etiam  in  sola  Feria  V  infra  hebdoma- 
dam  Sexagesimae.  luvat  hic  integrum  re- 
ferre  Decrelum  datum  per  organum  Gon- 
gregalionis  Indulgentiarum  sub  die  23  lu- 
lii  1765.  «  Cum  alias  Benedictus  XIV  ad 
frequentes  Episcoporum  Pontificiae  dictio- 
nis  querelas  gravioribus  abusibus,  qui  bac- 
chanalium  tempore  irrepserunt,  opporlUQO 
remedio,  opportune  occurrere  concupierit, 
perspexeritque  in  aliquibus  Ecclesiis  salu- 
tari  consilio  institutam  esse  Sanctissimi  Eu- 
charistiae  Sacramenti  expositionem  per  tres 
dies,  sive  in  hebdomada  Septuagesimae, 
sive  in  altera  Sexagesimae,  aut  Quinqua- 
gesimae  ante  diem  Cinerum,  ad  hoc  prae- 
cipue,  ne  fideles  tempore  tentationis  a  via 
Domini  recederent  et  in  praedictis  Ec- 
clesiis  pie  orantes,  divina  impetrarent  auxi- 
lia;  universis  utriusque  sexus  Ghristifideli- 
bus  confessis  et  Sacra  Gommunione  refectis, 
qui  easdem  Ecclesias,  in  quibus  fit  Venera- 
bilis  expositio,  sive  in  uno,sive  insingulis  ex 
praedictis  Iriduis  devole  visitarent,  Indul- 
gentiam  plenariam  misericorditer  concessit 
et  indulsit.  Hinc  Sanctissimus  Dorainus  No- 
ster  Clemens  Papa  XIII  sedulo  recogitans 
praefatam  Augustissimi  Sacramenli  exposi- 
tionem  plurimum  hisce  diebus  profuisse  ac 
deinceps  fore  profuturam,  eamdem  plena- 
riam  Indulgentiam  ad  quascumque  catholici 
Orbis  Ecclesias,  ubicumque  locorum  exi- 
stentes,  ubi  Venerabilis  expositio  sive  in 
hebdomada  Septuagesimae,  sive  Sexagesi- 
mae  vel  Quinquagesimae,  sive  in  singulis 
praedictis  hebdomadis  per  tres  dies,  atque 
etiamsi  tanlummodo  in  Feria  V  infra  heb- 
domadam  Sexagesimae,  peragatur,  ex  uberi 
Pontificiae  caritatis  fonte  benignissime  ex- 
tendit  ». 

§  XXXIV. 

«  In  ogni  Ghiesa  di  Roma  si  terra  affisso 
«  in  luogo  patente  la  lista  delle  Quaran- 
«  t'ore  per  informazione  dei  fedeli  devoti  ». 

§  XXXV. 

«  Pariiiienti  in  ogni  Ghiesa,  ove  6  de- 
«  terrainata  l'esposizione,  si  dovra  tenere 
«  affissa   continuamente    nella    Sagrestia  la 


«  presente  Istruzione,  acciocchft  nluno  possa 
«  allegare  Tignoranza  delle  regole  e  pre- 
«  cetli,  che  vi  si  contengono  ». 

Nihil  esse  videtur  in  hisce  sanctionibus 
speciali  adnotatione  dignum ;  quamobrem 
progredior  ad 

§  XXXVI. 

«  Non  ardira  alcun  Rettore  ,  Gurato  o 
«Sagrestano,  fuori  dell'ordine  assegnato 
«  nella  lista  delle  Quarant'  ore,  esporre  il 
«  SSmo  Sacramento  sotto  qualsivoglia  pre- 
«  testo  0  consuetudine,  per  veruna  causa 
«  grave,  n^  per  inferrai,  senza  Breve  spe- 
«  ciale  di  Sua  Santita,  o  almeno  licenza  se- 
«  gnata  da  Noi  o  da  Monsignor  Noslro  Vi- 
«  cegerente  e  sottoscritla  dal  Deputato  delle 
«  quaranfore,  la  quale  oltenuta  s'esporra  il 
«  Venerabile  in  nn  Altare  o  Gappella  con 
«  un  velo  avanti  e  col  suddetto  numero 
«  di  venti  lumi :  e  si  osservera  puntual- 
«  mente  il  tempo,  che  dovra  durare  respo- 
«  sizione,  assegnato  nella  suddetta  licenza, 
«  sotto  le  pene  infrascritte  e  privazione 
«  d'offizio  ». 

1.  Hactenus  Instructio  de  Expositione 
pro  Oratione  Quadraginla  Horarum.  In  po- 
strema  hac  sanctione  methodum  pro  aliis 
Expositionibus  praescribit:  iubet  per  mo- 
dum  regulae  generalis,  ne  fiant  ulla  ex 
causa,  non  obstante  quacumque  consuetu- 
dine  aut  praetextu,  sine  Ponlificio  indullo, 
aut  licentia  Emi  Vicarii  vel  eius  Vicesge- 
rentis,  quae  firmata  subscriplione  sit  ab  illo, 
qui  ad  conficiendum  tabellam  Ecclesiarum 
pro  Oratione  Quadraginta  Horarum  specia- 
liter  est  deputatus.  Huiusmodi  autem  lex 
municipalis  est,  nec  praetergreditur  Urbem 
eiusderaque  confinia ;  sed  quoniam  respicit 
Sacrae  actionis  decus  debitumque  cullum 
Sacrae  Eucharistiae  palara  expositae  exhi- 
bendura,  ubique  esset  religiose  servanda ; 
et  praecipuum  onus  Episcoporum  est  invi- 
gilare,  ne  in  respectivis  eorum  Dioecesibus 
publica  ulla  fiat  expositio,  nisi  petita  et 
obtenta  ipsorum  licentia,  ut  Sacra  Rituum 
Gongregatio  pluries  edixit,  ceu  mox  vide- 
bimus. 

2,  Etenira ,  iuxta  disciplinara  quae  modo 
viget,  saepenuraero  fit  SSmi  Sacraraenti  ex- 
posilio,  quod  praesertira  accidit  in  cultis 
Givitatibus,  in  quibus  elegantia,  nitore,  am- 
plitudine  Ecclesiarum,  vasorum  et  suppel- 
lectiliura,  quae  necessaria  sunt,  copia,  po- 
pulorura  religione  decenter  debitoque  cultu 
praestantissima  haec  functio  exequi  potest. 


—  128  — 


Verum  non  omnes  Expositiones  aeque  sunt 
solemues,  sed  aliae  plus  aliae  miniis  cele- 
brilalis  habent.  Solemnissima  est  illa,  de 
qua  huc  usque  egimus ;  tales  sunt  etiam, 
quae  lam  Romae,  quam  alibi  fiunt  in  octava 
Corporis  Ghristi,  vel  tempore  bacchanalium, 
vel  in  octiduo  defunctorum.  His  adnume- 
rari  possunt  Expositiones  quaedam  extra- 
ordinariae,  quae  praecipiuntur  in  gravi  ali- 
qua  Christianae  Reipublicae  necessitate,  in 
publicis  calamitalibus  et  periculis,  vel  in 
gratiarum  actione  pro  acceptis  a  Deo  bene- 
liciis.  Aliae  sunt  minus  solemnes  et  ad  breve 
lempus  vel  statis  diebus  (iunl  in  implemen- 
tum  piarum  fundationum,  vel  in  Sanctorum 
natalitiis  diebus,  vel  in  novemdialibus  et 
triduanis  precibus  peragendis,  vel  etiam  pro 
aliquo  infirmo  aut  alia  privalae  personae  seu 
familiae  necessitate.  Et  hae  omnes,  cum  ex- 
ponalur  Sacramentum  palam  in  Throno,  sive 
ex  publica  sive  ex  causa  privata  fiant,  pu- 
blicae  dicuntur.  Aliae  demum  sunt  omnino 
privatae  et  in  his  non  collocatur  Ostenso- 
rium  sub  umbella,  sed  aperto  Tabernaculi 
ostiolo,  Sacra  Pyxis,  sua  operta  velo,  po- 
pulo  patefit. 

3.  Ut  primum  de  Expositione  publica 
loquar,  vel  haec  solemnissima  sit  vel  mi- 
nus  solemnis,  dummodo  extrahalur  Sacra- 
mentum  e  Tabernaculo  et  palam  collocetur 
in  Throno  sub  umbella,  fieri  nequit  privata 
auctoriiate,  sed  Ordinarii  licentia  omnino 
est  necessaria.  Innumera  sunt  S.  R.  C.  De- 
crela,  quae  id  declarant.  Unum  tantum  ex 
iisdem  indicare  sat  erit:  In  Cracovien.  28  A- 
prilis  1640,  declaravit  :  «  nullo  modo  con- 
venire,  nec  posse  per  Regulares  neque  Se- 
culares  publice  exponi  (Sacramentum)  sine 
expressa  licentia  Ordinarii ;  el  ideo  omnino 
prohibendos  contrafacientes  »  :  in  quo  De- 
crelo  notandum  esl,  quod  pelitio  solos  respi- 
ciebal  Regulares,  sed  Sacra  Riluum  Congre- 
galio  opportunum  duxit  declarare,  quod 
etiam  Seculares  lege  tenentur  (num.  703). 
Meque,  ul  supra  iam  dixi,  ad  Expositionem 
publicam,  pro  qua  necessaria  est  licentia 
Ordinarii,  requiritur  magna  celebritas  ex 
causa  gravi  ac  publico  Ecclesiae  bono  ;  sa- 
tis  esl,  quod  Sacramentum  e  Tabernaculo 
extractum  collocelur  in  Throno,  eliamsi  fiat 
cum  Ostensorio  velato.  Ne  alia  quaeramus 
argumenta,  una  sufiicit  Instruclio,  quae  rem 
declarat,  prohibendo  :  «  d'esporre  il  SSmo 
Sacramenlo  sotto  qualsivoglia  preteslo  o 
consuetudine  per  veruna  causa  grave,  ne 
per  inferrai,  senza  breve  ecc.  o  almeno  li- 
cenza  ecc.  ».    Quod  si  liberum  cuique  fo- 


ret  sub  praetextu  consuetudinis  aut  causae 
privatae,  quae  magnam  non  exigit  solemni- 
tatem,  Sacramentum  publice  exponere,  in- 
nuraeri  orirentur  abusus ;  el  forte  Expo- 
sitiones  fierent  sine  decenti  apparatu,  fre- 
quenter  nimis  et  cum  maximo  cultus  et 
Religionis  detrimento.  Quamobrem  non  ita 
faciles  esse  debent  Episcopi  in  elargiendo 
licentiara  cuique  petenti :  ad  ipsoruni  soli- 
citudinem  peiiinet  in  id  potissimum  incum- 
bere,  ut  et  rationabilis  interveniat  causa  et 
debito  consulatur  obsequio,  ne  Expositio  in- 
opporlune  fiat,  vel  necessaria  desideretur 
decentia. 

4.  Esset  hic  percontandi  locus  num  Ex- 
positionis  Sanctissimi  Sacramenli  frequentia 
magis  congruat,  quam  si  raro  fiat.  Quaestio 
haec  esl,  quae  adhuc  pendet  indecisa.  Ghri- 
stianus  Lupus  de  Sac  Processionibus  cap.  12, 
inter  eius  opera  lom.  11,  frequentiam  lau- 
dat,  quod  populura  abstrahat  a  spectaculis, 
olio  et  confabulationibus,  ad  virlulum  aclus 
excitet,  ad  Ecclesiam  convocet ;  et  templis 
ipsis,  veluti  dum  in  aula  Rex  sub  Throno 
palam  conspicitur,  raaiorem  conciliet  vene- 
ralionem.  Gontra  veroThiersius  lib.2,  cap.2, 
magis  convenire  existiraat,  quod  raro  fiat, 
quia  ex  frequentia  Sacrosancta  Mviteria 
vilescunt  el  imminuitur  Ghristianae  plebis 
devotio  ;  hinc  Iria  constituit,  scilicet  :  Pri- 
mum  haud  permittendum  unicuique,  ul  Eu- 
charistiae  Sacramenlum,  cum  lubet,  expo- 
nat,  sed  Pontificis  et  Episcoporum  in  hac  re 
sententiam  servandam.  Secundo  iuxta  Ec- 
clesiae  instituia  et  sapientura  virorura  opi- 
nionem  id  concedi  rarius  debere.  Tertio 
idipsum  per  octavam  Gorporis  Ghrisli  per- 
fici  solum  fas  esse,  vel  cum  gravissima  causa 
Religionis  aut  Reipublicae  id  postulet,  quae 
ab  Episcopo  diudicanda  est.  Theophilus  Rai- 
naudus  Heter.  tom.  15,  Ecclesiae  iudicio 
rera  esse  relinquendam  censet,  quamquam 
in  Thiersii  sentenliara  propendat.  Timen- 
dum  est,  inquit,  ne  maiestas  Mysterii  Fidei 
tam  crebra,  vel  eliam  assidua  eius  vulga- 
tione  deteratur,  nec  adeo  facile  percellat 
contuentium  oculos,  quara  si  infrequentius 
et  quod  fere  consequens  est,  maiori  cum 
apparalu  et  accuratione  proponeretur ;  et 
viderint  ii,  ad  quos  attinet,  quid  magis  in 
hac  re  sit  e  Dei  gloria  et  bono  animarum : 
nam  hic  meum  iudicium  interponere  con- 
sullum  non  forel.  Benedictus  XIV,  adhuc 
tamen  Gardinalis  et  Bononiae  Episcopus,  re- 
latis  horum  AucLorura  sententiis,  a  suo  abs- 
tinet  promendo  sensu,  inquiens:  «  Nos  sane 
negotio  implicari  nolumus,  quo  pars  utra- 


129  — 


que  nihil  aliud  contendil,  nisi  ut  cultus  Eu- 
charistiae  debitus  augeatur  »  Instit.  30,  n.  5, 
6,  7  et  8  ;  neque  voluit  hanc  dirimere  quae- 
stionem  ad  Petri  Cathedram  eveclus,  ut  pa- 
tet  ex  Gonslilutione  Accepimus  in  Civita- 
te  etc.  data  die  16  Aprilis  1746  :  Bullar. 
tora.  2,  pag.  31,  Edilionis  Romanae;  vide- 
tur  tamen  polius  adhaerere  sentenliae,  quae 
frequentiam  non  improbat,  dummodo  cum 
debita  reverentia  decenter  fiat,  quod  cu- 
rare  Episcoporum   esl. 

5.  Quis  autem  ego  sum,  qui  velim  in 
hac  me  ingereie  controversia?  Si  id  face- 
rem,  temerilatis  notam  non  effugerem.  Qua- 
mobrem,  quidquid  de  ea  sit,  vel  raro,  vel 
frequenter  fiat  Expositio  SSmi  Sacramenti, 
duo  tamen  certa  sunt.  Primum,  quod  fieri 
nullo  modo  debel,  nisi  permittente  Ordi- 
nario.  Secundura,  quod  non  licet,  nisi  de- 
centiae  satis  consultum  sit.  Unum  includil 
alterum  ;  nam  Ordinarii  locorum  licenliam 
non  debent  impertiri,  nisi  aut  cerli  sint, 
quod  debita  cura  reverentia  sacra  illa  fun- 
clio  peragatur,  aut  praescribanl  modura,  quo 
peragenda  sil,  quin  ab  eo  liceat  dedinare. 
Haec  duo  fortasse  in  ratione  habebat  B.  lo- 
seph  Maria  Gardinalis  Thoraasius  dura  con- 
sultus:  utrum  singulis  Dominicis  in  templo 
recens  excitato  sacram  exponendi  Euchari- 
stiam  morera  probaret?  respondit:  «Utrum 
sacra  Mysteria  per  singulos  Dominicos  dies 
palam  exponenda  sint,  serio  perpendi  de- 
bet,  antequam  deliberetur.  Id  enim  non 
semper  Deo  gloriam  affert  populoque  uti- 
litatem.  Nam,  ut  verbis  utar  Anlonii  Al- 
bergati  Sedis  Apostolicae  Nunlii  in  Belgio, 
multo  melius  est,  ut  non  ita  frequenter 
exponatur  et  tunc  cum  debita  reverenlia, 
quam  ut  frequentius  et  sine  debito  obse- 
quio  et  reverentiae  significatione  id  fiat  : 
apud  Benedictura  XIV  ibidem  ». 

6.  Dumraodo  tamen  omne  absit  irreve- 
rentiae  periculum  et  Ordinarii  locorum  se- 
dulo  invigilent,  nec  permittant  Sacramen- 
tum  publicae  venerationi  exponi,  nisi  id 
fiat  cum  debito  obsequio  et  reverenliae  si- 
gnificatione;  praesens  Ecclesiae  disciplina 
non  videtur  aliena  a  frequenti  Expositione 
indulgenda.  Sacra  Gongregatio,  quae  de 
Ecclesiasticis  Ritibus  ius  dicit,  cum  ab  Epi- 
scopo  Pisauri  rescivisset  ea  in  Givitate  in- 
valuisse  morem  exponendi  in  quolibet  die 
festivo  Sanctissimum  Eucharistiae  Sacramen- 
tum  in  omnibus  lam  Secularium,  quam  Re- 
gularium  Ecclesiis,  eo  dumtaxat  temporis 
spatio,  quo  fidelibus  benedictio  impertiatur, 
unde  fit,  ut  nec  ipsis  ad  commodum  tanti 


Sacramenti  venerationem  exponatur  ;  et  ex 
tara  multiplici  et  perfunctorio  benedictio- 
num  numero  oriatur  facile  confusio  et  de- 
votio  tepescat;  sub  die  2  Augusti  1692, 
non  absolute  inhibuit  frequentiam,  sed  mo- 
dum  abususque  damnavit:  ideo  statuit : 
«  Esse  committendum  (eidem  Episcopo)  ut 
talem  in  posterum  pro  su;i  prudentia  in 
Expositione  SSmi  Sacramenti  praescribat 
formam  ut  omnibus  praediclis  abusibus 
prospicialur  »  :  et  unum  solummodo  prae- 
ceplum  dedil :  dummodo  praedictas  bene- 
dictiones  de  nocte  fieri  expresse  prohibeat: 
quae  adiecta  exclusiva  conditio  magis  de- 
monstrat  quinam  esset  Sacrae  Gongrega- 
tionis  sensus  circa  frequenliam  (N.  1879). 

7.  Nostra  autem  Instructio  nihil  prorsus 
habet  de  frequentia.  Duas  tamen  praefatas 
conditiones  omnino  requirit,  ut  liceat  Sa- 
cramentum  exponi  :  auctoritalem  scilicet 
et  decenliam  ;  quae  duae  conditiones  sunt, 
quas,  quotquot  hac  de  re  scripserunt,  licet. 
in  contrarias  senteutias  quoad  frequentiam 
incedentes,  necessarias  omnino  esse  docue- 
runt ;  quod  et  ipsa  religio  actionis  plane 
suadet.  Quoad  primara,  e  medio  tollit  qual- 
sivoglia  pretesto  o  consuetudine  et  expres- 
sam  exigit  sciiplo  licenliam  ;  quoad  secun- 
dam,certum  praescribit  luminum  numerum, 
iubet  velari  Ostensorium  et,  ne  ultra  conces- 
sum  temporis  spatium  Expositio  protrahatur, 
omnino  vetat. 

8.  Quoad  autem  hasce  Expositiones  exlra 
Urbem  optandum  esset,  ut  omnes  Episcopi 
illam  semper  sequerentur  methodum,  quam 
lenuit  Benedictus  XIV,  dum  Bononiae  erat 
Episcopus;  et  exposuit  in  laudata  Inslitu- 
tione  30,  nunquam  satis  commendanda.  In- 
haerens  primum  iuris  dispositioni,  quae  ar- 
bitrarias  Expositiones  vetat,  inquit  num.  13: 
«  cumSacraEucharistia  absque  facullate  no- 
slra  et  publica  causa  exponi  nequeat ;  et 
cumEccIesiae  leges  populique  cultum  erga 
Divinum  Eucharistiae  Sacraraentum  integre 
tueri  maxime  optemus;  ideo  summopere 
commendamus  ac  probamus,  quod  in  hac 
Givitate  singulis  diebus  Eucharistia  publice 
in  aliquo  lemplo  colenda  exhibeatur  .... 
idque  satis  esse  ad  nostram  facultatem  de- 
claramus,  quod  Ecclesiarum  nomina,  in 
quibus  exponitur  Sacra  Eucharistia,  nostra 
auctoritale  in  lucem  proferantur  »;  et  n.  14: 
«  quod  si  Regulares  aut  Seculares  iis  diebus 
Sacram  Eucharisliam  exponere  velint,  qui 
in  eadera  tabella  minime  designantur,  pro 
re  gerenda  facultatem  a  Nobis  expostulent 
causamque  declarent  ».  Haec  ad  facultalem 


—  130  — 


perlinent  :  ad  decentiam  vero  num.  70, 
conditiones  enumerat  omnino  servandas,  ut 
Sacra  Eucharistia,  quo  par  est,  honore  ac 
religione  publice  coram  populo  exponatur, 
iuxta  ea,  quae  Romani  Ponlifices  et  Cie- 
mens  etiam  XII  praescripserunt.  Et  revera 
conditiones  islae  conformes  sunt  regulis  no- 
strae  Instructionis,  si  pauca  quaedam  exci- 
pias,  quae  essentialia  non  sunt,  nec  ubique 
servari  aeque  possunt.  Non  egosum,  qui  exi- 
stimem  ab  enumeratis  per  Benedictam  XIV 
conditionibus  nullibi  recedendum  esse  :  scio 
non  ubique  id  fieri  posse,  quod  fit  in  cultis 
Givitatibus,  quae  populo  abundant  et  opi- 
bus ;  ratio  habenda  esL  locorum,  temporum 
et  personarura.  Proplerea  si  quaedam  desit 
solemnilas,  satis  erit  quod  decentia  non 
deficiat;  quemadmodum,  dala  opportuni- 
tate,  monui  in  commentariis  ad  aliquas  ex 
praecedentibus  sanclionibus. 

9.  Satis  dixi  de  Exposilionibus  publicis. 
Verum  priusquam  ad  alia  progrediar,  adhuc 
unam  in  Instructione  esl,  quod  illustran- 
dum  videtur.  Percontabiiur  fortasse  quis: 
curnam  ceteras  inter  conditiones,  quae  de- 
cenliam  spectant,  illam  ponit  Instructio, 
quod  Sacramentum  exponalur  con  un  relo 
avantif  non  enim  distinguit  inter  casum  et 
casum,  sed  omnes  simul  Expositiones  com- 
prehendit,  fuori  deWordine  assegnato  nella 
lista  delle  quarant^ore.  Ut  verum  fatear, 
nulla  mihi  se  offert  idonea  ratio,  quae 
quamlibet  elirainet  dubilalionem  ;  dicam  ta- 
men  vestigium  fortasse  hoc  esse  veteris 
disciplinae.  Ante  Urb.ini  IV  lempora,  ut 
alias  notatum  fuit,  nondum  in  usu  erant 
vasa  monstrantia  :  et  aevo  S.  Caroli  Borro- 
maei  sacra  Hoslia  in  eleganli  pretioso  Ta- 
bernaculo  ad  modum  cilindri  elaborato  et 
in  pyramidis  formam  desinenle  includeba- 
tur  ;  Ostensorium,  quo  nunc  utimur,  ad  re- 
centiora  tempora  pertinet.  Docemur  insu- 
per  ex  eiusdem  Sancli  Antistitis  Instructione 
etiam  In  Exposilione  solemnissiraa  Quadra- 
ginta  Horarum  sacrum  illud  Tabernaculum 
non  in  Throno  sub  umbella,  sed  in  Altaris 
mensa  collocari  consuevisse,  ac  desuper 
velo,  quod  obumbraret,  sed  non  omnino 
tolleret  aspectum  Sacramenli,  imposito.  Ita 
factum  arbitror  ob  reverentiam  Sacramenti 
et  ad  devotionem  adstantium  conciliandam. 
Temporis  vero  successu,  invenlo  Ostensorio 
ad  modum  radiantis  sphaerae  moreque  in- 
ducto  illud  collocandi  in  eminentiori  Altaris 
parte  tamquam  in  Throno  sub  baldachino, 
in  desuetudinem  abiit  antiquus  usus  illud 
tegendi  oblongo  velo  in  Expositionibus  pu- 


blicis,  quae  fiebant  de  Superiorum  man- 
dato  ;  et  forte  etiam  in  solemnissimis  per 
octiduum  Festi  Corporis  Christi ;  sed  adhuc 
eumdem  usum  continuasse  in  aliis  Exposi- 
tionibus  publicis,  non  de  praecepto,  exi- 
stimo.  Ab  hac  distinctione  rationem  petiisse 
videtur  Instructio,  dum  iussit  velari  Osten- 
sorium  in  omnibus  Expositionibus,  praeter- 
quam  in  illa  pro  Oratione  Quadraginta  Ho- 
rarum.  Verum  id  quoque  paulatim  ac  sen- 
sim  sine  sensu  immutatum  est,  et  modo  ea 
viget  consuetudo,  quod  non  tegatur  velo 
Ostensorium,  nisi  in  casu,  quod  expositum 
sit  pro  privala  aliqua  necessitate  ;  et  quod 
initio  fuit  reverentiae  argumentum  ,  modo 
adhibetur  in  signum  tamquara  non  dubium, 
quod  expositio  non  fit  ex  Praesidura  man- 
dato  et  publica  causa,  sed  pro  aliquo  in- 
firmo  aut  alia  privata  necessilate  permit- 
titur.  Nemo  namque  est,  qui  non  sciat  fa- 
cile  esse  mutationibus  obnoxia,  quae  ad 
extrinsecam  disciplinam  pertinent  et  rituum 
subslantiam  non  laedunt.  Si  quis  aliara  ra- 
tionem  hac  validiorem  inveniat,  opinionem 
hanc  meam  libenter  repudiabo. 

10.  Aliquid  modo  addendum  superest 
de  Expositionibus  privatis.  Tales  sunt,  quae 
fiunt,  aperto  Tabernaculi  ostiolo,  patente 
velata  Pyxide.  Benedictus  XIV  in  saepe  lau- 
data  Inslructione  his  adnumerat  etiara  Ex- 
posiliones,  quae  fiunt  cum  Ostensorio  velato 
sub  umbella.  Agens  enim  de  exponenda 
privalim  Eucharistia,  cum  nullis  Fxclesiae 
legibus,  publica  causa  et  Episcopi  facultas 
necessario  requirantur,  rem  totam  ad  Prae- 
fectura  illius  Ecclesiae  reiicit,  ubi  vel  pro 
alicuius  aegiitudine  levanda,  vel  pro  ne- 
cessitale  ac  desiderio  alicuius  religiosi  viri, 
Sacra  Eucharislia  debet  exponi;  et  normam 
observandam  praescribit,  videlicet  :  ut  Eu- 
charisliae  Tabernaculum  solum  aperiatur  et 
Sacra  Pyxis  clausa  suoque  velamine  obtecta 
populi  ocalis  subiicialur,  vel  si  Eucharistia 
e  Tabernaculo  proferenda  sit,  Sphaera  inter 
Crystallum  inclusa  sub  umbella  statuatur.... 
Sphaera  tamen  velo  adoperla  ita  sit,  ut  Sa- 
crae  Hosliae  aspectus  impedialur  (Ibid. 
n.  16).  Videtur  taraen  iuxta  Instructionis 
sensus  secus  de  hoc  secundo  modo  sen- 
tiendum,  et  ad  publicas  Expositiones  per- 
tinere  illam,  quae  fit,  velato  Ostensorio, 
ex  causa  privata  ;  quandoquidem  praesens 
sanctio  opportunam  Praesidum  licentiam 
exigit,  velans  sine  ea  esporre  il  SSmo 
Sacramento  sotto  qualsivoglia  pretesto  o 
consuetudine  per  veruna  causa  grave,  ne 
per  infermi.    Verumtamen  parum  interest 


—  131 


hic  determinare  an  publica  dicenda  sit  Ex- 
positio,  quia  palam  in  Throno  Sacramcnlum 
exponitur  adorandum  ;  vel  privata,  quia  ex 
causa  privala  fit.  l^is  est  de  nomine  :  nobis 
suflBcit  quod  Romae  servanda  est  regula 
Instructionis ;  quamquam  forte  etiam  Bene- 
dictusXIV  cum  ea  convenit,  licet  generalem 
facultatem  Ecclesiarum  Praesidibus  elargia- 
tur;  tum  quia  ad  Homanum  morem  se  re- 
fert :  altera  vero  Romanae  Urbis  consuetu- 
dine  probatur :  tum  etiam  quia  eamdem 
permitlit,  apposita  conditione,  quod  cetera 
omnia  circum  apponantur,  de  quibus  ser- 
monem  inferius  instituemus.  Ubi  se  habet 
relative  ad  regulas,  quas  inferius  enumerat 
in  Expositionibus  publicis  omnino  servan- 
das.  Et  revera  expositio  cum  Ostensorio 
velalo  vix  differt  ab  altera,  quae  fit  cum 
Ostensorio  deteclo,  si  excipias  causam,  quam 
dat  privata  necessitas,  et  maiorem  mino- 
remque  solemnitatem. 

H.  Redacto  igilur  sermone  ad  Exposi- 
tiones  vere  privatas,  quae  fieri  possunt  sine 
Ordinarii  licentia;  certum  est  in  his  non 
licere  Pyxidem  ex  aperto  Tabernaculo  ex- 
trahere  et  benedictionem  populo  cum  ea 
impertiri.  Sacrae  Gongregationes  Episcopo- 
rum  el  Regularium,  Concilii  Tridentini  in- 
terprelum  et  Sacrorum  Rituum,  conformi 
sentenlia  expresse  iubent,  ne  Pyxis  e  Ta- 
bernaculo  extrahatur,  sed  velata  pateal  re- 
cluso  osliolo.  Si  quandocumque  privata  ex 
causa  Sacrosancta  Eucharistia  exponenda  vi- 
debilur,  a  Tabernaculo  nunquam  exlraha- 
tur^  sed  iu  Pyxide  velala,  in  aperto  eius- 
dem  Tabernaculi  osliolo,  cum  assistentia 
alicuius  Sacerdotis  Stola  et  superpelliceo 
induti,  et  cum  sex  saltem  luminibus  cereis 
collocetur.  Ita  Gongregalio  Episcoporum  ei 
Regularium  9  Decembris  1602 :  et  Sacra 
Congregatio  Concilii  sub  die  17  Augu- 
sli  1630:  Non  licet  Regularibus,  eliam  in 
propriis  Ecclesiis,  SSmum  Eucharistiae  Sa- 
cramenlum  publice  venerandum  exponere, 
nisi  ex  causa  publica,  quae  probata  sit  ab 
Ordinario  :  ex  causa  autem  privata  possunt, 
dummodo  Sacramentum  e  Tabernaculo  non 
exlrahatur  et  sit  velatum  ita  ut  ipsa  sacra 
Hoslia  videri  non  possit.  Gonsonanl  alia 
eiusdem  Gongregationis  Decreta  die  28  Fe- 
bruarii  1654,  et  14  Aprilis  1674.  Et  Sacra 
Rituum  Gongregalio  servari  Decreta  aliqua 
super  hoc  edita  mandavit ;  scilicet  :  «  Non 
licere  Regularibus,  etiam  in  eorum  propriis 
Ecclesiis,  SSmum  Eucharistiae  Sacramenlum 
palam  adorandum  exponere  nisi  ex  causa 
publica,  quae  probata  sit  ab  Ordinario  ;  ex 


causa  vero  privata,  licere,  dummodo  non 
extrahatur  a  Tabernaculo  et  maneat  vela- 
tum,  ita  ut  Hostia  videri  non  possit  ».  Quae 
duae  conditiones  expressae  necessario  se- 
cumferunt  aliam,  etsi  non  declaratam  ver- 
bis,  quod  videlicet  nequeat  populus  cum 
Sacramenti  sic  private  expositi  benedictione 
dimitti. 

12.  Ne  quis  sit,  qui  secum  reputei  De- 
creta  huiusmodi  vel  solos  Regulares  affi- 
cere,  vel  conlraria  consueludine  obsole- 
visse.  Gontroversiam  hanc  dirimit  sapien- 
tissimus  Pontifex  Benediclus  XIV  in  Epi- 
stola  data  ad  Gardinalem  Urbis  Vicarium 
die  27  lulii  1755,  occasione  qua  prius  qui- 
dam  Sacerdos,  ad  compescendum  incen- 
dium  in  viciniis  excitatum,  convocalo  ad 
Ecclesiam  populo  aeris  campani  gravi  so- 
nitu,  Sacra  Pyxide  e  Tabernaculo  exlracla, 
benedictionem  cum  illa  super  populum  e 
conspectu  incendii  fuit  impertilus.  Siqui- 
dem  §  13  haec  habet:  *  Adiecit  et  illud 
Ecclesia,  quod  si  privata  lantum  et  non 
publica  causa  subsit,  Sacramentum  expona- 
tur,  ila  lamen,  ut  reserato  Tabernaculo, 
inde  Sacrum  Ghristi  Gorpus  minime  edu- 
calur,  sed  vel  Sacra  Pyxide  sit  inclusum, 
aut  velo  obtectum,  ita  ut  videri  non  possii; 
quemadmodum  deprehendilur  ex  iteratis 
conformibus  Decretis  edilis  a  Congregatio- 
nibus  Urbis  et  per  Summos  Pontifices  pro- 
batis:  quos  omnes  collegimus  ipsi,  cum 
Bononiae  essemus  in  una  ex  nostris  Insti- 
lutionibus  »  (quae  est  30  saepe  laudata). 
Itaque  si  Ponlifex  Summus  ad  Ecclesiae 
inslitutum  se  refert,  si  casus  qui  dederat 
scribenti  occasionem,  acciderat  non  in  ali- 
qua  Regularium  Ecclesia,  verum  in  Secu- 
lari  et  Gollegiata,  scilicet  S.  Nicolai  in  car- 
cere  Tulliano  ;  recte  consequitur,  legem  de 
non  extrahenda  Pyxide  non  limitari  ad  solos 
Regulares,  sed  ad  quoscumque  etiam  Secu- 
lares  extendi.  Igitur  si  ex  Ecclesiae  insli- 
tuto,  ex  Decretorum  praescripto,  in  Expo- 
sitione  privala,  pro  qua  non  requirilur  spe- 
cialis  Ordinarii  facultas,  Pyxis  e  Tabernaculo 
educenda  non  est ;  quisque  videt  planeque 
intelligit  vetitum  esse  in  his  privatis  Ex- 
positionibus  popuhim  cum  Sacramento  be- 
nedicere.  Ita  propterea  concludit  laudatus 
Pontifex  :  «  Si  aulem  Sacramenlum  non 
debet  a  Tabernaculo  educi :  facile  intelli- 
gitur  in  designatis  casibus  non  esse  illud 
efferendum....  et  cum  eodem  benedictio- 
uem  impertiendam  ».  Integra  legenda  est 
praefata  Epistola,  in  qua  spartam  hanc  Pon- 
tifex  sapientissimus  mirifice   illuslrat. 


—"132  — 


13.  Verumtamen  Gavalerius  licitam  esse 
arbitralur  Expositionem  etiam  privatam  cum 
Pyxide  velata  in  ihrono,  ac  proinde  eamdem 
posse  8  Tabernaculo  educi.  Innilitur  ipse 
Decreto  Gongregalionis  Episcoporum  el  Re- 
gularium  anni  1598,  quo  permillitur  huius- 
modi  privata  Expositio,  dummodo  Sacra- 
mentum  «  non  exponatur  detectum,  sed 
ostiolo  Tabernaculi  aperto,  aut  ad  summum 
in  Pyxide  velala  ».  Sic  enim  ait  (tom.  4, 
cap.  7,  Decrel.  8,  num.  3) :  «  Expositio  pri- 
vata,  si  modo  laudata  Decreta  atlendantur 
(scilicet  annorum  1602,  1630)  ila  debet 
fieri,  ut  numquam  Sacramentum  extrahen- 
dum  sit  e  Tabernaculo ,  sed  media  Pyxide 
in  ostiolo  Tabernaculi  aperlo  :  praesens  ta- 
men  sanctio  reapse  indulgel  eamdem  eliam 
fieri  in  ihrono  cum  Pyxide  velata  ;  cum 
enim  statual  Expositionem  privatam  fa- 
ciendam  esse  cum  Sacramenlo  velato  in 
osliolo  Tabernaculi  aperlo  el  mox  subdat: 
aut  ad  summum  in  Pyxide  velata;  pro- 
fecto  novam  ponil  dispositionem,  per  quam 
cavetur  e  Tabernaculo  Sacram  Eucharistiam 
extrahi  item  posse  et  super  Throno  collo- 
cari,  in  Pyxide  tamen  solummodo  velata  ». 
Adhaeret  Tetamus  inAppend.  ad  Diar.  Givil. 
et  Ecclesiaslic.  cap.  3,  art.  1,  num.  2.  Op. 
pido  tamen  uterque  fallitur.  Forte  neuter 
adverlit  Decreta,  quae  secus  disponunl,  illo 
anni  1598  esse  posleriora.  Eslo  enim  a  Sa- 
cra  Gongregaiione  Episcoporum  et  Regula- 
rium  anni  1598,  vel  modum  ulrumque 
fuisse  permissum,  vel  satis  clare  non  fuisse 
dispositum:  cerle  tamen  iterum  iterumque 
ad  examen  revocala  quaestione  annis  160^ 
et  1630,  id  declaralum  fuit,  quod  forte  erat 
ambiguum  ;  el  aller  tanlummodo  ex  prae- 
falis  modis  probatus  sub  conditione  ex- 
pressa,  dummodo  Sacramentum  non  extra- 
hatur  a  Tabernaculo:  nunquam  extraha- 
tur.  Quibus  adstipulatur  recentius  Decre- 
tum  supralaudatae  Sacrae  Riluum  Gongre- 
gationis,  quod  Gavalerius  dissimulat.  Porro 
explorati  iuris  est  posteriora  Decreta  prio- 
ribus  derogare.  Qua  igitur  veritate  asserere 
polerant  cl.  Scriptores  per  Decrelum  anni 
1598  poni  novam  dispositionem  ;  cum  po- 
lius  dicere  debuissent  per  dispositionem 
posteriorum  ann.  160^2,  1630,  1642  etc, 
id  fuisse  emendatum,  quod  minus  recte, 
vel  non  satis  clare  in  Decrelo  anni  1598 
habebalur  expressum? 

14.  Quoniam  vero  in  altero  ex  praefatis 
Decretis  legitur  :  a  Tabernaculo  nunquam 
extrahatur,  dictio  illa  nunquam  angit  Ga- 
valerium  (ibidem  Decret.  9)  qui  propterea 


fateri  cogitur  eamdem  seorsim  spectalam 
ita  esse  accipiendam,  ut  absolutafn  negati- 
vam  importet ;  et  nullo  tempore,  nulla  ex 
causa,  nulla  occasione  modum  alterum  te- 
neri  posse  significet:  ne  tamen  ab  opi- 
nione  sua  recedere  videatur,  simulque  con- 
ciliet  disiunctivam,  quam  exhibet  Decretum 
anni  1598,  late  magis  interpretandum  vult 
dictionem  illam  pro  non,  iia  ut  viam  alicui 
limilationi  non  praecludat.  Quae  aulem  sit 
vis  arbitrariae  huius  interpielationis,  inqui- 
rere  non  est  opus.  Si  Grammaticos  appel- 
lare  vellem,  inveniretur  forte  nemo,  qui 
ei  plauderet  ac  mecum  non  conveniret, 
quod  in  hoc  casu  dictio  nunquam  in  suo 
proprio  et  genuino  sensu  accepta  et  a  con- 
textu  non  divulsa,  nil  aliud  significare  po- 
tesl.  nisi  :  nullo  casu,  nullo  tempore,  nulla 
occasione,  nullius  arbitrio.  Quid  tamen 
prodest  in  hac  inani  quaeslione  de  unius 
verbi  significatione  immorari,  dum  certum 
est  posteriora  Decreta,  quae  Ecclesiae  in- 
stilulo  et  universali  maiorum  praecipue 
Ecclesiarum  praxi  sunt  conformia,  priori- 
bus  derogare?  Quamobrem  improbanda  vi- 
detur  illorum  licenlia,  qui  sibi  ius  arrogant, 
qualibet  ex  privala  causa,  vel  etiam  uno 
devolionis  motivo,  extrahendi  a  Taberna- 
culo  velatam  Pyxidem,  ut  cum  ea  benedi- 
ctionem  populo  impertiantur.  Abusus  cerle 
intolerabilis  et  omnino  eliminandus.  Si  hoc 
fieri  nequeat,  ne  pusillis  detur  offensionis 
occasio,  certis  tamen  legibus  cohibendus 
erit  et  intra  quosdam  confines  continendus; 
quia,  si  id  in  arbitrio  relinquatur,  multa 
venient  incommoda  cum  non  levi  religionis 
et  cultus  delrimento. 

15.  Quatenus  vero  non  omnino  receden- 
dum  esse  quis  vellet  a  Decreto  anni  1598, 
quo  iuxta  Cavalerii  opinionem,  permitti  vi- 
detur  Sacrae  velatae  Pyxidis  exlractio  et 
extra  Tabernaculum  expositio;  esset  eadem 
collocanda  in  throno  sub  umbella,  quem- 
admodum  fit,  dum  Sacramentum  exponitur 
in  Ostensorio  velato.  Hoc  tamen  vetitum 
omnino  est,  utpote  admissis  rilibus  et  Ro- 
manae  Ecclesiae  consuetudinibus  repugnans. 
Audiendus  Benedictus  XIV  in  laudata  In- 
structione  30,  num.  16  :  «  Penitus  interdi- 
citur  Sacram  Pyxidem  ob  privatam  causam 
extra  Tabernaculum  efferri,  ac  velatam  sub 
umbella  coUocari  ;  cum  nullum  huius  ritus 
vestigium  apud  Scriptores  nullaque  Sedis 
Apostolicae  consuetudo  deprehendatur  , 
quam  sequi  oninino  debemus  ».  Igitur  si 
Sacra  Pyxis  in  throno  non  est  collocanda; 
nec  erit   extra    Tabernaculum   exponenda. 


Quamobrem  firmum  immotnmque  stat,  quod 
ex.  causa  privata  non  licet  e  Tabernaculo 
educere  Sacram  Pyx.ideni  ac  proinde  nec 
cum  eadem  benedictionem  populo  imper- 
tiri. 

16.  Haec  est  regula,  haec  Apostolicae 
Sedis  consuetudo  pluribus  Sacrarum  Gon- 
gregalionum  decisionibus  roborata.  Atlaraen 
obiicies:  non  deesse  pios  quosdam,  nec 
omnino  indoctos  viros,  qui  mordicus  susti- 
nent  etiam  in  Expositione  privata  populum 
cum  Sacramento  Pyxide  incluso  esse  bene- 
dicendum  ;  imo  et  facto  comprobare  hi 
nituntur,  quod  perperam  opinantur.  Quas 
afferunt  ipsi  rationes,  sunt  :  1.  Quia  Rituale 
Romanum  iubet  benedici  infirmum  et  po- 
pulum  in  delatione  Viatici,  si  supersit  in 
Pyxide  aliqua  particula  ;  et  idcirco  ad  Ec- 
clesiam  regressus  fiat.  2.  Quia  in  quamplu- 
rimis  Urbis  Ecclesiis  ea  invaluit  consuetudo. 
3.  Quia  eadem  nonnihil  confert  ad  pietatem 
fovendam.  4.  Quia  Benediclus  XIV,  licet 
hanc  consuetudinem  sacris  ritibus  et  ab 
Ecclesiae  moribus  alienam  dicat,  excipit 
nihilominus  casum,  quod  forte  aliquis  ma- 
ximae  dignitatis  vir  quemadmodum  Rex 
aut  Regina,  pietatis  causa,  eam  benedictio- 
nem  expeteret.  5.  Demum ,  quia  idem 
Pontifex,  cum  adhuc  Episcopus  et  Gardi- 
naiis  essei,  facto  suo  ab  ea,  quam  firma- 
verat,  sententia  recessit,  indulgendo  quod 
semel  in  die  posset  populus  cum  Sacra- 
mento  in  Pyxide  velata  benedici  :  non  indis- 
criminatim  in  omnibus,  verum  in  aliquibus 
Ecclesiis,  quibus  longaeva  favebat  consue- 
tudo.  Si  bene  sentio,  hae  similesque  ratio- 
nes  ad  tuendam  eorum  sententiara  minime 
prosunt,  ut  mox  ostendam. 

17.  Non  valet  prima  ex  Rubrica  Ritualis 
desumpta.  Hoc  unum  ad  ponendum  discri- 
men  salis  esse  videtur,  quod  si  deferendum 
sit  Viaticum  ad  infirmos,  Sacra  Pyxis  e  Ta- 
bernaculo  necessario  educenda  est.  Decet 
proinde  ac  maxime  convenit,  ut  Sacerdos, 
priusquam  recedat  ab  infirmi  cubiculo,  cum 
Sacramento  eum  benedicat,  quod  et  faciat 
erga  populum  in  Ecclesia  ,  priusquam  Sa- 
cramentura  in  Tabernaculo  recondat.  Sed 
non  eadem  est  ratio  in  simplici  Expositione 
privata,  in  qua  iuxla  laudata  Decreta,  nequit 
Sacra  Pyxis  e  Tabernaculo  educi,  neque  ulla 
urget  necessitas  ut  educatur.  Verum  qui 
ea  se  ratione  tueri  posse  arbitrantur,  res 
inter  se  omnino  diversas  mire  confundunt. 
Non  enim  hic  quaestio  est :  num  liceat  po- 
pulum  benedicere  cum  velata  Pyxide,  quod 
nemo  negat,  dummodo  id  tiat  vel  ex  legis 


133  — 

praescripto,  vel  permittente  Ordinario  ;  sed 
alia  longe  diversa,  scilicet;  num  sit  in  pri- 
vatorum  arbitrio  vel  ex  causa  devotionis  et 
pietatis,  vel  pro  infirmo,  aut  pro  alia  par- 
ticulari  necessitate,  nedum  exponere  intus 
apertum  Tabernaculum  velatam  Pyxidem, 
verum  eiiam  hanc  educere  ad  populum 
cum  benedictione  dimittendum.  Haec  quae- 
stio  est,  quam  ipsa  lex  dirirait.  Eadem 
actio,  quae  in  aliqua  circumstantia  nedum 
permittitur,  sed  est  etiam  in  praecepto,  in 
alia  prorsus  diversa  circumstantia  ex  eodem 
iure  interdicitur.  Sit  equidem  in  se  spe- 
ctata,  nedum  licita,  sed  multa  etiara  digna 
commendatione ;  non  erit  amplius  in  arbi- 
trio,  si  in  quibusbam  circumstantiis  eam 
lex  vetet.  Ilaque  laudabile  raultum  et  ra- 
tionabile  est  benedicere  populum  cum  Sa- 
craraento.  Si  haec  una  spectetur  actio,  eam 
licitam  esse  quis  inficiabitur?  Sed  non 
orania,  quae  in  se  bona  et  sancta  sunt,  ut 
pro  lubilu  seraper  fiant,  quia  aliquando  lex 
fieri  iubet,  laudabile  et  rationabile  est.  Ec- 
clesiae  regulae  servandae  sunt,  quibus  cer- 
tus  ordo  opportune  traditur  in  sacris  fun- 
ctionibus  obeundis  oranino  tenendus.  Si 
quis  ab  hisce  regulis  suo  arbitratu,  devo- 
tionis  et  pietatis  praetextu,  declinat,  reus 
violatae  legis  efficitur.  Sed  nimis  fortasse 
imraoratus  sura  in  re,  quae  probatione  non 
indiget. 

18.  Hinc,  ut  ad  secundum  progrediar, 
si  mos  in  aliquibus  Urbis  Ecclesiis  inductus 
privato  horainum  studio,  quin  publica  ac- 
cesserit  auctoritas,  obtinuisse  fertur  ;  quis 
non  illum  illicitum,  irrationabile  minime- 
que  laudandura  dixerit?  Quae  quidera  cen- 
surae  non  in  ipsam  feruntur  actionem,  quae 
sancta  est,  verum  in  agentes,  adversus  quos 
leges  urgent,  dum  vetant  ac  expresse  no- 
lunt  ut  fiat ;  iubendo  ne  Sacra  Pyxis  e 
Tabernaculo  extrahatur  :  «  cum  novi  ritus, 
inconsulta  Sede  Apostolica ,  permitti  ne- 
queant,  licet  pietatis  aliqua  causa  adduca- 
tur  »  ut  ad  rem  ait  laudatus  Pontifex  d. 
Inst.  30,  num.  23.  Ideo  enim  Rituales  Li- 
bri  edili  sunt,  «  ut  ea,  quae  ex  anliquis  Ga- 
iholicae  Ecclesiae  institutis  ....  ritibus  ac 
Gaereraoniis  praescribuntur,  ea,  qua  par 
est,  diligentia  ac  religione  custodiantur  et 
ubique  fideliter  serventur  »  :  ut  legitur  in 
Rituali  Romano  tit.  1  :  et  novissime  Bene- 
dictusXIII  inGoncil.  Roman.  tit.  15,  cap.  1, 
expresse  iubet,  ut  non  pro  libito  inventi 
et  irrationabiliter  inducti,  sed  recepti  et 
approbati  Gatholicae  Ecclesiae  ritus,  qui,  in 
minimis  etiam  sine  peccato  negligi,  omitti 


134  — 


vel  mutari  haud  possunt,  peculiari  studio 
ac  diligentia  serventur.  Quamobrem  Epi- 
scopis  districte    praecipimus,    ul    conlraria 

omnia  quae irrepsisse  compererint, 

detestabiles  tamquam  abusus  et  corruptelas 
prohibeant  et  omnino  studeant  amovere.... ; 
cum  non  quod  (it  ,  sed  quod  fieri  debet, 
sit  attendendum  :  et  regula  est  non  cantari, 
nisi  quod  legitur  esse  cantandum. 

19.  Quamquam  huiiismodi  mos  quoad 
Urbem,  antiquus  certe  non  est  et  ad  re- 
cenlissima  tempora  referendus.  Testem  ap- 
pello,  quo  nemo  praestantior.  Is  est  Bene- 
dictus  XIV,  qui  in  laiid.  Institutione  ibidem 
damnans  morem,  quem  obtinuisse  depre- 
hendit  Bononiae,  ubi  pluries  eadem  die 
benedictio  cum  Sacra  Pyxide  populo,  im- 
pertiri  solebat,  ita  prosequitur :  «  Nullum 
de  hoc  rilu  documentum  deprehendiraus... 
ne  Roraae  quidem,  quae  sacrorum  rituum 
Magistra  merito  appellatur,  id  fieri  consue- 
vit,  nisi  forte  maximae  dignitatis  vir,  quem- 
admodum  Rex  aut  Regina,  pietatis  causa, 
eam  benedictionem  expeleret.  Quamquam 
nos  plusquam  viginti  annis  Sacrae  Riluum 
Congregationi  adfuimus,  tamen  a  praecipuo 
eiusdem  Ministro  consilium  super  hac  re 
poscere  non  praetermisimus,  qui  hanc  con- 
suetudinem  omnino  interdicendam  respon- 
dit  etc.  ».  Nondnm  igitur  ea  tunc  consue- 
tudo  invaluerat;  sed  nec  inducta  est  postea, 
tempore  scilicet,  quo  ipse  in  Petri  Gaihedra 
sedit,  ut  plane  consequitur  ex  laudata  eius 
Epistola,  quae  data  fuit  anno  1755,  prae- 
sertim  vero  ex  verbis,  quae  recitavimus 
supra  num.  12.  Secus  enim,  si  ad  eius 
aures  pervenisset,  quod  in  aliquibus  Urbis 
Ecclesiis  id  fieret,  quod  per  Decreta  Sa- 
crarum  Congregalionum,  a  Summis  Ponii- 
ficibus  probata,  erat  omnino  velitum,  coer- 
ceri  Rectorum  licentiam  demandasset.  Ipse 
enim  est,  qui  fretus  Concilii  Tridentini  Ca- 
none  13,  sess.  7,  de  Sacrament.  in  genere 
dixerat.  ibidem  §  12:  «  Neque  enim  fas 
cuique  esse  debet  privata  auctoritate,  vel 
ex  verae  etiam  devotionis  zelique  affectu 
novum  ritum  inducere  .  .  .  et  quoties  ali- 
quem  ritum  eiusmodi  induci  contingil,  etsi 
nihil  continentem  pietati  et  religioni  oppo- 
situm,  Aposlolica  Sedes  eumdem  ipsum  in- 
terdicere  non  dubitavit  ex  quibusdam  ex- 
trinsecis  circumslantiis  nullatenus  praevisis, 
vel  neglectis  ab  eo  qui  ritum  invexit  ». 
Et  ideo  ipse  reprobavit  factum  Sacerdotis, 
qui  zelo  ac  pietate  molus,  non  se  conlinuit 
intra  ecclesiaslicarura  legum  confines,  sed 
Sacram  Pyxidem  e  Tabernaculo  exlraxil  et 


e  conspectu  incendii  benedictionem  populo 
fuit  impertitus:  in  eum  non  animadverten- 
dum  iussit,  excusando  intentionem  ;  ne  ta- 
men  exemplum  ad  similia  viam  panderet, 
mandavit  Cardinali  Urbis  Vicario,  ut  pecu- 
liari  edicto  provideret  ne  quid  simile  in 
posterura  fieret:  «  cum  haud  iustum  et 
aequum  sit,  ut,  quae  sunt  minus  recte  ge- 
sta,  conniventia  invalescant,  iteratisque  acti- 
bus  quamdam  veluti  legitimae  spectabilis- 
que  consuetudinis  speciem  obtineant  ».  Ibi- 
dem  §  27. 

20.  Si  qua  igitur  consuetudo  in  quibus- 
dam  Urbis  Ecclesiis  inducta  est,  ea  certe 
posterior  est  aevo  Benedicti  XIV  et  ad  finera 
seculi  decimi  octavi  amandanda.  Quod  si 
velis  eamdera  initium  iam  anle  habuisse  in 
una  alterave  Ecclesia;  fateberis  etiam  pri- 
vatorum  arbitratu  et  sludio,  insciis  Praesi- 
dibus ,  clanculum  in  aliqua  ex  rainoribus 
Ecclesiis  incepisse;  et  postea,  ut  saepenu- 
mero  accidit  in  rebus  quae  sub  pietatis 
specie  populum  alliciunt,  sensim  sine  sensu 
ad  alias  propagatum  fuisse.  Quamobrem, 
seclusa  lege  quae  eam  prohibet,  nec  ob- 
tinere  possel  vim  illam,  quam  iramemo- 
rabilibus,  dummodo  quaedara  conditiones 
concurrant,  iura  concedunt.  Abusus  esi, 
qui  facile  induci  poluit  simul  ac  aliqui  ex 
eorum  numero,  qui  pietatem  consulunt, 
non  legem,  sibi  ^persuaserint  se  honorem 
Deo  reddituros.  Quum  enim,  ut  notatum 
iam  fuil,  pro  Expositione  privata  Ecclesia- 
stici  Praesulis  licentia  necessaria  non  sit; 
facile  est  ut  paulatim  transvectis  terminis 
liberae  facultatis,  ad  ea  transitus  fiat,  quae 
a  lege  non  permittuntur,  quin  ad  aures  Su- 
perioris  id  pervenial.  Non  valet  argumen- 
lum :  non  obstante  lege  velante,  in  Urbe 
fit  ;  ergo  licet  et  fieri  potest.  Probandum 
primura  est,  quod  legitirae  fiat,  quod  non 
privata  auctontate  fiai,  aut  saltem,  quod 
consuetudo  eas  habeat  conditiones,  ut  legi 
scriptae  valeat  derogare.  At  legitimum  illud 
non  est,  quod  licet  esset  ceteroquin  lauda- 
bile,  arbitrarie  tamen  a  privatis  contra  le- 
gem  fit ;  nec  proinde  eam  inducere  potest 
consuetudinem  ,  quae  nullo  infecta  vitio 
vere  rationabilis  sit  et  tuto  sine  formidine 
reiinenda  ;  nam,  ut  habet  Textus  in  Cap. 
Eiit  autem,  dist.  4,  consmtudo,  deficiente 
ratione,  est  omnino  extirpanda. 

21.  Nec  valet  effugiura,  quod  huius- 
modi  consuetudo  nonnihil  confert  ad  fo- 
vendam  pietatem.  Ita  sit.  Quid  tum  postea? 
erit  ne  ergo  hac  de  causa  in  privatorum 
arbilrio  a  prudentissimis   illis    sanctissimis- 


135 


que  legibus  recedere,  quas  Ecclesia  mature 
consliluit  pro  sacris  functionibus  rite  de- 
centerque  obeundis  ?  Absit  ut  quis  iia  se- 
cum  reputet  :  nam,  ut  verbis  utar  Bissi 
litt.  R.  num.  90,  §  !2  :  «  maior  devotio  ap- 
paret  in  observandis  iis,  quae  praecipiuntur, 
quam  privata  auctoritate  pervertere  ordi- 
nem  sanctissime  traditum  ».  Verumtamen 
longe  a  veritate  aberrant,  qui  censent  istius- 
modi  morem  multum  conferre  ad  pietatem 
fovendam.  Tantum  hoc  distat  a  vero,  ut 
imo  potius  timendum  sit,  quod,  deficiente 
extrinseco  illo  apparatu  ad  decentiam  cora- 
posito,  qui'  ad  conciliandam  reverentiam 
sacris  functionibus  est  apprime  necessarius, 
pietas  decrescat  et  non  supersit,  nisi  quae- 
dam  pietatis  umbra.  Gerlum  quippe  est, 
quod  si  privatorum  arbitrio  daretur  in  Ec- 
ciesiae  functionibus  novas  actiones  novos- 
que  inducere  ritus,  propterea  quod  no- 
vae  actiones  novique  ritus  idonei  videntur 
ad  fovendam  pietatem  devotionemque  ex- 
citandam ;  innumera  venirent  incommoda 
cum  maximo  religionis  et  cultus  detri- 
mento.  Finge,  quod  Ecclesiarum  Modera- 
toribus  et  Sacristis,  ut  licet  private  expo- 
nere  Sacram  Pyxidem,  aperto  Tabernaculo, 
liceat  etiam  populum  cum  eadem  benedi- 
cere,  quoties  libuerit;  quis  non  videt  abu- 
sus,  qui  sensim  sine  sensu  orirentur  ?  Sola 
frequentia  in  privatorum  arbilrio  posita, 
nulla  coercita  lege,  abusus  esl,  quem  pro- 
inde  Benedictus  XIV  adhuc  Gardinalis  ab 
Ecclesiis  suae  Dioecesis  eliminandum  duxit. 
Ex  hoc  tamen  sequerentur  alii  mullo  gra- 
viores.  Facile  esset  adinvenire  nonnullos 
forte  pios,  sed  in  Sacrorum  Rituum  scientia 
minime  versatos,  qui  qualibet  ex  causa, 
qualibet  occasione,  ad  cuiuslibet  instantiam, 
fas  sibi  crederent  Tabernaculum  aperire  ei, 
vix  lecta  oratione,  Pyxidem  extiahere  et 
populum  benedicere,  sine  Ministris,  sine 
sufficienti  luminum  copia,  sine  thure,  verbo 
dicam,  sine  ulla  decentia.  Id  autem  evenire 
posset  quinquies,  septies,  decies  et  amplius 
etiam  in  die.  Id  si  fieret,  dignum  forte  vi- 
derelur  plebeculae,  foemellis  ac  iis  omni- 
bus  qui  non  sapiunt :  verum  hominibus 
vera  pietate  praedictis  et  sacris  scientiis  ex- 
cuUis  offensionem  afferret  et  scandalum  ; 
imo  incredulis  et  religionis  osoribus  Sacra 
nostrae  Fidei  Mysteria  irridendi  occasionem 
praeberet.  Ne  talia  acciderent  et  consultum 
decentiae  foret,  iure  merito  ecclesiasticae 
leges  statuerunt,  ut  quamvis  in  Ecclesiarum 
raoderatorum  arbitrio  sit  Expositio  privala; 
hoc  tamen  arbilrium  quibusdam  sit  circum- 


scriptum  iimitibus ;  nec,  sub  pielatis  prae- 
textu,  negligi  possunt  appositae  condilio- 
nes,  quae  sunl,  ut  Sacra  Pyxis  e  Taberna- 
culo  non  extrahatur,  ut  sex  saltem  luceanl 
faces  et  aliquis  Sacerdos  superpelliceo  et 
Stola    indutus   conlinuo  Orationi  incumbat. 

22.  Equidem  BenedictusXIV  excipitca- 
sum,  quod  forte  magnae  dignitatis  vir,  ut 
Rex  aut  Regina  eam  benedictionem  expe- 
teret.  Hac  posita  exceptione,  quis  arbitra- 
bitur  (ut  ego  non  semel  audivi)  per  eam- 
dem  confirmari  et  licitum  haberi  ritum  be- 
nedicendi  cum  Sacra  Pyxide  in  Expositione 
privata  ;  quia  si  huiusmodi  ritus  tanti  Sa- 
cramenli  maiestati  non  conveniret,  aut  ab 
ecclesiasticis  legibus  penilus  esset  interdi- 
ctus,  nec,  summis  Principibus  poscentibus, 
permitteretur?  Ita  ne  vero?  Si  huiusmodi 
argumentandi  ratio  valeret,  quaeque  pro  lu- 
bitu  possent  ad  actum  deduci,  quia  in  se 
speclata  bona  et  licita  sunt,  etsi  in  quibus- 
dam  circumstantiis  legibus  interdicla,  quo 
nil  fingi  potest  rectae  rationi  magis  repu- 
gnans.  Posset  hinc  (ne  ab  eo,  quod  nostri 
instituti  est,  discedamus)  publice  etiam  Sa- 
cramentum  exponi,  non  petita  Presidum  ve- 
nia,  quia  Sanctissimi  Sacramenti  Expositio 
in  se  spectata  bona  et  licita  est,  pietatem 
fovet  et  excilat  fidelium  mentes  ad  maxi- 
mura  religionis  el  caritatis  Myslerium  re- 
colendura;  nec  taraen  haec  ratio  prodest, 
quia  lex  iubet  ne  fiat,  nisi  cura  ecclesia- 
stici  Praesulis  licentia. 

23.  Hinc  praeterquamquod  axioma  iu- 
ris  est,  quod  exceptio  firmat  regulam  in 
contrarium ;  praeterquamquod  etiam  erronea 
est  ratio  in  hac  facti  specie  ab  exceptione' 
petita  ;  id  profecto  fingitur  quod  in  quae- 
stione  non  est,  ut  illud  firraetur  quod  ec- 
clesiasticis  legibus  repugnat.  Non  enira  il- 
licitum  dicimus  benedicere  populum  cum 
Sacra  Pyxide,  si  actio  ipsa  seorsira  a  lege 
in  se  spectetur  :  secus  enim  corrigenda  es- 
set  rubrica  Ritualis  de  comraunione  infir- 
morura:  non  licere  contendimus  in  Expo- 
sitione  privata,  quia  lex  est  ne  fial.  Nonne 
liberum  Ecclesiae  est  admissos  probatosque 
usus  ad  praecavenda  mala  et  impediendos 
abusus  in  quibusdam  circumstantiis  inter- 
dicere,  quos  et  perraittit  et  etiara  iubet  in 
aliis,  in  quibus  non  eadem  obversantur  in- 
commoda?  Licet  propterea  raagno  Principi 
postulanti  benedictionem  cum  Pyxide  satis- 
facere,  quia  Ecclesia  id  indulget :  non  licet 
in  Expositionibus,  quae  pro  causa  privata 
raoderatorum  Ecclesiarum  arbitrio  fieri  per- 
miltuntur,  quia  eadem  Ecclesia    id    prohi- 


136  — 


bet ;  etsi  in  utroque  casu  actio  in  se  spe- 
ctata  licita  et  sancta  sit.  Siquidem  in  primo 
casu,  qui  rarissime  evenire  potest,  nihil  est 
timendum,  quod  religionem  et  necessariara 
decentiam  laedat ;  non  ita  in  allero,  quia  in 
privatorum  arbitrio  non  est  relinquenda  actio 
ceteroqui  sanctissima,  ne  exinde  orianlur 
mala,  abusus,  incommoda,  quae  supra  com- 
memoravimus.  Omnia  mihi  licent,  sed  non 
omnia  expediunt,  aiebat  Apostolus.  Dicam 
ego  :  licel  equidem  populo  benediclionem 
impertiri  cum  SSmo  Sacramento,  sed  non 
expedit  ut  semper,  qualibet  data  occasione, 
quacumque  de  causa,  indiscriminatim  fiat. 
Modus  servandus  est,  tenendus  est  ordo, 
nec  discedendum  ab  iis  regulis  est,  quas 
tanta  cum  maturitate  et  sapientia  conditas 
Ecclesia  praescribit.  Nam  si  in  publicis  sa- 
cris  actionibus  valeret  argumentum  :  lici- 
tum  est  et  sanctum  :  ergo  privatorum  etiam 
arbitrio  fieri  potest  ;  inutiles  evaderenl  ri- 
tuales  libri,  Sacrarum  Gongregationum  De- 
creta  deleri  possenl  et,  Ecclesiae  auctori- 
tate  pessumdata,  omnia  sacra  susdeque  ver- 
terentur.  Id  igitur  firmum  immotumque  stal, 
quod,  attenla  regula  generali,  Expositio  ex 
causa  privata  fieri  potest  sine  speciali  Or- 
dinarii  licentia;  sed  non  licet  Pyxidem  ex 
Tabernaculo  exlrahere  et  cum  ea  benedi- 
cere  populum  :  quia  unum  ecclesiasticae  le- 
ges  permiltunl,  alterum  prohibenl. 

24.  Demum  ad  id  venio,  quod  poslremo 
obiicitur  de  facto  Benedicti  XIV  qui,  elsi 
ritum  benedicendi  cum  Pyxide  alienum  esse 
ab  Romanae  Ecclesiae  consueiudine  docuis- 
set;  nihilominus,  ut  semel  in  die  aliquibus 
in  Bononiae  Ecclesiis  fieri  posset,  indulsit. 
Porro  quid  ex  hoc  consequi  poterit?  Non 
aliud,  nisi  quod  Ordinariis  adempta  non  est 
facultas  relaxandi  legis  rigorem,  si  id  ipsis, 
aitentis  circumstantiis,  magis  videatur  e\- 
pediens :  non  aulem  consequitur,  quod  ex 
hoc  facto  in  arbitrio  privalorum  quandoque 
sit  id  facere,  quod  est  lege  vetilum :  quin- 
imo  sapientissimi  Antistitis  factum  osten- 
dit  planeque  evincit,  quod  huc  usque  de- 
monstrare  adnisi  sumus :  videlicet,  morem 
illum  illicilum  evadere,  quia  legibus  ve- 
titum  :  hinc  in  privatorum  arbilrio  non  esse 
relinquendum  ;  posse  tamen  ad  actum  de- 
duci,  si  loci  Ordinarius  opportunam  facul- 
tatem  concedat.  Ita  enim  Bononiae  se  ges- 
sit  laudatus  in  sacrorum  riluum  scientia  ne- 
mini  secundus  Antistes  doclissimus  Lam- 
bertinus,  qui,  cum  agnovisset  morem  in- 
ductum  benedicendi  populum  cum  Pyxide 
omnino  tolli  haud  posse  sine  fidelium  of- 


fensione  et  scandalo,  licentiam  privatorum 
coercendum  duxit,  sed  simul  potestatem 
fecit,  ut  in  Ecclesiis,  quibus  antiqua  con 
sueludo  favebat,  fieri  id  posset  semel  tan 
tum  in  die.  Verumtamen  ut  religioni  el 
decenliae  consuleret,  modum  praescripsi 
in  sacra  illa  actione  omnino  servandum  poe 
nasque  coraminatus  fuit  adversus  illos,  qu 
secus  facerent :  «  Verura  (en  eius  verba) 
ne  eadera  pietas  imminuenda  sit  etiam  ob 
eara  rationem,  quod  idem  crebro  repetatur 
(agnoscebat  pietatem  potius  imminui,  quara 
foveri  ex  eo  raore  ut  nos  supra  innuimus) 
decerniraus,  ut  benedictio  solura  in  illis  Ec- 
clesiis  populo  irapertialur,  quae  veterera 
huius  rei  consuetudinera  tenenl,  (nota,  quod 
relate  ad  alias  non  interdicit  Expositionera 
privatara,  sed  vetat  solummodo  raorem  be- 
nedicendi)  caveantque,  ut  semel  tantum 
in  eumdera  diera  id  perficiant ;  delinquen- 
tes  nostro  arbitrio  plecteraus.  Gurent  quo- 
que  orania  diligenter  fieri,  ita  ut  duo  sal- 
tem  Glerici  superpelliceo  induti  cereos  vel 
intortitia  raanu  praeferant  ardeantque  reli- 
qui  cerei,  qui  super  Altari  in  Candelabris 
siatuuntur  :  d.  Instit.  30,  num.  23>.  Ita- 
que  sapientissimus  Antistes,  interdicto  pri- 
mura  raore,  quem  privatorum  studio  insuae 
Dioecesis  Ecclesiis  inductum  repererat,  con- 
cessa  postraodum,  sub  quibusdam  condi- 
tionibus,  aliquibus  tantumraodo  Ecclesiis  fa- 
cultate  benedicendi  populum  cum  Pyxide, 
facto  ostendit  ad  hoc  opus  Ordinarii  licen- 
tiam  esse  necessariam.  Atque  hoc  illud  est, 
quod  nos  tueraur. 

25.  Quaerendum  superest  num  in  Ex- 
positione  privata  Sacramentura  in  Pyxide 
velata  absconditura  thure  sit  adolendura  ? 
Adfirraat  Gavalerius  loc.cit.  Decret.  9,  num.6, 
inquiens  :  «  Expositio  et  repositio  huius- 
modi,  quaravis  Sacramentum  e  Tabernaculo 
non  extrahatur,  fiet  rilu  ordinario,  nempe 
cura  incensatione,  genuflexionibus  aliisque 
etc.  et  post  Orationem  consuetam  SSmi  Sa- 
cramenti,  addi  poterit  collecta  pro  ingruenti 
necessitate  ».  Gl.  Scriptoris  sententiae  li- 
benter  adhaereo,  Nam  quocuraque  raodo 
fiat  Expositio,  eidem  seraper  est  honor  qui 
reddi  Sacramenlo  debel. 

26.  Ex  his  autera,  quae  huc  usque  sunt 
dispulata,  breviter  colligimus  quae  conse- 
quunlur.  Primum,  firraatur  regula  genera- 
lis,  quod  in  Expositione  privata  non  licet 
Sacram  Pyxidera  e  Tabernaculo  extrahere 
el  cura  ea  benedictionem  populo  impertiri. 
Secundum,  si  privata  auctoritate  secus  fiat, 
actio  per  se  licita,  illicita   evadit,    non  ex 


137  — 


nalura  sui,  quae  semper  eadem  et  sancla 
e.sl,  sed  ex  Ecclesiae  legibus,  quae  potis- 
sirais  de  causis  in  quibusdam  ciicumstantiis 
e;im  interdicunt.  Terlium,  si  in  aliqua  Ec- 
clesia  vigeat  contraria  consueludo,  haec  pro- 
banda  est  ab  Ordinario ;  qui,  si  agnoscat  eam 
abrumpi  non  posse  sine  populi  offensione 
et  pietatis  detrimento,  polerit  ipse  oppor- 
lunam  facullatem  concedere.  Quartum,  quo 
in  casu,  non  est  relinquenda  in  arbitrio  id 
agendi  facultas,  tolies  quoties  videbitur, 
qualibet  data  occasione,  in  eadem  die;  sed 
indulgendum,  ut  solummodo  fieri  possil  se- 
mel  in  die,  vel  etiam  rarius,  proul  Ordi- 
narius,  attentis  circumstantiis,  magis  expe- 
dire  iudicaverit.  Quintum,  praescribendus 
est  modus,  ut  religioni  et  decentiae  satis 
consultum  sit.  Sextum,  nunquam  permit- 
tendum  ul  Pyxis  loco  Oslensorii  in  Throno 
collocetur,  quia  id  Sanctae  Romanae  Eccle- 
siae  consuetudinibus  adversatur.  Sepiimum, 
indicenda  sanclio  poenalis  adversus  inobe- 
dientes.  Iiaque  si  Ordinarii  locoriim,  ob  lon- 
gaevam  consueludinem,  vel  ob  aliam  lau- 
dabilem  ac  rationabilem  causam,  opporlu- 
num  ducant  licentiam  impertiri  benedicendi 
populura  cum  Pyxide  in  Expositione  pri- 
vata,  nirais  liberales  non  sint,  parce  hac 
facultale  utantur,  prius  circumstanlias  omnes 
expendanl,  quid  magis  conferat  ad  cultus 
splendorem  et  augmentum  cousiderent  , 
decentiae  et  religioni  providis  legibus  con- 
sulant  et  provideant,  ne  quid  tiai  ulira  li- 
mites  concessionis,  neve  invalescanl  abusus. 

§  XXXVII. 

«  Finalmente  si  comanda  espressamente, 
«  che  tutti  e  singoli  i  sopradetti  ordini  si 
«  debbano  inviolabilmenle  osservai-e  ;  e  che 
«  si  obbedisca  esattaraente,  per  quello  che 
«  potesse  occorrere  di  piu,  al  nosiio  Depu- 
«  tato  sopra  le  quarant'oi  e,  sotlo  la  pena  agli 
«  Maestri  di  ceremonie,  che  assisteranno  alle 
«  funzioni,  se  non  saranno  adempite  esat- 
«  tamente  tutte  le  ceremonie  ed  i  riti  pre- 
«  scritti  ;  i  quaii  Maestri  di  ceremonie  de- 
«  vono  essere  alraeno  in  Sacris,  tanto  in  que- 
«  sta,  che  in  ogni  altra  funzione  solenne, 
«  secondo  il  Gereraoniale  de*  Vescovi  lib.  1, 
«  cap.5:  ed  agli  trasgressori  respettivamente 
«  de'suddetti  ordini,  di  scudi  dieci  d'oro  da 
«  applicarsi  a  luoghi  pii  :  ed  alli  Regolaii, 
«  della  privazione  di  voce  attiva  e  passiva, 
«  di  carcere  e  di  altre  pene  maggiori  ri- 
«  servate  a  nostro  arbitrio  ;  dichiaiandosi, 
«  che  in  difetto  delFosservanza,  si    proce- 


«  derS  pifi  rigorosamente  contro  li  Supe- 
«  riori  e  Sagreslani  delle  Ghiese,  alli  quali 
«  appartiene,  piu  che  ad  ogni  altro,  la  buona 
«  regola  e  cura  di  esse  ». 

«  Dato   dalla    nostra    residenza   questo 
«  di  1  Settembre  1731. 

«  P.  Gardinal  Vicario. 

«  Carlo  Guazzuglia  Deputato. 

«  Nicol6  Antonio  Ganonico    Guggi6  Se- 
«  gretario  ». 


1.  Explicit  Imtructio  et  nos  etiam  his- 
ce  nostris  commentariolis  finem  iraponimus. 
Nihil  enim  occurrit  iu  postreraa  hac  Instru- 
ctioiiis  parte,  quod  ulteriora  studia  requi- 
rat.  Generalis  hic  lex  poenalis  indicitur, 
quae  oranes  complectitur  regulas  in  supe- 
rioribus  §§  enumeratas  ;  unde  colligimus 
propositum  Ponlificis  iubentis  fuisse,  quod 
tradita  melhodus  tanlo  cum  rigore  in  po- 
sterum  servanda  foret,  ut  neraini  liceret 
ab  ea  lanlillum  dedinare.  Haec  taraen  poe- 
nalis  lex,  ut  de  aliis  in  Instructione  con- 
tentis  notaviraus,  ultra  Romanae  Urbis  fines 
non  extenditur ;  noimam  tamen  praebere 
potest  Episcopis,  qui  ut  ad  eamdem  se  di- 
screte  conforment,  laudabile  est.  Dixi  di- 
screte,  quia  non  ubique  possibile  est  in  omni- 
bus  eamdera  rationera  adaraussira  sequi.  Qua- 
raobrera  Ordinarii  locorum,  servatis  regulis 
quae  coramunes  omnibus  sunt,  in  reliquis 
eas  possunt  et  debent  apponere  conditiones, 
quas  raagis  profuturas  esse  cognoverint,  iuxta 
locorum,  temporum  ac  personarum  circura- 
stantias,  ut  siraul  decentiae  debitaeque  ve- 
nerationi  consultum  sit ;  ac  opportune  pro- 
visura,  ne  inducantur  abusus. 

2.  Isthaec  autera  poenalis  lex,  etsi  ad- 
versus  oranes  inobedientes  indicta  sit,  afficit 
primo.  Ecclesiarum  Moderatores  et  Sacrariis 
Praefectos,  quibus  piaesertim  incumbit  onus 
invigilandi,  ut  cuncta  ad  formam  legis  exi- 
gaotur ;  nec  praeterit  Gaeremoniarum  Ma- 
gistros,  quorura  praecipuura  raunus  est  cu- 
rare,  ut  in  sacris  functionibus  praescripti  re- 
ceptique  ritus  servenlur.  Vult  autera  insfrM- 
ctio,  ut  hi  saltem  sini  in  Sacris  constituti 
veluti  praecipil  Caeremoniale  Episcoporum 
lib.  1,  cap.  5,  ubi  sic  Rubrica  disponit  :  «  Duo 
eligantur  Gaeremoniarura  Magistri,  quorum 
alter  Sacerdos  sit  .  .  .  .  alter  vero  iunior 
Subdiaconatus  saltem  Ordine  insignitus  •». 
Equidem  lex  dicta  est  pro  Gathedralibus  ; 


—  138  — 


nihllominus  exlenditur,  aliqua  cum  mode- 
ratione,  etiam  ad  alias  Ecclesias  pro  functio- 
num  diversitale,  ila  ut  Glericus  in  Sacris 
constitulus  praeessedebeat  ecclesiasticis  cae- 
remoniis  in  solemnioribus  functionibus,  prae- 
sertim  vero  in  Expositione  et  Repositione 
SSmi  Sacramenti  pro  Oratione  Quadraginta 
Horarum,  in  SolomnitateSSmi  Gorporis  Ghri- 
sli  et  similibus  ;  quin  vetitum  sil,  quod  Gle- 
ricus  in  minoribus  assistat  aliis  functionibus, 


quae  minus  habent  celebritalis.  Non  obscure 
id  innuit  Jnstructio  sacrumOrdinem  requi- 
rens  :  «  tanto  in  questa,  che  in  ogni  altra 
funzione  solenne  >.  Diflficile  etiam'esset  in 
minoribus  Ecclesiis,  dum  Sacrae  peraguntur 
functiones,  pro  his  dirigendis  semper  ha- 
bere  aliquem  Sacerdotem,  vel  Glericura  Sub- 
diaconatus  saltem  Ordine  decoratura.  Pa- 
rum  tamen  interest  de  hac  re  plura  loqui, 
cuius  obiler  meminit  Instructio. 


INDEX 

DE  INSTRUGTIONE  ORATIONIS  QUADRAGINTA  HORARUM. 


1.  Instructio  Clemenlina  pro  Oralione 
quadraginta  horaium  omnes  comprehendit 
regulas  servandas  in  sacra  iila  actione  iuxla 
Ecclesiae  institutum,  et  S.  R.  G.  Decrela. 
pag.  3. 

2.  Primordia  Orationis  quadraginta  ho- 
rarum  Mediolani,  ac  etiam  Romae  in  Soda- 
litatibus  SSmae  Trinitatis,  et  S.  Mariae  Ora- 
tionis  et  mortis.  ibid. 

3.  Romae  tamen  privatorum  erat,  nec 
perennis  per  integrum  annum.  pag.  4. 

4.  Nedum  perpetuitas  deerat,  sed  non- 
dum  publica  auctoritas  certam  methodum 
statuerat.  ibid. 

5.  Glemens  Vill  sua  Gonstitutione  an- 
no  1592  iussit,  ut  Oratio  quadraginta  ho- 
rarum  perennis  esset.  ibid. 

6.  Ecclesias  per  orbem  designari  man- 
davit,  nec  tamen  expositionem  SSmi  Sacra- 
menli  fieri  praecipit.  pag.  5. 

7.  Gertum  est  tamen  exposilionem  Eu- 
charistiae  vel  fuisse  Institutioni  coaevam, 
vel  paulo  post  introductam.  Argumenta  af- 
feruntur.  ibid. 

8.  Ne  in  tam  sancta  actione  induce- 
rentur  abusus,  provisum  per  edicta  Gardi- 
nalis  in  Urbe  Vicarii.  Insnper  Clemens  XI 
certas  reguias  pro  functionis  dignitate  con- 
stituit.  ibid. 

9.  Hinc  Instructio,  de  qua  agimus,  Cle- 
mentina  dicta  a  primo  eius  Auctore.  A  suc- 
cessoribus  Pontificibus  confirmata.  Praece- 
pliva  est  pro  Ecciesiis  Urbis,  directiva  pro 
aliis.  pag.  6. 

10.  Quoddam  Decretum  a  Gavalerio  et 
Tetamo  relatum,  quod  vim  iegis  univer- 
saiis  Instructioni  tribuere  videtur,  suppo- 
situra  est.  —  S.  R.  G.  eamdem  extra  Urbem 
non  esse  necessario  servandam  declarat ; 
licet  laudabile  sit  quod  omnes  ei  se  confor- 
ment.  ibid. 

11.  Ordinarii  locorum  possunt,  secus 
ac  in  ea  praescriptura  est,  statuere  quoad 
ea,  quae  ad  Ritus  substantiam  non  perti- 
neut.  ibid. 

12.  Quamvis  laudabile  sit,  ut  omnes 
eamdem  sequantur.    pag.  7. 

13.  Pro  diversitate  expositionum  diver- 
sae  aptandae  sunt  reguiae  :    hinc    licet  de 


una  Oratione  quadraginta  horarum  agendum 
praecipue  sit,  de  aiiis  etiam  ,  data  oppor- 
tunitale,  tractabitur.  ibid. 

14.  Ratio  affertur  nova  huiusmodi  com- 
mentariola  scribendi,  etsi  in  iisdera  sese  oc- 
cupaverint  Gavalerius  et  Tetamus.  ibid. 

§  I- 
Nihil  occurrit  iliustrandum.  pag.  9. 

§  n. 

Signum  apponendum  in  via,  ut  fideles 
ad  venerandum  Sacramentum  confluant. 
pag.  9. 

§m. 

1.  Sacramentum  ubique  exponendum  in 
Ara  maxima,  exceptis  Patriarchalibus.  Ratio 
exceptionis.  ibid. 

2.  Aiiae  expositiones  fieri  poterunt  in 
aliquo  ex  iateraiibus  Sacellis,  dumraodo  de- 
centiae  consiiltum  sit.  Tam  Instructio,  quam 
Decreta  S.  R.  G.  in  hoc  conveniunt.  jaaflf.  10. 

3.  In  expositione  quadraginta  horarum 
velandae  sunt  Aitarium  Iraagines.  Lex  non 
extenditur  ad  alias  expositiones.  ibid. 

4.  Renediclus  XIV,  ut  privalus  Doctor, 
quoad  omnes  expositiones  reguiam  deUe- 
gendis  Imaginibus  extendit ;  ut  Pontifex 
longe  secus  sensisse  videtur.  ibid. 

5.  Sac.  Rit.  Gongregatio  morem  dete- 
gendi  aiiquam  insignem  imaginera,  Sacra- 
raento  exposito,  probavit.  pag.  11. 

6  et  7.  Ralio  affertur,  ob  quara^iex  ur- 
get  tegendi  Imagines  in  Oratione  quadra- 
ginta  horarum  :  non  ilem  in  aiiis  expositio- 
nibiis.  ibid. 

8.  Auctores  aliqui  censent  fieri  non  de- 
bere  exposiliones  Sacramenti  in  Festis  San- 
ctorura.  Hos  sequitur  Benedictus  XIV,  ul 
privatus  Doctor.  Horum  sententia  non  est 
rigorose  accipienda.  pag.  12. 

9,  10  et  11.  Distinguenda  sunt  Festa, 
quae  fiunt  cum  solemnitate  etMrausicalium 
instrumentoruin  strepitu,  ab  aliis,  quae 
cum  magna  devotione  peraguntur.  pag.  12 
et  13. 

12.  Romae  saepius  Festivitates  Sanclo- 
rum  cum  expositione    Sacramenti    conciu- 


140  — 


dunlur.  Hinc  videlur  Benediclus  XIV  mo- 
rem  hunc,  quem  Bononiae  reprobaverat, 
quoad  Urbem  tacite  saltem  admisisse.  jj.  13. 

13,  14,  15  etl6.  Reprobaturmos  alicubi 
inductus  canendi  versiculos  vespertinis  horis 
in  Oralione  quadraginta  horarum.  pag.  13 
et  14. 

17.  Tolerari  posse  videtur  in  extraordi- 
nariis  expositionibus,  quae  interdum  fiunt 
post  Dominicas  Sexagesimae  el  Quinqua- 
gesimae.  pag.   15. 

§  IV. 

1.  IUicita  est  expositio  sacrarum  Reli- 
quiarum  in  Allari,  in  quo  patet  Sacramen- 
tum.  Hac  de  re  S.  R.  G.  Decretum.  Minus 
accurata  Gavanti  expressio  causam  dat  opi- 
nioni  contrariae.  pag.  15. 

2.  Gavanli  sensus  et  verba  declarantur. 
pag.  16. 

3.  Permittuntur  simulacra  Angelorura^ 
qui  luminaria  sustineant.  Opinio  Gavalerii, 
quod  non  licet  uti  mediis  figuris  ex  Sac. 
Scriplura  depromplis  cum  distinctione  am- 
plectenda.  Non  oblinet  in  expositione,  quae 
fit  ad  instar  Proscenii,  dummodo  nihil  sil, 
quod  minus  conveniat.  ibid. 

4.  Exemplum  affertur  expositionis,  quae 
fit  quotannis  triduo  Sexagesimae  Romae  in 
Oratorio  S.  Mariae  Pietatis.  ihid. 

5.  Regula  de  non  apponendis  Reliquiis 
generalis  est,  et  ad  omnes  exposiliones  ex- 
tenditur.  Forte  excipienda  est  expositio  pri- 
vata,  quae  fit,  aperlo  solumraodo  Taberna- 
culi  ostiolo.  Gongrueret  non  apponere  Reli- 
quias  in  Altari,  in  quo  asservatur  Sacra- 
mentum.  ibid. 

6.  Non  apponendae  Iraagines  animarum 
purganlium,  etiamsi  expositio  fiat  in  ea- 
rumdem  suffragium.  pag.  17. 

7.  Nec  quid  lugubre  apponendum  per 
tolum  Sacelli  ambilum.  ibid. 

8.  Decrelum  S.  R.  G.,  quod  id  confir- 
mat.  Festiva  sint  omnia  oporlet,  quae  di- 
recte  Sacramento  inserviunt,  ut  fit  Feriis  V 
et  VI  maioris  hebdomadae.   ibid. 

9.  Si  expositio  fiat  pro  defunctis  fe- 
slive  ornato  Sacello,  in  qno  eminet  Sacra- 
mentum,  possunt  parietes  Ecclesiae  ve- 
stiri  nigris  pannis,  et  imaginibus  raortuo- 
rum.  ibid. 

10.  Novissimum  Decrelum  S.  R.  G.,  quo 
id  luculenter  declaralur.  Mos  reprobalur 
exponendi  Sacramentum  in  privatis  e\e- 
quiis.  ibid. 

11.  Ex.  Scriptorum  auctoritate,    Eccle- 


siarum  praxi,  Decretis  S.  R.  G.,  declaratur 
sensus  postremae  partis  huius  sanctionis 
coniungendae  cum  praecedenti.  pag.   18. 

§  V. 

1.  Thronus  seu  Tabernaculum  pro  Sa- 
cramento  exponendo  erainenter  assurgat. 
Eiusdem  ornatus  sit  Sacrae  Eucharistiae 
conveniens.  pag.  18. 

2.  Tabernaculum  a  Throno  distinguitur. 
Ne  apponatur,  ubi  magnum  imminet  balda- 
chinum,  vel  suslentatum  columnis,  vel  e 
laqueario  pendens.  Quantum  eminere  de- 
beat  Thronus  seu  Tabernaculum  ,  nequit 
certo  determinari.  ibid. 

3.  Albi  coloris  sint,  quae  immediate  Sa- 
cramenlo  inserviunt.  Festivus  parietum  or- 
natus,  sed  non  determinati  coloris,  dum- 
modo  nihil  exhibeat  profanura.  pag.  19. 

4.  Gorporale  extendendura  .'«upra  throni 
basira.  Licet  etiam  adhibere  Pallam.  Olim 
solum  Gorporale  in  usu  erat  :  postea  Palla 
invecta.  ibid. 

5.  Ideo  Gorporale  et  Palla  promiscua 
nomina.  ibid. 

6.  Nihil  apponendum,  per  quod  Sacra- 
menti  impediatur  aspectus.  Decrelura  S.R.G. 
vetans  retentionera  vasis  cum  floribus  ante 
Tabernaculum,  in  quo  asservatur  Sacramen- 
tum.  ibid. 

7.  Ostensorium  seu  Gustodia  in  sensu 
Instructionis  idem  significant.  Gavalerii  sen- 
lentia  explosa.  Qaid  antiquitus  veniret  no- 
mine  Gustodiae.  pag.  20. 

8.  Auctoritas  S.  Gregorii  Thuronensis 
et  exemplura  S.  Glarae  Gavalerio  non  pro- 
sunl.  Antiquitus  non  exponebatur  Sacra- 
mentum  detectum.  ibid. 

9.  Ante  Urbanum  IV  in  exposilionibus 
sola  patebat  Gustodia,  intus  latente  Sacra- 
mento.  Probatur  exeraplo  S.  Glarae;  a  pi- 
ctorum  licentia  arguraenta  contraria  desu- 
menda  non  sunt.  ibid. 

10.  Girca  aevum  Urbani  IV  invecta  Vasa 
monstrantia.  pag.  21. 

11.  Auctoritas  Thiersii.  ibid. 

12.  Aevo  S.  Garoli  Borromaei  aliqua  an- 
tiqui  raoris  adhuc  supererant  vesligia,  et 
Tabernaculura  cum  Sacramento  collocabalur 
in  Altaris  mensa  oblongo  velo  tectum.  Forle 
nondura  in  usu  erat  baldachinura.  ibid. 

13.  Postmodum  mos  invaluit  efformandi 
monstrantia  ad  formam  radiatae  Spherae,  et 
hanc  collocandi  sub  baldachino  in  exposi- 
tionibus  pro  causa  pablica,  opertam  velo 
pro  causa  privata.  ibid. 


—  141  — 


14.  Ex  his  consequitur  vocabulum  Gu- 
stodiae  usurpatum  fuisse  ab  Inslructione  tam- 
quam  synonimum  Ostensorii.  pag.  22. 

§  VI. 

1.  Luminum  quae  lucere  continuo  de- 
bent,  numerus  ,  pondus  ,  distributio,  In- 
struclio  partim  praeceptiva ,  partim  dire- 
ctiva.  pag.  22. 

2.  De  luminum  qualitate  et  quantitate, 
quae  de  nocte,  clausis  ianuis,  sunt  adhi- 
benda.  ibid. 

3.  Directiva  videtur  Inslructio  quoad 
candelarum  pondus.  Pauperihus  Ecclesiis 
consulendum.  pag.  23. 

4.  Direcliva  pariler  censenda  quoad  dis- 
tributionem.  ibid. 

5.  Quid  significet  Instructio  iubens,  ne 
lumina  apponanlur  e  parte    postica  ?    ihid. 

6.  De  luminum  copia  quoad  alias  ex,- 
positiones,  tam  quoad  Urbem,  quam  quoad 
aliarum  Dioecesium  Ecclesias.  ibid. 

7.  Providendum  pauperibus  Ecclesiis. 
Nimius  quandoque  moderatur  luxus,  ne  o- 
rianlur  aemulationes.  Exemplum  S.  Garoli. 
pag.  24. 

8.  Pro  Ecclesiis  extra  Urbem  opporluna 
videtur  regula  tradita  a  Benedicto  XIV  pro 
Givitate  et  Dioecesi  Bononiensi.  ibid. 

9.  Regula  tenenda  in  expositionibus  pri- 
valis,  quando  Sacra  Pyxis  non  exlrahilur, 
quoad  luminum  quantilatem.  ihid. 

10.  Mos  exponendi  Sacram  Pyxidem  in 
Ihrono  reprobatur.  Si  huiuimodi  mos  tolli 
nequeat  sine  scandalo,  tot  ardere  debent 
lumina  quot  adhibentur  in  expositione  cum 
Sacramenlo  velalo.  ibid. 

11.  De  luminum  copia  quae  ardere  de- 
bent  in  exposilionibus  ad  instar  Proscenii, 
Decretum  S.  R.  G.  erronee  a  Gavalerio  re- 
latum.  pag.  25. 

12.  Qui  sit  sensus  Instructionis  iubentis 
quod  sex  cerei  apponantur  ad  latera  Gru- 
cis.  ibid. 

13.  Apponenda  lumina  per  ambitura 
Ecclesiae  de  nocte,  dum  fores  patent.  In- 
terim  non  est  interdictus  foeminis  ingres- 
sus.  ibid. 

14.  Nec  tamen  reprobanda  est  consue- 
ludo,  quae  alibi  viget,  occludendi  fores 
Ecclesiae,  ingruentibus  lenebris,  ne  foemi- 
nis  pateal  ingre.ssus.  pag.  26. 

15.  Prout  iussit  Benedictus  XIV  in  Dioe- 
cesi  Bononiensi.  ibid. 

16.  Pannis  obturandae  fenestrae,  quae 
sunt  prope  Sacellum,  in  quo  eminet  Sacra- 
mentum.  ibid. 


§  VII. 


1.  Laici  arcendi  ab  ingressu  Presbyterii. 
Goncilii  Romani  Decretum.  S.  Garoli  Borro- 
maei  regula.  pag.  26. 

2.  Glerici  cotta  induti  debent  adhiberi 
pro  accendendis,  purgandis,  aptandis,  ex- 
linguendis  luminibus.  Lex  etiam  Regulares 
afficit.  pag.  27. 

3.  Forte  id  possunt  Laici  Gonversive 
Regulares,  dummodo  superpelliceum  adhi- 
beant.  ibid. 

4.  Omnes,  cuiuscumque  ordinis  sint, 
genuflectere  debent  utroque  genu,  dum 
accedunt ,  recedunt  et  transeunt  ante  Sa- 
cramentum,  vel  sit  detectum,  vel  velatura, 
vel  etiam  in  Pyxide,  aperto  Tabernaculi 
ostiolo.  ibid. 

5.  Limitatur  regula  quoad  Gelebrantes 
in  Allari  expositionis,  qui  in  primo  accessu 
et  recessu  flectunt  utrumque  genu,  in  transi- 
tu  solummodo  unum.  pag.  28. 

6.  Etiamsi  Ostensorium  sit  velatum,  vel 
paleat  Sacra  Pyxis.  ibid. 

7.  Modus  a  Sacerdote  servandus  Missam 
ad  aliquod  Allare  celebraturo,  dumjtransit 
ante  Sacramentum.  ibid. 

8.  et  9.  Sententia  Bauldry  quoad  genu- 
flexiones  expensa  el  reprobata.  pag.  28 
et  29. 

10.  De  bireto  deponendo  et  imponendo 
in  transitu  ante  Sacramentum.  pag.  29. 

11.  Biretum  non  collocandum  supra  Ga- 
licem.  ibid. 

12.  Gelebrans  cum  Miuistris  Sacrum  so- 
lemne  faclurus,  deponere  debet  biretum, 
simul  ac  detegit  Sacramentum.   ibid. 

13.  De  modo  tenendo  a  Sacerdote  in  ac- 
cessu  et  recessu,  si  obviam  ei  fiat  deferens 
Sacramentum.  Scriplores  liturgici  pro  di- 
versilale  casuum  exigunt  genuflexionem 
utroque  vel  unico  genu.  pag.  30. 

14.  Horum  sententia  expensa  et  repro- 
bata.  ibid. 

15.  Decretura  S.  R.  G.  de  incedentibus 
in  Processione,  quos  genuflectere  debere 
edicit  in  occursu  et  transitu  a  latere  defe- 
rentis  Sacraraentum.  Praxis  Decreto  con- 
traria  repudianda  non  videlur.   ibid. 

§  VIII. 

1.  Munimentum  crassioris  panni  appo- 
nendum  ad  ianuam  Ecclesiae,  in  qua  patet 
expositum  Sacramentum.  pag.  30. 

2.  Quod  munimentum  necessarium  non 
erit,  si  aliis  modis  fini  ab  Instructione  in- 
tento  consultum  sit.  pag.  31. 


—  142  — 


3.  Qaaerendus  modus  arcendi  canes  ab 
Ecclesia,  qui  non  levem  afferunt  orantibus 
perturbationem,  ibid. 

§  IX. 

1.  Exposito  SSmo  Sacraraento  quacum- 
que  ex  causa,  aliqui  e  Glero  persistere  de- 
bent  in  oratione  ad  Aram  cum  superpel- 
liceo,  etsi  Regulares  sint.  pag.Zi. 

2.  Etiamsi  solum  pateat  Sacra  Pyxis. 
Decretum  S.  G.  Episc.  et  Regul.  pag.  32. 

3.  Regula  haec  ubique  servanda.  Oran- 
tes  vel  Sacerdoles  sint,  vel  in  Sacris  con- 
stituti.  His  delicientibus,  suffici  poierunt 
Glerici  in  minoribus.  Non  repugnat,  quod 
adhibeantur  Laici  Gonversive  Regulares. 
Duorum  vel  unius  saltem  assistentia  prae- 
cipitur.  ibid. 

4.  Sac.  Rit.  Gongregatio  edixit  Sacer- 
doles  et  Glericos  superpelliceo  indutos, 
etiam  extra  Urbem,  assistere  ex  decentia 
debere  ad  formam  legis  quae  Romae  vigel. 
ibid. 

5.  Gerta  tamen  regula  dari  nequit  pro 
omnibus  locis.  Episcopi  consulere  debenl 
cultui  Sacrae  Eucharistiae  debito.  pag.  33. 

6.  Si  desint  Glerici,  ut  accidit  in  par- 
vis  oppidulis,  non  ideo  omittenda  est  ex- 
posilio  ;  dummodo  laici  numquam  ab  assi- 
stentia  et  oratione  deficiant ,  et  caetera 
non  desint  ad  sacram  illam  actionem  ne- 
cessaria.  ibid. 

7.  Superpelliceum  semper  adhibendum. 
Gavalerii  sententia  explosa.  Decretum  Gon- 
gregationis  Episcoporum  et  Regularium. 
pag.  34. 

8.  Instructio  nihil  habet  de  Stola.  Adhi- 
bendam  non  esse  censent  Gavalerius  et  Te- 
tamus  in  Urbe.  Praxis  contraria.  Sacerdotes 
orantes  Stolam  deponunt,  si  Pontifex  ad 
venerandum  Sacramentum  veniat.  ibid. 

9.  Stola  non  semper  esl  signum  iuris- 
dictionis,  sed  habetur  ut  distinctivum  di- 
gnitatis  Sacerdotalis.  ibid. 

10.  Parochi,  etiam  praesente  Ponlilice, 
ex  indulto  Benedicti  XJV,  in  publicis  sup- 
plicaiiouibus  Stolam  deferunt.  Pontifex  sem- 
per  defert  Stolam,  non  ut  Urbis  Episcopus, 
sed  ul  Pastor  universi  Orbis.  ibid. 

H.  Instructio  vetat  usum  Stolae  Gon- 
cionatoribus,  non  item  orantibus  ante  Sa- 
cramentum.  pag.  35. 

12.  Si  adsit  aliqua  laicalis  Sodalitas,  de- 
bent  confraii-es  assistere,  vicissim  in  ora- 
tione  succedentes.  Scamnum  pro  his  paran- 
dum  extra  Presbylerium.  Lex  non  exten- 
ditur  ad  laicos  regulares,  qui  superpelliceo 


induti  possunt    assistere    in    scamno    intra 
Presbyterium.  ibid. 

13.  Ornatus  scamni  pro  Ecclesiasticis 
nobilior  illo  adhibendo  pro  scamno  laico- 
rum.  pag.  36. 

14.  Scamnum  pro  Ecclesiasticis  locan- 
dum  in  plano  Presbyterii.  ibid. 

15.  Ecclesiastici  etiam  noctu  orare  de- 
bent.  Laici  lege  non  tenentur.  ibid. 

16.  Quod  Instruclio  disponit  de  Sodali- 
tatibus,  extendi  debet  ad  Moniales  atque  ad 
Virorum  et  Mulierum  Gollegia.  ibid. 

17.  Sententia  Gavalerii  de  hac  re  cum 
distinctione  admittitur.  ibid. 

§  X. 

1.  Horologium  retinendum  in  Sacristia 
ad  designandas  horas,  ut,  qui  assistere  de- 
bent,  congruis  distributis  temporis  spatiis, 
vicissim  in  oratione  succedant.  pag.  37. 

2.  Ad  singuIas"horas,  maioris  campanae 
levi  et  inlercisa  pulsalioue  signum  dabitur, 
ut  parati  sint  qui  debent  ad  orandum  ac- 
cedere.  Nemo  se  ab  hoc  religionis  aclu 
dispenset.  Affigenda  in  Sacristia  tabella  dis- 
tributionis  horarum.  ibid. 

§  XI. 

1.  Festivus  campanarum  sonitus  cele- 
britatem  praenuntiet.  pag.  37. 

§  XII. 

1.  Missae  non  celebrandae  in  Altari  ex- 
positionis,  praeter  duas  solemnes  pro  ex- 
positione  et  repositione.  Regula  S.  Garoli 
Borromaei  peculiaris  pro  Ecclesia  Mediola- 
nensi,  ubi  physice  et  non  moraliter  qua- 
draginta  horae  numerantur,  et  Missa  expo- 
sitionem  non  piaecedit.  pag.  38. 

2.  Decreta  S.  R.  G.,  quae  vetant  cele- 
brationem  Missae  in  Altari  expositionis. 
pag.  39. 

3.  Alterum  ex  his  Decretis  erronee  a 
Gavalerio  relatum  genuinae  lectioni  resti- 
tuitur.  ibid. 

4.  Praefata  Decreta  ut  generalia  habenda 
sunt,  et  solum  casum  necessitatis  excipiunt, 
ibid. 

5.  6  et  7.  Quae  sit  necessitas,  propter 
quam  liceat  a  regula  declinare.  pag.  40. 

8.  Missa  solemnis  expositionis  et  repo- 
sitionis  debetesse  voliva  de  Sacramento,  ex- 
ceptis  diebus,  qui  ab  Instructione  notantur. 
In  his  cantanda  Missa  de  die  cum  comme- 
moratione  Sacramenti  sub  unica  conclusione. 
ibid. 

9.  Si  celebretur  de  currenti  in  die  Do- 


—  143 


minico,  quaeritur:  Num  commemoratio  Sa- 
cramenti  coniungenda  sit  Orationi  dc  Festo, 
seu  alteri  de  Dominica?  pag.  41. 

10.  Alteia  quaestio  de  hymno  Angelico 
et  Symbolo  in  Missis,  quae  alterutro  vel 
ulroque  carent.  Addendane  sunt  ratione 
Sacramenti  ?  ibid. 

11  el  12.  Quae  Missa  dicenda  sit  in  Ec- 
clesia,  quae  gaudet  indulto  octavae  privi- 
legiatae?  Attendendi  sunt  termini  conces- 
sionis.  Qualitas  Privilegii  consideianda.  Da- 
lur  regula  generalis.  pag.  42. 

13  et  14.  Haec  autem  Missa  semper  ce- 
lebranda  post  Nonam,  vel  sit  votiva,  vel 
de  cunenti.  Contraria  Gavalerii  sententia 
reiicitur.  pag.  43. 

15.  Si  dicatur  Missa  de  Sacramento,  ea 
sil,  quae  habelur  inler  votivas  in  fine  Mis- 
salis,  el  sine  Sequentia.  pag.  44. 

16.  Regula  de  Missa  votiva  celebranda 
diebus  non  exceptis  direcliva  est  exlra  Ur- 
bem.  ibid. 

17.  Huic  Missae  votivae  addenda  com- 
memoratio  de  currenti  in  Ecclesiis,  in  qui- 
bus  non  est  onus  Missae  conventualis.  ibid. 

18.  Duo  Decreta  S.  R.  G.  referuntur,  quae 
videntur  admittere  Missam  solemnem  voti- 
vam  in  Dominicis  1  et  2  classis^  item  in 
Festis  1  et  2  classis,  ibid. 

19.  Expeditur  primum  Decretum.  p,  45. 

20.  Quod  trahi  nequit  ad  Missam  pro  ex- 
positione  et  repositione  Sacramenti  in  Ora- 
tione  quadraginta  horarum,  pro  qua  habe- 
tur  lex  peculiaris.  ibid. 

21.  Alterum  Decretum  desumplum  ex 
doctrina  Gavanti  nullam  habet  vim  post  edi- 
tam  Instructionem  Glemenlinam.  Fatelur 
Gavanlus  praxim  Gappellae  Pontificiae  ad- 
versari  suae  doctrinae.  P.  Meralus  ad  illum 
Gavanii  locum  notatur.  ibid. 

22.  Liberum  non  est  Ecclesiis,  quae  ha- 
bent  onus  Missae  conventualis,  in  Festis  et 
Dominicis  1  et  2  classis  duas  cantare  Missas; 
sed  eaedem  tenentur  ad  unam  tanlum  de 
die  cum  cummemoratione  Sacramenti.  Missa 
votiva  semper  celebranda  ultimo  loco,  etiam- 
si  aliae  occurrant  post  Nonam.  pag.  46. 

23.  Ubi  non  est  onus  Missae  conventualis, 
una  tanlum  cantanda  votiva  de  Sacramento, 
vel  de  die  iuxia  regulam  Instructionis.  ibid* 

24.  Quaeritur:  An  eadem  servanda  sit  re- 
gula  in  aliis  expositionibus,  quae  per  an- 
num  liunt?  Distinguunlur  casus.  Decreta 
S.  R.  G.  afferuntur.  ibid. 

25.  Quae  decrela  apparenter  pugnanlia 
videntur,  dislinctione  conciliantur.  pag.  47. 

26.  Quae  sit  causa  gravis,  propter  quam 


in  aliis  expositionibus  liceat  cantari  Missam 
votivam  solemnem  de  Sacramento?  Expen- 
dilur  Guyeti  et  Gavalerii  sententia.  ibid. 

27.  Expenditur  auctoritas  Decreti,  quod 
ex  doctrina  Gavanti  legitur  inter  nolanda  ad 
Rubricas  Missalis  Fralrum  Minorum.  pag.  48. 

§  xni. 

1.  Die  intermedia,  dicenda  est  Missa  vo- 
tiva  vel  pro  pace,  vel  pro  alia  necessitate, 
piout  iussum  fuerit.  In  hac  eaedem  regulae 
servandae,  de  quibus  disseruimus  ad  §  XII. 
pag.  48. 

2.  Si  Missa,  quae  praecipitur,  propria 
habeatur,  ea  dicenda  est ;  secus,  alia  pro 
quacumque  necessilate.  pag.  49. 

3.  Lex  non  obligat  extra  Urbem.  Epi- 
scoporum  esl  praecipere  hanc  Missam  vo- 
tivam,  si  opportunum  ducant.  ibid. 

4.  Qiiando  in  hac  Missa  facienda  sit  com- 
memoratio  Sacramenti.  ibid. 

5.  In  paramentis  violaceis  dici  nequeunt 
Gloria  et  Gredo.  Si  occurral  Dominica,  di- 
citur  Gredo  sine  Gloria.  ibid. 

§  XIV. 

1.  Ubi  non  est  onus  Missae  conventua- 
lis,  una  tantum  votiva,  die  intermedia,  di- 
cenda  est.  Liberum  tamen  esl  adiicere  etiam 
conventualem.  pag.  50. 

2.  Huiusmodi  Missa  non  celebranda  in 
Altari  expositionis,  aut  in  altero,  in  quo 
asservatur  Sacraraentum.  ibid. 

3.  Quamquam  laudabile  sit  quod  in  Al- 
tari,  in  quo  asservatur  Sacramentum,  Mis- 
sae  non  celebrentur ;  non  ideo  notanda  con- 
traria  praxis^  quam  et  ipsa  Rubrica  Missalis 
probare  videtur.    ibid. 

§  XV. 

1.  Missae  solemnes  in  Triduo  expositio- 
nis  cantandae  sunt  cum  Ministris  paralis.  Id 
obligat  etiam  Regulares,  non  obstante  con- 
sueludine  contraria.  pag.  51. 

2.  Etiamsi  ex  Instituti  lege  nequeant  ali- 
qui  Regulares  Ministros  paratos  adhibere. 
ibid. 

3.  Regula  non  exienditur  ad  Missas  con- 
ventuales,  quae  ultra  praescriptas  celebran- 
tur.  ihid. 

4.  Hae  Missae  votivae  extra  Urbem  ea- 
dem  cum  solemnitate  sunt  celebrandae,  non 
vigore  Instruclionis ,  sed  quia  sunt  pro  re 
gravi.  ibid. 

5.  Limitatio  regulae.  Solemnitas  non  ab- 


—  144  — 


soluta,  sed  lelativa;  aliqua  tamen  solemnitas 
necessaria  pro  ratione  locorum  ,  ul  liceat 
Missam  votivara  pro  re  gravi  celebrari.  ibid. 

§  XYI. 

1.  In  Missis  privatis  cessandum  est  a  pul- 
satione  linlinnabuli.  Ratio.  pag.  52. 

2  et  3.  Gavalerius  existimat  pulsandum 
esse  in  Missis  solemnibus,  quae  celebrantur 
ad  Allare  Expositionis.  ibid. 

4.  Signum  cum  campanula  dandum,  dum 
Sacerdos  progredilur  ad  Altare  Sacrum  fa- 
cturus.  pag.  53. 

5.  Gongruit  quod  nec  in  Missa  solemni 
pulsetur  tintinnabulum.   ibid. 

§  XVII. 

1.  Tempore  expositionis  Missae  de  re- 
quiem  non  celebrandae.  pag.  53. 

2.  Id  iam  edixerat  S.  R.  G.,  priusquam 
prodiret  Inslructio.  Gavalerius  cum  aliis  cen- 
set  haec  Decreta  non  ad  omnes  casus  ex- 
tendi.  ibid. 

3.  Reiicilur  eiusdem  senlentia;  etsi  quid 
ambiguum  forte  esl  in  praefatis  Decrelis,  per 
novam  Instructionem  declaratur.    pag.  54. 

4.  Eadem  S.  G.  posteriori  Decreto,  per- 
mittens  Missas  de  requiem  in  Altaribus  mi- 
noribus,  dummodo  exposilio  non  sit  pro 
publica  causa,  seipsam  explicat  et  adhae- 
ret  Instruclioni.  Tria  ex  hoc  ultimo  Decreto 
consequuntur.  ibid. 

5.  Fatetur  Gavalerius  rigidiorem  esse  In- 
structionem,  nihilominus  suae  lenax  opinio- 
nis^  excipit  duos  casus:  Missam  nempe  con- 
ventualem  die  prima  mensis  non  impedita, 
et  aliam  in  Commemoralione  omnium  de- 
funclorum.  ibid. 

6.  Excipiendam  non  esse  Missam  con- 
ventualem  ex  ipsis  Instructionis  verbis  evin- 
citur.  ibid. 

7.  Nec  Rubrica  urget;  quia,  cum  expo- 
silio  solemnissima  sil,  secum  fert  impedi- 
mentum,  quominus  Missa  de  requiem  ce- 
lebretur.  pag.  o5. 

S.  Si  nec  Missa  de  Requiem  celebranda 
est  pro  humando  cadavere,  multo  minus 
cantanda  erit  Missa  convenlualis.  ibid. 

9.  Gavalerii  argumenla  pro  Missis  de 
requiem  in  die  Gommemorationis  omnium 
Fidelium  defunctorum.  ibid. 

10.  Recens  Decretum  S.  R.  G.,  quod  ei 
favere  videtur.  pag.  56. 

11.  Decretum  exponilur,  et  permissi- 
vum  tantummodo  esse  demonstratur.  Im- 
pedita  ea  dies  censenda  est.  Neque  anima- 
Bus  defunctorum  ullum  praeiudicium  venit. 


cum  triduo  expositionis  omnia  Altaria  sint 
privilegiata.  ibid. 

12.  Eadem  S.  R.  G.  binis  Decretis  trans- 
ferri  iussit  Festa  Sanctorum  occurrenlia  in 
die  Gommemorationis  omnium  Fidelium  De- 
functorum  ;  quia  aliquam  adiunctam  habe- 
bant  solemnitatem.  ibid. 

13.  Quaeritur :  Gurnam  de  iis  potius  fieri  ^ 
Officium  non  edixerit  cum    Missis    de    Re- 
quiem?   Decidendi    ratio    desumitur   a   so- 
lemnitate,  quae  cum  luctu  non  componitur. 

pag.   57. 

14.  Oralio  quadraginta  horarum  magnam 
habet  solemnitatem,  sed  nequit  transferri; 
hinc  polius  iraii^ferenda  videtur  commemo- 
ratio  pro  defunctis.  ibid. 

15.  Nec  celebrandae  Missae  de  requiem 
in  solemnibus  SSmi  Sacramenti  expositio- 
nibus,  quae  fiunt  per  ocliduum  pro  defun- 
ctis.  ibid. 

16.  Methodus,  quae  servalur  in  Urbe. 
Precationes  pro  defunclis  faciendae,  repo- 
silo  Sacramento.  Intelligitur  de  publicis; 
non  de  privatis.  ibid. 

17.  Si  Missae  privatae  volivae  celebren- 
tur,  exposito  Sacramento,  nullo  gaudent 
privilegio.  pag.  58. 

18.  Sanclio  de  Missis  votivis  privatis  fa- 
cullaiiva  est,  non  praeceptiva.  ibid. 

19.  Gavalerii  doclrina.  ibid. 

20.  Licet  Missas  volivas  Sacramenti  ce- 
lebrari,  dum  easdem  Rubrica  permittit.  In 
aliis  diebus  fiat  tantum  commemoratio,  qua- 
tenus  haiic  ritus  admittal.  pag.  59. 

21.  Gomraemoratio  Sacramenli  praece- 
ptiva  est  quoad  Urbem  ;  sed  subintelligitur 
conditio  :  qualenus  Rilus  qualitas  non  repu- 
gnet.  ibid. 

22.  Quae  condilio  eruitur  etiara  ex  De- 
cretis  S.  R.  G.  ibid. 

23.  Ea  conditio  fertur  ad  Festa  1  vel 
2  class.,  non  autem  ad  Dominicas  1  vel 
2  class.  ac  Ferias  privilegiatas,  quae  ad- 
millunt  plures  Oratioues.  pag.  60.  . 

24.  Haud  fieri  potest  commemoratio  in 
Dominica  Palmarum,  et  vigiliis  quae  uni- 
cam  habent  Orationem.  ibid. 

25.  Haec  comraemoratio  facienda  post 
praescriptas  a  Rubrica  in  solis  Missis  pii- 
vatis.  Alia  est  Instructionis  regula  quoad 
solemnes.  ibid. 

26.  Hinc  in  Missis  privatis  Oraliones, 
licet  sint  ad  libitum,  praeferendae  sunt 
coramemoralioni  de  Sacramenlo.  ibid. 

27.  Ratio,  cur  Oralio  a  Superiore  prae- 
cepta  dici  nequit  ad  libitum.  pag.  61.- 

28.  Non    omnes   Orationes  ad    libitum 


—  145 


commemoralioni  praeceptae  praeferendae 
sunt,  sed  tantum  illae,  qaae  sunt  in  prae- 
ceplo,  licet  possil  Sacerdos  unam  potius 
quam  alteram  seligere.  Quod  si  is  pro  ar- 
bitrio  alias  addere  velit,  dum  Rubrica  per- 
mitlit,  prima  erit  de  Sacramenlo.  ibid. 

29.  Commemoralio  quoad  Missas  sole- 
mnes.  In  Urbe  servanda  Inslructio.  Quid 
extra  Urbem  ?  ibid. 

30.  In  rem  hancafferunturDecretaS.R.G. 
ibid. 

31  et  32.  Curnam  praefata  Decreta  po- 
nant^^commemoralionem  post  omnes  Ora- 
tiones  de  praecepto,  et  Clementina  Inslru- 
ctio  eam  coniungat  Orationi  de  currenli  ? 
Ralio  discriminis.  pag.  62. 

33.  In  arbilrio  Gelebrantis  est  addere 
hanc  commemoraiionem  in  aliis  exposilio- 
nibus.  ibid. 

34.  Non  est  addendum  Sj^mbolum  ra- 
tione  Sacramenti  expositi.  ibid. 

§  XVIII. 

1.  Ex  quatuor  coloribus,  quos  Ecclesia 
admillit,  albus  proprie  convenit  Euchari- 
stiae.  pag.  63. 

2.  Si  Missa  sit  votiva,  vel  de  currenti 
quae  exigat  colorem  album,  Gelebrans  pa- 
ramenta  eiusdem  coloris  adhibeat  usque  ad 
finem  funclionis  :  quatenus  vero  Missa  re- 
quirat  alium  colorem,  et  hunc  relinendum 
vult"  Instructio.  ibid. 

3.  Videtur  tamen  Inslructio  in  hac  parle 
potius  directiva,quampraecepliva.  —  S.R.G. 
decretum,  quod  in  arbitrio  relinquit.  Exero- 
plum  affertur  benedictionis  Gandelarum  et 
Missae  in  die  Purificalionis  B.  M.  V.  ibid. 

4.  Mullo  magis  paramentorum  mutan- 
dus  est  color,  si  aller  a  Celebrante  diver- 
sus  ad  explendam  functionem  exposilionis 
et  repositionis  accedat ;  quia  hoc  in  casu 
una  ab  altera  actione  separala  censetur. 
pag.  64. 

5.  Decrelum  novissimum  S.  R.  C,  quo 
quaestio  dirimitur.  ibid. 

6.  Quatenus  retineatur  color  respondens 
Oflicio  diei  ;  velum  humerale  et  alia,  quae 
directe  inserviunt  Sacramento,  esse  debent 
coloris  albi.  ibid. 

7.  Idcirco  Allaris  pallium,  quicumque 
sit  color  adhibendus  in  Missa  et  Oflicio, 
debet  esse  coloris  albi  in  omnibus  expo- 
sitionibus,  etiam  quoad  Missam  quae  cele- 
bratur  pro  Sacramenio  exponendo,  Perpe- 
ram  Pillonius  a  Gavalerio  nolatur.  pag.  65. 

8.  Distinctio  Cavalerii  non  amplectenda. 
ibid. 


9.  Qui  lamen  cogilur  in  eam  venire  scn- 
tenliam,  quam  in  Piltonio  reprobaverat.  ibid. 

10.  In  Allaribus  minoribus  pallia  adhi- 
benda  colorls  OfTicio  conformis.  lllud  vero 
Altaris,  in  quo  celebralur  Missa  conventua- 
lis,  concordare  debet  cum  colore  paramen- 
torum  Missae,  licot  haec  non  conveniat  cum 
OfTicio  exigente  colorem  diversum.  pag.  66, 

11.  Hae  regulae  extenduntur  ad  expo- 
sitiones  ex  causa  privata  cum  Ostensorio 
velato.  ibid. 

§  XIX, 

1.  Missa  solemnis  pro  exposilione  us- 
que  ad  Gonsecrationem  nihil  differt  ab  aliis 
Missis  cantatis.  pag.  66. 

2.  Duo  consecrandae  sunt  Hostiae.  Ex- 
ponunlur,  quae  fieri  debent  post  sumptio- 
nem  Sanguinis.  ibid. 

3.  Ad  Missam  sex  tantum  luceant  can- 
delae.  Alia  luminaria  opportune  accendan- 
tur.  Quidquid  censeant  Gavalerius  et  Teta- 
mus,  accensa  omnia  sint  oportel,  dum  Osten- 
sorium  cum  Sacramento  collocatur  in  medio 
Altaris.  pag.  67. 

4.  Gavalerius  censet  Ostensorium  velo 
esse  tegendum  usque  ad  finem  Missae.  ibid. 

5.  Ritualis  Rubrica  eiusdem  aliorum- 
que  opinioni  favere  videtur.  Distinguendi 
tamen  sunt  casus.  Rubrica  loquitur  de  Fe- 
sto  Corporis  Ghrisli,  non  de  Oralione  qua- 
draginta  horarum.  ibid. 

6.  Affertur   ratio   discriminis.  pag.  68. 

7.  Ratio,  ob  quam  suam  tuetur  senlen- 
tiam  Baruffaldus,  quem  sequitur  Gavalerius, 
hominum  doclissimorum  est  prorsus  indi- 
gna,  ibid. 

8.  Si  aliqua  vis  concedenda  est  Ritua- 
lis  Rubricae,  haec  erit  lantum  direcliva, 
non  aulem  praecepliva.  Gaeiemoniale  Epi- 
scoporum  ne  verbum  quidem  facil  dv.  hoc 
velo.  ibid. 

9.  Forle  Rubrica  apposita  fuit  in  Ri- 
tuali,  quia  nondum  universaliler  invaluerat 
usus  collocandi  Sacramentum  in  ihrono  : 
velum  supplebat  vices  Baldachini.  Regula 
S.  Garoli  Borromaei.  Ex  varietate  Ritualis 
et  Caeremonialis  desumilur  diversam  fuisse 
lunc  lemporis  Ecclesiarum  consuetudinem. 
luxta  hodiernam  praxim  Ostensorium  velo 
solummodo  tegilur  in  exposilione  privala 
pro  infirmis,  pag.  69. 

10.  Caeterum  Rilualis  Rubrica  ad  unum 
limitatur  Festum  Gorporis  Ghristi.  Quoad 
Orationem  quadragiuta  horarum,  Instruclio 
concordat  cum  Gaeremoniali.   Goncluditur, 


146 


Oslensorium  non    esse    velandum.    lla  ferl 
praxis  universalis.  ibid. 

U.  Kxpleta  Missa,  Gelebians  induit  plu- 
viale,  ad  credenliam  iraponil  incensura,  re- 
verlilur  per  longiorera  viam  ad  Aliare,  in 
infimo  giadu  cum  Ministiis  sislil.  ibid. 

12.  Discordia  Scriplorum.  Praxis  Basili- 
carum  Urbis.  pag.  70. 

13.  Non  esl  ilerum  ponendum  incen- 
sum  in  ihuribulum  ad  Allare.  Thurifican- 
dum  Sacramenlum.  Rubrica  Gaeremonialis. 
ibid. 

14.  Imponitur  Gelebranti  velum  hume- 
rale:  is  ad  supremum  gradum  ascendil: 
accipit  de  manu  Diaconi  Sacraraentum.  ibid. 

IT).  Surgil,  se  ad  populum  in  suppe- 
daneo  convertil.  Intonatur  Hymnus.  Inslru- 
clionis  cura  Gaeremoniali  concordia.  Rituale 
disseniire  videtur,  sed  discordia  componi- 
lur.  pag.  71. 

16.  Nuui  Gelebrans;  slatim  ac  intonalur 
Hymnus,  pi  ocedere  debeal  ad  Baldachinum; 
an  in  snppedaneo  consistere  usque  ad  fi- 
nem  primae  slrophae  ?  ibid. 

17.  De  Baldachino  seu  Umbella,  qua 
leclus  incedere  debet  delerens  Sacramen- 
tum.  pag.  72. 

18.  InslTuenda  opporlune  esl  Processio, 
ne  sil  ciiiictandum.  ibid. 

19.  Quae  servanda  melhodus,  si  post 
Missam  non  fit  Piocessio.  ibid. 

20.  Quo  in  casu  bis  ihuiificandum  vi- 
delur  Sacramenlum.  pag.  73, 

21.  In  aliis  expositionibus  unica  vice 
thuiificandum,  postquam  collocatum  fueril 
Sacramenlum  sub  umbella.  ibid. 

§  XX. 

1.  Ordo  Piocessionis.  Giucifer  cotla  in- 
dutus,  non  Tunicella,  deferens  Grucem  ha- 
statam  primus  incedat  inter  Geioferarios 
ante  Glerum.  pag.  73. 

2.  Omnes  de  Glero  Ecclesiae  interesse 
debeni.  Ubi  Glerus  deficit,  sallem  octo  Sa- 
ceidotes  Inslructio  exposcit.  pag.  74. 

3.  Gavaleiius  notatur,  qui  perperam  vult 
oclo  istos  Sacerdoles,  eosdem  esse  deltere, 
qui  in  Missa  detulerunt  intortitia.  ibid. 

4  el  5.  Ab  Instruclione,  non  a  Gaere- 
moniali  regula  suraenda.  Quae  pro  Missa 
Pontificali  oidinata  sunt,  Irahi  nequeunt  ad 
Missam  a  simplici  Sacerdote  solemniter  ce- 
lebratam.  ibid. 

6.  Insliuctio  loquitur  de  comitatu  Pro- 
cessionis,  non  auiem  de  intortitiis  deferen- 
dis  ad  Ganonem.   ibid. 

7.  Neque  Instructio  tanto  est  cum    ri- 


gore  accipienda,  ut  in  Ecclesiis,  quae  Glerum 
non  habent,  nequeant  Glerici  ad  coinplen- 
dura  numerum  assumi.  Quid  relale  ad  Ec- 
clesias  extra  Urbem?  ibid. 

8.  Gavalerius  notalur,  qui  existimat  posse 
laicos  occupare  locum  Sacerdotum  imme- 
diale  ante  Sacramentum,  si  deferenda  sinl 
magni  ponderis  inlortitia.  pag.  75. 

9.  Octo  illi  Sacerdotes  vel  Glerici  in- 
cedere  debent  anle  Baldachinum,  non  hinc 
inde  a  lateribus  eiusdem.  Genuinus  sensus 
Gaeremonialis.  Arbitraria  Gavalerii  opinio. 
ibid. 

10.  Si  quae  adsil  Sodalitas,  permilti  po- 
terit,  ut  eiusdem  digniores  cum  facibus 
hinc  inde  incedant  a  lateribus  Baldachini. 
ibid. 

11.  Gongruit  ut  deferantur  haslatae  lan- 
lernae  cum  intus  accensis  candelis.  pag.  76. 

12.  Gandelae  deferendae  maiiU  extima, 
non  iiitima.  Oranes  incedere  debent  detecto 
capite,  quin  liceat  adhibere  pileolum  tuen- 
dae  valetudinis  causa.  ibid. 

13.  Qui  modus  tenendus  in  ihurifica- 
tione  per  viam.  ibid. 

14.  Inanis  quaestio  a  Quarti  proposita 
de  hac  Ihurificatione.  pag.  77. 

15.  Dum  fit  Piocessio,  feslive  pulsandae 
Gampanae,  nedum  Ecclesiae,  in  qua  fit  ex- 
positio,  sed  et  aliaium,  piope  quas  transit, 
ibid. 

16.  Quoraodo  devota  supplicatio  ordi- 
nanda.  ibid. 

17.  Aliqua  uolanda  de  aliis  Processio- 
nibus  cum  Sacramenlo.  pag.  78. 

§  XXI. 

1.  Processio  intra  Ecclesiam.  Si  haec 
sil  nimis  angusla,  ad  proximam  plaleam  ex- 
lendatur.  pag.  78. 

2.  Si  late  pateat  Ecclesia,  sed  frequens 
sil  interessentium  numerus,  non  repugnat, 
quod  ad  vilandam  confusionem,  circum  pla- 
leam  Supplicatio  ducatur.  ibid. 

3.  Mundandae  viae,  per  quas  ducitur 
Supplicatio,  ac  virentibus  foliis  sternendae. 
ibid. 

4.  Aliqua  subiiciuntur,  quae  praeserlim 
vitanda  sunt  in  solemnibus  Processionibus 
cum  Sacramento.   ibid. 

5.  Decens  sit  ornalus  viarum.  Profana 
arcenda.  pag.  79. 

6.  Ne  admittantur  pueri  puellaeque 
repraesentantes  gesta  el  mart^ria  Sancto- 
rum.  ibid. 

7.  Pluviale  a  deferenle  Sacramenlo  ad- 


147 


hibendum,  eliamsi  agaliir  de    Regulatibus, 
qui  noii  habent  eiusdem  usum.  ibid. 

8.  Ecclesiastici  processionaliler  inceden- 
les,  si  paramenta  sacra  assumant,  non  alius 
coloris  adhibeant,  quam  albi.  ibid. 

9.  Damnatur  mos  deferendi  sellas  seu 
scabella,  in  quibus  assideant  Celebrans  et 
Ministri  per  viam,  dum  sisiit  Processio. 
pag.  80. 

10.  Sacramentum  deferendum  manibus 
Sacerdotis,  non  in  macbina.  Gelebrans  etsi 
Episcopus,  pedibus  incedat.  ibid. 

Id.  Canonici  Pontificalium  usum  haben- 
tes  ne  Mitra  capul  operiant.  ibid. 

12.  Licet  deponere  Sacramentum  in  ali- 
quo  Altari  per  viam  erecto,  dummodo  raro 
fiat.  pag.  81. 

13.  Quaeritur  :  Num,  priusquam  reassu- 
matur  Processio,  impertienda  sit  Benediclio 
cum  Sacramento?  Ex  universali  more  affir- 
mative  resolvitur,  dummodo  raro  fiat,  et 
decentiae  sit  consultum.  ibid. 

14.  Moremhunc  piobasse  videturS.R.C, 
quae  lamen  generali  damnavil  Decreto  abu- 
sum  impertiendi  duplicem  Benediclionem 
in  Ecclesiis  Monialium.  ibid. 

15.  In  his  Processionibus  omnia  sint 
ordinata  ad^  devolionem  fovendam.  Absint 
quae  Ecclesiae  legibus  non  sunt  conformia. 
l>ag.  82. 

§  XXII. 

1.  Sodalitates,  si  quae  sunt,  Processioni 
inleresse  debenl.  Non  omnes  aeque  adstrin- 
guntur.  pag.  82. 

2.  Si  aliqua  intersit,  ante  Clerum  ince- 
dat,  non  confuse,  sed  ordinate  ad  formam 
Caeremonialis  Episcoporum  et  Decretorum 
S.  R.C.  —  Officiales  nequeunt  indebitum  lo- 
cum  usurpare  post  Baldachinum.  Soli  Pri- 
micerio  id  licet  incedenti  in  habilu  prae- 
latitio.  ibid. 

3.  Instructio  admitlit  etiam  Sodalitates, 
quae  peculiari  veste  non  distinguunlur. 
pag.  83. 

4.  Si  plures  sint  Sodalitates,  servandus 
est  ordo  Gregorii  XIII  quoad  praeceden- 
liam.  Illae  sub  litulo  Sacramenti  ereclae 
aliquibus  fruunlur  privilegiis.  Quid  de  So- 
dalitatibus,  quae  propriam  vtstem  non  ha- 
bent  ?  ibid. 

5.  Haud  arridel  Merati  sententia,  qua 
Sodalitates  sine  peculiari  veste  confundit 
cum  populo.  ibid. 

6.  Damnatur  usus,  quod  duo  Confratres 
incedant  prope  Sacramenlum  cum  campa- 
nulis.  pag.  84. 


7.  Guardianis  et  dignioribus  Officialibus 
conceditur  munus  gestandi  haslas  Balda- 
chini.  ibid. 

8.  Ad  avenuncandas  lites,  quae  saepe 
excitanlur  de  praecedentia  inter  Procerum 
famulos,  ubique  servanda  esset  regula  tra- 
dita  ab  Innocenlio  XII  pro  delatione  Via- 
tici  ad  infirmos.  ibid. 

9.  Certa  praescribenda  methodus  a  So- 
dalitatibus  servanda.  ibid. 

§  XXIII. 

1,  Lex  poenalis  (;ontra  inobedientes  in- 
dicta.  pag.  85. 

2.  Quae  vim  coactivam  habet  solum  in 
Urbe.  ibid. 

§  XXIV. 

1.  Ritus  et  Caeremoniae.servandae,  ex- 
pleta  Processione,  dum  Celebrans  perven- 
lus  ad  AUare  tradit  Diacono  Sacramenlum 
in  throno  collocandum.  pag.  85  et  86. 

2.  Perperam  Cavalerius  adfirmat  per 
Instructionem  corrigi  Caeremoniale  Episco- 
porum  quoad  locum,  in  quo  sistere  debet 
Celebrans  Sacramentum  Diacono  Iraditurus. 
ihid. 

3.  Caeremoniale  duas  diversas  actiones 
dislinguit,  et  convenit  cum  Instructione 
quoad  locum,  in  quo  celebrans  genuflectere 
debet.  ibid. 

4.  Rituale  concordat  cum  Caeremoniali. 
Item  Rubricislae.  ibid. 

5.  Modus  insinualus  a  Caeremoniali  ma- 
gis  congruit :  altero  a  Cavalerio  traditus  re- 
probalur.  pag.  87. 

6.  Sensus  potius  Instructionis  attendi 
debel,  quam  litlera.  Si  materialiter  acci- 
pialur,  cum  modum  potius  quam  rilum 
spectel,  etsi  dissentire  a  Gaeremoniali  vi- 
dealur,  istud  lamen  non  corrigit.  ibid. 

7.  Hyranus  Tantum  ergo  a  quo  vel  qui- 
bus  inlonandus  ?  ibid. 

8.  Quo  praecise  tempore.  Iterum  Cava- 
lerius  censet  ab  Instructione  Caeremoniale 
correclum,  sed  perperam.  pag.  88. 

9.  Intonandus  Hymnus,  postquam  Diaco- 
nus,  collocato  Sacramento  in  ihrono,  ad 
dexteram  Celebranlis  reversus  est.  ibid. 

10.  Quaeritur  :  Num,  omnes,  dum  can- 
latur  hymnus  Tanlum  ergo  etc,  mauere 
debeant  genuflexi  ad  integram  sliopbam, 
vel  tantum  ad  duos  primos  versiculos. 
pag.   89. 

11.  Praxis  universalis  exigit  genuflexio- 
nem  ad  integram  stropham.  Gongruil  hinc, 


—  148  — 


quod  Celebrans  non  surgal  ad  imponendum 
incensum,  nisi  ea  expleta.  ibid. 

12.  Quid,  si  hymnns  modulelur  cum 
repelilione  verborum?  Praxis  Ecclesiarum, 
in  quibus  Ihus  imponilur  ad  lerlium  f.  est 
ne  probanda  ?  ibid. 

13.  Ad  quem  hymni  versum  imponen- 
dum  sil  thus,  et  thurificandum  Sacramen- 
tum  ?  ibid. 

14.  Qui  sit  Ritualis  el  Caeremonialis 
sensus?  pag.  90. 

15.  Bauldr}'  sentenlia  expensa.  ibid. 

16.  Quid  in  praxi  servandum?  pag.  91. 

17.  Ritus  servandi,  dum  thus  imponi- 
lur.  ibid. 

18.  Curnam  post  hymnum  non  dicatur 
f.  Panem  de  Coelo  etc.f  ibid. 

19.  Dicendae  sunt  Litaniae,  preces  et 
oraliones,  prout  iacent  in  libro  ad  hunc 
efleclum  typis  edito.  Qui  sit  sensus  Instru- 
ctionis,  dum  iubet  idipsum  servandum  in 
aliis  expositionibus.  pag.  92. 

20.  Extra  Urbem  licet  alias  recitari  pre- 
ces,  dummodo  sinl  ex  adprobatis.  Laudan- 
tur  Consliluliones  Alexandri  VII  et  Bene- 
dicli  XIV.  ibid. 

21.  Non  dedecet  quod;  exposilo  Sacra- 
mento,  preces  eliani  dirigantur  ad  implo- 
randum  Deiparae  et  Sanclorum  praesidium. 
ibid. 

22.  De  Orationibus  dicendis,  el  rilu  a 
Celebrante  servando.  pag.  93. 

23.  24,  25  el  26.  De  conclusione  Ora- 
liunum.  pag.  93.  et  scq. 

27.  Dum  conclusio  est  brevis,  quae  se- 
quenda  est  Rubrica?  Caeremonialisne,  an 
Riiualis?  pag.  95. 

§  XXV. 

1.  Scamnum  parandum  pro  Celebrante 
et  Minislris.  Sedes  cameralis  vetila.  Contra- 
ria  aliquorum  sentenlia  repudiala.  pag.  95. 

2.  Lex  Inslructionis,  quae  prohibel  usum 
sedis  cameralis ,  licel  limilala  ad  Urbem, 
servari  lamen  debet  ubique,  quia  confor- 
mis  Caeremoniali  el  Decrelis  S.  R.  C.  Con- 
sueludo  conlraria  non  prodest.  pag.  96. 

3.  Regula  exlendilur  ad  alias  omnes  lun- 
ciiones  ecclesiasticas.  Coercendi  qui  secus 
faciunl.  ibid. 

4.  5;  6  el  7.  Gelebrans  et  Minislri 
sedere  possunt  ad  Gloria  et  Credo,  eliam 
Sacrameuto  exposito.  Locus  Caeremonialis 
expensus.  ibid  et  seq. 

8.  Haud  licet  adhiberi  sedes  coriaceas 
pro  laicis  quavis  dignilale  fulgenlibus. 
pag.  97. 


9.  Cavalerius  notatus.  pag.  98. 

10.  Usus  pulvini  Celebranli  concedi  po- 
lest,  non  aliis.  ibid. 

§  XXVI. 

Scamnum  pio  Guardianis  Sodalitalura 
exlra  Presbyterium.  pag.  98. 

§  XXVII. 

1.  Vetilum  Laicis  ingredi  Presbyterium. 
pag.  99. 

2.  Qua  in  parle  adhuc  superest  aliquod 
antiquae  disciplinae  vestigium.   ibid. 

3.  Ad  declinandam  legem  nullum  valet 
effugium  aut  consueludo,  Solis  regiis  Per- 
sonis  Sanctuarium  ingredi  esl  permissum. 
ibid. 

4.  Sedes  ab  Ecclesia,  tempore  exposi- 
lionis,  eliminandae.  Cur  psallenlibusin  Cho- 
ro  coram  Sacramenlo  sedere  concessum  , 
laicis|denegalum?  pag.  100. 

5r  Lex  poenalis.  ibid. 

§    XXVIII, 

1.  Lex  velat  lances  apponi  pro  colli- 
gendis  eleemosynis.  Pauperes  quaestuantes 
ne  Ecclesiamjngredianlur,  et  congruo  spa- 
tio  ab  ea  distenl.  pag.  101. 

2.  Exlra  casum  expositionis,  licet  in 
Ecclesiis  eleemosynas  colligere.  Genset  Ga- 
valerius,  licere  lempore  Concionis,  etiam 
Sacramenlo  exposito.  ibid. 

3.  Haec  tamen  limitatio  parce  est  adhi- 
benda,  cum  distinctione  magnaque  caute- 
la.  ibid. 

4.  Ad  coercendam  pauperum  imporlu- 
nam  licentiam  multum  prodesset  ad  obser- 
vantiam  revocare  edicta  edila  iussu  Gle- 
mentis  XI.  ibid. 

5.  Hisce  ediclis  nitilur  Instructio.p.  102. 

§  XXIX. 
Perennilali  Oralionis  consulilur.  p.  102. 
§  XXX. 

1.  Gaeremoniae  peculiares  Missae  so- 
lemnis  coram  Sacramenlo  exposilo.  pag.  103. 

2.  Quaeritur:  Num  apponenda  sit  Ciux 
in  Aliari  lempore  Sacrificii,  dum  Sacramen- 
tum  palet  expositum?  Variae  Script.orum 
sententiae.  ibid. 

3.  Rubrica  Missalis  favere  videtur  appo- 
sitioni  Grucis.  ibid. 

4.  P.  Quarli  praelusisse  videtur  senten- 


149 


liae  S.  R.  G.,  quae  quamlibet  Ecclesiam  in 
sua  praxi  relinquit.  pag.   104. 

5.  Quamvis  enim  eadem  S.  G.  primum 
respondisset  numquam  esse  omitlendam 
Grucem,  re  postmodum  malurius  discu^sa, 
edixit  servandas  esse  peculiares  Ecclesia- 
rum  consuetudines.  Accessit  huic]decisioni 
auctoritas  Benedicti  XIV.  ibid. 

6.  Si  mos  oblineat  apponendi  Grucem, 
haec  non  erit  retinenda  in  Altari,  nisi  tem- 
pore  Sacrificii,  aec  thurificanda,  quia  thu- 
rificatur  Sacramentum.   ibid. 

7.  Gaeremoniae  propriae  huius  "Missae 
ex.  ordine  recensentur.  De  primo  accessu 
Gelebrantis    ad    Altare  cum  Ministris.  ibid. 

8.  De  ihurificatione  Sacramenti  et  Al- 
taris.  pag.   105. 

9.  Gelebrans  debet  incensare  Sacramen- 
tum  genuflexus  in  suppedaneo  Altaris.  Er- 
rat  Gavanlus,  dum  dicit  secus  decerni  a 
Gaeremoniali  Episcoporum  :  huius  namque 
Rubrica  est  de  thurificatione  S:icramenti 
extra  Missam.  ibid, 

10.  Gavalerius  immerito  carpit  Meralum, 
cum  ipse  potius  nolandus  sit.  Sacerdos,  im- 
posito  thure,  genufleclere  non  debet,  piius- 
quara  descendat  ad  oram  suppedanei.  ibid. 

11.  Non  desunt  qui  censent  nec  genu- 
fiectendum  ,  dum  se  convertit  Gelebrans 
thurificaturus  oblata.  His  adhaerendum  vi- 
detur.  pag.  106. 

12.  Alia  de  thurificatione.   ibid. 

13.  De  osculis  Altaris  et  genufiexioni- 
bus.  ibid. 

14.  Qaae  oscula  et  benedictiones  omilti 
iiequeant.  pag.  107. 

15.  De  thurificalione  post  Otfertorium. 
ibid. 

16.  Dum  incensatur  Sacramentum,  Ga- 
\\\  non  araovendus.  ibid. 

17.  Alia,  quae  ad  hanc  Ihurificationem 
pertinent.  pag.  108. 

18.  Gaetera  a  purificatione  usque  ad  fi- 
nem  Missae.  ibid. 

19.  De  Benedictione  Sacerdotis,  et  ul- 
timo  Evangelio.  ibid. 

20.  Quid  agendum  priusquam  instrua- 
tur  Processio  ?  ibid. 

21.  Ganlandae  Litaniae  cum  precibus; 
poslea  inslruenda  Piocessio,  eadem  servata 
methodo,  quae  in  expositione.  ibid. 

22.  Modus  servandus,  si  Gelebrans  cum 
Ministris  discedat  ab  Altari,  et  alter  eo  di- 
gnior  reliquam  functionem  absolvat.  p.  109. 

23.  Qui  proinde  uti  debebit  paramenlis 
coloris  albi,  licet  Missa  celebrata  fuerit  in 
paramentis  alterius  coloris.  ibid. 


24  ad  30.  Agitur  de  Ritibus  servandis, 
si  contingat  Missam  privatam  celebrari  in 
Altari  coram  Sacramento  exposilo.  ibid. 
et  seq. 

§  XXXI. 

1.  Explela  Processione,  Diaconus  accipit 
Sicramenlum  e  manibus  Gelebrantis,  et  col- 
locat  in^medio  mensae  Altaris,  pag.    *11. 

2.  Post  hymnum  dici  debet  f.  Panem 
de  coelo  etc.  cui  iuxta  temporum  exigen- 
i,iam  addatur  Alleluia.  ibid. 

3.  Decreta  S.  R.  G.  ad  concordiam  re- 
vocantur.  ibid. 

4.  Oralionibus  praemittendus  non  est 
y.  Dominus  vobiscum.  Servanda  Gaeremo- 
nialis  Rubrica,  ut  Decreta  S.  R.  G.  declarant. 
pag.   112, 

5.  Ratio  alTeitur,  ob  quam  dictus  ^.  o- 
mittitur,  Baruffaldi  sentenlia  merito  a  Me- 
ralo  reiecta.  ibid. 

6.  Alia  ratio  longe  validior,    ibid. 

7.  Obiectum  ex  Rituali  desumptum.  Ei 
salisfit.  Discriminis  ratio  quoad  duas  Ritua- 
lis  rubricas,  quarum  allera  per  posteriora 
Decreta  et  Gleraentinam  Inslructionem  fuit 
emendata.  pag.   113. 

8.  Galalanus  censet  f.  Dominus  vobis- 
cum  praemittendum  esse,  quia  denuo  re- 
stitutus  fuit  in  Editione  Ritualis  peracta  in 
Urbe  sub  Benedicto  XIV.  Nota  Typographi. 
Additio  non  Pontifici,  sed  editori  vel  im- 
pressori  tribuenda.  ibid. 

9.  Poslerius  Decretum  S.  R.  G.,  (luod 
t.  illum  omittendum  iubet.  ibid. 

10.  Gum  Gaeremoniali  et  Decretis  con- 
venit  praxis  universalis,  Ratio,  cur  non  omit- 
talur  f .  Dominus  vobiscum,  dum  Sacerdos, 
administrato  Viaiico  alicui  infirmo,  disces- 
surus  eum  cura  Sacramenlo  benedicit,  pa- 
gina  114. 

11.  Sacerdos  surgens  dicil  Orationes, 
quin  reiteret  genuflexionera.  ibid. 

12.  Gaetera  ,  quae  ad  ritum  Benedictio- 
nis  pertinent.  ibid. 

13.  De  Sacramenti  repositione,  Taber- 
naculum  in  Altari.  ibid. 

14.  Modus  impertiendi  benedictionem. 
Decreta  S.  R.  G.    super  hac  re.  ibid. 

15.  Diversi^modi  vix  discrepant.  Rilum, 
quem  servandum  iubet  Gaeremonialis  Ru- 
brica,  Scriptores  declarant.  pag.    115. 

16.  Sacerdos  actu,  quo  benedicit  popu- 
lum  cum  Sacramento,  nihil  dicere  debet. 
Ita  etiam  nil  canendum  a  Musicis,  nil  di- 
cendum  a  populo.  Reprobalur  mos  canendi 


150 


aliquem    psalmi    versiculum.     Hac    de    re 
S.  R.  C.  Decrelum.  ibid. 

17.  Neque  prodest  Gonslilutio  Alejtau- 
dri  V(l,  quae  lempus  exposilionis  respicit, 
non  reposilionis.  pag.   116. 

18.  Obiter  laudanlur  aliqua  S.  R.  G.  De- 
creta,  quae  eliminant  canliunculas  vulgari 
sermone,  exposito  Sacramento.  ibid. 

19.  Estne  igitur  reprobanda  consuetudo 
per  aliquos  Missionarios  inducta  canendi^ali- 
quas  cantilenas  in  actu  Benedictionis?  An- 
ceps  iudicium.  Videtur  magis  congruece, 
quod  locum  solumiaoJo  hibeant,  iam  re- 
posilo  Sicramento,  priusquam  claudatur 
osliolum.  ibid. 

20.  Gavaleriisententia,  etmonitum.  ibid. 

21.  Grassus  corrigendus  error  eorum, 
qui  putant  Benediclionem  iraperliendara  ad 
f.  et  Benedictio.    ibid. 

22.  S.  R.  G.  generali  Docreto  improbat 
abusum  duplicis  Benedictionis  in  Ecclesiis 
Monialiura.  pag.  117. 

23.  Quaeriliir ;  num  tluirilicandum  sil 
Sacramentum,  dum  Sacerdos  populum  «be- 
nedicil?  Validior  ratio  stat  pro  negativa. 
ibid. 

24.  Tandem  iubet  Instructio,  ut  imme- 
diale  post  Benediclionem,  vel  mane  se- 
quenti  absumalur  Hoslia  in  Missa.  pag.  118. 

§  XXXH. 

1.  Tempore  Exposilionis  conciones  ve- 
tilae,  nisi  Praesides  permitla-nt  brevia  ali- 
quot  colloquia.  yag.  118. 

2.  Lex  extendiiur  ad  Ecclesias  Regula- 
rium,  et  quocumque  modo  privilegiatas. 
pag.  119. 

3  et  4.  Quoad  Urbem  eadem  regula 
obtinet  in  aliis  etiam  expositionibus  :  quo- 
modo  lamen  intelligenda?  ibid. 

5.  Non  alii  assumendi  ad  huiusmodi 
brevia  colloquia,  nisi  Sacerdotes  aut  Qia- 
coni,  qui  superpelliceo  utanLur;  eliamsi  sint 
ex  Ordimbus  Regularibus  :  Stola  tamen  non 
adhibenda.  pag.   120. 

6.  Quid  de  aliis  expositionibus,  prae- 
sertim  extra  Urbem,  quoad  superpelliceum 
et  Stolam?  Ibid. 

7.  In  hisce  brevibus  colloquiis  non  uten- 
dum  birelo.  pag.   121. 

8.  Licet  lamen  caput  legere  bireto  in 
aliis  expositionibus,  si  Sacramenlum  cras- 
siori  velo  sit  tectum,  quo  eiusdem  aspe- 
clus  abscondatur.  ibid. 

9.  Idipsum  confirmatur.  pag.  122. 

10  el  11.  In  praelaudatis  brevibus  col- 
loquiis  habendis  locus  Goncionaloris  ea    in 


parte  sil,  ut  populus  eum  audire  possit, 
quin  ullum  committat  actum  irreverentiae 
erga  Sacramentum.  ibid. 

§^xxxin. 

1.  Ad  aliquot  noctis  horas  patere  de- 
bent  Ecclesiae  fores.  pag.  123. 

2.  Extra  Urbem  Episcoporum  arbitrio. 
ibid. 

3.  Glausis  ianuis  non  est  ab  Oratione 
cessandum  pag.   124. 

4.  Ubi  fit  expositio  ad  instar  Oralionis 
quadraginta  horarum,  sed  non  de  nocte, 
hae  regulae  locum  non  habenl.  ibid. 

5.  Orationi  perenni  adnexae  sunt  In- 
dulgentiae  lam  plenariae,  quam  partiales  ex 
Gonstitutione  Glementis  VIII.  ibid, 

6.  Eas  ampliavit  Paulus  V.  Benedi- 
ctus  XIV  declaravit  plenariam  lucrifieri 
posse,  etsi,  urgentibus  de  causis,  indultum 
luerit  Sacraraentiim  de  nocle  reponi.  ibid. 

7.  Declaratio  huiusmodi  universalis  est. 
pag.  125. 

8.  Noctu  ne  desit  Oialio,  quaedara  in- 
stituta  piorura  hominum  Socieias^pro  agen- 
dis  vigiliis.  ibid. 

9.  Pius  VII  indulsil,  uL  Indulgentia  ap- 
plicari  possit  defunctis  per  modum  sullra- 
gii,  et  declaravit  omnia  Altaria  privilegiata, 
durante  tempore  expositionis.  pag.   12(5. 

10,  U  et  12.  Indulgentiae  a  Benedi- 
cio  XIV  et  Glemenle  XIII  concessae  visi- 
tantibus  Sacramentum  expositum  per  tri- 
duum  Septuagesimae,  Sexjgesimae  et  Quin- 
quagesimae  etc.  pag.   126  et  127. 

§  XXXIV. 
§  XXXV. 
§  XXXVI. 

1.  Methodus  servanda  in  aliis  exposi- 
tionibus  Sacraraenti.  Praesidum  necessaria 
licenlia.  pag.   127. 

2.  Distinguunlur  in  publicas,  magis  mi- 
nusque  solemnes,  ac  privatas.  ibid. 

3.  Expositio  publica ,  quacumque  ex 
causa  fiat  et  quamlibet  habeat  solemnila- 
tem,  nequit  fieri  privata  auctorilate;  neces- 
saria  est  expressa  Iicentia  Ordinarii.  —  S.  R. 
G.  Decrela.  pag.   128. 

4.  QuaesLio  inler  AucLores :  num  magis 
congruat,  quod  expositio  faequenter,;^anraro 
fiat.  Benedictus  XIV  eam  indecisam  relin- 
quit.  ibid. 

5.  Verum,  vel  frequenter,  vel  raro  fiat, 
duo  tamen  certa  sunt,    quod  scilicet  Ordi- 


—   151 


naiii    ialervenia!,    auctorilas,    et    decenliae 
consaltQm  sit.  pag  129. 

6.  Si  duae  hae  condiliones  non  desinl, 
praesens  Ecclesiae  disciplina  non  videlur 
aliena  a  frequentia.  ibid. 

7.  Inslruclio  nihil  habet  de  frequenlia, 
sed  duas  illas  conditiones  omnino  requirit. 
ibid. 

8.  Methodusservanda  illa  videtur,  quam 
praescripsit  Benedictus  XIV  pro  Dioecesi 
Bononiensi.  ibid. 

9.  Quaeritur:  Gurnam  instructio  inter 
alias  conditiones,  et  illam  praecipiat,  quod 
velo  tegatur  Ostensorium  ?  jjogf.   130. 

10.  Agitur  de  expositionibus  privalis, 
quae  fiunt  cum  Pyxide  velata,  aperto  Ta- 
bernaculi  osliolo.  ibid. 

H.  In  his  non  licet  Pyxidem  e  Taber- 
naculo  exlrahere,  et  ideo  nequit  cura  ea 
populus  benedici.  Plura  enumeranlui-  De- 
crela,  quae  id  declarant.  pag.   131. 

12.  Isthaec  Decrela  tam  Regulares,  quam 
Seculares  afficiunt.  Benedicti  XIV  aucto- 
ritas  in  sua  Epislola  ad  Gard.  Urbis  Vica- 
rium.  ibid. 

13.  Reiicitur  Gavalerii  sententia,  qui 
iirbitratur  Pyx.idem  exponi  posse  in  Thro- 
no.  pag.  132. 

14.  Perperam  ipse  interpretalur  dictio- 
nem,  quae  occurrit  in  altero  ex  Decretis 
S.  Gongregalionis  Episcoporum  et  Regu- 
larium.  ibid. 

15.  Huius  rilus  nullum  vesligium  repe- 


riri  apud  Scriptores  aut  ullam  Aposlolicae 
Sedis  consueludinem  deprehenli  testatur 
Benedictus^,XIV.  ibid. 

16.  RUiones  afferuntur  illorum,  qui  su- 
stinent^posse  inexpositione  privata  extrahi 
Sacramentum,  el  cum  eo  populum  be- 
nedici.  pag.  133, 

17.  Altera  ex  Rubricis  Ritualis  de  com- 
munione  Infirmorum  non  prodest.  ibid. 

18.  Neque  altera  ex  aliquarum  Eccle- 
siarum  Urbis  consuetudine.  ibid. 

19.  Haec  recentissima  esi,  et  nondum 
invaluerat,  dum  Pontificatum  tenebat  Be- 
nedictus  XIV.  pag.   134. 

20.  Hinc  consueludo  nullam  habet  vim 
adversus  regulam.  ibid. 

21.  Eadem,  quin  pietalem  foveat,  abu- 
sus  gignit.  ibid. 

22  eL  23.  Refellitur  argumentum  pe- 
tilum  ab  exc^eplione,  quam  ponil  Benedi- 
ctus  XIV.  pag.   135. 

24.  Uem  lierum  ex  permissione;  quam 
fecit  idem  Ponlifex  tunc  Gardinalis  aliqui- 
biis  Bonoiiiae  Ecclesiis  elargiendi  Benedi- 
ctionem  cum  Pyxide  sem*^l  in  die.  p.  136. 

25.  Num  in  expositione  piivata  adhi- 
bendum  sit  incensum?  ihid. 

26.  Gorollaria,  quae  ex  praemissis  con- 
sequunlur.  ibid. 

§  XXXVli. 

1  el  2.  Lex  poenalis;  pag.  137, 


8UFFRAGIA  ET  ADN0TATI0NE8 


SUPER 


DECRETIS  S.  R.  CONGREGATIOMS 


MONITUM 


Ne  quis  mirelur,  si  quando  in  sequentibus  Suffragiis  sive  AdnotaUonibus,  iterum 
prodeuntibus,  appellala  Decreta  quaedam  offenderit,  quae  in  novissima  authentica  Gol- 
leclioue  desiderantur.  In  hac  enim  consullo  ea  omissa  fuerunt,  utpote  iam  nunc  su- 
pervacanea  et  inutilia;  quatenus  vel  eorura  plerumque  resolutiones  per  alia  passim  De- 
creta  recurrunt,  vel  in  recentiori  aliquo  Decreto  Generali  continentur,  vel,  perraro  quidem, 
prae  mulato  liturgico  iure  obsoluerunl.  Satius  nihilominus  putatum  est  in  praesenti 
nova  editione  appellationes  istiusmodi  suo  loco  servare  ;  tum  in  auctorum  obsequium  , 
virorum  scilicet  insigni  liturgica  eruditione  praeslanlium,  quorum  dissertationes,  si  secus, 
funditus  inverti  ac  reformari  oporluerit ;  tum  ne  sludiosi  lectores  optimis  utillimisque 
notionibus  de  sacra  liturgia  privarentur,  quae  ibi  affalim  congestae  inveniuntur. 

Ad  discenlium  tamen  opportunitatem,  decretorum  id  genus  praetermissorum  elen- 
chus  ad  calcem  subiicitur. 


SUFFRAGIA  ET  ADNOTATIONES 

SUPER 

DECRETI8  8.  R.  C0NGREGATI0NI8 


SUFFRA6IUM  SUPER  DECRETO 

:>574.         URBIS         (4529) 

ARGHIGONFRATERNITATIS 

SAGR.  STIGMATUM. 

Due  sono  gl'inconvenieQli  gravissimi, 
che  derivano  dalla  pratica  tino  al  presente 
lenala  dairArchiconfraiernita  delle  Sacre 
Slimate  di  Roma  nella  funzione  da  farsi 
nel  Giovedi  Santo  della  Lavanda,  allrimenli 
delta  Mandato. 

11  pi'imo  inconvenienle  6  quello  di  ese- 
guirla  in  Ghiesa,  ove  alla  pubblica  veae- 
razione  e  collocato  il  SSrao  Sacramento  nel- 
TAltare  e  Gappella  cosi  della  dd  Sepolcro. 
Due  ne  sono  le  ragioni.  La  prima  e  piii  forte 
si  e,  perchfe  non  deve  essere  distralto  il  po- 
poli)  in  allri  oggetti,  bench6  edificanli  nel 
luogo  istesso,  che  richiama  Tadorazione  dei 
Fedeli  al  principale  sublime  mistero,  di  cui 
si  c*elebra  la  memoria  ;  la  seconda,  che  di- 
scende  dalla  prima,  perchfe  la  Rubrica  viiole, 
che  si  faccia :  «  in  loco  ad  id  depuiato  »; 
e  gli  Autori  Liturgici  convengono,  che  que- 
sto  debba  essere  in  un  Oratorio,  o  in  una 
decente  stanza  prossima  alla  Sagrestia,  ma 
non  mai  in  Chiesa  (se  pure  non  si  trattasse 
di  Ghiese  Gattedrali  e  vaste,  nelle  quali  e 
facile  eseguir  la  Lavanda  in  parle  affatto  re- 
mota  dall'Altare  del  Sepolcro).  A  questo 
inconveniente  fu  rimediato  nell'anno  pros- 
simo  passato  con  Biglietto  d'Of!icio  scritto 
d'ordine  di  Sua  Santiia  da  Monsig.  Primi- 
cerio  della  Gompagnia,  che  una  tal  funzione 
si  sospemlesse  fino  all'esilo  della  causa  pen- 
dente. 

II  secondo  inconveniente  si  e,  che  una 
lal  funzione  siasi  eseguitaper  lopassato  non 
secondo  il  rito  dellaGhiesa,  percuiappartiene 
al  solo  Sacerdote  celebrante,  il  quale  rap- 
presenia  la  Persona  del  Redentore,  ma  bensi 
venga  eseguila  da  questo  unitamente  ai 
Guardiani  ;  senza  che  vagliano  a  giustificare 
una  tal  pratica  le  ragioni,  che  si  adducono 
nelle  allegazioni  distribuite. 


Imperocch^  e  vero,  che  la  Lavanda  noH 
6  un  Sagramento.  £  vero,  che  il  nostro  Di- 
vin  Redentore  non  ha  dato  1'esempio  ad  un 
solo  ceto  di  persone,  ma  universalmente  a 
tutti  i  suoi  seguaci.  £  vero,  che  un  tal  alto 
di  Gristiana  umilta  si  pu6  esercitare,  come 
si  esercita  anche  da'  Laici,  e  dalle  Donne 
in  qualunque  occasione  e  tempo.  £l  vero 
{inalmente,  che  non  per  tutto  lal  funzione 
spetta  allo  slesso  soggello,  ma  possono  aver 
luogo  le  particolari  consuetudini.  Ma  6  vero 
allresi,";che  praticandosi  nel  Giovedi  Santo 
secondo  il  rito  della  Ghiesa  dopo  la  Messa, 
Vespero  e  denudazione  degli  Altari,  fun- 
zioni  tutle  fra  loro  connesse  e  successive, 
non  puo  n6  deve  un  tal  rito  esser  variato 
od  alterato. 

La  Lavanda  non  b  Sagramento.  Ma  se 
quesla  ragione  valesse,  proverebbe  troppo; 
imperciocchfe  si  potrebbero  a  capriccio  va- 
riare  i  riti  prescrilti  in  tante  altre  Eccle- 
siasliche  funzioni,  che  non  sono  Sagramento: 
quandoch^  la  Ghiesa  provvidamente  ha  pre- 
scritte  'alcune  forme,  perch6  quesle  sieno 
osservate  ,  e  si  tolga  la  facolt^  di  usarne 
altre  ad  arbitrio. 

11  nostro  Divin  Redenlore  ha  "  dalo  un 
esempio  di  umilta,  e  lo  ha  dato  a  tulti,  e 
perci6  da  tutti  pu6  egualmemte  praticarsi. 
Ma  qui  convien  distinguere  Tesercizio  di 
umilta  dalla  funzione  Ecclesiastica,  che  ha 
un.jito  tutlo^.proprio  e  particolare. 

"Gorae  esercizio  di  umilt^  si  pu6  prali- 
care  dai  laici,  dalle  donne  e  da  tutti  indi- 
stintamente  i  Fedeli.  Dir6  ancora,  che  pu6 
praticarsi  a  vicenda,  lavando  scambievol- 
mente  i  piedi  Tun  alTaitro  (sempre  per6 
fra  persone^dello  slesso  sesso)  :  ma  come 
funzione  Ecclesiastica  da  praticarsi  nel  Gio- 
vedi  Santo,  che  include  il  Mistero,  e  si  fa 
non  solo  per  esercizio  di  umilt^,  ma  altresi 
per  rinnovar  la  memoria  di  quanto  si  fece 
da  Gesu  Grislo  in  lal  giorno  nel  lavare  i 
piedi  agli  Apostoli,  uno  solo  ^deve  esser 
quello,  il  quale,  rappresentando  la  Persona 
del  Redentore,  deve  lavare  i  piedi  alli  do- 


—  156 


dici  lappresenlaDti  degli  Apostoli.  Qaindi  6 
che  facendosi  ancora  separalamenle  dalle 
altre  funzioni  del  giorno  nelli  Conventi  e 
Monasteri,  il  solo  Superiore  lava  i  piedi 
a'  suoi  sudditi,  la  sola  Abbadessa  alle  sue 
Monache.  Gosi  pu6  farsi  ancora  nelle  So- 
cietS  Laicali  dal  Primicerio,  dal  primo  Guar- 
diano  o  da  altro  Superiore:  nia  per  atto 
separato,  appartenenle  bensi  alla  funzione 
del  giorno,  ma  non  connesso  colla  mede- 
sima.  E  se  si  volesse  addurre  l'eseinpio  dei 
Sovrani,  che  sogliono  nel  Giovedi  Santo 
lavare  i  piedi  a  dodici  poveri,  questo  non 
giova  punto,  anzi  b  contrario  alla  consue- 
ludine  della  Gorapagnia  delle  Stiraate  ;  per- 
che  qualunque  sia  il  rito,  che  in  tali  lavan- 
de  si  osserva,  sempre  rimane  fermo,  che 
il  solo  Imperatore  o  il  solo  Re  b  quello, 
che  lava  i  piedi,  ne  altri  vi  ha  parte ;  se 
non  se  in  servire,  assistere  e  sommini- 
sirare  l'occorrente. 

Ogni  qualvolta  per6,  tenendosi  Tordine 
prescritto  dalla  Rubrica,  la  funzione  della 
Lavanda  succede  immediatamente  alle  pre- 
cedenti  funzioni,  e  fassi  dallo  stesso  Gele- 
brante,  dopo  aver  cantato  la  Messa,  recitato 
il  Vespero,  denudati  gli  Altari,  servito  dal 
Diacono  e  Suddiacono  coi  paranienti  pre- 
scritti  dalla  Rubrica ;  siccome  egli  solo  rap- 
presenta  la  Persona  di  Gesii  Gristo,  sqIo  an- 
cora  deve  incominciare,  proseguire  ed  ul- 
limare  la  Lavanda.  Ghe  se  li  Guardiani  vor- 
ranno  esercitare  un  atto  di  umilta,  potranno 
farlo  col  ministrare  le  conche,  con  cambiar 
Tacqua,  con  porgere  la  limosina  alli  rap- 
presentanti  degli  Apostoli,  e  con  altri  simili 
atli  che  possono  considerarsi,  come  non  ri- 
pugnanti  aII'eccIesiastico  rito,  e  rappresen- 
tazione  del  Mistero. 

Non  vale  perci6  la  ragione  desunta  dalle 
parole  di  Gesu  Gristo,  cio6 :  «  Exemplum 
dedi  vobis,  ut  quemadmodum  ego  feci  vo- 
bis,  ita  et  vos  faciatis  »  :  per  provare,  che 
non  6  indecente  la  mescolanza  d'EccIesia- 
stici  e  Laici  nella  Ghiesa  delle  Stimate.  Im- 
perciocch6  gia  si  6  detto  di  sopra,  che  si 
deye  distinguere,  e  non  confondere  l'eser- 
cizio  di  umilta,  che  pu6  praticarsi  in  ogni 
tempo,  con  la  funzione  Ecclesiastica  del  Gio- 
vedi  Santo,  che  inchiude  il  mistero  ;  ogni- 
qualvolta  |a  Lavanda  viene  eseguita  come 
connessa  alle  altre  funzioni  del  giorno  dal 
Sacro  Minislro,  che  ha  celebrato. 

Si  vedano  gli  Ordini  Romani,  alli  quali 
si  appella  l'autor  del  Voto,  persuaso  di  fa- 
vorir  con  questi  la  controversa  consuetu- 
dine,  e  francamente  pronunzia  esservi  nelli 


medesimi  tanta  discrepanza  da  poterne  era- 
pire  un  volume.  Metto  da  parte  Tesagera- 
zione  iperbolica:  rai  fermo  su  quello  che 
interessa  la  presente  questione.  In  che  con- 
siste  la  decantata  discrepanza  ?  Questa  non 
gia  riguarda  la  persona,  che  deve  eseguir  la 
Lavanda  ;  ma  e  relativa  al  luogo,  al  tempo, 
ad  alcune  ceremonie,  che  ora  non  sono  piu 
in  uso,  ed  in  ispecie  alle  persone  ed  al  nu- 
mero  de'  rappresentanti  gli  Apostoli.  Giac- 
ch6  ora  sono  nominati  dodici  Suddiaconi, 
ora  dodici  Diaconi,  ed  in  mancanza  di  que- 
sti  dodici  Gappellani,  ed  ora  dodici  poveri  : 
e  benchfe  nelli  piu  antichi  costantemente 
si  abbia  il  numero  di  dodici,  nei  piu  re- 
centi  pero,  cume  ancora  nel  Gereraoniale 
di  Agostino  Patiizio  che  al  presente  6  in 
uso,  vi  si  aggiunge  il  decimolerzo.  Si  pu6 
vedere  il  M.ibillon  :  Iter  Italic.  Tom.  2, 
pag.  101,  in  fme,  137,  18! ,  357,  362,  485, 
486,  ed  il  Gatalano  ne'  suoi  commenti  al 
suddetto  Gereraoniale  Tom.  2,  cap.  46  de 
Mandato  faciendo.*  ll  Sarnelli  ne  parla  in 
diversi  luoghi  delle  sue  lettere  ecclesiaslt- 
che,  e  piu  diffusaraente  in  fine  del  Tom.  10, 
ed  in  un  Opuscolo  stampato  in  Venezia : 
Della  Lavanda,  Non  si  appartiene  alla  pre- 
senle  questione  l'esarainare,  perchfe  la  La- 
vanda  si  faccia  a  Iredici,  quandochfe  gli  Apo- 
stoli  non  erano  che  dodici.  A  me  basta  I'u- 
niforraiti  de'  suddettiOrdini  Roraani  per  rap- 
porto  alla  persona,  che  rappresenta  il  Divin 
ReJentore,  esola  eseguiscelaLavanda:  e  sol- 
lanto  incontro  nell'0rdine  XV  di  Pietro  A- 
melio  cap.  LXVIli  che,  «  eadem  die  post 
prandium  Papa  non  potuit  lavare  pedes  pau- 
perum  ;  sed  Patriarcha  Gradensis  Gonfessor 
de  mandato  Papae  lavit  pedes  pauperum, 
in  parva  cappella  ».  Se  facesse  d'uopo,  po- 
trei  dimostrare,  che  questa  seconda  lavanda 
nulla  aveva  che  fare  con  la  funzione  della 
raaitina,  in  cui  era  solito  lavare  i  piedi  a 
dodici  Suddiaconi. 

Ammetto,  che  ne'  secoli  da  noi  remoti 
varie  sono  state  le  costumanze  delle  diverse 
Regioni,  Ghiese  e  Monasterii :  ma  non  mai 
si  trovera  nella  funzione  Ecclesiastica  rae- 
scolanza  di  Sacerdoli  e  Laici  in  lavare  si- 
raultanearaente  i  piedi  alli  dodici  rappre- 
senianti  degli  Apostoli  :  anzi  nella  Ghiesa 
di  Toledo,  come  si  legge  nel  Messale  Mo- 
zarabo,  allorchfe  il  Vescovo  unitamenle  al 
Glero  passava  all'Atrio,  ove  era  tutlo  di- 
sposto  per  eseguir  la  lavauda,  si  chiude- 
vano  le  porte,  e  venivano  esclusi  i  laici  : 
«  clausis  ianuis,  et  Laicis  oranibus  foris  pro- 
iectis  ».  Ghe  se  pure  in  qualche  Monastero 


157  — 


la  Lavanda  si  faceva  dai  Conversi,  deve  ci6 
riferirsi  ad  esercizio  di  umill^,  ma  non  giS 
a  rito  Ecclesiastico  connesso  con  le  allre 
funzioni  del  giorno.  Ma  a  qual  pro  ricer- 
care  le  antiche  costumanze  particolari  delle 
diverse  Chiese  e  Monasterii,  che  non  sono 
piu  in  uso,  dopo  che  la  Chiesa  Romana  ha 
prescritto  e  determinato  la  forma  con  una 
Rubrica  inserita  nel  Messale,  la  quale  deve 
essere  attesa;  ed  essendo  preceltiva,  mentre 
da  norma  a  lutte  le  Chiese  delPOrbe  Catto- 
lico,  loglie  Tarbitrio  di  fare  altrimenti? 

Nfe  punto  vale  la  consueLudine,  poichfe 
non  e  capace  di  legiltima  prescrizione  un 
uso,  che  diamelralmcnte  si  oppone  ad  un 
rito  dalla  Chiesa  ordinato,  e  che  corrisponde 
al  Mislero,  di  cui  si  rinnova  la  memoria, 
La  funzione  non  cade  sotto  precetto  :  ma 
ogni  qualvolla  si  voglia  eseguire,  non  gii 
per  solo  esercizio  di  umilta,  ma  come  azione 
sacra  e  congiunta  alla  solennita  delle  ante- 
cedenli  proprie  del  giorno,  deve  esser  re- 
golata  a  tenore  della  precettiva  Rubrica, 

Ma  dalo  ancora,  che  una  consuetudine 
immemorabile  potesse  aver  qualche  peso  a 
fronle  di  una  chiara  rubrica  del  Messale/ 
questa  non  gioverebbe  nel  caso  nostro.  0- 
gnun  sa,  che  I'immemorabile  allora  si  at- 
tende,  quando,  essendo  nascosla  Torigine 
fra  le  tenebre  dell'antichita,  fa  presumere 
ogni  miglior  tilolo  :  non  cosi  addiviene, 
quando  si  produce  il  titolo,  dal  quale  6  de- 
rivata  la  consuetudine.  Imperocche  in  que- 
sto  caso,  come  tutli  convengono  i  Legisti, 
la  ragione  di  decidere  si  desume  non  gia 
dalla  consuetudine^  ma  bensi  dal  titolo  :  e 
se  queslo  b  infetto,  niun  vanlaggio  si  pu6 
irarre  dalla  seguita  consuetudine,  benchfe 
quesla  conlasse  piu  secoli. 

Cosi  appunto  accade  nella  controversia 
presente,  nella  quale  non  si  ha  una  con- 
suetudine,  di  cui  sMgnori  l'origine,  ma  bensi 
ci  si  offre  il  titolo,  da  cui  la  medesima  6 
nata;  e  questa  non  gia  deriva  da  uno  Sta- 
tulo  approvato  in  forma  specifica,  ma  tutlo 
e  fondato  sul  Ceremoniale  ad  uso  delI'Ar- 
ciconfraternita,  che  non  porta  Timpronta  di 
legiltima  autorita  ;  e  va  assai  lontano  dal 
vero  Testensore  del  Memoriale  nel  supporre 
il  Riiuale  deII'Arciconfralernita  approvalo 
dalla  Sede  Apostolica  :  giacchfe  altro  non 
trovo,  che  la  stampa  permessa  dal  P.  Mae- 
slro  del  Sacro  Palazzo,  la  cui  facolla  non 
si  eslende  oltre  a  ci6  che  riguarda  la  dot- 
trina  e  buoni  costumi,  n6  mai  comprende 
quello  che  si  appartiene  alli  Riti  e  Cere- 
monie    della    Chiesa  :    anzi    questo    6    ad 


esso  espressamenle  vielalo  ;  come  chiaro  ap- 
parisce  dal  seguenle  Decreto  di  quesla  Sa- 
cra  Congregazione,  che  viene  riportalo  nel- 
TAutentica  CoIIezione  :  «  Postremo  fuit  de- 
crelum,  ut  ego  Secretarius  nomine  Congre- 
gationis  alloquerer  Magislrum  Sacri  Palalii 
Apostolici,  ne  imposterum  permittat  imprimi 
res  spectantes  ad  sacras  caeremonias,  seu 
recitationes  Officiorum,  et  ritus  Ecclesiasti- 
cos,  absque  expressa  licentia  et  ordine  Sa- 
crae  Congregalionis  etc.  Die21Maii  1620». 
Or  dunque  essendo  la  consuetudine  appog- 
giala  al  menzionato  Ceremoniale  sfornito 
della  legillima  autorevoIeapprovazione,quaIe 
privativamente  si  appartiene  a  questa  Sacra 
Gongregazione>  non  pu6  la  medesima  esser 
valutata  per  verun  conto,  perchfe  infetto  fe 
il  titolo,  dal  quale  trae  la  sua  origine;  ed 
abusivamente  nel  Memoriale  si  conchiude, 
che  il  far  la  Lavanda  assieme  col  Celebrante 
fe  un  privilegio  accordato  ai  Guardiani. 

Se  non  che  l'Autore  del  Voto  si  appi- 
glia  ad  un  allro  partito,  e  pretende  di  pro- 
vare,  che,  essendo  varia  la  consuetudine 
delle  diverse  Chiese,  pu6  sostenersi  quella, 
della  quale  ora  si  Iratta.  Ma  qui  appunto 
fe  dove  egli  prende  un  grosso  abbaglio. 

Ammetto  ancor  io,  che  in  una  tal  fun- 
zione  sianvi  delle  particolari  consuetudini 
non  riprovabili  ;  ma  qui  torniamo  alla  di- 
slinzione  di  esercizio  di  umilta  e  di  fun- 
zione  Ecclesiastica,  Sia  pur  vero,  come 
fe^  che  in  linea  di  esercizio  di  umilla  pu6 
ciascuno  seguire  I' uso  inlrodollo,  purch^ 
questo  nulla  abbia  di  superstizioso  ed  in- 
decente.  Ma  perrapportoalla  funzioneEccle- 
siastica,  qualunque  sia  ia  qualil^  delle  per- 
sone  da  scegliersi  per  rappresentare  gli  A- 
postoli,  fermo  per6  rimane,  che  un  solo,  o 
sia  Yescovo,  o  sia  Dignila,  o  Canonico,  o 
semplice  Sacerdote,  ha  da  esser  quello,  che 
deve  lavare  i  piedi.  Yiene  ci6  comprovalo 
da  quanlo  si  6  delto  fin  qui  ;  e  potrei  ul- 
teriormente  produrre  altre  autorita,  se  non 
fossero  sufficienti  quelle  del  Ceremoniale 
de'  Yescovi  e  del  Tetamo,  che  mi  vengono 
somministrate  dallo  stesso  Autore  del  Yoto, 
benchfe  questi  procuri  irarle  a  suo  favore 
con  mutilarne  i  lesli. 

Yediamo  che  cosa  dice  il  Ceremonialedei 
Yescovi  al  cap,  24,  lib.  2,  citato  nel  Yoto  : 
«  Sed  quia  circa  hoc  diversi  sunt  ritus  Ec- 
clesiarum  »:  va  benissimo;  ma  vediamo  per6, 
in  che  consiste  questa  diversita  di  rilo  :  «  ali- 
cubi  in  usu  est  vestire  sumptibus  Episcopi 
vel  Capituli  tredecim  pauperes,  eosdemque 
cibo  et  potu  reficere  ....  alibi  Episcopi 


—  158  — 


lavaol  pedes  Iredecim  ex  suis  Canonicis  »  : 
e  questo  e  quello,  che  si  dice  «  faciendum 
iuxta  consueludinem  Ecclesiarum,  vel  ar- 
biuio  Episcopi  :  si  maluerit  pauperibus  la- 
vare  eliam  in  locis,  ubi  sil.consueludo  la- 
vandi  Canonicis  ».  Ma  o  gli  Aposloli  sieno 
rappresenlali  da  Iredici  Canonici,  o  da  ire- 
dici  poveri  ;  o  sieno  quesli  a  spese  del  Ye- 
scovo,  0  del  Capitolo  rifocillaii  e  vestiti, 
0  non  lo  sieno  ;  sempre  per6  fe  il  Vescovo, 
0  allro  in  sua  vece,  che  rappresenta  la  Per- 
sona  di  Gesu  Crisio,  ed  eseguisce  la  La- 
vanda.  Come  dunque  si  vuol  trarre  a  fa- 
vore  della  consuetudine  abusiva  delle  Sti- 
maie  il  lesto  del  Ceremoniale  «  circa  hoc 
diversi  sunt  ritus  Ecclesiarum  »? 

Andiamo  al  Tetamo.  Mi  rincresce  di  do- 
ver  dire,  che  rAulor  del  Yoto  nel  ripor- 
taine  l'autorita  si  6  dimenticato  di  trascrivere 
alcune  sostanziali  parole  intermedie,  anzi 
neppure  ha  accennata  romissione  con  una 
sigla  0  puntini.  Non  voglio  credere  averlo 
fatto,  perchfe  anche  egli  conosca  che  le 
parole  trascurale  sono  quelle,  che  ad  un 
colpo  troncano  il  nodo. 

Dopo  aver  il  Telamo  proposla  la  que- 
stione  :  «  ad  quem  speclel  hodie  lavare  pe- 
des  »  :  risponde  benissimo,  che  spetta  al 
Superiore  o  Prelalo,  e  nel  caso,  che  que- 
slo  0  sia  impedito,  o  nol  voglia  fare  :  «  po- 
test  alter  singulorum  pedes  iavare,  qui  il- 
lius  vicem  geral,  dummodo  (si  badi  bene) 
dummodo  sil  Sacerdos  ».  Piosiegue  egli 
non  esser  quesla  funzione  Sacerdotale  nella 
sua  prima  istiluzione,  e  come  alto  di  umilta 
poter  pralicarsi  ancora  dalle  donne  :  e  ci6 
non  si  controverle.  Soggiunge  per6,  che, 
facendosi  secondo  il  rito  della  Chiesa,  ri- 
chiede  la  qualita  Sacerdolale.  «  Etsi  aulem 
hodierna  lotio  pedum  per  Dignitalem  non 
omnino  oporteat  fieri  Sacerdotalem  ;  nihilo- 
minus  eo  ritu  el  solemnitale,  quibus,  iu- 
xla  rubricas  Missalis  Romani,  fieri  debet  in 
Eccleslis  Cathedralibus  elc.  oportet,  ut  sit 
Sacerdos,  qui  eam  exequatur  etc.  ».  Pro- 
siegue  a  dire  che/nelle  Cattedrali  si  fa  dal 
Yescovo,  dalla  prima  Dignita,  o  in  mancanza 
di  quesia  dal  piii  degno,  cosi  ancora  nelle 
Chiese  Collegiate,  Parrocchiali  ecc. 

Qui  k  dove  soggiunge  :  «  Hactenus  dicla 
intelligenda  sunl,nisi  inveterata  consueludo, 
lemporis  decursu  el  Praelatorum  scientia 
et^consensu  confirmala  perseveret  ».  Ma  in 
che  consiste  questa  consuetudine  ?  Si  resti- 
luisca  il  teslo  alla  sua  inlegrita,  e  provera 
tulto  il  contrario  di  quello  si  pretende  nel 
Veto.    Ecco  come  dal  medesimo  vien  tra- 


scritto :  «  ex  cuius  vigore  haec  el  similes 
functiones  aliis  personis  competant  ».  Qui 
cade  Tinterpunzionefra  la  parola  «personis» 
e  Taltia  «  competant  ».  Imperocchfe  dopo  il 
«  personis  »  si  spiega  quali  queste  sieno, 
ciofe  «  sive  ex  Dignilatibus,  aut  Canonicis, 
aut  Portionariis,  sive  ex  aliis  Saceidotibus 
non  capitularibus  in  aliquibus  Ecclesiis  com- 
petanl  ».  Dunque  il  Tetamo  ammette  la  con- 
sueludine  ;  sempre  per6  relaliva  alTeslrin- 
seca  decorazione  della  Persona,  ma  non  gia 
in  rapporlo  alla  dignita  del  caraltere  Sacer- 
dotale.  Sia  pure  diversa  la  consuetudine 
delle  Chiese,  sempre  per6  6  un  Sacerdote 
quello,  che  deve  eseguir  la  lunzione.  Come 
dunque  pu6  trarsi  rautorita  del  Tetamo  al 
caso  in  questione  ?  come  pu6  favorire  Fa- 
buso  praticato  dairArciconfraternita  delle 
Stimate  ? 

Dunque  il  Ceremoniale  de'  Yescovi,  ed 
il  Tetamo  tanlo  6  lonlano  che  possano  fa- 
vorire  la  consuetudine,  come  si  pretende 
dall'Autor  del  Yoto,  che  anzi  si  l'uno,  che 
1'altro  provano  lutto  il  contrario  ;  cioe  a 
dire,  che  quanlunque  siano  diversi  gli  usi 
particolari  delle  Chiese,  sempre  per6  fermo 
resta,  che  dal  solo  Yescovo,  o  Sacerdoie 
celebranle  si  deve  eseguir  la  funzione  della 
Lavanda  nel  Giovedi  Santo,  secondo  il  rito 
prescritto  lanto  nello  stesso  Ceremoniale 
de'  Vescovi,  quanto  nel  Messale  Roraano. 
Essendosi  poi  inoltre  dimostrato,  che  punlo 
non  vagliono  gli  altri  argomenli  prodolti  : 
perci6  non  resla  che  ligetlare  la  pelizione, 
con  abolire  una  consuetudine  del  lulto  op- 
posta  alli  sacri  Riti  della  Ghiesa. 


ADNOTATIO  SUPER  DECRETO 


J57(7. 


CAMERINEN. 


(4532) 


Sac.  Congregationis  responsum  confor- 
me  est  dispositioni  Literarum  Apostolicarum 
Urbani  PP.  YIII  dat.  Idibus  Sept.  an.  1642 
pro  observalione  Festorum  ;  ubi,  enumera- 
lis  distincte  Feslis  in  universa  Ecclesia  sub 
utroque  praecepto  servandis,  ad  peculiaria 
Regnoium,  Provinciarum,  Civilalum,  Loco- 
rura  quod  atlinet,  sancituni  legitur,  quod 
eodem  modo,  videlicet  cum  praeceplofau- 
diendi  Sacrum  et  cessandi  a  servilibus,  re- 
colantur  eiiam  Fesla  «  unius  ex.  principa- 
lioribus  Pationis  in  quocumque  Regno  sive 
Provincia,  el  alterius  pariler  piincipalioris, 
in  quacumque  Civitate,  oppido  vel  pago, 
ubi  hos  Patronos  haberi  et  venerari  con- 
tingat».  Cum  autem  Civilales  et  Loca,  quae 
nomiue  veniunt  Status  seu  Ducatus  Came- 


159 


rini  minime  pertineanl  ad  Piovincias  limi- 
Irophas,  sed  unam  separatam  Provinciam 
constiluant  ;  ideo,  iuxta  formam  praefatae 
Constitutionis,  ne  dum  tenentur  ad  solemnia 
Fesli  principalis  Palroni  universi  Slatus,  qui 
est  S.  Venantius  Marlyr  ;  verum  eliam  ad 
alterum  principalis  Palroni  (si  quis  habea- 
tur  elecius,  et  confirmatus,  iuxta  formam 
Decrelorum  generalium  23  iMartii  1630)  Gi- 
vitalis  seu  Loci  ;  ac  proinde  eliam  Parochi 
in  respectivis  civilatibus,  oppidis  vel  pagis 
ad  applicationem  Sacrificii  pro  populo  te- 
nentur. 

ADNOTATIONES  SUPER  DECRETO 
2577.  PUTEOLANA.  (4534) 

Ad  DuBiUM  I.  Plura  occurrunt  Sacrae 
Congregationis  Decrela,  quibus  firmatum 
est  Canonicos  concionanti  Episcopo  assi- 
stentiam  praesiare  debere,  dumtaxat  quando 
poDlificalibus  est  indutus^  servala  forma  Li- 
bri  Caeremonialis  ;  sed  non  teneri,  si  Epi- 
scopus  extra  Pontificalia  cum  simplici  Moz- 
zella  et  Stola  verbo  Dei  velit  pascere  suas 
oves.  Iia  responsum  lego  die  19  Decem- 
bris  1643,  et  rursus  in  Nolana  23  Mar- 
lii  1685,  in  respons.  ad  Dub.  i,  et  in  Ga- 
larilana  3  Decembris  1701  in  respons.  ad 
Dub.  2.  Praesertim  vero  in  Pacten.  19  Mar- 
lii  1760,  ubi  Dubium  idem  erat  ac  illud  a 
Puteolanae  Cathedralis  Canonicis  proposi- 
tum,  videlicet  :  «  An  ab  ipsis  debeatur  as- 
sisleniia  Rmo  eorum  Episcopo  Pacten.  pue- 
ros  plebemque  docenti  Chrislianam  Doctri- 
nam?»  Cui  responsum  fuit  :  «  in  casu,  de 
quo  agitur,  assistentiam  non  deberi  ». 

Ad  DuBiUM  IL  Huic  Dubio  occasionem 
dedit  expositio  Sacrae  Pyxidis  in  maioris 
Allaris  Tabernaculo,  qnae  fieri  solet  post 
Vesperas;  unde  Canonici  Complelorium  dif- 
forre  coguntur,  ut  interim  concio  habealur, 
nonnullae  recitentur  preces  et  populus, 
post  benedictionem  cum  Sacra  Pyxide  ei 
impertitam,  dimittatur.  Ne  quis  autem  sit, 
qui  credat  Sacram  Congregationem,  dum 
stricle  Dubio  respondit,  tacite  saltem  nou 
reprobasse  morem  extrahendi  Sacram  Py- 
xidem  e  Tabernaculo;,  ad  effectum  eam  ex- 
ponendi  sub  Umbella,  vel  elargiendi  po- 
pulo  benedictionem.  Etenim  PP.  EE.  eidem 
S.  C.  praepositi,  Dubio  respondenles,  haud 
ampliarunl  examen  ad  id,  quod  non  quae- 
rebatur.  Equidem  caeremoniarum  Magister, 
qui,  ut  super  propositis  Dubiis  votum  suum 
aperirel,  rogatus  fuil,  morem  exponendi 
Sacram  Pyxidem  sub  umbella,   vel    e   Ta- 


bernaculo  extrahendi  pro  impertienda  con- 
fluentibus  benedictione,  agnoscens  esse  con- 
tra  receplos  Ecclesiae  rilus,  opportune  no- 
tavil:  «  de  quo  rilu  hic  agere  ad  me  non 
pertinel  ».  Nam  exposiiio  cum  Pyxide  pri- 
vata  est,  et  sub  ea  ;,  condilione  permilli- 
tur  :  «  Dummodo  e  Tabernaculo  non  exlra- 
hatur»:  veluti  repetitis  Decretis  expresse 
iubent  Sacra  Congregatio  Episcoporum  et 
Regularium  die  9  Decembris  1602,  allera 
Concilii  Tridentini  interpretum  17  Augu- 
sti  1630,  28  Februarii  1654  et  14  Apri- 
lis  1674,  ex  Lib.  19  Decretorum  p.  319, 
et  Lib.  28  pag.  72,  ac  tandem  S.  R.  C.  in 
Savonen.  31  Martii  1642.  Spartam  hanc  mi- 
rifice  illustrat  s.  m.  Benedict.  XIV  tam  ut 
Doctor  privatus  in  altera  ex  suis  Inslitutio- 
nibus  Ecclesiasticis,  quae  est  XXX  latinae 
editionis,  quam  ut  Pontifex  in  Epistola  ad 
Cardinalem'Guadagni''  suum  in  Urbe  Vica- 
rium  dat.  die  27  lulii  1755,  legenda  in  Bul- 
lario  eiusdem  Ponlificis  Tom.  4,  pag.  317, 
et  sequent.  editionis  Romanae.  Hinc  etiam 
fit,  ut  nec  liceat  Sacram  Pyxidem  loco  Osten- 
sorii,radiati  sub  umbella  exponere.  Ita  lau- 
dalus  Pontifex  in  cit.  Instilut.  num.  77  : 
«  Penitus  inlerdicitur  Sacram  Pyxidem  ob 
privatamtcausam  extra  Tabernaculuni  af- 
ferri,  ac  velatam  sub  umbella  collocari,  cum 
nullum  huius  rilus  vestigium  apud  Scripto- 
res,^nullaque  Sedis  Apostolicae  consuetudo 
deprehendatur,  quam  sequi  omnino  debe- 
mus  ».  Haec  obiter  adnotasse  sulticiat. 

ADNOTATIONES  SUPER  DECRETO 

2578.  DU6I0RUM.  (4536) 

Ad  DuBiuM  L  Dubium  hoc  vel  non  est 
satis  clarum,  vel  male  expositum.  Quod  in 
aliqua  Cathedrali  intervertatur  ordo  Hora- 
rum  a  Rubricis  praescriptus,  pro  celebra- 
tione  Missarum  sclemnium,  dum  eadem  die 
canendae  duo  sunt,  altera  scilicet  de  Feslo 
occurrente,  altera  de  Feria,  novum  non  est: 
et  utinam  id  genus  abusus  frequentes  non 
essent  I  cum  non  desinl  multi,  qui  propriis 
student  commodis  potius,  quam  in  sacris 
servandis  ritibus  legum  ecclesiasticanlm 
dispositioni  obediant.  Id  vere  novissimum 
esl,  et  hactenus  inauditum,  quod  Canonici 
aliqui  praefalum  pervertenles  ordinem,  se 
tueantur,  aienles  vicem  gerere  Episcopi. 
Novissimum  iure  dixi,  nam  onera  Missarum 
propria  sunt  Canonicorum,  non  autem  Epi- 
scopi,  cum  is  tenealur  ad  Missas  Pontificales 
dumtaxat  in  solemnioribus  festivitatibus;  et, 
dum  id  agit,  ipse  etiam  Regulae  Libri  cas- 


—  160  — 


remonialis  parere  debel,  quin  pro  lubitu 
queat  horam  diversam  a  Caeremoniali  vel 
Missali  praescriptam  indicere.  Quamobrem 
dala  quoque  falsa  hypolhesi,  quod  Cano- 
nici  Cathedralis  in  Missarum  solemniis  vices 
gererenl  Episcopi,  non  ideo  possent  tur- 
bare  ordinem,  si  neque  Episcopo  id  licei. 
Nec  prodest  consuetudo,  quae,  ut  abusus, 
nequit  praescriptionem  inducere,  eamque 
etsi  immemorabilem  Sac.  Congregatio  ni- 
hili  pendendamduxit  in  Venusina  die9  Au- 
gusti  1760  et  omnino  servandas  esse  Ru- 
bricas  respondit  in  una  Eremitarum  Camal- 
dulensium  sub  die  22  lanuarii  1701,  et  16  la- 
nuarii  1743,  licet  obstarent  peculiares  Con- 
stitutiones,  et  consuetudo. 

Nescio  tandem  cur  in  dubio  expona- 
lur  quaestionem  esse  de  Cathedrali  non 
privilegiata,  quasi  in  illis,  quae  pluribus  au- 
ctae  sunt  privilegiis,  fas  esset  ordinem  a 
Rubricis  praescriptum  pro  Missarum  Sole- 
mniis  invertere.  Sint  insigniores,  sint  mul- 
tis  decoratae  praerogativis :  has  inter  non 
ulla  erit,  qua  permittatur  pro  lubitu  non 
statulis  horis  Missas  canere,  sed  potius,  se- 
cus  ac  Ecclesiasticae  Leges  iubent,  illas  in- 
verso  ordine  celebrando,  propriis  commo- 
dis  consulere. 

Quoad  horam  celebrandi  Missam  con- 
ventualem  videri  etiam  possunt  Decreta  in 
Imolen.  6  Augusti  1735  el  7  lulii  1759,  Po- 
lena  9  Maii  1739  et  Venusina  9  Augusti  1760. 

Ad  DuBiUM  II.  Quamvis  regula  generalis 
sii,  quod  certus  locus  non  sil  assiguandus 
caeremoniarum  Magistro  qui  stare,  aut  dis- 
currere  debel  pro  ofTicii  ratione,  ut  omnia, 
quae  ad  sacras  pertinent  caeremonias,  rile 
et  lecte  peragantur,  uti  patet  ex  Decretis 
in  nostra  Collecl.  legendis  :  relate  tamen  ad 
speciem  in  dubio  propositam  clara  est  dis- 
positio  Caeremonialis  lib.  2,  cap.  3,  num.  1, 
ubi  legitur  :  «  Coadunatis  Canonicis  et  aliis 
de  Clero  in  Chorum,  praediclus  Ganonicus 
Celebrans  procedet  e  Sacristia  hoc  ordine: 
praecedunt  duo  Acolythi  deferentes  cande- 
labra  cum  candelis  accensis,  deinde  Caere- 
moniarius  et  aliqui  Ministri  cottis  induti,  mox 
Presbyteri  pluvialibus  parali  bini  el  bini,  ul- 
timo  loco  Ganonicus  Celebrans  pluviali  in- 
dutus  medius  inter  duos  ex  dictis  Presby- 
teris,  qui  fimbrias  anteriores  pluvialis  ipsius 
parumper  elevent».  Haec  idcirco  regula  te- 
nenda  est ;  et  dum  clara  est  Caeremonialis 
dispositio,  minime  attendi  debenl  privato- 
rum  scriptorum  placita,  qui  in  diversas  ab- 
eunt  opiniones,  ac  varii  sunt  in  assiguando 
locum  caeremoniarum  Magistro. 


Ad  DuBiUM  III.  Palmatoria  seu  Bugia, 
ut  vulgari  appellatur  voce*  non  omnibus 
Praelatorum  Collegiis  indistincte,  ac  multo 
minus  Ecclesiarum  Cathedralium  Ganonicis 
convenit.  lure  ea  utuntur  tam  S.  R.  E.  Gar- 
dinales,  quam  Episcopi  ;  alii  vero  ex  In- 
dulto,  quibus  Pontificis  auctoritate  et  cle- 
mentia  concessum  est.  Non  omnibus  tamen, 
qui  hoc  gaudent  privilegio,  datum  est  eo 
frui  ubique,  et  in  omnibus  ecclesiasticis  fun- 
ctionibus,  sed  quisque  debet  se  continere 
intra  fines,  quibus  circumscripta  est  con- 
cessio,  vel  haec  nobile  aliquod  Gollegium 
respiciat,  vel  singulariter  personas.  Cerlum 
est  autem  quod  Canonicis  Calhedralium  Pal- 
matoriae  usus  de  iure  non  compelit,  neque 
eis  licet  vel  in  propria,  vel  in  aliena  Ec- 
clesia,  publice  aut  private  huiusmodi  adhi- 
bere  instrumentum.  Nec  tam  facile  conce- 
dam  id  ipsos  posse  ex  privilegio,  quod  ne- 
queunl  ex  dispositione  iuris ;  cum  nec  eo 
gaudeant  Praelali  utriusque  Signaturae  Refe- 
rendarii,  el  Protonotarii  Apostolici  titulares, 
etiamsi  celebrent  in  Ecclesiis  illarum  Civi- 
talum,  quarum  regimini  praeficiuntur,  ve- 
luti  declaravit  S.  R.  G.  in  Caesenaten.  die 
9  Februarii  1075.  Et  stricle  ad  Canonicos 
Calhedralium  habetur  declaralio  eiusdem 
Sac.  Rit.  Congregat.  in  Vicentina  11  lu- 
lii  1699  ut  ex  decreio,  quod  in  nostra  Gol- 
leclione  omissum,  sed  laudatum  apluribus 
de  re  liturgica  Scripioribus,  praeserlim  vero 
a  san.  mem,  Bcnediclo  XIV  de  Sacrific.  Mis- 
sae,  a  Calalano  ad  Gaeremoniale  Episcopot 
rum,  a  Meralo  ad  Gavantum,  aliisque,  e- 
nos  modo  ex  regestis  aulhenticis  nuper  re- 
stitutis  exscripsimus:  «  Vicentina  -  Humili- 
ter  Sac.  Rit.  Gongregationi  supplicanlibus 
Capitulo,  et  Ganonicis  Gathedralis  Ecclesiae 
Civilalis  Vicenliae,  quatenus  ipsis  usum  Pal- 
matoriae  benigne  concedere  dignaretur:  Sa- 
cra  eadem  Rit.  Congregatio,  referente  Emo 
et  Rmo  Domino  Gatdinali  Noris,  censuit  re- 
spondendum  :  Negative.  Die  11  Iulii'1699>i>. 
Quin  imnio,  nisi  palmatoriae  usus  sit  ex- 
presse  ac  nominatim  concessus,  haud  compre- 
henditur  in  Ponlificalium  Indulto,  quo  In- 
signium  quarumdam  Galhedralium  Canonici 
decoranlur,  veluii  colligimus  ex  Sac.  Rit. 
Gongregationis  responso  in  Uibinaten.  29  la- 
nuarii  1752.  Non  desunl  tamen,  qui  Capi- 
tulum,  seu  Collegium,  cui  sunt  adscripti, 
hoc  privilegio  ditatum  fuisse  conlendunt  ; 
sed  abusum,  et  indebiti  honoris  usurpatio- 
nem  privilegio  lueri  conantur,  quod  nuni- 
quam  exlitit.  Quod  autem  eo  careant  Ca- 
nonici;  de  quibus  hoc  in  dubio  quaestio  est, 


161 


palet  ex  postrema  diihii  parte,  in  qua  pe- 
lilur:  «  An  id  ipsis  liceal,  ex.  piaelexlu  ob- 
scuritalis  in  aliquihus  casibus?»  Quae  saiie 
pelilio  tVuslra  fierel;  si  aliquo  Apostolico 
Indulto  Canonici  illi  donali  fuissenl.  Cum 
vero  quod  primum  ad  lenebras  depellendas 
(simplex  lunc  in  usu  erat  candela)  fuit  ad- 
hibiium,  lemporis  successu  fuerit  commu- 
talum  in  instrumenlum  ,et  signum  honoris 
el  dignitaiis;  ideo  obscuritalis  praetexlus 
non  id  licilum  reddil,  quod  ex  piaesenli 
Ecclesiae  disciplina,  quibusdam  tantum  Col- 
legiis  et  l^ersonis  iure  competit;  vel  pii- 
vilegio  concessum  esl :  aliis  vero  ad  artifi- 
ciale  lumen,  ingiuentibus  tenehris,  prae- 
standum,  simpUjx  candela  salis  esse  debel 
supra  candelabrnm  posiia,  non  manu  inser- 
vientis  minislranda.  lla  Sac.  Kil.  Congre- 
galio  die  10  Septembris  1701  in  Cortonen. 
proposito  dubio  :  «  An  in  lectionlbus  canen- 
dis  compelere  possil  'Canonicis  usus  instru- 
menti,  vulgo  bugia,  vel  usus  Candelabri  ab 
alio  sustentali?»  {Respondit  :  «Negative; 
et  si  obscuritas  ingrue)ct,  poterit  pi'ope  Le- 
gile  apponi  Gandelabrum  unum  super  pa- 
•  vimento  cum  facula  accensa  ». 

Ad  DuBiUM  IV.'  Elsi  nulla  lege  praescri- 
ptum  sii,  ut  Dalmatica  el^Tunicella  nedum 
in  colore,  de  quo  non  est  quaestio,  veium 
eliam  in  qualitate  inferiores  non  sint  Ca- 
sula,  qua  utilur  Celei)rans,  congiuil  tamen, 
ut,  quantum  fieri  potesl;  ab  illa  non  diffe- 
ranl,  minime  obsiante  quod  Celebrans  sit 
Canonicus;  in  oflicio  vero  Diaconi  el  Sub- 
diaconi  Beneliciati  aut  simplices  Sacerdoles 
ministrent,  Quippe  sacra  haec  indumenla 
non  ad  personae  ornalum"adhibentur,  sed 
ecclesiaslicae  funclionis  decori  inserviunl. 
Yerumtamen  cerla  regula'dari  nequil,  quia 
non  omnes  Ecclcsiae  sacris  suppelleclilibus 
aeque  sunt  instructae,  et  in  aliquibus  pre- 
tiosiores  Casulae  habentur  ex  pia  fidelium 
largilione  ;  desunt  vero  similes  Dalmaticae 
et  Tunicellae,  neque  ad  illas  comparandas 
idonea  suppetunt  media.  Curandum  tamen, 
ne  nimis  differant. 

Ad  DuBiUM  V.  Clara  est  Rubrica  de  Missa 
solemni  tit.  10,  num.  4,  nec  non  Caere- 
monial.  Episc.  lib.  i,  cap.  18.  Nulla  quippe 
fil  distinclio  inter  Canonicos,  Beneficialos 
ac  simplices  Preshytero-;.  Cuiusque  namque 
ordinis  hi  sint,  ac  quacumque  dignilate  ful- 
gentes,  si  ministrant  in  iOrdine' diaconali 
vel  subdiaconali,  debent  manus  Celebrantis 
osculari,  tolies  quoties  praescriplus  ritus  id 
exigit,  quia  tunc  non  altendilur  personae 
dignitas,  sed  qualilas  minislerii.  Id  adeo  ve- 


rum  esl,  ut  rogata  Sac.  haec  Congregalio : 
«  An  Canonicus  Palriarchalium  Urhis,  Dia- 
coni  munus  exercens  in  Missa  solemni,  post 
petilam  henedictionem  Evangelii,  tenealur 
osculari  manus  Celehrantis  etiamsi  ip.se  Ce- 
lebrans  non  sit  Canonicus,  neque^in  aliqua 
ecclesiastica  dignilale  constilutus?»  die23  A- 
prilis  l(i90  respondit:  «Teneri».  Quid  plura 
quaerimus,  ut  concludi  debeat  Canonicum 
in  oflicio  Diaconi  minislrantem  teneri  oscu- 
lari  manum  Concanonici  celebrantis? 

Ad  DuBiUM  VI.  Plura  sunt  S.  B.  C.  De- 
crela,  quae  slatuuntCanonicis  Cathedralium, 
Vicariis  generalibus,  Protonolariis  Apostoli- 
cis  honorariis  elc.  in  Sacro  privatim  faciendo 
nullam  distinctam  honorificenliam  deheri, 
eosdemque  nihil  differre  a  simplicibus  Sa- 
cerdotibus.  Quin  immo,  quamvis  plura  sinl 
privilegia,  quibus  gaudent  Abbates  usum 
Ponlificalium  habentes,  attamen  dum  pri- 
vatim  Sacrificium  offerunl,  nequeunt  a  sim- 
plici  Sacerdote  distingui,  ut  cautuin  est  in 
Decreto  generali  iussu  s.  m.  Alexandri  VIl 
emanalo,  sub  die  27  Septembris  1669 ;  mullo 
eliam  minus  permissum  eril  Dignitatibus, 
Canonicis,  Vicariis,  Protonolariis  Aposlolicis 
honorariis  elc,  quod  Praelalis  omnibus,  qui 
usum  Pontilicalium  luibent,  sed  Episcopo 
sunt  inferiores,  vetilum  esl.  Videri  prae 
aliis  possunt  Decrela  in  Oritana,  Tuderlina, 
Pisana,  Caesenaten.,  Senen.,  Fulginalen., 
Aquilana  el  Asculana. 

f'Ad  DuBiUM  IX.  Aulhenticum  el  genui- 
num  est  Decretum  edilum  suh  die  9  De- 
cembris  1638,  sed  mendum  irrepsil  in  ci- 
tatione  Caereinonialis,  el  legi  debet  Iib.  1, 
cap.  5,  ubi  revera  agilur  de  caeremonia- 
rum  Magistiis.  Neque  tamen  ex  eo  conse- 
quitur,  [quod  ille,  qui  Ecclesiasticas  funclio- 
nes  dirigil,  numquam  sedere  debeal,  Equi- 
dem  Caeremoniale  Episcoporum  nullum  ei 
locum  in  sedendo  assignal,  quia  regulas 
dumlaxat  praebet  in  exeictndo  muuere  ser- 
vandas,  et  cerlum  est  quod  in  acluali  cxer- 
cilio  non^est^ei  sedendi  locus.  lure  lauda- 
tum  Decrttum  dum  praecipit  «stare  debet  », 
limilationem  ponit  «  dum  munus  suumexer- 
cet».  Quid  ergo  prohibet,  ne  sedeat  dum 
ab  officio  quiescil,  nihilque  est  quod  eius 
vigilantiam  requirat?  Indecens  immo  esset, 
ut  ipse  slaret  satis  diu  inoperosus,  quando 
omnes  in  Choro  sedent  Malutinas  et  Vesper- 
tinas  horasjsolemniler  cum  canlu  persolven- 
tes;  et  Celebrans,  Sacri  Ministri  aliique  nec 
assistenlia  indigent,  nec  directione.  Quod 
autem  non  exprimil  Caeremoniale,  et  forle 
obscurum  est  in  praefato  Decrelo,  declara- 

11 


162  — 


tur  per  alia  Sac.  Congregationis  Responsa, 
praeserlim  in  Patavina  et  Vilerbien. 

Ad  DuBUM  X.  Miior  dalam  occasionem 
proponendi  huiusmodi  dubium.  Yix  enim 
induci  possum,  ut  credam  aliquem  repe- 
riri,  qui  ila  despicial  munus  Magistri  cae- 
remoniarum,  quod  sane  honorificum  est,  ul 
qui  ad  huiusmodi  muneris  exercitium  as- 
sumitur,  non  secus  habcndus  sil  ac  si  es- 
sel  Gapilularium  famulus!  Is  namque  ille 
esl;  qui  sacras  dirigit  acliones,  et  vigil  adest 
ut,  Ecclesiae  leges  quoad  rilus  et  caeremo- 
nias  adamussim  servenlur.  Quamobrem  o- 
mnes,  etsi  gradu  longe  maiores,  in  iis  la- 
men  quae  ad  Divinum  Gullum  perlinenl, 
ei  obtemperare  lenentur.  Ita  iiibet  Gaere- 
moniale  Episcopor.  lib.  1,  cap.  5,  num.5: 
«  Episcopi  curae  eril  omnes  tam  Canonico?, 
quam  alios  de  Choro  praemonere,  ul  ipsis 
Caeremoniariis,  in  his,  quaead  DivinumCul- 
lum  speclanl,  sine  conlradictione  obedianl ; 
nec  lantum  eorum  verbis  acquiescant,  sed 
ut  oculos  in  ipsos  converlenles  obseivent; 
el  illico  illius  nulu,  aut  levi  aliquo  signo  vel 
inluilu,  quod  agendum  sit  significantibus. 
statim  pareant  ».  El  S.  G.  in  Melropolitana 
17  lulii  1734  respondit  :  «  Omnes  capilulares 
teneri  obedire  Magistro  caerem.  ab  Episco- 
po  electo,  quoad  ea  quae  Divinum  Gullum 
concernunt  sub  poena  arbilrio  Episcopi  ». 
Atque  adeo  verum  est ,  quod  Magislri 
caeremoniarum  officium  honorabilioribus 
adnumeialur,  ut  eadem  S.  C.  respouderil: 
haud  repugnare,  quin  ad  illud  exercendum 
assumatur  Ganonicus  Cathedralis.  Ita  in  Li- 
cien.  10  lanuarii  1693.  Quo  iure  igiiur 
dicendus  Gapitulariura  famulus? 

Ad  DuBiuM  XI.  Etsi  nulla  sit  Rubrica, 
quae  praecipiat  populo  impeiLiendam  esse 
benediclionem  cumvivificae  Crucis  Reliquia 
posl  eiusdem  osttnsionem  aut  expositionem? 
mos  tam  invaluit  ut  id  liat.  Dum  in  Basi- 
lica  Vaticana  ex  allo  podio  Crux,  Lancea, 
Sudarium  slalis  diebus,  vel  aliis  dalis  oc- 
casionibus,  solemniter  oslenduntur,  haud  re- 
conduntur  in  custodia,  nisi  prius,  aut  Epi- 
scopus;  aut  Canonicus  Sacerdos  cum  iisdem 
conlluenti  populo  bcnedixerit.  Quod  etiam 
accidit  in  aliis  insignioribus  Urbis  Basilicis, 
iri  quibus  populo  ostendunlur  Sacra  Lypsana, 
si  aliqua  adsii  Reliquia  Redemptoris  Noslri 
lesu  Christi  Sanguine  contacluque  conse- 
crala.  Quid  si  res  sil  de  Expositionibus  aut 
Processionibus,  in  quibus  eadem  SSmae  Cru- 
cis  Reliquia  circumferlur?  Sacrae  huius  Con- 
^regationis  habemus  responsum  de  benedi- 
Clione  populo  cum  eadem    elargienda.  Si- 


quidem  rogala  :  «  An  quando  post  aliquam 
sacrae  Crucis  Exposilionem  vel  Processio- 
nem  reponilur,  benedicendus  sit  populus 
cum  ipsa,  ut  nonnulli  in  hac  provincia  pra- 
cticanl,  licet  huiusmodi  benedictio  saltem 
relale  ad  Processionem,  lesle  Tonellio  S.  R. 
lib.  3;  cap.  2,  §  4,  num.  6  nuHibi  prae- 
scribalur?»  in  Brixien.  sub  die  ISSeplem- 
bris  1736  respondit :  «  Aflirmalive  ».  Quod 
sane  responsum,  cum  posilivum  sit,  fiimai 
regulam  quod  danda  sit  cum  Crucis  vexillo 
benedictio  post  eiusdem  Processionem  ei 
Exposilionem.  Id  magis  declaratur  ex  di- 
veisa  formula  ,  qua  usa  est  eadem  S.  G. 
relale  ad  Reliquias  in  geneie.  In  Albinga- 
nen.  die  24  lulii  1683  ad  dubium  :  «  Ulrum 
posl  Processionem  Roliquiaium  impertiii  po- 
pulo  debeat  benediclio  cum  RtliquiisV» 
haud  posilive  respondil,  sed  fieri  posse  cen- 
suit :  «  Posse,  nullam  lamen  adesse  obliga- 
lionem  ».  Magnum  quippe  inlercedil  discri- 
men  inter  Reliquias  Sanctorum  et  insiru- 
menta  Passionis  D.  N.  I.  G.  Cum  igilur  in 
Calhedrali,  de  qua  agilur,  in  Festo  tam  In- 
venlionis  quam  Exaltalionis  SSmae  Crucis 
sacia  exponalur  Reliquia,  populus  cum  ea 
benedicendus  eril  ante  repositionem  :  vel  Ca- 
nonicus  sil  qui  celebrat,  vel Beneficiatus.  Non 
enim  benediclio  pendet  a  dignilate  personae 
celebianlis,  sed  imperlienda  esl  ralione  qua- 
lilatis  Reliquiae. 

Ad  DuBiUM  XII.  Dubium  hoc  tres  con- 
linet  partes.  Prima  est  de  signis  apponi  so- 
litis  supia  lumulum  vel  caslrum  doloris  : 
Secunda  ciica  ofiicium  in  Anniversario  Sum- 
nii  Ponlificis  celebrandum  versatur  :  Tertia 
esl  quoad  Oialionem,  cum  in  Missa  tum  in 
OfTicio  in  eodem  Anniversario  recilandam. 
Novum  illud  est,  quod  principio  quaerilur: 
quis  enim  est,  qui  nesciat  communem  esse 
Ecclesiarum  morem,  supra  caslrum  doloris 
in  Anniversariis,  vel  nullum  signum  appo- 
nere,  vel  illud  dumtaxal  quod  designet 
qualitalem  personae,  cuius  funebris  memo- 
ria  fit?  Ideo,  eliamsi  Anniversaria  celebren- 
tur  pro  Animabus  Summorum  Pontificum, 
Cardinaliuni,  Episcopoium,  Sacerdotum,  sa- 
lis  est  Triregnum,  Miliam,  Birelum  rubrum 
aul  nigium,  nigri  aut  violacei  coloris  Slo- 
lam  imponeie,  ad  dislingutndum  personae 
diversam  dignitalem  el  characlerem,  Dum 
igitur  Anniversaria  dies  agitur  allerius  ex 
Summis  Pontificibus,  a  more  recedendum 
non  esl,  neque  apponendam  Casulam  cum 
Slola,  quippe  Triregnum  satis  superque  est 
ad  significandam  supremam  Persanae,  pro 
cuius  anima  funebre  Ofiicium  peragilur,  di- 


—  K)-.;  — 


gnitatem.  Qiiod  si  nec  Casula,  nec  Stola  tu- 
raulo  apponenda  sunl  ,  frustra  de  colore 
disquiierem.  Insignia  huiusraodi  rubri  co- 
loris  ea  in  Calhedrali  adhiberi  solent,  forte 
quia  Pontifex,  duni  exequiis  inleresl,  lubro 
ulitur  Pluviali,  eiusdemque  coloris  Casula 
defuncti  cadaver  induitur:  sed  haec  con- 
suetudo  Pontificiae  Cappellae  singularis  el 
peculiaris  est  in  aliquibus  dumlaxat  fui;clio- 
nibus;  quae,  tamen  antiquis  ritibus  nequit 
adnuraerari,  sed  postremis  saeculis  inducta 
est;  veluli  demonslrat  Dominicus  Giorgi  in 
erudito  opusculo  Degli  ahiti  sacri  del  Soni- 
tno  Pontefice  paonazzi  e  vegri.  Numquid 
aulem  quod  proprium  et  pecnliaie  est  Pon- 
lificiae  Cappellae,  exlendere  licet  ad  Insi- 
gnia  castro  doloris  imponenda,  dum  alicuius 
Sumrai  Pontificis  Anniversaria  dies  funebri 
pompa  recolitur? 

Ad  secundam  dubii  partem  quodattinet, 
breviter  dicam.  Quamvis  Anniversarium  ali- 
quid  habeat  solemnitalis,  et  in  eodem,  si 
mortuorum  Officium  persolvatur,  ut  tres  in- 
tegri  Nocturni  cum  liivilalorio  et  duplicatis 
Anliphonis  recitentur,  in  comraunisit  more, 
iuxta  disposita  in  Riluali  Romano  ;  nihilo- 
minus  improbanda  non  est  consuetudo,  si 
viget  alicubi;  unum  tanlum  recitandi  Noclur- 
num;  nisi  obstet  Fundatorum  voluntas  de  in- 
tegro  persolvendo  Oflicio,  vel  etiam  imme- 
morabilis  consuetudo.  Non  idem  tamen  di- 
cendum  de  Invitatorio,  quod  cura  Psalm.  Ve- 
nile  etc.  legi  dumtaxal  debet,  ex  rubricarum 
Breviarii  praescripto,  duraOflicium  integrum 
est.  Non  omnia  Anniversaria;  vel  ex  consue- 
ludine,  vel  ex  Testatorum  dispositione,  ad- 
nexum  habent  Officiura,  et  plura  sunt,  quae 
unica  tanlum  Missa  solemniter  cantata,  cum 
absolulione  circa  castrum  doloris  persolvun- 
tur  :  hinc  fil,  quod  necesse  non  est  Officium 
addere,  vei,  si  addatur,  non  semper  oporlet 
illud  integrum  persolvi ;  al,  si  unum  tan- 
lum  Nocturnum  recitetur,  servanda  est  le- 
gula  de  non  recilando  Invilalorio.  Equidem 
non  ignoro  Ritualis  rubricam  tilulo  de  Exe- 
quiis;  quae  praecipit,  quod  «  si  ob  tempo- 
ris  angusliam  .  .  .  Officium  morluorum  cum 
iribus  Nocturnis,  et  Laudibus ,  dici  non 
potest  .  .  .,  dicatur  saltem  primura  Noclur- 
num  cum  Laudibus,  maxirae  ubi  eiusmodi  vi- 
get  consueludO;  incipiendo  ab  Invitalorio-jRe- 
gem,  cui  omnia  vivunt,  Venite  etc.  ».  Sed 
haec  rubrica  laxative  disponit  de  Ofticio  re- 
citando  in  depositione  defuncti;  si  rationa- 
bilis  causa  interveniat,  ne  inlegrum  Ofiicium 
peragatur.  Quod  taraen  pro  uno  casu,  mo- 
derando  regulam  generalem;  statulum  esl. 


ne  defuncli  corpus  sine  OfTicio  lerrae  tra- 
datur,  trahi  nequit  ad  alios  casus  longe  di- 
versos,  veluti  est  Anniversarium;  in  quo  pro- 
inde,  si  Invitatorium  dici  velit  aut  debeal 
ex  voluntate  Testalorum  vel  petentium. 
omnes  tres  Nocturni  cum  duplicatis  Anti- 
phonis  erunt  recitandi.  Sed  quoniam,  ut  su- 
pra  dictum  est,  in  Anniversario  ut  pluri- 
mum  solemni,  Missae  non  adiungitur  OfTi- 
cium,  nisi  excepto  casu  iniunctae  obligatio- 
nis  aut  consuetudinis  ;  si  spontanea  et  li- 
bera  sit  vel  ex  more  inducta  recitatio  unius 
dumtaxat  Nocturni,  huic  praemillendum  non 
erit  Invitatorium,  repugnante  Breviarii  ru- 
brica,  videlicet  :  «  Hoc  Invitatorium  dicitur 
tantum  in  die  Commemoralionis  oranium  fi- 
delium  defunctorum,  et  in  die  depositionis 
defuncti,  quibus  diebus  dicuntur  tres  No- 
cturni  infrascripti,  et  Antiphonae  duplican- 
tur.  Aliis  temporibus  dicitur  tantum  unum 
Nocturnura  cum  Laudibus  ».  Quae  Breviarii 
Rubrica  ad  duos  tantum  casus  limilata,  con- 
cordi  Scriptorum  senlentia  et  omnium  Ec- 
clesiarum  usu,  extenditur  ad  casus  omnes, 
in  quibus  tres  Nocturni  recitanlur.  Aliquos 
non  deesse  fateor  inter  Rubricistas,  qui  li- 
mitationes  Rilualis  apposilaspro  depositione 
defuncti  extendunt  ad  diem  terliam,  septi- 
mara,  Irigesiraara  el  Anniversariura,  inter 
quos  adnumeranlur  Gavantus  el  Baruffaldus, 
quibus  alii  Rubricarum  expositores  adhae- 
renl.  Sed  praeterquamquod  verba  Gavanti 
salis  clara  non  sunt,  et  in  alium  longe  di- 
versum  sensum  inlelligi  possunt,  magis  ar- 
ridet  Bissi  sententia,  qui  in  sua  Hierurgia 
verbo  Inritatorium  §  5,  posila  limitatione 
Ritualis,  quaeril  :  «  an  autem  etiam  sit  di- 
cendum  (Invilatorium  cnra  uno  dumtaxat 
Noclurno)  in  die  terlio,  seplimo,  et  trige- 
simo,  deposilionis?  »  AITirmative,  respondet 
Gavantus.  Ex  rubrica  quidem  Breviarii  cilata 
contrarium  colligi  videtur,  in  qua  habelur, 
quod  Invilatorium  dicilur  tanlum  in  die  elc, 
et  utique  ly  tantum  reslringit  ad  duos  ca- 
sus  ;  nihilominus  Gavantum  non  refello,  si 
dicantur  tres  Nocturni ;  in  eo  naraque  casu 
semper  esse  dicendum  Invilalorium  vide- 
tur  sensura  esse  rubricae,  et  ila  in  praxi 
fuit  explicatum,  nec  dissentit  Guyetus  lib.  4, 
cap.  23,  quaesl.  17. 

Succedit  tertia  Dubii  pars,  quae  est  de 
Missa  solemni  in  Anniversario  Surami  Pon- 
tificis.  Ad  reprobandum  morem,  de  quo  in 
eodem  dubio,  satis  esset  aucloritas  Scripto- 
rum  de  re  liturgica,  quos  inter  Gavantus 
ad  Rubricas  Missalis  par.  4,  tit.  17,  nura.  6, 
haec  habet :  «  In  die  Depositionis  et  Anni- 


164 


versarioSummi  PontificisdicilurpnmaMissa; 
quia,  quae  raro  adliibenUir,  preliosa  repulan- 
lur,  neqiie  quolivliana  vilescnnL  consueiu- 
dine  *.  Amalar.  lib.  3,  cap.  40.  «  El  ideo 
Missa  semel  in  anno  consUlula  in  Comme- 
moralione  oinnium  defunclorum  dici  iube- 
lur  in  exequiis  Summi  Ponlificis  et  Episco- 
porum  ».  El  Meralns  ad  hiinc  locum  :  «  Di- 
citur  Missa,  proul  describilur  a  Gavanto  su- 
pra,  cum  Oratione  Deus,  qui  inter  Summos 
Sacerdotes  etc;  illa  nempe,  quae  est  piima 
inter  Orationes  diversas  pro  defunctis  cum 
sua  Secreta  et  Fostcommunio  ».  Quid  ta- 
men  interest  ad  Scriptorum  aucloritatem 
confugere,  dum  clara  est  nec  indigel  in- 
terpretatione  rubricarum  regula?  In  illa, 
quae  praeniitlitur  Orationibus  diversis  pro 
defunctis,  ila  legitur:  «  In  die  Depositionis 
ei  Anniversario  Summi  Pontificis  diciturpri- 
nia  Missa,  praeler  Oraliones,  quae  dicunlur 
ut  infra  :  Deus,  qui  inler  Summos  Sacerdo- 
les  etc.  ».  Cum  igitur  per  hanc  Rubricam 
regula  servanda  tradatur  cum  in  exequiis, 
tum  in  Anniversario  Summi  Pontificis,  ea- 
dem  lenenda  esl,  neque  licet  pro  arbilrio 
praescriptae  aliam  sufficere  Missam,  ac  di- 
versas  Orationes  recitaie. 

Ad  DuBiUM  Additionale  I.  Clara  et  ge- 
neralis  est  rubrica  Riiualis  Romani  til.  1, 
num.  7,  videlicel  :  «  In  omni  Sacramenlo- 
i'um  adminislralione  superpelliceo  sit  in- 
dutus,  et  desuper  stola  eius  coloiis,  quem 
Sacramenli  ritus  exposcit  ».  Idipsum  habe- 
lur,  ut  de  aliis  Synodis  sileam,  in  Goncilio 
Proviuciali  i  Mediolanensi,  ubi  S.  Caiolus 
Borromaeus  expresse  iubet,  «  ut  Sacerdo- 
les  in  Sacramenioium  administralione  stm- 
^er  superpelliceum  et  slolam  adhibeanl  »; 
et  in  Instruclione  de  Sacramentorum  adrai- 
nislratione  pariler  mandat  «  in  orani  Sa- 
cramenlorum  administratione  semper  super- 
pelliceum  decens  et  stolam  adhibebit».  Gum 
autem  lex  generalis  sil,  nulla  excipiiur  per- 
sona  quavis  dignitate  praefulgens:  hinc  fil, 
ut  eliam  Ganonici,  usum  Gappae  magnae  ha- 
bentes,  Sacramenla  administraturi  eam  de- 
beant  deponere,  et  superpelliceum  assu- 
inere.  Quod  declaralum  video  pluries  ab  hac 
S.  Congregatione.  Ita  in  una  Dubioium  Ur- 
bis  :  «  Au  Ganonicis  usum  Gappae  habenti- 
bus  liceat  Sacramenta  administrare  cum  solo 
Rochetto,  ei  deposila  Gappa  »  sub  die  12  lu- 
lii  1628  responsura  fuit  :  «  Sacramenta  esse 
adrainislianda  cum  superpelliceo  et  siola, 
iuxta  Rituale  Romanuin  ».  Neque  credas  hu- 
iusmodi  Decretum  longo  tempoiis  decursu 
obliteralum  in  desuetudinem  abiisse :  nam 


eadem  S.  R.  G.  illud  instaur.ivit,  et  ad  ob- 
servanliara  revocavil,  simili  quaestione  pro- 
posita  in  Gongregalione  habita  die  19  lu- 
nii  1773  a  Canonicis  Gollegialae  S.  M.  in 
Cosmedin  Urbis.  Idipsum  dispositum  habe- 
tur  in  Syracusana  die  2  Augusti  1698,  el 
in  Pisauren.  12  Decembris   1750. 

Ad  DuBiuM  Additionale  II.  Nemini  du- 
bium,  quod  Canonici  Gappae  magnae  usum 
habentes,  aut  aliis  honorificis  Insigniis  de- 
corati,  illam  vel  isia  adhibeie  possint  in 
propria  Ecclesia,  vel  assislentes,  vel  ince- 
dentes  et  sacras  functiones  peragenles  ca- 
pitulariler,  vel  uti  singuli  operantes,  ex- 
ceplo  dumlaxat  casu  administrationis  Sacra- 
mentorum,  quae  cum  ex  Rubricarura  pia».- 
scripto,  tum  ex  Sacrae  Congregationis  De- 
cretis,  ut  ad  proxiraum  Dubium  noiatum  csl, 
exigunt  usum  Superpellicei  et  Stolae.  Ideo 
si  quis  ex  Canonicis  conciones  habeal  ad  Po- 
pulum,  vel  Sacris  explanandis  Scripturis,  vel 
ad  inslitiiendos  leformandosque  mores  Ga- 
techesibus  ac  spiritualibus  exercitalionibus 
incumbal,  poterit  in  propria  Ecclesia  uti 
Cappa  aliisve  Canonicalus  Insigniis  pro  tem- 
poium  varietate.  Haud  lamen  idipsum  pole- 
rit  in  alienis  Ecclesiis,  vel  intra,  vel  ex- 
Ira  Dioecesim.  Ila  a  Sac.  Rit.  Congregalione 
declaratum  lego  die  10  Septembris  1050 
ct  12Martii  1678;  praesertim  vero  habenda 
ralio  est  alterius  Decreli  in  Capuana  15  lu- 
lii  1651.  Siquidem  Ganonici  habentes  ex 
Apostolico  Indulto  usum  Gappae  et  Ro- 
chetii,  tam  in  eoiuni,  quam  in  quibuslibel 
aliis  Ecclesiis,  declarari  postulabant :  «  nura 
iisdem  Insigniis  uti  possent  in  aliis  Eccle- 
siis,  dum  Gonciones  habent  »  ;  quibus  re- 
spunsum  fuit:  «  Id  eis  non  licere,  nisi  in 
propiia  Ecclesia  ».  E\  quo  Decreto  colligi- 
raus,  quod  privilegia  defeiendi  Ganonicalia 
Insignia  exlia  piopriara  Ecclesiam,  ita  sunt 
intelligenda,  ut  id  liceat,  quando  Ganonici 
capitul.irittr,  vel  in  Processionibus  incedunl, 
vel  in  alienis  Ecclesiis  sacras  peragunt  fun- 
ctiones  aut  iisdem  assistunl;  Gorpori  siqui- 
dem  concessa  sunt,  non  Ganonicis  uti  sin- 
gulis.  Quamobrem  consequilur  quod  Gano- 
nicus  habens  usum  Rochelti  et  Gappae  ex- 
ira  Ecclesiam  propriaiu  concionaturus,  aut 
aliam  Ecclesiasticam  functionem  peracturus, 
uti  non  poterit  pri\ilegio  Gapitulo  et  Ga- 
nonicis  unum  coipus  constituentibus  con- 
cesso,  uec  proinde  adhibere  Rochetlum  et 
Cappam,  aut  aliud  honoiificum  Ganonicale 
Insigne.  Ne  quis  tamen  sit,  qui  credal  an- 
tedictum  Sacrae  Congregalionis  responsum 
accipiendum  ita  esse,  ul  Canonicis  in  pro- 


—  If 

pria  Ecclesia  liceal  uli  Gappa,  nediim  in  Con- 
cionibu>  habendis,  veruin  eliam  in  Sacra- 
menlorum  adminislralione;  cum  generalis 
sil  diclio  :  «  Non  licere,  nisi  in  propria  Ec- 
clesia  »,  quae  nullain  poneie  limitalionem 
videlur.  Nam  respon-;iim  relaliviim  esl  ad 
Dubium  super  inlelligeiUia  privilegii  exlra 
propriam  Ecclesiam  ;  i-l  Sacra  Gongregalio 
signifr-.are  el  declarare  voluit,  quod  non 
omnia,  quae  fieri  possuiil  in  propria,  aeque 
licenl  in  aliena  Eccle-iia  ;  quin  lamen  id  per- 
missura  censueiil  quod  iura  velanl  :  quale 
esl  administralio  Sacramenlorum  cumGappa 
et  uon  cum  Superpelliceo.  Decreli  igilur 
sensus  esl,  quod  Ganonici  possunt  in  pro- 
pria  Ecclesia  uti  singuli  conciones  habere, 
aliasque  omnes  funcliones  non  capitulares 
peragere  cura  Gappa,  excepta  Sacramento- 
rura  administralione  :  extra  vero  propriam 
Ecclesiain  nullibi  et  in  nulla  oranino  fun- 
ctione  eadem  vel  aliis  Ganonicatiis  Insigniis 
uti  posse,  Haud  lamen  inficior  in  more  po- 
situm  es>e  in  Basilicis  Urbis  Sacrainenlum 
Poeniteniiae  administrari  tam  a  Gancinicis, 
quam  a  Beneficiatis  Stola  imposita  supra 
Gappam  in  propiia  Ecclesia.  Improbanda  ne 
erit  huiusmodi  consuetudo,  imrao  ne  poiius 
retinenda?  Si  mihi  licet  propriura  expro- 
inere  sensum,  crederem  morein  hunc  posse 
retineri  ;  dillicile  namque  esset  illuin  ab- 
rurapere,  et  certum  esi  Regulares  vel  ex 
consuetudine,  vel  ex  privilegio,  Sacramen- 
tum  Poenitenliae  administrare  solilos,  Stola 
dumtaxat  adhibita,  sine  superpellicoo.  Lex 
igitur  coarctari  potest  ad  aliorum  Sacraraeu- 
lorum  administralionem;  Baptismatis  scilicet, 
Eucharistiae,  Matiimonii. 

Quaeritur  praeterea  in  codem  dubio. 
Num  Canonicus,  fungens  ofBcio  Sacerdotis 
assisieniis  in  Missa  noviter  ad  Presbyleralus 
Ordinem  evecii,  debeat  Gappam  deponere? 
Nulla  quod  sciam,  est  lex,  quae  in  tali  oc- 
casione  et  olTicio  usum  Cappae  probibeat 
Canonico,  in  propria  Ecclesia  (in  alienis  ser- 
vanda  est  regula  generalis,  de  qua  supra); 
quamobrera  necesse  non  esl,  ut  Sacerdos 
Assislens  illam  deponat,  sed  aeque  poteiit 
cura  illa  vel  cura  superpelliceo  supra  Bo- 
chettum  hoc  munus  explere;  non  eniin  res 
est  de  conficiendo  aui  adminisirando  Sa- 
cramenlO;  sed  de  simplici  as>istentia  Cele- 
branti  praestanda.  Quoniam  vero  contingere 
potest,  ut  Sacerdos  assisten-i  debeal,  aut 
langere  Calicem  post  Gonsecralionem,  aut 
quid  aliud  agere  iramediate  circa  Sacramen- 
lum,  proindeque  stolain  adhibeat;  decens 
raagis  videtuP;  ut  Gappain  deponat,  et   in- 


dual  Superpelliceura.  Et  revera  si  in  Pa- 
tiiaichalibus  et  insignioribus  Urbis  Basili- 
cis,  dum  fil  solemnis  oslensio  Sacrarum  Re- 
liquiarum  Ganonici,  qui  assislunt  Episcopo 
aut  alteri  Sacerdoti  sacram  peragenti  actio- 
nem,  Gappa  deposita,  Superpelliceum  Ro- 
chetto  imponunt;  potiori  iure,  ob  rationem 
supra  allatam  maxime  congruit,  ut  idem 
fiat,  dum  Canonicus  assistentiam  piaestat  Sa- 
cerdoti  primum  Sacrura  Deo  offerenti.  Ne- 
q'ie  id  adversatur  S.Congr.  responso  ;  quod, 
cum  sil  relativum  ad  Dubium:  An  teneantur 
deponere?  facultatem  importat,  non  inducit 
necessitalera.  In  hoc  igitur  crederem  ser- 
vari  posse  consuetudines  Ecclesiarum. 

Ad  DuBiUM  Additionale  III.  In  qualibet 
Ecclesiastica  functione  illi  adhiberi  debent 
Ministri,  qiii  ad  eam  rite  diligenterque  ex- 
plendam  sunl  necessarii,  iiixta  regulas  tra- 
dilas  tam  a  Rubricis,  quam  a  SSc.  Ril.  Con- 
gregationis  Decretis.  Certum  porro  est,  quod 
Ganonicis  in  functionibus  non  Gapitularibus, 
praesertira  exlraCathedralem,  ius  nullura  est 
cogendi  Magistrum  caeremoniarum,  el  Cle- 
ricos  violacea  vesle  indulos  ad  sibi  inser- 
viendum.  Visum  est  supra  Canonicos  uli 
singulos  extra  propriam  Ecclesiam  in  Ec- 
clesiasticis  functionibus  vix,  ac  ne  vix  qui- 
demasimplicibusPresbylerisdistingui.Quae- 
stio  igitur  coarctaii  debel  ad  fuuctiones  non 
Gapitulares,  quales  sunt  Missa  privata,  admi- 
nistratio  non  solemnis  Sacramenlorura  in  Ca- 
ihedrali  explenda.  In  his  Canonicus  eos  ad- 
hibere  potest  Minislros,  quos  exigil  actio  ; 
Glerici  vero,  qui  servitio  Gathedrali  sunt  ad- 
dicti,  ei  inservire  tenentur  induti  talari  veste 
eius  coloris,  quo  illa  in  Ecclesia  distinguun- 
tur.  Quod  vero  altinet  ad  caeremoniarum 
Magistrum,  huic  veslis  violaceae  usus  com- 
petit,  dumtaxat  in  functionibus  Ponlificali- 
Idus,  non  autem  in  Gapilulanbus.  Siquidem 
rogata  S.  R.  Congr.  «  An  Magister  caeremo- 
niarum  eleclus  a  Canonicis  pro  functionibus 
canonicalibus  ex  permissione  Capituli,  uti 
valeat  veste  violacea,  tara  praesente,  quam 
absente  Episcopo?»  respondit  in  Aquilana 
die  22  lanuarii  1735:  «  Affirmative  tantum 
in  functionibus  Episcopalibus,  ex  disposi- 
tione  Caeiemoniilis,  non  vero  ex  disposi- 
tione  Capiluli  ».  Videri  eiiam  potest  Bitun- 
tina  31  Aug.  1737.  Quod  si  non  licet  Capi- 
tuli  Caerenioniario  uti  violacea  veste  in  fun- 
clionibiis  Gapilularibus ,  multo  minus  ei 
licebil  in  aliis  non  Capitularibus  ;  in  iis  vi- 
delicet,  in  quibus  aliquis  ex  Canonicis  vel 
Missain  celebrat,  vel  Sacramenta  administrat, 
vel  alteri  Ecclesiasticae  functioni  incumbit. 


166 


AONOTATIO  SUPER  DECRETO 
2581.  NEAPOLITANA.  ('t5'i3) 

Q.iamvls  hoc  Decrdlum  p3rliaeil  diun- 
laxil  al  ludices,  qiii  operam  iuvai-e  (U- 
hearit  inslraenlis  lQiiiiisilioiiil)iis,  vel  Or.li- 
riaria,  vel  ApjUolica  aaclorilale,  ia  caasii 
Servoram  Uei  el  Beatoran,  nihilominas 
opportunam  Jaximas,  illal  haic  noUrae 
Collectioni  adnectere,  qaia  at  generale  ha- 
beri  potest,  et  explicat,  qaae  forte  in  tax.a 
Benedicti  XIV  satis  clara  uoa  sant  ;  qaam- 
obrem  qaaestionibas  caasam  dederat.  Si- 
quidem  in  eadem  taxa  praecipitur,  qao  I 
Ganoaici  et  Dignitates  pro  haiusmodi  a>- 
sistenlia  in  iudices  delegati,  «  neppare  pos- 
sono  preteniere,  o  consegaire  alcan  emo- 

lumento tanlo  in  Roma,  che  luori  :  ma 

solo  nei  giorni  di  lale  assistenza,  se  siano 
obbligati  al  G')ro,  sMutenlano  dispensati  dal 
medesimo,  e  lucrino  le  distribuzioni,  come 
i  presenti  ».  Qaoniam  vero  aliqaae  sant 
dislributiones,"  praeter  ordinirias  et  qao- 
lidianas,  vel  ex  piis  legalis,  vel  ex  pecu- 
liaribas  Gonstitutionibus,  vel  ex  alia  qua- 
cumque  causa,  quibus  gaudere  neqaeunt, 
nisi  actu  et  peisonaliter  inieressentes  , 
quin  ad  eas  lucranlas  proiit  aul  iaclinata 
aetas,  aul  infirmilas,  aat  aliud  cuiuscumque 
generis  impedimentum:  ideo  Dubiura,  num 
praefatae  taxae  dispositio  ad  has  etiam  dis- 
tributiones  extendatur.  Per  praesens  aulem 
Decretum  omnis  quaestio  cessat,  cum  San- 
ctitas  Saa  declaraverit,  Ganonicis  et  Digni- 
tatibus,  ea  de  causa  e  Ghoro  absentibus : 
«  deberi  dislributiones,  nedum  ordinarias 
et  qaolidianas,  verum  etiam  alias  omnes 
quocumque  iure,  titulo  et  nomine,  et  qui- 
busvis  sub  clausulis  personale  servitium 
exquirentes  ». 

ADi^OTATIO 

SUPER 

2582.'     DEGKETO  GENERALI.       (4544) 

Missa  pro  Sponso  et  Sponsa,  dum  hanc 
celebrari  licet,  Voiivis  adnumerari  certum 
est.  Ad  haruin  qaippe  classem  refertur  in 
Missarum  Godice:  ([aamobrem  ritusservandi 
sunt  a  Rubricis  pro  Votivarum  celebratione 
praescripti;  etiams:  legatur,  vel  ex  decla- 
ratione  Rubricae,  vel  ex  speciali  indulto 
in  diebus  qaoque  ritus  dupl.  per  annum 
mai.  vel  min.,  servata  forma  Decreti  ge- 
neralis  20  Decembns  17S3  ;  qaia  ritus  Of- 
ficii  diei  non  mutat  naturara  Missae  Voti- 
vie,  quie    ab    illo    omaino  differi.  Miriim 


hin '.  est  qaod  non  omaes  aeque  Parochi, 
hanc  celebrantes  Missam,  unum  eumlera- 
q^ie  ritam  tenere  consieverint.  Aliqui  sunt, 
qai  [lyniiium  Xnffelicum  aldi  debere  arbi- 
trantur,  alii  vero  eo  usque  deveniunt,  ut 
etiam  Si/tn)olu,in  vel  semper  addendum  as- 
serant,  rati  quod  praefata  Missa  censenla 
sii  pro  re  gravi,  vel  si  iuxta  Rubricas  in 
Mis;a  Offici)  diei  respondente  legendura 
foret,  qaasi  Missa  votiva  quid  commune 
haberet  cum  OTieio  occarrente.  Haec  opi- 
nionum  divisio  praesenti  Decreto  causam 
dedit.  Gertum  porro  eU  Nuptiarum  Missam 
non  esse  pro  re  gravi,  qaae  publicum  Ec- 
clesiae  aut  Gommunitatis  bonum  utilita- 
tem  [ue  respiciat,  noii  cum  cantu  celebrari, 
non  ullam  habere  extrinsecam  soleraaita- 
tem,  qiiae  conditiones  sant,  ((aibas  con- 
currentibas,  vel  Gloria.  vel  Credo,  vel 
atruinqae  addi  debent,  prout  diversa  Mis- 
sae  qualitas  exigit ;  sed  est  Missa  privata 
sine  cantu,  sine  soleranilate ,  et  pro  uno 
privatorum  hominam  nubentium  bono.  Plu- 
ribus  possem  id  demonstrare,  sed  in  re  sa- 
tis  clara  frustra  tempus  tererem.  Una  suf- 
iiciet  Rubrica.  Nedam  in  Missali  votivis  ad- 
nameratur  Missi  pro  Sponso  et  Sponsa  : 
idcirco  obtinet  generalis  regula  :  «  In  ipsis 
naii  dicitur  Gloria  iii  Excelsii  nec  Credo 
nisi  pro  pal)lica  Ecclesiae  causa»,  verum 
etiain  in  ea  singula,  qaae  servanda  sunt, 
speciatira  distincteque  notantur ;  praeser- 
tiin  vero  in  li;ie  haec  habentar:  «  Dicto 
Beiieiicamu'}  Domino,  vel  si  Missj  illius 
diei  conveniat,  Ite,  Missa  est  (videlicet  si 
iuxta  rubricas  praefatumque  Decretum  ce- 
lebrata  sit  Missa  de  Djtninica  aut  Festo 
occurrente)  Sacerdos ,  antequam  populo 
benedicat,  conversus  ad  Sponsum  et  Spon- 
sam  dicat  etc.  ».  Igilur  si  in  hac  Missa  (ddin 
Votiva  dicitur,  non  autem  de  Dominica  aut 
Eesto  occurrente)  omittitar  Ite,  Missa  est, 
et  ex  rubricae  praescripto  dici  debet  Be- 
nedicamiis  Domino,  palam  lit,  nec  Hymnum 
Aiigelicum  in  ea  sibi  locum  posse  vindi- 
care.  Qaoad  Symbolum.,  praeterquamquod 
nalla  ratio  est,  cur  in  Missa  votiva  lecta 
sine  saletnnilate,  et  a  l  pablioum  Ecclesiae 
vel  Gommanitatis  bonum  utilitatemque  noa 
ordinata,  dici  possit  ;  iUud  salficit,  quod, 
quando  recitandum  est,  speciatim  in  Mis- 
sali  notatur  ;  sed  id  certe  non  legitur  in 
Missi  pro  Sponso  et  Sponsa.  Addam  re- 
centissimum  Decretum  ab  hac  Sac.  Gongre- 
gatione  editum  die  13  Marlii  1804.  Dire- 
ci-or  Gilendarii  Glericorum  Regularium  Mi- 
norum  Villae  .Vljiriten.  quaerebat :  «  Nam 


.se|uenii'is  esset  Ordo  cuiusdam  Calendarii 
Dioecesani ,  iubenlis  in  Missa  voliva  pro 
Sponso  el  Spansa  Hyinnuin  Ani^elicum, 
et  unicara  Orationein  elc.  ?  »  el  re>ponsutn 
fuit:  «  Servetur  rubrica  Missalis;  et  recens 
Decretum  a  S.  R.  G.  die  iO  Decembris  1783 
emanaluin,  el  a  s.  m.  Pla  VI  confirmatum  ». 
A.tqui  e>t  Rubricarum  lege  llgmnu^  Ange- 
licus  Missis  volivis  lectis  adli  non  debet, 
nec  dimittendus  Populus  cum  yi.  Ite,  Missa 
est,  cuius  loco  Sacerdos  ad  A.ltare  conver- 
sus  dicit :  Beneiicamwi  Domlno ;  plane  con- 
sequitur  Sicrain  Gongregationem,  respon- 
dendo :  «  Servetur  Rubrica  Missalis  »  :  ne 
Hymnus  Angelicas  legatur  in  voiiva  Nu- 
ptiarum  Missa,  clare  decrevisse  ;  addendo 
vero  iii  reliquis  servandam  esse  formam 
Decreti  gen^ralis  anni  1783,  declarasse  eam- 
dem  Missam  legi  po>se  in  duplicibus  per 
aonum,  sive  mai.,  sive  min.,  sed  per  hu- 
iusmodi  declarationera,  aut,  si  vis,  privile- 
gium,  non  mutatur  natura  Missae  votivac 
privatae,  quae  proinde  exigenda  esl  ad  Ru- 
bricarum  praescriptum,  (}uemidmo  lum  iu- 
l)et  prima  pars  responsionis:  «  Servetur 
Rubrica  Missalis  ». 

In  bac  autem  Missa  voliva  praeter  Ora- 
lionem  propriam  eiusdem  Missae,  facienda 
'.'st  commemoratio  de  eo,  de  quo  faclum 
esl  OlRcium,  cum  teitia  Oratione  ad  formam 
llubricarum.  Praefaiio  vero  vel  de  Missa 
diei,  si  babeatur  propria,  sin  minu^;,  com- 
inuni.s,  ultimum  Evangelium  semper  S.  loan- 
nis.  Vide  Guyetum  in  Horiologia  lib.  4, 
oap.  21,  quaest.   12  et  14. 

SUFF^^AaiUiVI  SUPER   DECHErO 

URBIS! 
2584.  GXPPBLLVP:   PONTIKIGUE  (4o46) 

«  Sacerdos  graeci  ritus  arbftratus  non 
«  sibi  licere  a  patrio  more  recedere  Fe- 
«  ria  V  in  G  )eiia  D)mini,  et  Gommunionem 
«  suraere  cum  aliis  duodecim  Presbyteris 
«  in  Azymo,  occasionem  dedit  quaestioni, 
«  quam  SSmus  D.  N.  Pius  VII  Pont.  Max. 
«  ad  Sac.  Rituum  Gongregationem  remisit. 
«  Priusquam  laraen  proponeretur,  Emus  et 
«  Rmus  Dorainus  Gardinalis  de  Somalia  Prae- 
«  fectus  et  Ponens  dignatus  fuit  meum  e\- 
«  quirere  sensum  :  parui  mau  latis,  breves- 
«  que  aliquas  adnotationes  confeci,  quas  hic 
«  subiicio  ». 

La  Go  nunione,  cbe  -ii  premette  alla  La- 
vanda  nella  Peria  V  deila  Settimana  Mag- 
giore,  inchiie  il  gran  Misterj  dell'Istitu- 
zione  della  Eucari>tia.    ^  dogma  di   Fede, 


167  ~ 

che  il  Divin  Redentore  nel  far  ci6  usasse' 
il  pane  di  fruraento  ;  ma  non  fe  ugualinenle 
di  Fede,  che  questo  fosse  azimo,  piuttosto 
che  fermentato.  Pressoch^  gli  Autori  tutli 
tengono  che  consecrasse  in  Azimo,  per 
quella  forte  ragione,  che  Tultiraa  Gena  fu 
nel  tempo  degli  Azimi.  Queuo  6  il  senti- 
mento,  che  tiene  la  Ghiesa  Lalina,  la  quale 
per6  sempre  si  b  astenuta  dal  decidere  la 
questione. 

Gerto  6  allresi  che  la  Ghiesa  Gattolica 
Romana  (checchfe  sia  della  questione  acre- 
mente  agitala  da  dotti  Scrittori,  se  ne'  primi 
secoli  fosse  in  uso  il  fermentato,  o  se  pro- 
miscuamente  si  l'azimo,  che  il  fermenlato 
si  adoperas->e  (certo  6,  dico,  che  da  molli 
secoli  addietro  non  altro  adopra,  se  non 
che  l'azirao,  e  vieta  onninamente  il  fer- 
mentato.  Bramerebbe  ancor  la  medesima 
1'uniformit^  delle  altre  Nazioni  Gattoliche, 
presso  le  quali  e  in  uso  il  fermentato  ;  ma 
poichfe  e  assai  dilficil  cosa  il  togliere  cerle 
consuetudini  raJicate  ne'  popoli,  che  sono 
lenaci  nelle  medesime  ;  e  tratlandosi  di 
punto  non  dogmatico,  ma  bensi  di  circo- 
stanza  questionabile ;  Ella  usa  una  saggia 
economia,  affine  di  mantenere  la  concordia, 
la  pace,  Tunita  fra  le  Nazioni,  che,  salvo 
il  Dogma,  discordano  soltanto  nel  Rito  ; 
perci6  provvidamente  permette ,  che  su 
questo  articolo  ciascuna  Nazione  manlenga 
il  proprio  rito,  come  venne  dichiaralo  , 
dopo  lunga  discussione,  nel  Goncilio  Fio- 
rentino.  Quindi  e  che  la  medesima  6  as- 
sai  cauta,  e  dir6  ancora  diflicile  neiraccor- 
dare  il  passaggio  dal  Rito  Greco  al  Latino ; 
e  nol  concede,  se  non  concorrono  gravi 
e  ragionevoli  motivi,  Si  pu6  vedere  la  Go- 
stituzione  di  Benedetto  XIV.  Etsi  Pasto- 
ralis  etc.  in  data  delli  26  Maggio  1742,  in 
cui  vengono  prescritte  le  regole  da  doversi 
osservare  rapporto  agl'ItaIo-Greci. 

Ma  se  al  Dogma  non  appartiene  la  di- 
versa  modificazione  deila  raateria,  cioe  se 
la  pasla,  purch6  sia  di  frumento,  si  adopri 
in  azimo  o  fermentato  per  la  Consecra- 
zione  e  Gomunione;  vi  pu6  essere  qual- 
che  caso,  in  cui  venga  permesso  ai  Greci 
di  usar  Tazirao.  Non  parlo  dei  Monaci  di 
Grotta  Ferrata,  i  quali,  benche  siano  di  rito 
greco,  nondiraeno  in  vigore  di  Pontificia 
dispens:!  consacrano  e  si  comunicano  in 
azimo  ;  e  forse  che  altre  dispense  esser  vi 
possono  siraili  a  questa  ;  ma  limitandomi 
a  quelli,  i  quali,  seguendo  il  rito  della 
loro  nazione,  usano  il  fermentato,  mi  at- 
tengo   a  quanto   trovo    disposto    da   Bene- 


168 


dello  XIV.  Vieta  F.gli  ai  laici  di  Rito  latino 
il  ricevere  U  Coniunione  in  fermenlalo  ; 
diversomente  dispone  rapporto  ai  Greci; 
permetlendo  loro  l';izimo^  allorchfe  si  tro- 
vano  fuori  delle  rispeltive  Parocchie,  ne 
hanno  Sacerdoti  del  loro  rito.  Gosi  nella 
siillodata  Goslituzione  art.  G;  §  13:  «  Grae- 
cis  tamen  Laicis  permitlimus,  ut  ubi  Paro- 
chiam  Graecam  non  habent,  possint,  si  ve- 
lint,  in  Ecclesia  lalinii  Kucharistiam  sub  spe- 
cie  Azymi^a  Latinis  Sacerdotii)us  sumere  ». 
E  siccome  in  alcuni  luoghi  vi  era  1'abuso, 
che  promiscuamente  i  Lalini  si  comunica- 
vano  in  fermentalo  e  li  Greci  in  azimo  ; 
prevedendo  il  savio  Ponlefice  la  y^somma 
diflicolla  di  eslirparlo,  non  comand6  che 
assolutamente  e  radicalmenie  Jsi  .  logliesse, 
ma  volle,  che  i  Vescovi  si  studiassero  con 
dolci  modi  di  abolirlo,  procurando  di  ri- 
durre  tutii  all'osservanza  del  proprio  rito. 
«  Siquidem  haec  consuetudo  sine  Populi 
offensione^animorum^iue  coininotione  re- 
moveri  non  potest,  Ordinarii  curam  suam 
suavissimis  modis  impendant,  ut  Litini 
semper  in]Azymo,  Graeci  aulem,  ubi  pro- 
priam  Parochiam  habent ,  in  Fermenlato 
communiceiit  ».  di6  vale  lo  stesso  che 
dire  di  chiuder  gli  occhi,  e  tollerare  la 
consueludine,  benchfe  abusiva,  quando  non 
.  si  possa  togliere  senza  cagionar  scandalo, 
ed  eccitar  lurbolenze. 

Venendo  ora  al  caso,  che  da  luogo  alla 
presente  questione,  voglio  ammettere  non 
essere  di  assolula  necessita,  che  il  Prete 
di  Rito  Greco  nel  Giovedi  Santo  a  motivo 
della  Lavanda  riceva  in  azimo  la  Gomunio- 
ne  ;  vi  trovo  peraltro  iin^titolo,  e  meglio 
ancor  dir6,  piu  titoli  di  somma  conve- 
nienza.  Imperciocche,  se  vi  b  circostanza, 
nella  quale  concorra  una  assai  forle  ragione 
di  avere  per  dispensalo  il  Prele  Greco  dal 
Rilo  della  sua  Nazione,  onde  possa  unifoi'- 
marsi!:a  quello  della  Chiesa  Latina  appunto 
e  la  CoTnunione  Eucarislica,  che  dai  iredici 
SacerduLi  prescelli  per  laiLavanda  si  deve 
a  quesla  premettore.  Gonviene  all'  unila 
delTazione  la  confoimita  del  Rilo.  Se  la 
Comunione  si  premelle  ad  imitazione  degli 
Aposloli,  che  ricevelteio  dalle  mani  del 
Oivin  Redenlore  la  sacra  EucarisLia  nella 
Islituzione  di  quesio  Sacraraento;  se  una 
fu  allora  la  qualila  del  pane  a  lal  uopo 
usati  ;  peichfe  mai  il  Prele  Greco  dovra 
separarsi  dagli  aliri,  e  "non  piultosto  nella 
identificazione  a  quelli  unirsi  con  parte- 
cipare  del  medesimo  Sacrificio?  Possono  i 
laici  Ilalo-Greci,  come  si  fe  notato  di  sopra. 


trovandosi  fuori  delle  loro  Parrocchie,  ri- 
cevere  in  qiialunque  lempo  la  Comunione 
in  azimo  dai  Preti  Litini  ;  e  perchfe  nol 
potra  il  Prete  Greco  una  sola  volla  in  una 
vali  lissima  circostanza,  che  lo  esige  ;  do- 
vendosi  il  medesimo  unire  nell'istesso  luo- 
go  ed  airistesso  oggetto  agli  altri  rappre- 
sentanti  gli  Apostoli  per  assislere  al  raede- 
siino  sacrificio,  e  celebrare  la  memoria  dwl 
gran  mistero,  di  quel  che  oper6  il  aostro 
Divino  Maestro,  che  prima  di  consumare  la 
sua  Passione  volle  dar  loro  un  pegno  di 
amoie  da  durare  per  tuiti  i  secoli  nella 
IstiLuzione  delTEucaristia,  ed  iin  eserapio 
di  umilta,  con  lavare  ad  essi  i  piediV  Una 
fu  Tazioue,  una  fu  \:\  quilita  del  pane  ado- 
perato  da  Gesu  Cristo;  dunque  nella  rap- 
presenLanza  del  MisLero  Jeve  inantenersi 
l'uniformila  del  Rito  colla  unit^  delTazione. 

Di  piu,  da'  medesimi  Sacerdoti  non  so- 
lamente  sono  figiirati  gli  Apostoli,  ma  a 
certo  moJo  altre-;i  tiitti  i  fedeli  di  Cilio- 
lica  Coraunione,  benchfe  di  Rilo  non  soslan- 
zialmente  diverso,  spaisi  ^per  le  varie  Re- 
gioni  dell'Orbe  Caltolico,  riunili  sotto  il 
loro  Capo  il  Romano  PouLefice,  cho  ad 
imilazione  deljRedentore^si  uinilia  a  lavare 
ad  essi  i  piedi.  Quanlunqiie  poi  la  maggior 
parle  de'  Padri  ed  interpreti  sostengano 
seguiLa  I'  istituzione  dell'  Eucaristia  dopo 
la  Lavanda  ;  non  mancauo  per6  altri,  i 
qiiali  credono  tale  istituzione  esser  stata 
prima  che  GhiisLo  lavasse  i  pieji  agli  .\po- 
sLoli,  appoggiati  alPespre^sione  delTEvan- 
gelista  S.  Giovanni  cap.  13,  v.  i,  4 :  «  Et 
Coena  "facta- Surgit  a  Goena'»  ;  e  si  vuole, 
che  il  Divin  Redentore  ci6  facesse  per  tron- 
car  la  disputa  insorta  fra  gli  Apostoli  sulla 
raaggioranza  ;  e  con  un  esempio  di  tanla 
umilta  insegnar  loro  volesse,  quale  esser 
debba  il  carattere  de'  suoi  Discepoli.  (Si 
pii6  vedere  il  Calmet  a  questo  luogo).  At- 
tesa  aJunque  la  priraa  ragione  desunta  dalla 
rappresentanza,  ed  avutasi  in  qualche  conto 
l'opinione  non  del  tutto  spregievole  di 
quelli  che  sostengono  1'  istiluzione  della 
Eucarislia  preceJuta  alla  Lavanda  ;  sembra 
cosa  assai  conveniente,  che  li  tredici  Sa- 
cerdoti  unitamente  ricevano  la  Sacra  Co- 
munione  priraa  di  passare  alla  Sda  della 
Livanda  ;  jj  e  sarebbe  disdicevole,  che  rap- 
presentandosi  l'istituzione  del  Sagramento, 
non  tulti  al  tempo  stesso  e  nello  slesso 
Rito  si  comunicassero. 

E  poichfe,  come  si  6  acceunato,  pu6  con 
verila  dirsi  universale  il  sentiraento,  che 
tiene  la  Chiesa   Romana,    quantunque    non 


169 


formalmeale  deciso,  che  Gesu  Grislo  con- 
secrasse  in  Azimo  ,  essendo  laie  il  p:ine 
comune,  che  dagli  Ebrei  si  u^ava  per  la 
Fesla  degli  Azimi,  nou  trovo  ripugnanzri, 
che  per  questa  iMgione  unila  alla  gravissi- 
ma  circoslanza  di  osservare  l'uniformita 
nella  rappresentanza,  che  fa  il  Prete  Greco 
cogli  altri  Sacerdoli  prescelti  pcr  la  suc- 
cessiva  Lavanda,  possi  e  dehba  il  mede- 
simo  partecipare  in  azimo  della  Sacra  Eu- 
caristia. 

Li  suddeila  ragione,  Iratla  dalia  qualita 
del  pane  usato  da  Gesu  Gristo  n^-lla  Gena 
Eucaristica,  era  di  tanto  peso  presso  gli 
Etiopi  Gattolici,  che  qiianiunque  segiiissero 
11  rito  di  cousecrare  in  fermentalo,  nondi- 
meno  nella  Feria  V  della  Seuimana  Mag- 
giore  usavano  l'azimo.  Si  puo  vedere  TAn- 
loine,  de  Euchar.  in  append.  §  1,  de  Ma- 
teria,  ove  vien  riftirilo,  che  «  M onachiis  Or- 
dinis  Sancti  Antonii  in  declaratione  coiam 
amplissimis  Gaidinalibus  facta  anno  1594 
rogatus :  An  Ethiopes  celebreni  in  paue 
fermenlato  ,  vel  iu  azymo?»  lespundil  : 
«  Ethiupes  in  fermenlato  celebrant,  ot  illi, 
qui  in  azymo  celebrant  conficiuiu  etiam. 
El  nos  in  tota  Ethiopia  Feria  V  in  Goeni 
Domini  singulis  annis  in  huius  lei  me:iio 
riam  in  azymis  celebramus  ». 

Tanlo  piu  che  qui  non  si  iratla  de  Sa- 
crijicii  confectione,  ma  bensi  de  Sacrae  Eii- 
charistiae  participatione.  Imperciocch6,  se, 
concorrendo  una  causa  ragionevole,  si  ac- 
corda  talvolta  ai  Sacerdoti  Italo-Greci  di 
poter  consecrar  in  aziino  fuori  deile  loro 
Parrocchie  e  Monasteri  ,  ne'  Inoghi  ,  nei 
([uali  non  possouo  avere  il  comodo  di  pra- 
licare  il  loro  rito  ;  perchfe  non  si  avra  a.l 
accordare,  o  espressamente,  o  tacitamente, 
la  stessa  dispensa,  allorche  si  tratla  di  sola 
partecipazione,  che  equivale  alla  Gomunione 
inore  laicorum,  in  una  circostanza  che  ri- 
chiede  uniformita  di  rilo,  per  ragione  del 
Misteio,  di  cui  si  celebra  la  solenne  me- 
moria?  Gosa  sarebbe  incohveniente  e  ri- 
pugn^^nte  al  buon  ordine,  che  comunican- 
dosi  laili  gii  allri  rappresentanti  gli  Apo- 
stoii,  e  partecipando  dello  siesso  Sacrilijio, 
uno  solo,  cio6  il  Prete  di  rito  greco  a  cio 
mancasse,  o  in  niuu  conlo  comunicandosi, 
ovvero  celebrando  o  ricevendo  la  S.  Eu- 
canstia  aniicipalamente  nella  Chiesa  del  suo 
rito,  per  usare  del  ferinenlato,  e  non  del- 
l'azimo. 

Gredo  perci6,  che  il  Sacerdote  di  rito 
greco  non  solo  possa ,  ma  debba  altresi 
unitamente  agli  altri  Sacerdoti  destinati  per 


la  Lavanda  assistere  alla  Messa,  che  a  tal 
oggetto  si  celebra,  e  ricevere  in  azimo  la 
Sacra  Eucarisiia.  E  quando  ancor  reslasse 
qualche  dubbiezza,  potrebbe  il  Sanlo  Padre 
lorla  di  mezzo,  concedendo  per  questo  solo 
caso  in  perpetuo  la  dispensa  ;  e  perci6  po- 
trebbe  essere  il  Re?critto  :  «  Atlirmalive, 
et  ad  D.  Secretarium  cum  SSitio  ». 

Rimetto  questo  mio  qualumiue  siasi 
sentimenio  ai  piu  purgato  giudizio  della 
E.  V.  Rfha,  che  coila  sua  intelligenza  sa- 
pra  supplire  al  di  piu,  che  si  sarebbe  po- 
luto  dire  a  maggior  dilucidazione  del  pro- 
posto  Dubbio. 

Gosi  per  veriia  ecc. 

Luigi  Gardellini 

Assessore 

della  Congregazione  de'  Sacri  Riti. 

SUFFRAQIUVI  SUPER    DECRETO 

DUBIA 

2585.  DE  EPISGOPIS TITULA RIBUS.  (4547) 

Quod  Episcopi  residenles  in  propria 
Dioecesi  possint  iii  Episcopali  Palatio  sla- 
bilem  Gappellain  erigere,  in  qua  lam  ipsi, 
([uam  aiii  Sacrum  faciant,  iura  concedunl ; 
et  nemo  est,  qui  de  luiiusmodi  facultate 
excitet  coniruversiam.  Imo  tales  Gappellae 
a  pubiicis  vix,  ac  ne  vix  quidem,  differunt; 
ideoque  festivls  diebus  quotquot  ibi  Missae 
intersunt,  satisfaciunt  praecepto.  Tale  pri- 
vilegium  tam  late  extenditur,  ul  valeal, 
etiam  si  Ecciesia  suo  sit  viduata  Pastore, 
vei  Episcopus  absit.  Nedum  enim  ita  re- 
spondit  Sacra  ^Gongregalio  iu  casu  particu- 
lari,  verum  etiam  per  modum  regulae  edi- 
xit  in  generaii  Decreto  die  2  lulii  1()61  : 
«  In  Gappella  Paialii  Episcopaiis,  eliam  ab- 
sente  (Episcopo),  vel  vacante  Sede,  posse 
Missam  celebrari  potissimum  vero  per  'Vi- 
carium:  nec  non  in  diebus  festis  inibi  Sa- 
crum  audientes  impiere  praeceptum  Eccle- 
siae  ;  sicque  in  .  casibus  parlicularibus  in 
posterum  responderi  mandavit  ». 

Verumiamen  quaeri  potest  :  num  Epi- 
scopi  velde  Residentia,  vel  Titulares,  queant 
ubique  locorum  absque  speciali  Indulto  ha- 
bere  Sacelium  domesticum  ;  vel  bospitan- 
tes  domi  cum  Parentum  ,  lum  Extraneo- 
rum,  qui  gaudeut  Oiatorio  privato,  hoc^uli 
valeant,  ibique  Missam  celebrare  vel  cele- 
brari  facere  ultra  Sacrum  illis  concessum, 
quibus  privilegium  datum  est.  Utrique  quae- 
stioni  respondens  Andreuccius,  de  Episcopo 


—  170  — 


Tilulari,  parl.  5,  cap.  unic,  a  imm.  249 
ad  plures  sequen.,  affirmativam  luelur  sen- 
tenliam,  ubi  diversa  proponit  sibi  hac  su- 
per  re  dubia,  suasque  responsiones  confor- 
mal  senlentiae,  quam  principio  adoptaveral, 
videlicet,  quod  Episcopi  Titularcs  «  possunl 
in  suo  Palalio  depulare  locum  slabilem,  in 
qiio  iiidifferenler  ab  oranibus  Missa  cele- 
bretur  »  ;  ac  plures  pro  se  habere  putat 
Theologos  et  Canonistas.  Nec  secus  opi- 
nari  videtur  cl.  Gatticus,  de  usu  \llaris 
portatilis,  cap.  12,  privilegio  innixus  Epi- 
scopis  a  iure  concesso,  «  ne  ulla  dies  sine 
Sacrificio  transeat  »,  veluli  habelur  in  cap. 
Quoniam  Episcopi,  de  privilegiis  in  6  : 
hanc  tamen  iis  datam  facultatem  quosdam 
intra  limiles  coercet,  concluditque  nou  li- 
cere,  aut  Sacrum  fieri  sine  Episcopi  prae- 
sentia,  aut  plures  celebrari  Missas  ;  quia, 
sicuii  Indullum  personale  est,  et  non  lo- 
cale,  uipole  quoi  dalum  esl  in  spirituale 
Episcopi  commodum,  nequil  anipliari  ;  et 
finis  stricle  allendi  debet,  quem  Poniifex 
habuil  in  concessione.  Hinc  Ara ,  quam  in 
privata  domo  Episcopus  componit,  «  ne  ulla 
dies  sine  Sacrificio  transeat  »,  nequit  ullo 
modo  confundi  cum  Sacra  Episcopii  Cap- 
pella,  quae  ut  publica  reputatur. 

Itaque  repudianda  est  Andreuccii  sen- 
tentia  ;  et  Gallici  opinio  nou  sine  aliqua 
distinctione  amplectenda.  Discrimine  est 
opus,  et  distingui  debel  Oratorium  dome- 
slicum  ab  Ara  portatili  seu  Viatoria.  Si  de 
illo  res  sit,  certum  est  non  licere  Episco- 
pis  sine  Apostolico  privilegio  privata  in  do- 
mo  stabile  fixumque  Oraiorium  erigere  ; 
eliamsi  non  in  aliorum  commoduin,  sed  pro 
sui  dumtaxat  usu  erigatur;  sed  neque  fas 
ei  erit  uti  Oratorio  domestico  aliis  conces- 
so,  nisi  servalis  condilionibus  et  limita- 
lionibus  iu  Brevi  seu  Poulificio  Re^cripto 
expressis. 

Id  adeo  verum  esl,  ul  Episcopi  Solio 
Assistent^s,  qui  longe  m^ioribus  privilegiis 
cumulantur,  praeter  illa  quae  omnibus  Epi- 
scopis  comiuunia  sunt,  nequeat  in  privatis 
eorum  domibus  Oralorium  instruere,  nisi 
e\  speciali  indullo  Gregoiii  XV,  (jui  taraen 
huiusmodi  Oraloria  sul)iicit  visilalioni  Gar- 
dinalis  Vicarii  in  Urbe,  et  i-espectivi  Ordi- 
narii  alibi  ;  imo  consuetas  addit  clausulas 
et  condiliones,  et  signanter  illam  celebrandi 
unicam  Missam,  vel  ab  alio  Sacerdoie  ce- 
lebralae  interessendi  :  «  dummodo  in  domo 
huiusmodi  celebrandi  alleri  licenlia  con- 
cossa  non  fueril  »;  qiiin  ad  satisfaciendum 
praeceplo  aliis  haec  Miss.i  prosit ,  exceptis 


durataxat  Familiaribus  actuali  servitio  nc- 
cessariis.  Videnda  Gonstitutio  Gregorii  Pa- 
pae  XV  die  17  Augusti  1622  in  magno 
Bullario  Mainardi  tom.  V,  part.  V,  nura. 
LXXI,  §  8. 

Verumtamen  temporis  successu,  cum 
plures  irrepsissent  abusus,  forle  quia  Epi- 
scopi  etiara  non  Assistentes,  Oratorium  do- 
meslicum  simul  confundenles  cum  Ara  por- 
tatili,  licere  sibi  arbitrabantur  Sacrum  fa- 
cere  in  quolibet  privato  Sacello  ,  minime 
servalis  conditionibus  et  clausulis  apponi 
solitis ;  Gleraens  XI  Apostolicae  auctoritatis 
robiir  adiecit  generali  Decreto  Gongrega- 
tionis  Goncilii,  iussitque  :  «  In  Oratoriis  pri- 
vatis  non  licei-e  quibuscuraque  Sacerdoti- 
bus,  etiamsi  essent  Episcopi,  in  iis  cele- 
brare  diebus  Paschatis  etc;  in  reliquis  vero 
diebus  Sicerdotibus  quibuscumque  etiam 
Episcopis  celebrare  non  licere,  ubi  eliam 
unica  Missa,  quae  Indulto  conceditur,  fuerit 
celebrata  etc.  ». 

Etsi  vero  Episcopi  nequeant  in  privatis 
domibus  sine  Apostolico  Indulto  Sacellum 
instruere,  quol  Oratorii  doinestici  nomine 
venil,  et  teneantur  se  conforraare  legibus 
concessionis,  si  celebrare  velint,  vel  Sacro 
adesse  domi  Laicorum,  qui  privilegio  gau- 
dent ;  non  eis  tainen  interdictus  est  usus 
Arae  porlalilis  in  casibus  a  iure  contem- 
platis  ex  disposilione  Bonifacii  VIII,  relat. 
in  cap.  Quoniam  Episcopi,  de  privilegiis 
in  6.  Poterunt  igilur  in  casibus  a  iure  per- 
missis  amovibilera  Aram  componere  etiam 
apud  Laicos,  qui  doineslico  gaudent  Sa- 
cello,  neque  hoc  privilegiura  per  Goncilii 
Tridenlini  Decretuin  sublatum  est,  ut  saepe 
declaravit  Sacra  Gongregatio  ;  praeserlira 
vero  patet  ex  lib.  Decretorum  12,  pag.  120, 
ubi  legitur:  «  Sacra  Gongregalio  etc  cen- 
suit,  Gardinales  non  solura,  sed  et  Episcopos, 
sine  ulla  Episcopi  Dioecesani  licentia,  uti 
posse  privilegio  Altaris  portatilis  ad  prae- 
scriptuin  Gonstitutionis  felic.  recordat.  Bo- 
nifacii  VIII,  quae  incipit  Quoniam  Episcopi; 
nec  huiusmodi  privilegium  sublatura  fuisse 
Goncilii  Decreto  cap.   unic.  sess.  22  ». 

Errant  qui  putant  a  Glemente  XI  pri- 
vilegium  hoc  sublatura  fuisse  Decreto  eraa- 
uato  15  Decerabris  170<i,  in  quo  legitur : 
«  Episcopis  ,  et  his  maioribus  Praelatis , 
etiam  Gardinalatus  dignitale  fulgentibiis, 
neque  sub  praetextu  privilegii  clausi  in 
corpore  iuris,  neque  alio  quoque  titulo, 
nullo  raodo  licere  extra  doraum  propriae 
habitationis  in  domibus  laicis,  eliam  in  pro- 
pria  Dioecesi,    quoi    fortius  iutelligiiur  in 


17] 


iliena,  erigere  \lure,  ibiqiie  Sacrosancliiin 
\Iis4ie  Sicririciund  celebrare,  sive  celebrari 
facere  etc.  ». 

Noii  eniin  sapienlissinius  Pontifex  eo 
privilegio  privato?  voliiil  Episcopos,  se  l 
abiisus  eliininanJos  inssil,  qui  irrepserant 
in  sanctarnm  Sanctionum  conteinptum  ac 
Sancti  Sacrilicii  irieverentiaai,  revocanJo 
usnm  privilegii  ad  iramites  iuris,  et  aJ 
casus,  in  quibu>  talis  usiis  concessus  esl, 
adempta  facultate  illul  p^rperam  interpre- 
tandi,  et  extenden  li  pro  lubitu  ad  casus 
oranes  non  conteraplaios,  seJ  arbitrjrios. 
Talera  esse  sensum  Clementini  Decreli  lir- 
mat  Benedictus  XIV  de  Missae  Sacrificio 
lib.  3,  cap,  6,  num.  ti  :  «  ftitio,  iju  le  l\ni- 
lificem  aj  illud  conlenlum  Decretum  im- 
pulit,  ea  fuit,  quod  resciverat  nounemi- 
nera  Blpiscoporura  tam  in  sua,  quara  in 
aliena  Dioecesi,  domo  sua  egredi  con^ue- 
visse,  et  ut  primario  cuipiara  viro  laico 
gratura  faceret,  qui  non  haberet  privati 
Oratorii  privilegium,  ad  illius  doraum  se 
conferre,  ibiijue  ve!  ab  aliquo  Missam  ce- 
lebrare  facere,  aut  etiara  plures,  si  vir  ille 
babuisset  Oratorium  priv^atum,  ubi  noanisi 
unicaraMissameadem  die  liceret  celebrari  ». 
Kpiscopi  etiara  in  aliena  Dioecesi  extra  do- 
mum  propriae  hibitationis,  iii  privaiis  Lai- 
coruin  doinibus  erigi  faciunt  Altare,  ibique 
per  uiiuin  aut  plures  e  suis  Gappellanis 
vivilicara  Ghristi  Hostiam  iraraolari.  Idcirco 
opus  fuit  De^reium  Glemrintis  XI  decla- 
rare  elc.  Id  factum  fuit  ab  eius  Successo- 
ribus  Innocentio  Xlll  in  Gonstitutione  Apo- 
stolici  Ministerii  legen.  in  dicto  Biillar. 
tora.  XI,  par.  II,  n.  XXXIV,  §  2i,  ei  Be- 
neJicLo  Xlll  iuxta  Decretum,  quod  habetur 
lu  Goncilio  Romano  til.  XV,  cap.  3  :  «  De- 
clararaus  lamen,  quod  cura  iu  praediclo 
Decreto  (Glemeutis  XI)  statuatur  noii  li- 
cive  Kpiscopis  extra  do  nuin  propriae  ha- 
bitationis,  in  doinibus  laicis  erigere  Allare, 
ibique  Sacrosauclum  Missae  Sacrilicium  ce- 
lebrare  sive  celebrari  facere,  buiusuiodi 
prohibitio  intelligenda  non  sit  de  domibas 
eliam  laicis,  in  qiiibus  ipsi  Episcopi  forle 
occasioue  visitaiiouis  vel  itineris  hospitio 
excipiantiir,  et  nec  etiara  quaudo  Episcopi 
in  casibus  a  iure  permissis,  vel  de  speciali 
Sedis  Aposlolicae  licentia,  abseutes  a  dorao 
propriae  oriiiniriae  habilationis  moram  id- 
circD  faciant  iu  aliena  dorao  per  inoiuin 
similis  habitatiouis ;  his  enim  casibus  liciia 
iis  erit  erectio  AUaris,  ad  elTectum  praedi- 
ctae  celebr.iliouis  ». 

Ex    hi^    consequitur     qui)  l     Episcopus 


domi  coinmorans  laicorura,  qui  Indullo  gau- 
dent  Oratorii  privati,  haud  possit  hoc  uti 
iiltra  terrainos  concessionis  ;  valeal  lamen 
in  casibus  dumtaxat  a  iure  perraissis,  vel 
clare  expressis,  vel  tacite  contemplatis ,  in 
sui  comraodum,  Aram  portatilem  seu  via- 
loriam  adhibere.  Se J  (luoniam  longe  de- 
centius  viJetur  Sacrain  Hosliam  Deo  of- 
ferre  in  lixo  ac  stabili  Allari,  quain  in  Ara 
portatili  et  inobili;  idcirco  Sacra  Gongre- 
gatio  sapienti  consilio,  postquani  ad  tra- 
iniles  Iuris  responderat  primo  ex  propositis 
Diibiis  «  Airirmative  »  ;  addidit  :  «  Verura 
consulendura  SSmo  pro  extensione  privi- 
legii,  videlicet,  quod  Episcopi  in  casibus  a 
iiire  perraissis  hospitantes  domi  vel  paren- 
Lum,  vel  exLiMueorum,  ({ui  gaudent  indulto 
Oratorii  domesLici,  possint  et  valeanl  in 
ejlera  celebrare  vcl  celebrari  facere  loco 
et  vice  Arae  portatilis,  quain  tantura  extra 
propriaiu  Dioecesira  iisdein  indulget  Boni- 
facius  VIII,  cap.  Qaoiiiam  Episcopi,  de  pri- 
vilegiis  in  6  ;  servata  in  reliquis  forma  De- 
creti  s.  m.  Glenientis  XI,  iuxla  Lainen  po- 
steriores  declarationes  s.  m.  Inuocentii  XIH 
et  Goncilii  Komani  sub  Benedicto  XHI 
cip.  XV,  nuui.  III  ». 

Neque  tamen  quis  credat  privilegiuin 
Bonifacii  Vlli  adeo  esse  elfraene  ,  ut  sine 
ulla  oinuino  liinitalione  possit  pro  lubitu 
extendi  ad  casns  non  conteraplatos  a  iure, 
vel  ita  posse  ainpliari,  ut  Missa  ad  formam 
eiusjem  piivilegii  celebrata  prosit  pro 
aJimpleinenlo  praecepti  orauibus  interes- 
sentibus  et  assistentibus.  Talis  non  est 
seusus  Decretalis;  neque  Innocentius  XHI 
et  BeneJictus  XIII  leclaranJo  Decretuin 
Gleinentis  XI  a  iuris  dispositione  recesse- 
ruul.  Quippe  privilegium  personale  est, 
atque  ideo  concessuin,  ne  contingat  ali- 
quaiu  praeteriri  diem,  in  qua  Episcopus 
non  celebret,  vel  saltera  Sacro  non  assi- 
sLat  :  ergo  dalura  est  ad  solius  Episcopi 
coinraodura,  et  spirituale   solatium. 

Id  piteL  clarissirae  si  spectetur  cum 
causa,  tum  hnis  privilegii.  Qua  enira  ra- 
tione  inoius  Bonifacius  VIII  indulsit  Epi- 
scopis  :  «  ut  AlLare  possint  habere  viaticura, 
et  in  eo  celebrare  vel  facere  celebrare 
ubicdinque  »?  Vide  qaod  sequilur.  «  Quia 
Episcopi  se  debent  diversis  ex  causis  a  suis 
Ecclesiis  et  Dioecesibus  absentare  frequen- 
ter,  nec  semper  possunt  corainode  ad  Ec- 
clesias  accedere  pro  Missa  celebranda  vel 
audienda  in  ipsis  ».  En  igilur  causa  :  qui 
vero  (inis?  «  siue  qua  (Missa  scilicet)  eos 
transire  non  decet  absque  causa  rationabili 


172  — 


ullam  diem  ».  Non  est  ergo  privilegium 
lara  laie  accipiendum,  ut  vel  Episcopus 
sine  nlla  rationabili  causi  ubique  locmum 
Aram  eiigere  possit  :  vel  Sacrificium  in  ea 
obiaiiim  valeal  pro  omnibus  inleressentibus 
in  adimpleinentum  praecepti,  vel  plures 
Missas  ibi  celebrari  liceal.  Merilo  igitur 
Clemens  XI  non  id,  quod  erat  iure  dispo- 
siuim,  delelum  voluil,  sed  licenliam  cohi- 
buit,  et  sensim  inducios  abusus  ex  mala 
legis  inlerpretalione  eliminavit,  veluli  de- 
iude  ab  eius  Successoiibus  fuit  declaratum. 

Cum  itaque  Sacrae  Congregationis  re- 
scriptura  Pontificis  aucloritale  roboratura 
relalionem  habeat  ad  dispositionem  inris, 
plane  cnsequilur  amplialionem  indulti  ad 
Oialoria  domestica  et  Allaria  fixa  favore 
Episcoporam  hospitanlium  in  aedii)us  lai- 
corum,  iii  quibus  tale  Sacellum  ex  speciali 
privilegio  existii,  non  plus  eis  indulgere, 
praeler  id,  quod  Pontifex  Bonifacius  con- 
cesserat  ;  sed  dumlaxat  in  casu  facuitatera 
iransferre  ab  Ara  viatica  ad  Altare  tixum, 
ne  coiitingal  in  una  eademque  doino,  uno 
eodemque  tempore  Sacrum  fieri  in  Altari 
lixo  vigoie  parlicularis  indulli,  aliam  vero 
Missain  celebrari  in  Ara  mdbiii  et  viatica, 
vi  alteiius  privilegii  clausi  in  coipore  iuris. 
Alqui,  allenta  caiisa  linali  huiusmodi  privi- 
legii,  Episcopo  licet  uli  Ara  vialica,  ne  uUa 
sil  dies,  in  qua  vel  ipse  non  celebret,  vel 
saltem  Mi-;sae  ab  alio  celebratae  non  assi- 
stal,  iam  quisque  videl,  planeque  inlelligil, 
ad  unicam  Missara  in  die  conlrahi  novuin 
indultum  ulendi  Altari  fixo,  vice  et  loco 
Arae  portatilis.  Recte  idcirco  Gatticus  loc. 
cit.  nura.  14  adversus  Pasqualinura  liraita- 
vit  privilegium  ad  unicam  Missam  ;  quippe 
ait :  «  Qiiantmn  ad  fineni  aiiinet  concessio- 
nis,  unica  taniura  permittitur  Missa,  eamque 
proinde  iu  smgulaii  nominai  Bonifacius,  et 
dislinctione  facta,  illara  celebrandi  vel  au- 
diendi  *■  Sed  quouiam  maxime  decet,  ut 
Episcopu^s,  Sacro  peracto,  alteri  assistat,  et 
hoc^fere  apud  omnes  positum  in  more  esl; 
idcirco  Sacra  Congregatio,  ne  Episi  opi  spi- 
riluali  hoc  solatio  priventur,  equidera  du 
hio  secundo  respondit  ad  iuris  foiraain,  sed 
siinul  addidil:  «  Consnlendiira  Sanciissirao 
pro  extensione  piivilegii  ad  alleraiu  Mis- 
sam,  quam  posi  Sacrum  ab  ipsis  operatura 
Episcopi  audire  solenl'»  :  quia  solius  Pon- 
tilicis  est  privilegia  privilegiis  addere. 

Hinc  allerura  descendit,  quod,  quum 
privilegium  slricte  dalum  sit  Episcopis,  ne- 
quit  extendi  ad  domesticos  et  familiares, 
qui  frui  dumtaxat  poterunt  speciali  indulto 


ipsis  conces^o,  servatis  clausulis  et  condi- 
tionibus  in  eodem  apposilis.  Contra  vero 
huius  vigore  Rescripti  p  »terunt  Episcopi  in 
Ara  fixa  loco  Arae  portalilis  celebrare,  et 
celebrare  facere  in  solemnioribus  eliam 
diebus,  in  quibus  alias  non  licet,  quia  Bo- 
nifacius  Vill  nullam  excipit  diem,  dum- 
modo  causa  intercedat,  cuius  intuitu  privi- 
legium  datum  esl. 

Eadem  de  causa,  vel  Episcopus  celebret, 
aut  celebrare  faciat  vigore  Indulti  tam  in 
diebus  solemnioribus,  vel  aliis  festivis  de 
praeceplo,  Vlissa  non  prodesse  declaratur, 
nisi  familiaribus  illis,  qui  actu  sunl  neces- 
sarii,  quia,  ut  sijpra  probalum  e<\,  privi- 
legium  clausum  in  corporc  iuris  peisouale 
est  favore  Episcoporum  ,  ne  contingat  ul- 
lum  transire  diem,  quiu  Missam  vel  ipsi 
celebrenl,  vel  lelebrare   faciant. 

Hinc  fil,  ut  vigore  Indulli  ulendi  Al- 
tari  fixo  sive  Oratorio  domestico  loco  Arae 
vialoriie,  de  quo  in  responsionibus  ad  duo 
prima  Oubia  adprobala  et  confirmata  a  San- 
ctissimo  Domino  Nostro  Pio  VII  Pontifice 
Maximo,  poterit  Episcopus  Sacrum  facere 
vel  audire  in  Ara  fi\a,  etiarasi  in  eadera 
alia  celebrala  vel  celebranda  sit  Missa  il- 
lorum  favore,  quibus  peculiare  privilegium 
cum  consueiis  clausulis,  conditionibus  ac 
limitaiionibus  datura  cst.  Cura  enim  haec 
duo  privilegia  distincta  sinl  diversisque 
personis  concessa,  non  iia  confundi  debeni, 
ut  unum  impediraentura  alteii  afferal. 

SUFFRAGIUM 

SUPER 

2586.  CONSTITUTIONE  PIl  PP.  VII.  (4548) 

«  Quum  Archiconfratprnitas  S.  Mariae 
«  de  Carapo  sancto  mordicus  conarelur 
«  tueri  asserla  privilegia,  quibus  innixa, 
«  sine  ullo  delectu  quoscumque  petentes 
«  sodalibus  adscribere  consueveral,  ad  hoc 
«  praecise  ut  fruerenlur  Indulto  Oratorii 
«  domestici,  rogatus  ego,  ut  pro  veiitate 
«  meum  exponerem  sensum,  id  pro  mo- 
«  dulo  feci,  ut  sequitur  ». 

Due  sono  le  questioni,  che  pussoiio  farsi 
intorno  al  privilegio,  che  si  asseiisce  coii- 
cesso  da  Leone  Decirao  a'  Sacerdoti  e  Cap- 
pellaui  della  Compagnia  di  Maiii!  SSma  deita 
di  Campo  Santo,  mercfe  il  qual,-  possono, 
far  uso  dell'Altare  portatile  ,  e  celebrarvi 
ancor  prima  delTaurora. 

La  prima  b,  se  veramente  ancor  sussisla 
il  raenzionato  privilegio,  oppure  sia  slato 
rivocato. 


—  173 


Per  la  seconda,  neiripotesi  che  sussista, 
si  cerca  se  debba  limitaisi  ad  alcuni  sol- 
tanto,  oppure  estendersi  senza  eccezione, 
non  che  ai  Fratelli  che  formano  l'Archi- 
confraternita,  ma  a  tutti  'gh  aggregati  i<i 
varie  parti  dispersi. 

Riguardo  alla  prima  questione,  lasciamo 
da  parte  ci6  che  6  estraneo  dalla  mede- 
sima,  e  limitiamoci  al  privilegio,  il  quale  non 
pu6  negarsi  essere  esorbitantissimo  ;  ed  ap- 
punto  per  esser  tale,  sono  intimamente 
persuaso  che  fu  compreso  fra  gli  altri  an- 
nullati  dal  Sacro  Conciliodi  Trenln,  Sess.  22, 
cap.  De  observan.  et  vitcni.  in  relebrat. 
Alissar.;  giacche  quer  Venerabil 'Consesso 
ebbe  principalmenle  il  fine  di  raffrenare 
e  moderare  resorbilanza  de'  privilegi,  per 
cui  ne  venivano  giavissimi  ed  .innumera- 
bili  abusi. 

Perallro  dalI'Autoie  del  Pro-memoria 
si  pretende,  che  Tanzidelto  privilegio  tul- 
tavia  sussista  per  tre  (da  esso  riputate)  va- 
lidissime  ragioni,  cio6  :  1.  Perche  il  Con- 
cilio  di  Trento  parla  delle  facolta  illimitate, 
quali  si  erano  arrogate  i  Yescovi,  e  non 
degrindulti  Aposlolici  ;  2.  Perch^,  qnando 
ancora  si  voglia  nella  censura  compreso, 
fu  poscia  restituito  al  suo  pieno  vigore  da 
Pio  IV  con  una  nuova  BoIIa  conferraatoria  ; 
3.  Perchfe  li  Sommi  Ponlefici  Pio  VI  e  Pio  Vil 
non  hanno  voluto  derogare  a  si  falto  pri- 
vilegio  ;  onde  si  vuol  dedurre,  che  lo  ab- 
biano  approvato  e  confermato.  Se  ben  si 
rifletta,  e  vengano  esaminate  queste  tre  ra- 
gioni  con  animo  sgombro  da  prevenzione, 
si  vedra  che  si  risolvono  in^nulla. 

Ed  in  quanto  alla  prima,  non  e"  altri- 
menti  vero  che  la^*  censura^;;  del  ^Decrelo 
Tridentino  si  limili  "alPoggelto  di' ,raffre- 
nare  li  Vescovi  nelPaccordare  simili  In- 
dulti.  Si  leggano  attentamente  le  clausule 
amplissime  aggiunle  in  specie  al  suddetlo 
capo,  le  quali  si  eslendono  anche  a  quello 
che  non  b  espresso  nel  [Dccreto,  e|  dero- 
gano  a  tulli  i  privilegi,  consuetudini  ecc. 
«  Haec  igitur  omnia  quae  sumraatim  enume- 
rala  sunl,  omnibus  locorum  Ordinariis ita  pro- 
ponuntur,  ut  non  solum  ea  ipsa,  sed  quae- 
curaque  alia  huc  pertinere  visa  fuerint, 
ipsi  pro  data  sibi  a  Sacrosancta  Synodo  po- 
leslale,  ac  etiam  ut  Delegati  Sedis  Aposlo- 
licae,  prohibeant,  emendent,  corrigant,  sta- 
luanl  atque  ad  ea  inviolate  servanda  cen- 
suris  ecclesiasiicis  aliisque  poenis,  quae 
illorum  arbitrio  consliluentur,  lidelem  po- 
pulum  compellant :  non  obstantibus  privi- 
legiis,    exempiionibus,    appellalionibus    ac 


consuetudinibu:^  quibuscumquo  ».  Si  ponga 
me-nte  non  solo  a  quel  sumwatim  enume- 
rata,  ina  mollo  piu  alli  teruiini  estensivi 
ed  ampliativi  :  quaecamque  alia  huc  perti- 
nere  visa  fuerint,  e  finalmente  all'amplis- 
sima  deroga  dei  privilegi  ecc;  e  poi  si 
dica,  che  I'cffrenato  Indulto  di  Leone  X 
non  e  compreso  nella  censura  del  Decrelo. 
Di  piu  1  iiiterprelare  i  Decreti  del  Con- 
cilio  di  Trenlo  non  6  affare  de'  privati 
Scriltori,  a'  quaii  vien  vietato  il  glossaili  : 
molivo,  per  il  quale  non  fu  pubblicato  il 
Seltimo  delle  Decretali  di  Clemente  Ot- 
tavo,  perchfe  opportunamente  fu  previsto, 
che  pubblicandosi,  saiebbcro  stali  glossati 
i  Decreti  del  suddeilo  Concilio  in  esso  in- 
seriti,  come  era  avvenuto  liguardo  agli  altri 
libri  del  Diritto  canonico.  Vi  h  il  Tribunal 
competenle  isliluito  da  Pio  IV  per  1'  ese- 
cuzione,  confermalo  ed  esteso  da  Sislo  V 
per  rinterpretazione  dei  Decreli  ;  voglio 
dire  la  Congregazione  del  Concilio,  alla 
quale  percio  privativamenle  spelta  I'inler- 
prelare,  lo  spiegare  e  il  dichiarare  le  que- 
stioni,  che  insorgono  o  suII'osservanza,  o 
suIPintelligenza  dei  suddetli  Decreti,  non 
solamenle  riguardo  alle  cose  espresse,  ma 
altresi  rapporto  alle  non  espresse,  e  com- 
prese  sotto  I'amplissima  esiensione  :  quac- 
cumque  alia  huc  pertinere  visa  fuerint. 
Or  dunque  in  lutte  le  questioni  a  quel 
Tiibunale  portate,  ha  sempre  il  medesimo 
dichiarato,  che  pel  menzionato  Decreto  re- 
stano  annullati  tutli  i  privilegi,  non  esclusi 
quelli,  che  hanno  forza  di  legge  univer- 
sale,  perche  inserili  in  corpore  iuris.  Si 
veda  Gallico,  de  usu  Altaris  portatilis, 
capo  13;  Giraidi  al  capo  suddelto  del  Tri- 
dentino  ;  Fagnano  al  capo  In  his,  de  Pri- 
rilegiis ;  Benedello  XIV,  De  Sacrificio  Mis- 
sae,  lib.  3,  cap.  6,  num.  2,  ed  allri  molli 
che  tralascio  per  bievila.  Non  trovo  alcuno 
degli  Autori  allegati,  che  si  faccia  carico 
di  dimostrare,  che  vi  sono  alcuni  privilegi 
non  soggelti  alla  censura  del  Tridentino 
Decrelo.  Eccelluano  soltanto  il  diritto  dei 
Vescovi  di  erigere  rAllare  nelle  proprie 
abitazioni.  La  quaie  eccezione  va  presa  cosi 
siretlamente  e  con  lanto  rigore,  che  n6  ai 
Vescovi,  n6  a'  Cardinali  6  iecito  1'erigere 
l'Allare  porlatile  senza  legiltima  causa,  ma 
arbilrariamente  nelle  altrui  abitazioni,  ben- 
che  essi  vi  celebrino  o  vi  facciano  cele- 
brare  in  loro  presenza,  come  talvolta  acca- 
deva  per  abuso,  ollre  ii  casi  conteraplati 
dal  Diritlo.  Cosi  riferisce  Benedetto  XIV 
loc.  cit.  num.  6;  onde  Clemente  XI  sotto 


174  — 


il  giorno  15  Decembre  1703  pose  riparo  a 
lal  incoDveniente.  Ecco  il  Decrelo  :  «  Ad 
abusus  huiusmodi  eliminandos  etc,  San- 
clissimus  Dominus  Noster,  ex  unanimi  voto 
S.  R.  E.  Cardinalium  Concilii  Tridentini  in- 
lerprelum;  inhaerendo  aliis  deciarationibus 
alias  hac  re  edilis,  expresse  declaral  Epi- 
scopis,  et  his  maioribus  Praelatis,  etiam 
Cardinalatus  dignitate  fungentibus,  neque 
sub  praetextu  privilegii  clausi  in  corpore 
iuris,  neque  alio  quoque  titulo,  nullo  modo 
licere  extra  domum  propriae  habitationis  in 
domibus  laicis  etiam  in  propria  Dioecesi.... 
erigi  Altare  etc.  ».  II  qual  Decreto  fu  preso 
con  tale  e  tanto  rigore,  che  si  credetle 
non  avere  i  Vescovi  allra  facolta  fuor  di 
quella  d'avere  un  solo  Allare  nel  proprio 
Palazzo  Vescovile  ;  ma  venne  poi  spiegalo 
da  Innocenzo  Xlli  e  da  Benedetto  XIll  nel 
Concilio  Romano  cap.  15,  num.  3,  che  si 
doveva  intendere  dell'abuso  di  portarsi  alle 
case  de'  Laici,  ed  ivi,  eretto  rAltar  porta- 
tile,  celebrarvi  o  farvi  celebrare  la  Messa. 
Ma  non  gi^,  che  non  potessero  i  Vescovi 
erigere  I'AItare  nelle  case,  ove  si  Iralte- 
nevano  in  occasione  di  visila,  o  per  altra 
giusta  ragione,  a  norma  della  Decretale  di 
Bonifacio  Vill  in  cap.  Quoniam  Episcopi, 
de  Privilegiis  in  6.  Se  dunque  il  sullodato 
Decreto  del  Concilio  fe  slato  inlerpretato 
con  tanto  rigoie;  che  appena  preserva  il 
diritto  de'  Vescovi  per  uso  proprio,  e  nei 
casi  contemplati  dal  Diritto  Canonico  ;  vo- 
gliamo  poi  dire,  che  nella  censura  non  si 
debba  aver  per  compreso  il  Privilegio  in 
questione? 

Ne  si  deve  trascurare,  che  il  Decreto 
del  Concilio  non  b  limitato  a'  soli  Regolari, 
ma  espressamente  comprende  ancora  li  Se- 
colari :  «  Nece  patiantur  privatis  in  domi- 
bus  Sanctum  hoc  Sacrificium  a  saecularibus, 
aut  Regularibus  quibuscumque  peragi  ». 
Dunque  nella  proibizione  sono  compresi 
lanto  li  Secolari  che  i  Regolari,  ed  in  con- 
seguenza  i  privilegi  si  degli  uni  che  degli 
fillri  cadono  sotto  la  clausola  derogatoria. 
Ma  qui  mi  sento  replicare  che  le  decisioni 
della  Sacra  Congregazione  del  Concilio  par- 
lano  de'  soli  Regolari.  £  veio  ;  ma  qual 
conseguenza  si  pu6  da  ci6  rilrarre?  Oltre 
Tesser  questo  un  argomento  negativo,  che 
nulla  prova;  v'fe  poi  la  ragione,  ed  e  lo 
strepito  ed  impegno  de'  Regolari  per  so- 
stenere  i  loro  privilegii  ;  onde  il  Gattico 
loc.  cit.  dice  :  «  tanta  contentione  animo- 
lum  disputatum  est  in  favorem  huius  in- 
tfrprelationis    (cio6  che    non   fossero    cas- 


sati  li  privilegii,  ma  bensi  soggeltati  per 
l'esecuzione  alPapprovazione  de'  Vescovi) 
ut  plusquam  25  Sciiptores  invenerim  al- 
legatos,  qui  tamen  fere  omnes  causam  suam 
tueri  salagebant  etc.  ».  Quindi  le  querele 
porlale  alla  suddetta  Sacra  Congregazione, 
ed  i  dubbi  insorti  per  la  diversita  de'  sen- 
limenli.  Onde  la  medesima  fu  obbligata  a 
dichiarare  l'abolizione  de'  privilegi.  Allo 
stesso  modo  avrebbe  deciso,  se  fosse  stalo 
disputato  del  privilegio,  che  ora  si  vuol 
sostenere  dall'Archiconfraternita  di  Campo 
Santo.  Si  questo  che  quelli  sono  amplis- 
sinii,  tutli  accordati  dall'Aposlolica  autorita, 
alcuni  inseriti  in  corpore  iuris.  Qual  sara 
dunque  la  cagione,  per  cui  nell*uguaglianza 
delle  circoslanze,  alcuni  abbiano  ad  aversi 
per  annullati  e  cassati,  ed  altri  no?  Per 
me  dunque  e  cosa  chiara  ed  evidenie,  che 
la  vanlata  Bolla  di  Leone  X  e  involla  nel- 
1'abolizione  degli  altri  privilegi. 

Se  non  che  (qui  mi  si  replica)  dato 
ancora  che  la  suddetta  BoIIa  in  vigore  del- 
1'accennato  Decreto  sia  rimasta  involla  nel- 
1'abolizione  degli  altri  privilegi,  la  poste- 
rior  Bolla  di  Pio  IV  la  fa  rivivere.  Gosa  6 
questa  facile  a  dirsi  ;  la  difficolta  consiste 
nel  sostenerla.  Se  6  vero  I'assioma  cho 
posteriora  derogant  prioribus,  la  vanlata 
conferma  svanisce.  Si  combinino  le  diverse 
dale,  e  poi  si  decida.  La  Bolla  conferma- 
loria  del  privilegio,  portando  la  data  die 
decimatertia  lanuarii  1503  Pontificatus 
nostri  anno  quarto,  ^  anteriore  alla  Bolla, 
colla  quale  dallo  stesso  Pio  IV  fu  confei- 
mato  il  Concilio,  il  quale  non  prima  di  tal 
conferma  acquislo  forza  di  legge.  11  Con- 
cilio  ebbe  il  suo  compimento  alli  4  De- 
cembre  1563,  ed  i  Legati  fecero  istanza 
per  la  conferma  alli  26  Gennaio  lo64,  e 
solto  questo  giorno  fu  data  la  Bolla  Berie- 
dictus  Deus  etc.  (Bollario  Tom.  4,  part  2, 
pag.  168).  Ma  se  la  BoUa  confermatoria 
del  privilegio  e  anteriore,  si  rende  certo, 
che  venne  rivocata  dalTaltra  concistoriale, 
mercfe  la  quale  li  Decreli  del  Concilio  ac- 
quistarono  fermezza  Apostolica. 

Se  ci6  non  basla,  v'fe  ancora  di  piii. 
Dopo  aver  Pio  IV  confermato  il  Concilio, 
dopo  aver  prefisso  il  tempo,  in  cui  dove- 
vano  melteisi  in  osservanza  i  Decreli,  dopo 
aver  depulala  una  Congregazione  di  ollo 
Cardinali,  ai  quali  fu  commessa  Tesecuzione; 
pubblico  allra  Bolla  In  Pnncipis  Apostolo- 
rum  Sede  etc.  dala  li  20  Febbraio  1565  ; 
colla  quale  vengono  espressamenle  rivocati 
lutli  i  pjivilegi  benche  eflrenalissimi,  pre- 


175  — 


cedenleimenle  concessi  a  corporazioni,  con- 
giegazioni,  persone  rispellabilissime  e  pei- 
(ino  a  Nunzii  Aposlolici  e  Legali  a  latere. 
Troppo  anderei  in  lungo,  se  volessi  qui 
riporlare  renumerazione  di  tutti  li  corpi 
e  persone  celebri  ed  insigni,  che  vengono 
comprese  nella  legge.Ognuno  si  pu6  sod- 
disfare  ,  leggendola  nell' anzidello  Tomo 
del  Bollaiio  pag.  214.  Ora  chi  voria  darsi 
a  credeie,  che  dalla  legge  universale  an- 
dassero  esenli  gli  esorbilanti  privilegi  dei 
quali  si  pretende  arricchita  la  Compagnia 
di  Campo  Santo?  £  dunque  da  conchiu- 
dere,  the  a  sosleoere  il  vantalo  privilegio 
n6  vale  la  Bolla  di  Leone  X,  ne  giova  la 
confeimaloria  di  Pio  IV,  ma  reslano  ambe- 
due  annullate  per  il  Decreto  del  Concilio, 
che  quanlunque  anleriore  alla  seconda,  e 
per6  posteriore  in  quanlo  all'avere  acqui- 
siala  foiza  di  legge  in  virtu  della  conferma 
Apostolica  ad  esso  dala  un  anno  dopo  l'ac- 
cennata  Bolla  emanata  a  favore  della  Com- 
pagnia  di  Campo  Sanlo.  Ma  quando  ancoia 
si  volesse  su  ci6  questionare,  tronca  ogni 
dispula  la  Costiluzione  in  Principis  Apo- 
sloloitcm  Sede,  (hv  .innulla  lulti  i  privi- 
legi. 

Ci6  6  tanto  chiaro,  che  non  fa  d'uopo 
Irallenerci  sulla  seconda  levoca  fatta  da 
Clemenle  \I  nell'anno  1703;  e  perci6  passo 
ad  esaminare  la  terza  ragione.  Gon  somma 
franchezza  nel  Pro-memoria  si  asserisce, 
ihe  Timpugnare  la  sussistenza  della  Bolla 
di  Leone  X  e  successiva  conferma  di  Pio  IV 
^  conlro  la  decisa  inlenzione  dei  due  Sommi 
Ponlefici  Pio  VI  e  Pio  Vll  come  si  promette 
di  dimosiiaie.  Se  fe  cosi,  ^  finita  ogni  que- 
stione.  Domando  per6  io  :  ove  e  questa  di- 
mostrazione  ?  su  quali  fondamenti  s'appog- 
gia?  Ptr  quanto  vedo,  tutta  la  dimostra- 
zione  si  lisolve  in  nude  e  vuote  parole. 
Si  dice:  «  Egli  6  nolo,  che  il  gran  Ponte- 
iice  Pio  VI  neIl'anno  nono  in  circa  del  suo 
Pontificato,  esaminato  codeslo  privilegio, 
non  volle  derogarvi  ».  Ma  a  chi  mai  h  noto? 
estein6  forse  il  Sanlo  Padre  questa  sua  in- 
diretla  approvazione  in  qualche  piena  Con- 
gregazione  avanli  a  se  adunata,  o  la  rese 
pubblica  con  suo  speciale  rescritto?  Nulla 
di  ci6.  S'assei  isce  :  Egli  e  noto;  ma  non  si 
produce  alcun  argomento,  che  il  faccia  noto. 
Peraltro  diamo  per  un  momento,  che  sia 
noio ;  convien  vedere  ci6  che  si  debba , 
non  ci6  che  si  voglia  aver  per  noto.  Pu6 
ben  slare,  che  il  Santo  Padre  non  abbia 
voluto  fare  alcun  atto  positivo  contrario , 
senza  che  questo  porti  lacita  approvazione. 


Pu6  aver  creduto  non  esser  necessaria  nuova 
deroga  ;  baslando  che  al  supposlo  privilegio 
abbia  derogato  il  Concilio,  ed  in  seguilo 
Pio  IV  colle  sue  sopraccennate  Bolle.  Se 
Pio  VI  avesse  voluto  approvare  o  a\ere 
per  tuttavia  sussistente  il  privilegio,  gli  tra 
facile  il  farlo  con  suo  Breve,  anzi  si  len- 
deva  necessario  per  impor  fine  alle  di- 
spute. 

N6  diveisamente  dee  dirsi  del  conle- 
gno,  che  si  pretende  tenuto  dal  presenle 
Sommo  Pontefice  Pio  Vll.  Tutto  il  fonda- 
menlo  fe  appoggiato  all'assertiva  dell'autore 
del  Pro-memoria.  Una  pruova  di  tal  sorle  non 
si  ammetlerebbe,  neppure  in  una  queslione 
tiiobelare.  A  buon  conto  si  confessa,  che 
v'e!ano  de'  ricorsi  per  l'abuso  del  supposlo 
privilegio.  A  buon  conto  per  porvi  rimedio 
fu  minutalo  il  Breve  derogalorio^  o  sia  de- 
claralorio  della  nullila;  e  questa  minula  si 
trova  trasmessa  alla  Segreteria  del  Tribu- 
nale  del  Vicariato,  ed  ivi  si  rustodisce. 
lutlo  questo  e  certo;  il  di  piii  consisle  in 
nude  paiole.  —  Ma  la  suddetta  minula  non  e 
soltosciitla ;  nia  non  fe  slala  ridotta  a  pubbli- 
co  legale  Pontificio  Breve. —  Ci6  cheprova? 
Non  altro,  se  non  che  la  detta  minuta  non 
pu6  avere  ahuna  forza ;  ma  non  gia,  the 
il  Ponlefice  persuaso  della  sussistenza  del 
Privilegio  abbia  credulo  indoveroso  il  de- 
rogarvi.  (Ci6  tanlo  e  vero  ,  che  se  allora 
non  si  potfe  dare  esecuzione  al  Breve  gi^ 
minutato  per  le  dolorose  sopraggiunte  ^i- 
cende:  per  allro,  dopo  il  rilorno  del  Sahto 
Padre  alla  sua  Sede,  una  delle  sue  prime 
cure  e  slala  quella  di  troncare  il  corso  agli 
abusi,  come  gli  ha  tolti ,  e  proveduto  al- 
Tavvenire  colla  presente  Enciclica). 

Da  tutte  queste  ragioni  io  sono  piena- 
mente  persuaso  e  convinto,  che  il  decan- 
tato  Privilegio  6  del  tulto  abolito,  e  piu 
non  esisle.  Si  passi  ora  alla  seeonda  que- 
stione  ;  nella  quale  (^data  1'ipotesi,  che  il 
Privilegio  sussista)  si  cerca  se  sia  limi- 
tato  e  ristretto,  ovvero  di  tanta  estensione, 
quanta  si  pretende  da  chi  sostiene  il  pre- 
leso  diritto  dell' Arciconfraternita.  Consi- 
derata  bene  la  Bolla  di  Leone  X,  io  sono 
d'avviso,  che  il  privilegio  si  debba  inten- 
dere  per  conceduto  sollanto  a  quelli,  che 
ascritti  in  Roma,  ove  6  fondata  la  Confra- 
ternita,  nella  medesima  aiiualmente  eser- 
cilano  quelle  opere  di  pieta,  che  sono  pro- 
prie  della  medesima,  e  furono  il  motivo, 
onde  il  Pontefice  accoidasse  si  questo,  che 
gli  altri  privilegi  contenuti  nella  Bolla. 

Si  vede  qual  fu    la    causa    moliice.  La 


—  176 


premura,  che  «  quaecumque  pia  opera  el. 
pia  Chrislifidelium  devolione  ordiiiala,  ul 
perpeiuis  fuluris  temporibus  persislanu... 
et,  ul  praemissa  Ghrislifidelium  vola  laci- 
lias  concurrant,  fideles  ipsos  quibusdam 
spiritualibus  et  alleclativis  muneribus  li- 
benler  prosequimur  ».  Ed  alleso  che  gli 
ascritti  alla  Confraternita,  fra  l'altre  opero 
di  piet^,  s'impiegavano  a  pro  degrinfermi 
si  nel  loro  Spedale,  clie  nelle  case,  ed  a 
pro  de'  pellegrini  qua  e  la  per  Roma  di- 
spersi,  con  seppellire  i  defonli  nel  loro 
cemelerio,  come  dilTusamente  viene  dichia- 
ralo  nella  detta  Bolla  :  per  animare  i  fra- 
telli  al  proseguimento  di  opere  cosi  pie 
ed  insieme  laboriose,  Leone  X  si  mosse  a 
decorare  la  medesima  d'amplissimi  privilc- 
gii,  e  specialmenie  di  quello,  che  da  mo 
livo  alla  presenle  questione.  Giova  qui  Ira- 
scrivere  interamenle  la  particola;  «  Liceat- 
que  eisdem  confralribus,  qui  Praelati  aut 
Presbyteri  fuerinl,  ac  eliam  Cappellanis 
praefatis  habere  Allare  portatile  cum  de- 
bitis  reverenlia  et  honore ,  super  quo  in 
locis  ad  hoc  congruentibus  et  honestis  sine 
iuris  alieni  praeiudicio,  etiam  antequam  il- 
lucescat  dies,  circa  lamen  diurnam  lucem, 
cum  qualitas  negotiorum  pro  lempore  in- 
gruentium  id  exegerit,  ita  tamen  quod  id 
eis  aut  Sacerdotibus  taliler  celebrantibus 
ad  culpam  nequeat  imputari  ». 

Se  dunque  il  privilegio  6  accordalo  a 
contemplazione  delle  opere  di  carila  cri- 
stiana,  che  sono  proprie  dellMstituto,  nel- 
l'assistere  gTinfermi,  nell'aiutare  i  pelle- 
grini,  in  dar  sepoltura  ai  defonti ;  ne  viene 
per  conseguenza,  che  a  poter  far  uso  del 
Privilegio,  si  rende  necessario  impiegarsi  in 
lali  opere;  onde  si  deve  credere,  che  la 
mente  del  concedenle  sia  stata  di  accor- 
darlo  a*  Prelati ,  Preti  e  Cappellani,  che 
ascritti  airArciconfraternita,  e  dimoranti  in 
Roma,  si  esercitano,  per  quanto  loro  6  per- 
messo,  con  tutto  l'impegno  nelle  opere 
suddeite.  Sarebbe  uua  slravaganza  il  sup- 
porre,  che  Leone  X  abbia  volulo  render 
partecipi  de'  privilegii  tutti  indistintamente, 
ciofe  si  quelli  che  attualmenle  s'impiegano 
nelle  opere  delfistituto,  e  gli  allri  che, 
abilando  lungi  da  Roma,  non  hanno  altro 
fine  nel  dare  il  nome  alla  Compagnia  di 
Campo  Santo,  se  non  quello  di  godere  li 
privilegii.  Chi  peosasse  cosi,  farebbe  un 
torto  alla  memoria  di  Leone  X. 

Ma  dove  6  la  facolta  concessa  alPArci- 
confraternila  d'accordare  l'aggregazione  a 
chiunque  la  chiede,  bench^  assente  e  do- 


miciliato  in  lontane  regioni  ?  Potr^  la  me- 
desima  aggregare  altre  Confralernite,  che 
si  con{o\\mno  in  substantialibus  all'islilulo, 
secondo  le  regole  prescrille  da  Clem.  VIII, 
ma  non  godere  d'una  efTrenatissima  facolta 
di  comunicare  agl'individui  ascrilti  e  lon- 
tani  li  privilegii,  senza  far  dislinzione  fra 
quelli,  che  si  ascrivono  per  esercitare  le 
opere  di  pieiS,  per  le  quali  sono  slati  ac- 
cordati  grmdulti,  e  quelli,  che  domiciliati 
assai  lungi  da  Roma,  n6  vogliono,  nb  pos- 
sono  impiegarsi  nelle  medesime,  bastando 
loro  godere  de'  privilegii  senza  soggiacere 
ai  pesi.  fi  del  tutto  incredibile  che  Leone  X 
abbia  voluto  accordare  unindulto  cosi  esor- 
bitante,  che  avrebbe  prodotti  infiniti  disor- 
dini,  come  pur  troppo  6  accadulo  per  la 
falsa  ed  arbilraria  interpretazione  contraria 
allo  spirito  del  medesimo  ed  alla  menle 
del  concedenle,  come  ne  fanno  fede  le  que- 
rele  avanzate  da'  Vescovi. 

Anzi  tanto  6  lontano,  che  il  Papa  ab- 
bia  voluto  lasciare  aperta  la  strada  ad 
una  liberta  cosi  eflrenata  ed  illimitata  ; 
che  v'e  ragione  piii  losio  da  ciedere,  che 
abbia  voluto  limitare  il  privilegio  anche  a 
favoie  di  quelli ,  che  actu  inserviunt , 
sicch^  vada  congiunlo  l'indulto  colTeser- 
cizio.  Non  per  niente  ^  apposta  quella  clau- 
sola  condizionale :  «  cum  qualitas  negotio- 
lum  pro  tempore  ingruentium  id  exege- 
rit  ».  L'istesso  ^  che  dire  doversi  inlen- 
dere  I'uso  dell'Allare  portatile  e  la  facoliii 
di  celebiare  ante  diurnam  luccm  non  ar- 
bilrariamente,  non  in  quaiunque  lempo,  oc- 
casione  e  luogo,  ma  bensi  allora  quando 
l'occupazione  e  Topeia  impiegata  per  TAr- 
ciconfraleinila  l'esigono.  Ivi  non  si  parla 
di  qualunque  negozio,  di  qualunque  affare, 
ma  di  negozii  ed  affari  relativi  alTArcicon- 
fraternila.  Che  se  l'indulto  fosse  semplice, 
generale  ed  assoluto,  sarebbe  fuor  di  luogo 
e  superflua  la  suddelta  clausola.  Quando 
h  certo,  che  nella  parte  disposiiiva  delie 
Bolle  e  de'  Brevi,  nulla  v'fe  che  debba  aver- 
si  per  superfluo,  e  non  siavi  inserito  per* 
qualche  ragione, 

Che  se  dunque  v'6  giuslo  motivo  per 
credere,  che  l'indullo,  (nelTipoiesi ,  che 
sussista)  sia  condizionalo  e  limiiato  anche  a 
favore  di  quelli  che  s'impiegano  lodevol- 
menle  nell'esercizio  deiristiluto,  compresi 
percio  ancora  i  Cappellani  amovibili;  do- 
vremo  poi  dire,  che  il  medesimo  si  debba 
indistintamente  estendere  a  tulli  gli  ag- 
gregati,  benchfe  quesli  non  abbiano  in  vi- 
sta,  che  la  sola  partecipazione  del  privile- 


—  177 


gio,  ma  non  gia  resercizio  delle  opere , 
per  le  quali  fu  il  privilegio  concesso?  Una 
tale  interpretazione  ripugna  al  buon  senso, 
onde  non  pu6  esser  animessa  per  verun 
modo. 

Ma  si  vada  piii  avanli.  L'uso  dell'Altar 
portatile  non  si  concede,  che  a'  Sovrani, 
a'  Cardinali  e  Vescovi  (benchfe  a  questi  li- 
mitato  sia  il  privilegio  per  li  soli  luoghi, 
ne'  quali  essi  o  slabilmente  o  accidental- 
mente  dimorano,  e  nelli  soli  casi  permessi 
dal  Dirilto),  a'Missionarii  nelle  parli  degli 
infedeli  ed  a'  naviganti,  sempre  per6  con 
alcune  condizioni,  reslrizioni  e  riserve;  e  Tin- 
dullo  deirOratorio  domeslico  a'  soli  nobili, 
0  che  vivono  more  nobilium,  o  che,  avendo 
altronde  meriti  personali,  soffrono  incom- 
modi  di  salute,  onde  non  possono,  op- 
pure  riesce  loro  assai  grave  portarsi  alla 
Ghiesa  per  celebrarvi,  o  assistere  alla  Mes- 
sa.  Ma  se  sussistesse  il  Privilegio  di  Campo 
Sanlo  nella  pienezza  dell'  eslensione  alla 
quale  6  stalo  portato  dalTabuso,  ne  ver- 
rebbe  una  stravagantissima  conseguenza , 
ciofe,  che  la  suddeila  Arciconfraternita  goda 
un  indullo  cosi  illimitalo  ed  esteso,  che 
supera  le  facolla  accordale  alla  slessa  Se- 
greteria  de'  Brevi,  la  quale  nondimeno  non 
ne  fa  uso,  che  dopo  essere  stala  riferila  Ti- 
stanza  al  Papa,  che  6  il  solo  concedente. 
Di  piu,  che  gl'individui  aggregati,  nelTe- 
stensione  del  privilegio ,  sarebbero  supe- 
riori  ai  Vescovi,  poiche  quesli  non  possono 
far  uso  dell'AUar  porlatile,  se  non  che  in 
occasione  di  visita  o  d'alloggio  o  dentro 
0  fuori  di  Diocesi,  e  ne'  casi  conlemplati 
dalla  legge,  ne  fuori  delPEpiscopio  possono 
avere  TOratorio  domeslico  fisso,  se  non  ot- 
tengono  uno  speciale  indullo,  e  son  tenuti 
alle  condizioni,  limitazioni  e  clausole  con- 
tenule  nel  medesimo.  Quando  quelli  a  ca- 
priccio  porlerebbero  il  loro  Altare  porta- 
tile  ovunque  loro  piacesse,  o  per  proprio, 
0  per  altrui  comodo.,E  volendosi  restrin- 
gere  la  questione  aWOratorio  domestico,  in 
molti,  e  senza  dubbio  nel  niaggior  numero, 
mancherebbero  le  qualila  econdizioni  volu- 
te  dalla  Segreteria  de'  Brevi,  e  anderebbero 
esenti  dalla  visita  ed  approvazione  de'  ri- 
speltivi  Vescovi.  Inconvenienti  grandissimi, 
che  portano  piu  gravi  disordini  lesivi  di 
quella  decenza,  riverenza  e  religione,  onde 
tratlar  si  devono  li  Divini  Misteri.  Non  so 
se  in  vista  di  tali  ragioni  vi  sara  alcuno, 
che  ancor  persista  in  voler  sostenere  il 
vanlato  privilegio  ampliato  ed  esieso  dal- 
l'abuso. 


Atleso  dunque  quanto  finora  s'6  detto, 
ponderate  1'addotle  ragioni,  ed  altre,  che  si 
potrebbero  recare,  se  facesse  di  bisogno  per 
la  verita  ricercata,  giudico,  che  1'lndullo  di 
Leone  X  poi  confetmalo  da  Pio  IV  sia  stato 
abolilo,  e  cessato  unitamente  agli  allri  pri- 
vilegii  dal  Decrelo  del  Concilio  di  Trenlo, 
e  dalle  due  Bolle  dello  stesso  Pio  IV:  Be- 
nedictus  Deus,  di  Gennaio  1564,  ed  In  Prin- 
cipis  Apostolorum  Sede,  del  Febbraio  15(55. 
In  oltre  credo  per  verila,  secondo  l'inlimo 
mio  sentimento,  ohe  il  Privilegio,  giusta  la 
menle  del  concedente,  dovesse  andar  con- 
giunto  coll'esercizio  delle  opere  pie  pro- 
prie  dell'Istituto,  non  mai  esleso  agli  ag- 
gregali  per  godere  la  sola  comunicazione 
del  Privilegio.  Per  conseguenza  credo  che, 
ripristinandosi  dalTautorita  Apostolica  il  pri- 
vilegio  derogato  e  soppresso ,  questo  non 
dovrebbe  valere,  che  ai  soli  confrati,  che 
possono  e  vogliono,  e  per  quanto  loro  e 
possibile,  esercitano  le  opere  di  piela  e  ca- 
lila  cristiana,  a  contemplazione  delle  quali 
fu  concesso  il  privilegio.  Ben  6  inteso  per6 
che  in  vigor  dell'indulto,  per  Altare  por- 
tatile  si  debba  intendere  l'Oratorio  dome- 
stico,  il  quale  facilmente  si  confonde  colTAl- 
tare  portatile. 

Ghe  6  quanto  per  verita  ecc.  Salvo  ecc. 

ADNOTATIONES  SUPER  DEGRETO 

2587. 


HISPALEN. 


(4549) 

Ad  DuBiuM  I.  In  communi  plurimorum 
Martyrum  ad  l^.  VIII  vel  II  sequens  legi- 
tur  Rubrica  :  «  Sequens  Responsorium  (Haec 
est  vera  fralernitas)  dicitur  post  8  vel  2 
lectionem  in  Festo  plurimorum  Marlyrum 
fratrum ».  Dubitatum  aliquando  fuit  num 
haec  Rubrica  intelligenda  esset  dumlaxat 
de  fratribus  secundum  carnem,  vel  eos 
etiam  comprehenderet,  qui  spirituali  foe- 
dere  unum  idemque  Institutum  profiten- 
tur,  et  uti  fratres  habentur  et  nuncupan- 
tur.  Stricte  sumendam  esse  Rubricam  de 
fratribus  sanguinis  vinculo  coniunctis ,  et 
ex  eodem  genitore  progenitis  vere  talibus, 
Rubricarum  expositores,  Ecclesiae  praxis, 
Sacrae  huius  Gongregationis  Decreta  plane 
evincunl.  Unus  ex  Scriploribus  sat  erit  Ga- 
vantus,  qui  ad  hiinc  locum  Rubric.  Breviar. 
sect.  8,  cap.  2,  num.  9  haec  habet :  «  Re- 
sponsorium  Haec  est  vera  fraternitas  non 
dicilur  unquam,  nisi  vere  hi  sinl  fratres  se- 
cundum  carnem  :  quod  si  cum  fratribus  car- 
nalibus  cdebrentur  alii  non  fratres,  in  eo- 
dem  festo,  non  dicitur  ».  Hanc  autem  Ru- 
12 


—  178  — 


bricae  interpretationempraxis  Ecclesiae  pro- 
bat,  si  in  Breviario  mutandum  esse  Respon- 
sorium  notatur  in  eo  tanlum  casu,  in  quo 
de  solis  Martyribus  fratribus  Officium  fit.  Id 
adeo  verum  est,  ut  nec  Responsorium  mu- 
tatur  in  Festo  Sanctorum  Eiistachii,  coniu- 
gis  et  filiorum,  qui  simul  eodemque  Mar- 
tyrii  genere  interiere,  quia  licet  filii  inter 
se  fratres  sint  secundum  carnem,  coniun- 
guntur  tamen  in  eodem  Officio  cum  Patre 
et  Malre.  Declarationes  accedunt  Sacr.  hu- 
ius  Gongregationis  in  una  Ordinis  Sancti  Be- 
nedicti  ad  dub.  3  quaesiti  3,  die  10  lu- 
nii  1690,  et  clarius  recentissime  in  una  Or- 
dinis  Glericorum  Minorum  Villae  Matriten. 
die  13  Martii  1804.  Nihilominus  haec  re- 
gula,  etsi  generalis,  suas  patitur  limitationes, 
si  aliquis  religiosus  Ordo  gaudeat  peculiari 
privilegio  legendi  i^.  Haec  est  vera  Frater- 
nitas,  dum  fit  officium  plurimorum  Marty- 
rum  eiusdem  instituti.  Hoc  fruuntur  in- 
dulto  Fratres  Minores  Sancti  Francisci  ex 
eorum  Rubricis  post  maturum  examen  ap- 
probatis  et  confirmatis  a  felic.  record.  Pio 
PP.  Sexto,  occasione  novae  editionis  Bre- 
viarii  trium  Ordinum.  Siquidem  num.  196 
habetur:  «  f^.  ullimum  .  .  .  in  Officio  plu- 
rium  Martyrum  fralrum  (sive  fratres  fuerint 
secundum  carnem,  sive  nostrae  Religionis 
filii)  esse  debet  ».  Porro  haec  Rubrica  ex- 
ceptionem  regulae  ponit,  cui  non  delrahit 
postrema  declaratio  anni  1804,  qua  S.  R.  G. 
generali  quesito :  «  An  rubrica  elc.  intelli- 
genda  sit  nedum  de  fratribus  secundum  car- 
nem,  sed  etiam  de  ipsis  secundum  institu- 
tumOrdinis?»  Respondit  «  Negative  ».  Nec 
secus  poterat,  cum  in  proposilo  dubio  re- 
latio  haberetur  ad  Rubricam  generalem  Bre- 
viarii,  quin  ulla  fieret  mentio  peculiaris  in- 
dulti,  quo  gaudent  Fratres  Minores.  Diversa 
vero  ratio  est  in  praesenti  quaestione,  quae 
exceptionem  ponit  ex  peculiari  privilegio. 
Ne  sit  aulem  qui  arbitretur  responsum  S.  G. 
ad  hocprimum  dubium  pugnare  cum  De- 
cretis  supra  indicatis.  A  casuum  quippe  di- 
versitate  diversa  petenda  est  decidendi  ratio. 
Ad  DuBiuM  II.  S.  haec  Gongregatio  ad- 
probavit  anno  1666  sub  die  13  Februarii  ne- 
dum  Rubricas  peculiares  Ordinis  Minorum, 
verum  etiam  notanda  quaedam  ad  easdem, 
seu  excepta  ex  eiusdem  S.  G.  resolutioni- 
bus,  quarum  altera  est:  «  In  Missa  dicen- 
dum  est  Confiteor  pure  et  simpliciter,  prout 
habetur  in  Missali  Romano  absque  additione 
alicuius  Sancli  eliam  Patroni ,  qai  in  sola 
Oratione  A  cunctis,  et  postcommun.  Mun- 
det  addendus  est  »  ;  et  in  una  Ordin.  Min. 


de  Observ.  Provinciae  Conceptionis  B.  M.  V. 
in  Regno  Portugalliae  ad  quaesitum  :  «  An 
in  oratione  et  versiculis  B.  Francisci  pos- 
sit  addi  a  Franciscanis  B.  Patris  nostri  »  ; 
sub  die  18  Decembris  1779  respondit  «  Ne- 
gative ».  Huiusmodi  autem  Decreta  gene- 
ralemponunt  regulam  ;  sed  quoniam  in  nova 
editione  Breviarii  trium  Ordinum  legitur  se- 
quens  rubrica  num.  158:  «  Omnibus  hoc 
Brevario  utentibus  licitum  est  in  Confiteor 
ad  Primam  et  Gompletorium  et  Missam  post 
nomina  Ss.  Apostolorum  addere  nomen  B.  Pa- 
tris  nostri  Francisci ;  aeque  Patris  noslri  ap- 
pellatio  licet  iisdera  pariter  in  f.  ora  pro 
nobis  etc,  et  in  oralionibus  seu  Breviarii, 
seu  Missalis,  in  quibus  Seraficus  idem  Pa- 
triarcha  nominatiir  etc.  » ;  ideo  haec  specialis 
facultas  Ponlificis  adprobatione  et  auctori- 
tate  roborata,  ut  praefatis  Decretis  poste- 
rior  est,  ita  id  licitum  facit  utentibus  Bre- 
viario  trium  Ordinum,  quod  sine  huiusmodi 
privilegio  forel  illicitum. 

Ad  DuBiUM  UI.  Hoc  dubium  tres  habet 
parles.  In  prima  quaeritur:  Num  quatuor 
Anniversaria,  quae  fiunl  pro  universis  fra- 
tribus,  benefacloribus  etc. ,  celebrari  pos- 
sint  occurrente  Officio  rit.  dup,  min.  In  se- 
cunda:  An  in  commemoratione  generalis- 
sima  omnium  defunctorum  Ordinis  omitti 
debeant  Psalmi  Lauda  anima  mea  Domi- 
num,  et  De  Profundis.  In  tertia  :  An  ver- 
siculi  Nocturnorum  dici  debeant  in  singu- 
lari,  quando  pro  uno  fit  Officium  defuncto- 
rum? 

Praemittenda  est  Breviarii  trium  Ordi- 
num.  Rubrica  num.  214  :  «  Quatuor  a  no- 
slratibus  Officia  generalia  pro  defnnctis  de- 
bent  quotannis  fieri.  Tria  pro  universis  Fra- 
tribus,  eorumque  et  nostris  propinquis  et 
benefactoribus  ;  quarlum  pro  Patribus  et 
Matribus  Fratrum  omnium  etc.  His  adden- 
dum  generalissimum  aliud  pro  Fratribus 
et  Sororibus  omnium  statuum  trium  Ordi- 
num  etc.  ».  Et  relate  ad  illa,  quae  gene- 
ralia  sunt,  sed  non  generalissima ,  altera 
attendi  debet  Rubrica  num.  222  videlicet  : 
«  Pro  aliis  vero  quatuor  Officiis  praeter  dies 
pro  generalissimo  impeditos,  impediti  quo- 
que  sunt  illi,  in  quibus  duplicia  minora 
quaecumque  vel  occurrunt,  vel  reponi  de- 
bent  ».  Posita  autem  hac  Rubrica,  quaenam 
sit  ratio  dubitandi  quoad  primam  Dubii  par- 
tem,  non  intelligo  :  quandoquidem  regula 
celebrari  vetat  quatuor  illa  generalia  Anni- 
versaria  in  occursu  Officii  etiam  ritus  dupl. 
min. ;  forte  enim  huic  quaestioni  occasionem 
dederunt  plura  Decreta  in  hac  Gollectione 


—  179  — 


legenda ,  quibus  declaralur  Anniversaria 
quaedam  celebrari  posse  etiam  in  occursu 
Festi  rit.  dupl.  mai.  Sed  quaenam  sunt  An- 
niversaria,  quae  hnc  gaudent  privilegio  ? 
Non  alia  praeter  illa,  quae  ex  dispositione 
Testatorum  quotannis ,  recurrenle  ipsorum 
obitus  die,  solemniter  cum  canlu  celebranda 
sunt.  Haud  igilur  privilegium  huiusmodi 
trahi  potest  ad  alia  Anniversaria,  quae  pro 
lubitu  fiunt,  aut  ex  qnadam  lege  Instiluti, 
aut  ex  alia  quacumque  causa.  Nemo  igno- 
rat  privilegia  stricte  esse  accipienda ,  ne- 
que  extendi  posse  ad  casus  non  expressos. 
Itaque  nedum  atlenta  peculiari  Francisca- 
norum  rubrica  de  non  celebrandis  Anniver- 
sariis  in  quocumque  Festo  rit.  dupl.,  sed  et 
Sacrae  huius  Congregationis  Decreto  in  una 
Ordinis  Minorum  de  Observantia  Sancti  Fran- 
cisci  Provinciae  maiorisPoloniae  11  Maii  1754 
quatuor  illa  Anniversaria,  de  quibus  in  du- 
bio,  celebrari  minime  poterunt  in  occursu 
cuiuscumque  Fesli  ritus  duplicis  per  an- 
num. 

Venio  nunc  ad  iilud  generalissimum , 
quod  ex  peculiari  Franciscanorum  rubrica 
num.  215  fieri  debet  post  Festum  Sancto- 
rum  trium  Ordiniim,  die  item  proxime  non 
impedita.  Hoc  autem  celebrari  poterit;  eliam- 
sioccurrat  Festum  rit.  dupl.  min.  cum  in  al- 
tera  rubrica  num.  219  dies  impedili  enu- 
merentur  festivi  de  praecepto,  aut  in  qui- 
bus  expositum  esL  Augustissimum  Sacra- 
mentum;,  aut  occurrunt  Fesla  ritus  dupl. 
mai.  vel  altioris.  Ita  eliam  declaratum  vi- 
deo  ab  hac  Sacra  Gongregatione  in  Einsid- 
len.  5  Mai  1736.  Et  iure  id  quidem.  Nara 
Anniversarium,  in  quo  fil  commemoratio 
solemnis  omnium  defunctorum  alicuius  re- 
gularis  Instituti  per  Ghristianum  Orbem  ex- 
lensi;  aequiparalur  solemnitati  commemo- 
rationis  omnium  fidelium,  iisdemque  gau- 
det  privilegiis,  uti  colligitur  ex  Decreto 
supra  laudato  ;  dummodo  tamen  certa  ha- 
beatur  assignala  dies ,  uL  in  more  est  apud 
Franciscanos,  qui  hanc  commemorationem 
facere  tenentur  post  Festum  omnium  San- 
ctorum  Ordinis;  nisi  occurrant  aul  Festum 
de  praecepto  aut  Oflicium  dup.  primae,  vel 
secundae  classis,  aut  etiam  rit.  dup.  mai. 
Et  revera  si  commemoratio  omnium  fide- 
lium  defunctorum,  quae  communis  est  omni- 
bus  Ecclesiis,  gaudet  indulto,  ut  de  ea  fiat^ 
eliamsi  habeatur  Festuni  rit.  dup.  min.,  vel 
occurrens,  vel  translatum;,  cur  nequibit  eo- 
dem  frui  commemoratio  defunctorum  ali- 
cuius  Ordinis  regularis;  quae  non  minus  ce- 
lebris  est  respective  ad  eiusdem  Ordinis  Ec- 


clesias,  in  quibus  eadem  staluta  die  peragi 
debet? 

Altera  hic  quaeslio  fieri  potuisset,  ni- 
mirum  :  «  An,  si  fiat  ea  die  Officium  Fest. 
rit.  dup.  rain.,  vel  occurrentis,  vel  trans- 
lati,  Missae  privatae  celebrari  debeant  de 
Festo,  vel  de  requiemf  »  Dubium  solvit 
praefatum  Decretum  in  Einsidlen.,  in  quo 
legitur:  «  Omnes  Missae  privatae  dicuntur 
pro  defunctis  in  paramenlis  nigris  ».  Ga- 
valerius  laraen  oper.  tom.  3,  cap.  7,  de- 
cret.  2,  num.  2,  dubium  excitat:  «  An  ilem 
Missae  privatae  de  Requiem  dici  debeant 
aut  possint,  si  pro  Anniversario  non  appli- 
cenLur?  »  Et  in  negativam  propendit  sen- 
tentiam  :  «  Quia  privilegium  in  gratiara  de- 
functorura,  de  quibus  corameraoratio  sole- 
mnis  agitur,  et  in  uberius  eorumdem  suf- 
fragium,  quo  Missae  de  requiem  pro  iis  de 
Festo  gaudere  creduntur,  praecipue  factum 
extitit  ».  Huic  opinioni  adhaerendum  non 
esse  videtur ;  ex  ea  namque  sequeretur, 
quod  minirae  posset  in  Ecclesiis  Regula- 
rium,  ubi  fit  generalis  isthaec  commerao- 
ratio,  si  incidat  cum  Festo  rit.  dup.  min., 
dici  Missa  de  requiem  pro  defuncto  in  par- 
ticulari,  sed  posse  dumtaxat,  si  applicetur 
generatim  pro  omnibus;  contra  ac  statuit 
S.  G.  quoad  comraemorationem  omniura  Fi- 
delium  defunctorura  in  una  Dalmatiarum 
4  Augusti  1663,  Ordinis  Gappuccinorum 
15  Februarii  1710,  et  in  Aquen.  2  Septem- 
bris  1741.  Errat  autera,  aut  non  clare  se 
explicat  Scriptor  caeteroqui  doctissiraus,  ad- 
dens  :  «  Idem  iudicium  facilo  de  corame- 
moratione  oranium  Fidelium  defunctorum; 
ita  ut,  occurrente  Festo  duplici  minori,  so- 
lum  illae  Missae  de  requiem  dici  queant, 
quae  pro  defunctis  generatira  applicari  de- 
bent  ».  lllud  enim  generatim  cum  accipi 
possit  de  applicatione  indistincte  pro  omni- 
bus,  indiget  declaratione,  videlicet,  quod 
iuxLa  DecreLorum  sensum  omnes  Missae  pri- 
vaLae  celebrari  debeant  de  requiem ;  et  quod 
applicari  nequeant,  nisi  pro  defunctis,  vel 
in  genere  pro  omnibus,  vel  in  specie  pro 
uno  alterove.  Pari  modo  eadem  regula  se- 
quenda  est  in  commeraoratione  generalis- 
sima  defunctorum  alicuius  Ordinis  regularis; 
ita  ut  in  Ecclesiis,  in  quibus  haec  fit  cora- 
memoratio,  aliae  privatae  Missae  celebrandae 
non  sint,  nisi  de  requiem  pro  defunctis  cum 
libera  applicatione  pro  oranibus  vel  pro 
aliquo  defuncto  in  specie ;  etiam  si  is  non 
pertineat  ad  illud  institutum,  pro  cuius  A- 
lumnis  fit  comraemoratio.  Quamobrem  si 
quis  ea  die,  in  qua  generalissimum  hoc  fit 


—  180  — 


Anniversarium,  velit  aut  teneatur  legere 
Missam  occurrenti  OfBcio  convenientem,  id 
facere  neqaibit  ea  in  Ecclesia  in  qua  Missae 
omnes  privatae  esse  debent  de  requiem,  sed 
poterit  alia  in  Ecclesia  suae  devotioni  aut 
oneri  satisfacere. 

Altera  dubii  pars  si  decidenda  foret  iu- 
xtaBreviarii  Romani  rubricas  et  sacrae  hu- 
ius  Gongregationis  Decreta,  quibus  declara- 
tur,  si  quid  in  illis  obscurum  est,  negativo 
responso  absolvi  possel.  Siquidem  Rubrica 
interpretatione  non  indiget,  cum  ad  preces 
Vesperarura  Officii  defunctorum  aperte  iu- 
beat:  «  Hi  Psalrai  (videlicet,  Lauda  anima 
mea  Dominum  ad  Vesperas,  Be  Profundis 
ad  Laudes)  non  dicunlur  in  die  oranium 
Fidelium  defunctorum,  neque  in  die  obi- 
tus  seu  deposilionis  defuncli  ».  At  huius- 
modi  exceptio  non  extenditur  ad  comme- 
morationes  generales ,  quae  fiunl  ab  Ordi- 
nibus  regularibiis,  quia  Sacra  Gongregalio 
rogata  ac  super  re  pro  parle  Monachorum 
Sancti  Benedicti  sub  die  28  Augusti  1782 
iussit  «  servari  Decrelum  in  Gollen.  5  lu- 
lii  1698  videlicet  Psalmi  Lauda  anima  mea 
Dominum  et  De profundis  omiituntur  in  pre- 
cibus  post  Officiura  in  die  generalis  comme- 
raorationis  oranium  Fideliura  defanctorum, 
ut  in  die  obitus'  et  deposilionis  defuncti 
dumtaxat,  caeteris  autera  diebus  semper  et 
omnino  dicantur  ».  Lex  lamen  silet;  ubi  in- 
tercedit  privilegium.  Ita  porro  est  in  spe- 
cie  noslra,  cum  in  praefato  Breviario  trium 
Ordinura,  Apostolica  aucloritate  roborato, 
generali  rubricae  addatur:  «  Nec  apud  nos 
in  Officio  generalissimo  »;  nimiium  praefati 
Psalrai  omittunlar  in  generali  commeraora- 
tione  defunctorura  trium  Ordinum. 

Tertia  Dubii  pars  nihil  habet  ambiguum, 
quod  interprelatione  indigeat  aut  declara- 
tione.  Rubrica  praefati  Breviarii  trium  Or- 
dinum  ad  Vesperas  Officii  mortuorum  no- 
tat  quid  sit  immutandum,  dum  pro  uno 
tantum'  peraguntur  suffragia.  En  Rubrica  : 
«  cum  Officium  eiusve  pars  pro  uno  di- 
cilur,  hi  solum  duo,  ff.  (scilicet:  Requiem 
aeternam  dona  ei  Domine.  j^.  El  lux  per- 
petua  luceat  ei.  ^.  Requiescat  in  pace. 
I^.  Amen)  post  Orationem  cam  suis  Re- 
sponsionibus  dicuntur  in  singulari  numero, 
ut  el  statim  anle  Orationera  i^.  Erue  Do- 
mine  Aniraam  eius,  et  sequens.  y.  Requie- 
scat  in  pace.  Reliqua  omnia  in  Vesp.,  Ma- 
tutin.  et  Laudibus  dicunlur,  ut  iacent,  sive 
pro  uno,  sive  pro  plaribus  recitentur  ». 
Quid  clarius? 

Ad  DuBiuM  IV.  Non  est   ulla  dubitandi 


ratio,  dum  tam  Rubrica  generalis  Breviari* 
Romani,  quam  peculiaris  Breviarii  trium  Or- 
dinura  clare  disponanl;  ut  in  Officio  rit.  dup. 
rain.  legantur  Lectiones  de  Scriptura  oc- 
currente.  At  haec  iuris  ecclesiastici  dispo- 
sitio  fallit  durataxat,  si  ab  Apostolica  Sede 
induliae  fuerint  Lectiones  aut  propriae,  aut 
de  communi.  S.  R.  C.  ad  quaesitum:  «  Qaid 
pro  Lectionibus  prirai  Nocturni  in  Festo 
S.  Mariae  Magdalenae  de  Pazzis?  leguntur 
enim  in  aliquibus  Monasteriis  Lectiones  In 
lectuio  meo  etc.  Deraumquid  in  Officio  S.  A- 
lexii,  in  quo  quaedamBreviaria  assignant  pro 
Lectionibus  primi  Nocturni  Beatusvir  etc.  H 
Respondit  in  saepe  laudata  Einsidlen.  «  In 
utroque  casu  nihil  innovandum,  et  servetur 
Rubrica  Breviarii  Romani,  dicendo  Lectio_ 
nes  de  Scriptura,  nisi  adsit  concessio  spe 
cialis  pro  recitalione  aliarura  Lectionum  »' 
Neque  prodest  ad  effectum  variandi  Lectio- 
nes  in  Officio  S.  Eulaliae,  quod  ad  Lectio- 
nes  primi  Noclurni  habeantur  Responsoria 
propria.  Non  enim  ex  hoc  necessario  sequi- 
tur,  quod  etiam  Lectiones  propriae  esse  de- 
beant,  vel  sumendae  sini  ex  communi.  Ru- 
brica  generalem  dat  regulam,  non  distin- 
gait,  non  limilat,  non  excipit:  ergo  ad  li- 
terara  servanda  est,  nisi  in  casu  particulari 
per  Aposlolicum  Indultam  non  sit  aliter  dis- 
positura. 

Ad  DuBiUM  VI.  Gum  Festum  Patrocinii 
B.  Mariae  Virginis  non  ad  ullura  Mjsterium 
referatur,  sed  ideo  instiluLum  fuerit,  ut  eius 
raeritis  et  precibus  nobis  Deus  propitius 
fiat ;  peculiarem  et  propriam  non  babet 
Missam,  sed  illam  ex  Votivis,  quae  tem- 
pori  convenit.  Quoniara  aatem  pro  eo  re- 
colendo  statuia  est  vel  Dominica  II  Novem- 
bris,  vel  alia  cerla  dies  intra  eumdera  men- 
sem,  bene  slat  quod  ex  Votivis  legi  illa 
debeat,  quae  in  Missali  assignatur,  videlicet 
a  Pentecoste  ad  Adventum;  quin  aliqua  Ira- 
dila  fuerit  regula  pro  casu  translationis  ad 
lempus  Adventus;  nec  pjoinde  decisum  sit 
utrum  hoc  a'dveniente  casu ,  eadem  reti- 
nenda  sit  Missa,  an  polius  in  aliam  tempo- 
ris  propriam  commulanda.  Nam  Decretis 
S.  R.  G.  Fesla,  quae  sunt  certis  affixa  die- 
bus,  dum  impedimentum  occurrit,  omitti 
debenl,  non  iransferri.  Sed  haec  regula, 
quoad  Feslum  Patrocinii  raodo  fallit,  quia 
in  aliquibus  locis  gaudet  translalione,  ac 
praesertim  in  Statu  Ecclesiastico ,  ubi  in 
praecepto  est  ex  lege  lata  a  S.  M.  Bene- 
dicto  XIV;  ideo  quandoque  accidit  (in  iis 
praesertim  Ecclesiis,  quae  Officiis  novem 
Lectionum    abundant)   ut,  impedita    Domi- 


nica  II  Novembrls  ob  decursum  vel  Ocla- 
vae  omnium  Sanclorum,  vel  Festi  allioris 
ritus  solemnitalis  Palrocinii  translatio  pro- 
trahi  debeat  usque  ad  Adventum.  Quae  igi- 
tur  Missa  erit  legenda?  Id  nondum  decla- 
ratum  fuerat  a  S.  R.  C,  quia  ad  hanc  usque 
diem  quaestionem  hanc  definiendara  nemo 
proposuit ;  et  quamquam  Editor  Galendarii 
Clericorum  Regularium  Minorum  Villae  Ma- 
trilen.  solicitus  fuerit  de  Vesperis  ordinan- 
dis  in  concurrentia  Fesli  Palrocinii  translati, 
cum  Festo  Expectationis  Parlus  B.  M.  V.  ut 
ex  Decreto  7  Martii  1779,  non  ullum  movit 
Dubium  quoad  Missam.  Haec  igitur  quaestio 
enodanda  supererat.  Itaque  cum,  ut  prin- 
cipio  nolatum  est,  huiusmodi  Festum  neque 
ad  peculiare  Myslerium  referatur,  neque  ha- 
beat  Missam  propriam,  ei  forte  congruere 
possent  OCQcium  et  Missa  de  tempore  Ad- 
ventus,  si  dies  adsignata  semper  incideret 
in  Advenlu;  quemadmodum  in  Basilica  Pa- 
triarchali  S.  Mariae  Maioris;  ubi  Festum 
Translationis  Imaginis  alfixum  est  Dominicae 
ultimae  lanuarii,  et  semper  de  eo  fil  ex 
peculiari  privilegio,  etiam  in  occursu  Se- 
ptuagesimaC;  Sexagesimae  aut  Quinquage- 
simae,  assignatum  est  Officium  cum  Missa 
B.  M.  V.  de  tempore  a  Nalivitate  ad  Purifi- 
cationem.  Sed  quoniam  Missa  de  Patrocinio 
non  est  votiva,  nec  votivum  est  officium; 
et  raro  ac  accidentaliler  accidil  ut  Fesli 
translalio  protrahenda  sit  usque  ad  Adven- 
tum,  non  universaliter  ab  omnibus,  sed  ab 
aliquibus  tantum,  qui  illud  transferendi  in 
casu  impedimenti  gaudent  indulto,  nec  pro 
repositione  ullam  habent  diem  liberam  ante 
Adventum  ;  magis  expedire  videtur,  quod 
nihil  immutetur,  nisi  Antiphona  IX  ad  Ma- 
tutinum  in  Officio,  et  vers.  ad  Graduale  in 
Missa.  Secus  enim  in  casu  praefatae  Irans- 
lationis  opus  foret  aliud  ordinare  Officium, 
quod  tempori  quidem  congrueret,  quin  ta- 
men  necessario  id  requirat  Festivitatis  obie- 
ctum;  cum  illud,  quod  recitamus,  aptissi- 
mum  sil  ad  implorandum  potentissimum 
Deiparae  Palrocinium. 

Quoad  secundam  Dubii  partem  in  Anti- 
phona  et  ^.  VII  magis  convenire  vide- 
tur  lectio :  2'uum  Sanctum  Patrocinium : 
quam  :  Tuam  Sanctam  Festivitatem, :  prae- 
sertim  apud  Franciscanos  ex  peculiari  Ru- 
brica,  quae  legilur  ad  Dominicara  secun- 
dam  Novembris,  videlicet  :  «  Omnia,  ut  in 
Festo  ad  Nives  et  in  Officio  parvo,  praeter 
lectiones  secundi  Nocturni.  In  fine  Anti- 
phona  adMagnificat  eti^.VII  dicitur:  Tuum 
Sanctum  Patrocinium.  ». 


181  — 

Ad  DuBiuM  VII.  Curnam  excitetur  hoc 
dubium  et  quaenam  sit  dubitandi  ratio,  nec 
video,  nec  inlelligo.  Nonne  clara  est  Ru- 
brica  de  Anliphonis  finalibus  B.  M.  V.  num.  3, 
ubi  legitur:  «  Dicuntur  autem  flexis  geni- 
bus,  praeterquam  in  diebus  Dominicis  a  pri- 
mis  Vesperis  Sabbati  et  tolo  tempore  Pa- 
schali  »?  Ad  quem  Rubricae  locum  notat 
cl.  Gavantus  num.  17:  «  Dicunlur  flexis  ge- 
nibus  praeterquam  in  diebusDorainicis  a  pri- 
mis  Vesperis  Sabbati,  ex  Goncilio  Niceno  et 
Synodo  Turonensi  ob  Dominicam  Resurre- 
cLionem  »:  el  num.  19  etiam  clarius:  «  Si- 
cuti  hic  standi  ritus  incipit  a  primis  Vesperis 
Dominicae,  non  a  media  nocte,  ila  desinit 
in  occasu  solis  eiusdem  Dominicae  more  In- 
dulgentiarum  ;  et  post  occasum  solis  non 
est  amplius  slandum  in  Oratione  ».  Itaque 
si  Rubrica  praecipit  standum  esse  in  Domi- 
nicis  ;  si  id  fit  ob  Dominicam  Resurrectio- 
nem ;  si  a  primis  Vesperis  usque  ad  occa- 
sum  solis  Dominicae  non  genuflectitur  ;  si 
regula  standi  urget  ralione  diei,  non  ra- 
tione  Officii  ;  recta  consequilur,  quod  reci- 
tans  Matutinum  cum  Laudibus  pro  Feria 
secunda  ante  occasum  solis  diei  Dominicae, 
ad  finalem  Antiphonam  stare  debet.  lure 
autem  dixi,  slandum  esse  ratione  diei,  non 
ratione  Officii ;  nam  eliam  in  hjpothesi,  quod 
rubrica  satis  clara  non  esset  et  ambiguita- 
tem  involveret ;  nihilominus  ex  constanti 
Ecclesiae  praxi  omne  Dubiumsolvitur.  Non- 
ne  stamus  in  Dominicis,  eliamsi  haec  vacent, 
prout  accidit  in  illis,  quae  occurrunt  a  Na- 
tivitate  Doraini  ad  Epiphaniam?  Nonne  fle- 
xis  genibus  recitamus  fiualera  Anliphonara, 
dum  repouitur  Officium  Dominicae  die  fe- 
riali,  scilicet  30  Decembris,  vel  dum  anti- 
cipalur  paiiter  in  Feria  una  ex  Dorainicis 
post  Epiphaniara,  vel  23  post  Pentecosten? 
Longe  secus  fieri  opus  foret,  si  regula  standi 
non  a  qualitate  diei,  sed  a  qualitale  Officii, 
pelenda  esset.  Igitur  quodvis  Officium  sil, 
satis  est  quod  in  Dominica  persolvatur  ante 
terrainum  praescriptum  ad  standura,  ne  sit 
genuflectendum.  Quoniam  vero  lermini  diei 
Dominicae  non  sunt  a  media  ad  mediam  no- 
clem,  sed  a  primis  Vesperis  ad  solis  occa- 
sum;  ideo  cessat  regula  standi,  si  post  oc- 
casum  solis  reciletur  Matutinum  pro  se- 
quenti  Feria  secunda.  Apte  igitur  Gavantus 
prosequitur:  «  Quod  hi  notenl,  qui  Vespere 
recilant  Officium  Feriae  secundae  post  sa- 
lutationis  Angelicae  signum  datum  sub  no- 
ctem  ». 

Ad  DuBiuM  VIII.  Hac  super  conlroversia 
videri  potest  adnotalio  ad  dubium  quarlum 


^  182  -- 


Decreti  supra  relali.  Sed  quoniam  non  sim- 
pliciter  petitur  :  num  in  Choro  recitandum 
sit  Officium  parvum  B.  M.  V.;  sed  etiam 
quaeritur:  num  retinenda  sit  laudabilis  con- 
suetudo  illud  legendi  in  duplicibus,  nec 
non  Octavis  Paschatis  et  Pentecostes ;  ideo 
iis,  quae  dicta  sunt,  aliquid  pro  casuum  di- 
versitate  adiiciendumsuperest.  Rubrica,  quae 
habetur  in  Breviario  Romano  ante  OfBcium 
parvum  B.  M.  V.  haec  est :  «  Non  dicitur 
quando  fit  Oiricium  novem  Lectionum,  nec 
in  Vigilia  Nativilatis  Domini,  nec  in  Feriis 
maioris  hebdomadae;  nec  infra  Octavas  Pa- 
schatis  et  Pentecostes  ».  Qua  posita  et  li- 
teraliter  accepta  Rubrica,  negativo  responso 
absolvenda  foret  omnis  quaestio  et  omitten- 
dum  praefatum  O.fBciura  eliam  in  semidu- 
plicibus,  quia  in  his  aeque  ac  in  duplicibus 
leguntur  novem  Lecliones.  Atqui  secus  cen- 
suii  Sacra  Rit.  Gongregatio  in  Troiana  1  Se- 
ptembris  1607  proposito  Dubio  respondens: 
«  Dictam  Ecclesiae  Troianae  laudabilem  con- 
suetudinem  recitandi  Ofiicium  parvum  B.M.  V. 
in  Choro  etiam  in  Dominicis  diebus  etFestis 
semiduplicibus  servandam  esse»:  et  iure 
id  quidem.  Nam  S.  Pius  V  in  Conslitutioue 
Quod  a  nobis  postulat  etc.  sub  initium  Bre- 
viarii  Romani  legenda,  poslquam  decreve- 
rat  absolvendos  esse  ab  onere  Officii  parvi 
persolvenles  privatim  horas  Canonicas,  con- 
tinuo  addidit  :  «  Hoc  autem  concedimus  sine 
praeiudicio  s.  consuetudinis  illarum  Eccle- 
siarum,  in  quibus  Ofticium  Parvum  Beatae 
Mariae  semper  Virginis  in  Ghoro  dici  con- 
sueverat  ».  Generalis  cum  sit  huiusmodi  re- 
servatio,  quin  Constitutio  coerceat  vel  de- 
claret  consuetudinem  retinendam  esse  dum- 
taxat  in  diebus  ferialibus  aut  festivis  ritus 
simplicis ;  palam  fil  sapientissimum  Ponti- 
ficem  praeservatum  voluisse  laudabilem  mo- 
rem  recitandi  Officium  Parvum  etiam  in  du- 
plicibus.  Videri  possunt  hac  super  re  Ga- 
vanlus  ad  Rubricas  Breviarii  sect.  9,  cap.  1, 
num.  6,  et  seq. ;  et  Guyetus  in  Hortologia 
lib.  4,  cap.   19;  quaesl.  4  et  5. 

Ad  DuBiuM  IX.  Etsi  Rubrica  Missalis  sim- 
pliciter  iubeat :  «  Cum  dicit  (scilicet  Cele- 
brans)  et  incarnatus  est,  usque  ad  et  homo 
factus  est,  inciusive,  genuflectit»;  nec  ta- 
men  declarat  num  uiroque  genu  vel  unico 
faciendum  id  sil ;  nihilominus  universalis 
Ecclesiae  consuetudo  ea  est,  ul  unico  genu 
hoc  fiat  ;  et  ratio  esi,  ul  Celebrans  sit  ad 
surgendum  expeditior.  Ad  hunc  Rubricae 
locum  Meratus  inquit :  «  Genuflectil  unico 
genu,  extendendo  hinc  inde  digitos  iunctos 
et  utramque  manum  usque  ad  pulsus  exlra 


Corporale  super  Altare  ad  facilius  surged- 
dum  ».  Quinimo  etiam  in  die  Natalis  Do- 
mini  et  in  Festo  Annunciationis  B.  M.  V. 
genuflectendum  esse  unico  genu  in  Missis 
lectis,  Scriptores  de  re  Liturgica  docent  et 
praxis  Ecclesiae  probat ;  quamvis  in  Missa 
solemni  ad  illius  versiculi  cantum  tam  Sa- 
cerdos,  quam  Ministri,  omnesque  de  Clero 
genuflectent  utroque  genu,  ac  in  genufle- 
xione  perseverent  usque  ad  finem  versus. 
Ita  etiam  Hagerer  in  Ritu  exacte  servando 
in  lit.  6,  §  in  hoc  Symholo :  Ubi  agens  de 
genuflexione  ad  verba  Et  incarnatus  etc. 
haec  habet  :  «  quod  in  Missis  privatis  etiam 
in  Festo  Annunciationis  Beatae  Mariae  Vir- 
ginis  et  in  tribus  Missis  de  Nalivitate  Do- 
mini,  non  utroque,  sed  unico  genu  solum- 
modo  genuflectendum  esse  etc.  ». 


SUFFRAGIUM  SUPER  DECRETO 


2588. 


TUDERTINA. 


(45.^0) 


S.  C.  indulgens  Parochis  Tudertinis  fa- 
cultalem  deferendi  Stolam  in  Ecclesiaslicis 
functionibus,  posuit  limitationem,  simulque 
conditionem  :  «  in  casu,  de  quo  agitur:  dum- 
modo  collegialiler  incedanl  »;  ne  per  indul- 
tum  aliquid  additum  Parochorum  iuribus 
censeatur  et  ne  quod  Gollegio  concessum 
est,  singula  membra  sibi  datum  arbitrentur. 
Etenim  non  ita  convenit  Parochis  Stolae  de- 
latio,  ut  semper  et  ubique  pro  lubitu  sine 
discrimine,  extra  exercitium  officii  simulque 
ordinis,  ea  uti  possint.  Errant  qui  putant 
Stolam  esse  iurisdictionis  signum.  Distincti- 
vum  officii  est  in  illis  dumtaxat  actionibus, 
quae  sacrum  illud  exigunt  indumentum  :  et 
quamquam  agatur  de  actibus,  qui  omnibus 
Sacerdotibus  communes  esse  possunl,  ne- 
queunt  tamen  exerceri  sine  speciali  man- 
dato,  nisi  a  Parochis.  Siquidem  Stola  Sa- 
cerdotale  est  indumentum,  quod  omnibus 
Presbyteris  aeque  convenii,  sed  non  sem- 
per  ;  bene  vero  in  conficiendis  et  admini- 
strandis  Sacramentis,  ac  in  Sacramenlalibus. 
Ideo  nec  Episcopi  Stola  utuntur,  nisi  dum 
Pontificalia  aut  Sacerdotalia  munera  exer- 
cent,  vel  aliud  praestanl,  quod,  servata 
forma  Libri  Gaeremonialis,  Stolae  exigat 
delationem.  Sacr.  Rit.  Gongr.  neque  Heb- 
domadario  in  canendis  Divinis  Officiis  fas 
esse  Stolam  adhibere  pluries  declaravit, 
quod  «  tantum  in  Sacramentorum  admini- 
stratione  et  confectione  adhiberi  debeat  ». 
lla  in  Alexanen.  7  Septembris  1658,  in  al- 
tera  Dalmatiarum  4  Augusti  1663  et  nu- 
perrime  sub  die  7  Seplembris  1816  nedum 


—  183 


idipsum  generali  Decreto  fonfirmatum  fuit, 
sed  insuper  additum :  «  Gonsuetudinem  in 
contrarium  esse  abusum  per  locorum  Ordi- 
narios  oranino  eliminandum  ».  Neque  ad 
contrarium  morem,  quem  polius  reproban- 
dum  abusum  dicam,  cohonestandum  quaeri 
posse  quis  effugium  putet  ab  antiqua  Ec- 
clesiae  disciplina,  Ganonibus  Synodorum  et 
Sanctorum  exemplis.  Primis  namque  Eccle- 
siae  saeculis  longe  diversa  eral  Slolae  for- 
ma,  diA^ersus  usus.  Tunc  enim  multo  la- 
tior  et  extensior  vestis  erat  quolidiana,  qua 
Sacerdotes  a  Laicis  et  inferioribus  Glericis 
distinguebantur.  Hinc  in  Epistola  Nicolai  I 
ad  Galliarum  Episcopos,  legilur  :  «  Per  quam 
(scilicet  Stolam)  quid  aliud;  quam  Sacer- 
dotii  declarantur  Insignia?»  et  in  Gapilu- 
laribus  Garoli  Magni  et  Ludovici  Pii  cap.  81 
statutum  est,  ut  «  Presbyleri  sine  inlermis- 
sione  utantur  Orario  propter  differentiam 
Sacerdotii  dignilalis  ».  Goncilium  Mogunti- 
num  anni  817  Gan.  28  iubet :  «  ut  Presby- 
teri  Stolam  deferant  sine  intermissione  » : 
et  Roterius  Veronensis  Episcopus  Epist.  Sy- 
nodic.  lom.  2  Spicileg.  praecepil  :  «  ut  nul- 
lus  Sacerdos  sine  Stola  in  ilinere  incedat  ». 
Etsi  vero  aevo  S.  Thomae  Ganluariensis  Sto- 
lae  forraa  ab  antiqua  iam  fuisset  immutala 
et  diversus  eiusdem  usus  evasissel ;  nihilo- 
minus :  «  Stolam  iugura  Ghrisli  suave  de- 
ferebat  circa  coUum  diebus  ac  noctibus  >• 
Apud  Mabillonium  in  Praefat.  ad  Saecul. 
Benedict.  num.  GVIII. 

Gerlum  est  tamen  id  a  pluribus  saeculis 
obtinuisse,  ut  Stola  rationem  dumtaxat  ha- 
beat  sacri  indumenli,  ac  proplerea  nequeat 
adhiberi,  nisi  in  confeclione  el  administra- 
tione  Sacramentorum  el  in  Sacramentalibus, 
iuxla  Rubricarum  et  Ritualis  dispositionem. 
NuIIibi  vero  legitur,  quod  delatio  Stolae 
nedum  signum  sit  Sacerdotalis  Dignitalis, 
quando  exercitiura  Ordinis  eiusdem  usum 
requirit,  verum  etiam  habeatur  ut  signum 
iurisdictionis.  Veteris  disciplinae  immutalio 
quoad  formam  el  usum,  nequit  efficere,  ut 
quod  prius  ponebat  discrimen  inter  Sacer- 
dotes  el  Laicos,  ac  inferiores  Glericos,  eva- 
serit  postea  iurisdictionis  indicium  ;  ita  ut 
Stolae  delatio  ex  iure  compelat  Parochis  in 
quibusdam  actionibus,  quae  sicnl  cum  exer- 
citio  Ordinis  coniunclae  non  sunl,  ita  ne- 
queunt  Slolae  usum  exigere.  Solus  Roma- 
nus  Ponlifex  in  signura  supremae  univer- 
salis  potestatis,  quam  a  Deo  sibi  dalam  ha- 
bet  ei  exercet  in  toto  Orbe  Galholico,  Slolara 
non  solura  ad  Aram,  sacrisque  actionibus, 
sed  ubique  defert.  Ideo  legilur  in   Gaere- 


moniali  S.  R.  E.  Augustini  Patritii  sub  no- 
mine  Marcelli  Gorcyrensis  evulgato,  quod 
Ponlifex  «  numquam  debet  exire  in  pu- 
blicum  sine  Stola  ».  Non  me  latel  Scri- 
ptores  nonnullos,  ac  eos  praesertim,  qui 
agunt  de  re  Parochiali,  quoad  usum  Stolae 
relale  ad  Parochos  iurisdiclionisnoraen  usur- 
pare.  Sed  si  bene  senlio,  iurisdictionis  no- 
men  confundunt  cura  Officii  siraul  ac  Or- 
dinis  exercilio.  Nemo  invidet  Parochis  de- 
lationem  Stolae  in  quibusdam  aclibus,  qui 
ad  ipsos  privaiive  perlinent,  neque  ab  aliis 
possunt  exerceri,  nisi  de  Parochi  iussu  aut 
consensu  ;  et  Slola  utique  in  his  denotal  Of- 
ficium,  quod  exercent,  non  autem  iurisdi- 
ctionem,  nisi  iurisdiclio  lalo  modo  accipia- 
tur  pro  actuali  exercitio  officii,  quod  exigit 
Stolae  usum.  Id  verificatur  in  funeribus  de- 
.  functorum,  in  quibus  Parochi  Slolam  adhi- 
bent  quousque  exercent  Officium  ;  deponunt 
dum  aller  subinirat  in  eodem  munere.  Hinc 
fil,  ut  Parochus,  associando  funus,  Stolam 
retineat  in  transilu  per  alteiius  territorium, 
exuat  vero,  dum  ultimum  vale  dicit  de- 
functo  ad  ianuara  Ecclesiae,  in  qua  est  tu- 
mulandus.  Gur  aulem  ita?  quia  transiens 
per  alterius  territorium  actu  exercet  offi- 
cium,  quod  Stolam  requirit :  pervenlus  ad 
Ecclesiam  lumulantem,  eiusdem  officii  exer- 
citium  cessat.  Quod  si  revera  Stola  esset  si- 
gnum  iurisdictionis,  dimittenda  foret,  sta- 
lim  ac  alienum  territorium  ingreditur.  At- 
que  ila  Sacr.  Romanae  Rolae  intelligendae 
sunl  Decisiones,  quae  afferri  possent. 

Quod  si  Stolae  delalio  signum  esset  iuris- 
dictionis,  Benedictus  XIV  haud  concessisset 
Parochorum  Gollegio  eiusdem  usum  in  pu- 
blicis  supplicalionibus  ipso  Supremo  Pastore 
praesente;  sed  honorificum  hoc  signum  eis 
dedit,  ul  nobile  ipsorum  Gollegium  a  cae- 
teris  Presbyteris  distingueretur,  eodem  fer- 
me  modo,  quo  Gapitula  dislinguuntur  ex 
usu  Rochetti,  Almutiae  aliisque  id  genus 
Insigniis.  Sed  quoniara  privilegia  «  non  ex- 
tenduntur  de  casu  ad  casum,  ut  ait  Fagna- 
nus  in  5  Decret.,  cap.  21  ne  pro  dilat.  De 
poenitentia  et  remissione  et  cap.  Olim,  De 
verb.  signific.  ideo  idera  Sapientissiraus  Pon- 
tifex,  dum  Gollegium  Parochorum  illo  in- 
signivit  Piivilegio,  cautura  simul  voluit,  ne 
uti  eodem  possent  illi  ex  Parochorum  coelu, 
qui  a  Gollegio  separati  cum  suis  incederent 
Gapilulis:  veluti  apparel  ex  edictali  lege  evul- 
gata  ab  tunc  temporis  Gardinali  Vicario  el 
asservata  in  Vicariatus  Secretariae  Tabulario. 
Hinc  fit  ut  Stolae  usus  in  Parochis  ha- 
beri  nequeat  tamquam  signum  iurisdictionis, 


^  184 


nlsi  lato  modo  accipiatur  pro  exercitio  pro- 
prii  officii,  ita  ut  officium  sit  cum  actuali 
Ordinis  exercitio  coniunctum.  Qua  signifi- 
catione  retenta,  vix  usurpari  poterit  iuris- 
dictionis  vocabulum  quoad  delationem  ca- 
daverum  et  exequias  super  iis  peragendas. 
Adhibent  utique  Stolam  in  aliis  pluribus 
functionibus,  quae  ad  ipsos  privative  spe- 
ctant ;  sed  ideo  adhibent,  quia  huiusmodi 
actiones  Stolae  delationem  necessario  re- 
quirunl,  uti  suut  Sacramenta,  Sacramenta- 
lia  etc,  rainime  vero  ad  demonstrandum 
per  extrinsecum  illud  signura,  quod  ipsi 
sunt  designati  Mimslri,  et  iurisdictione  fruun- 
tur.  Quod  si  actio  non  exigeret  Stolae  usum 
et  nihilominus  eam  Parochus  deferre  vel- 
let,  interverteretur  ordo  adhibendi  sacra 
paramenta,  Slolaeque  delatio  ut  vana  quae- 
dam  ostentatio  habenda  foret.  Pone  casum, 
quod  in  solemni  supplicatione  ducenda  per 
ambitum  alicuius  Parochiae,  Sanctissimum 
Sacramentum  deferat  aut  Cardinalis,  aut 
Episcopus,  aut  Ganonicus,  aut  alius  sim- 
plex  Sacerdos ;  is  dumtaxat  debet  uti  Stola, 
neque  Parocho  licet  eiusdem  delatio,  quia 
actu  non  exercet  officium  Sacerdotale  erga 
Sacramenlum.  Quod  si  alicubi  id  fiat,  re- 
probandus  abusus  est,  et  ad  vanara  osten- 
lationem  referendus,  quasi  Parocho  liceret 
adhibere  Stolam  sine  actuali  exercitio  Or- 
dinis  per  ambitura  Parochiae.  Si  Episcopus 
in  sua  Dioecesi  Processionem  sequitur,  in 
qua  vel  Canonicus,  vel  alter  Sacerdos  de- 
fert  aut  Sanctissiraum  Sacraraentum,  aut 
Sanctorura  Reliquias,  non  sibi  Stolam  ira- 
ponit,  quia  actu  non  exercet  officium  Pon- 
tificale  aut  Sacerdotale,  licet  in  sua  Dioe- 
cesi  plenam  habeat  et  exerceat  iurisdictio- 
nera;  eritne  permitlendum  Parocho  inlra 
limites  Parochiae,  quod  Episcopo  in  sua 
Dioecesi  non  licet?  Patet  ergo  delationem 
Stolae  non  esse  signura  iurisdictionis.  At- 
que  heic  loci  suscitari  quis  posset  an  Pa- 
rocho  -fas  sit  assumere  Stolam,  dum  assi- 
stit  Baptismatis  et  Matriraonii  Sacramentis 
ab  altero  administratis  ?  Pro  negativa  stan- 
dum  esse  non  dubito  ;  quia  simplex  prae- 
seniia,  etsi  necessaria,  non  est  Sacerdotalis 
officii  actuale  exeroitiura:  clarius  dicam: 
praesentia  Parochi  non  est  cumOrdinisexer- 
citio  in  actuali  Sacramenti  administratione 
coniuncta.  Si  praesentia  requirilur ,  haec 
suura  denotat  ius,  non  aulem  Stolae  dela- 
tio,  quam  actio  sine  actuali  Ordinis  exer- 
citio  non  exigit.  Actio  cum  tali  exercitio 
coniungilur,  ut  supra  notatura  esl,  in  dela- 
tione  et  fuuere  defuncti.    In    l.is    naraque 


Parochus  non  solum  praestat  praesentiam, 
sed  actu  exercel  officiura,  in  quo  Stola  ad- 
hibenda  est,  intonando  Psalmos,  recilando 
Preces,  aspergendo  aqua  benedicta  cadaver, 
aliasque  ad  Rilualis  praescriptiim  sacras  cae- 
remonias  peragendo.  Contra  vero  in  admi- 
nistrandis  Sacramentis  Matrimonii  et  Ba- 
plisraatis ,  ille  dumtaxat  Stolam  deferre 
debet,  qui  actu  administrat,  non  autem  Pa- 
rochus,  qui  sirapliciter  assistit ;  et  licet  id 
ratione  rauneris  faciat,  officiura  taraen  Or- 
dinis  non  exercet.  Neque  arbitrelur  quis- 
piara  a  Parochis  hisce  in  casibus  adhiben- 
dara  Stolara  sallem  ut  muneris  distinctivum. 
Non  enim  hoc  est  a  iure  datum,  vel  pri- 
vilegio  concessum.  Non  a  iure,  quia,  si 
evolvas  universos  luris  Canonici  Codices, 
habebis  Stolajn  esse  durataxat  Sacerdotale 
induraenlum,  Non  ex  privilegio,  quia  si  ra- 
tionem  habeas  illius,  quo  Benedictus  XIY 
Gollegium  Parochorum  Urbis  decoravit,  fa- 
tearis  oportet  indultum  fuisse  non  singulis, 
sed  universo  corpori,  dum  omnes  scilicet 
collegialiter  conveniunt,  ac  proinde  privi- 
legium  Benedictinura  trahi  non  posse  ad 
casus,  in  quibus  unus  Parochus  praestat 
suam  praesentiara,  sed  Officium,  quod  Sto- 
lam  requirat,  actu  non  exercet.  Mei  insti- 
tuti  ratio  non  fert,  ut  hac  in  re  illuslranda 
diutius  immorer.  Quae  dixi  sat  superque 
esse  arbitror,  ut  quisque  intelligat  Sacram 
Gongregationem  iure  merito  in  Decreto  su- 
pra  relato  cura  limitationera,  tura  condilio- 
nera  apposuisse,  ne  Parochi,  eo  freti  in- 
dulto,  abutantur,  putentque  sibi  licitum 
usum  Stolae  extra  casus  a  Sacra  Gongre- 
gatione  contemplatos,  veluti  sunt  interven- 
tus  ad  Synodum,  publicae  Supplicationes, 
aliaeque  funcliones,  in  quibus  Parochi  uni- 
tira  et  collegialiter  conveniunt.  Si  quis 
plura  velit,  consulere  poteritTractatum  :  de 
Sacris  utensilibus  cl.  Viri  Fabii  de  Alber- 
tis  cap.  3,  7  et  8. 

ADNOTATIONES  SUPER  DEGRETO 
2591.     NEAPOLITANA.      (4553) 

Ad  DuBiUM  I.  Dubiura  hoc  obscurum  est. 
Videtur  tamen  in  eo  postulari :  Num  arao- 
venda  sint  a  propria  sede,  ut  ad  proxiraam 
Dominicara  transferantur,  illa  Patronorum 
Fesla,  quae  de  praecepto  servabantur,  prius- 
quam  prodiret  Aposlolicura  indullum  re- 
ductionis  et  Iranslalionis  Festorum  pro  u- 
triusque  Siciliae  Regno ;  an  potius  ratio  dum- 


—  185  — 


taxat  habenda  sit  eorum  Sanctoruin,  qui  in 
posterum  in  principes  Patronos  erunt  forte 
assumendi  ?  Glara  namque  est  dispositio  Bre- 
vis,  quae  comprehendit  Patronos  omnes  lam 
electos;  quam  eligendos  ;  nuUa  quippe  fit 
distinctio,  imo  direcle  de  Palronorum  Fe- 
stis  agitur  :  «  quibus  adiunclum  sil  prae- 
ceptum  abstinendi  ab  operibus  servilibus  »; 
quae  dictio  intelligenda  praesertim  est  cum 
de  praeterito,  tum  de  praesenti  slatu;  ila 
ut  sensus  sit :  «  Festa  illa  Palronorum,  quae 
huc  usque  in  die  propria  solemniter  sub 
utroque  praeceplo  servata  sunt,  in  poste- 
rum  transferantur  ad  proximum  diem  Do- 
minicum  ».  Quod  vero  aeque  provisum  sit 
Festis  illorum  Sanctorum,  quorum  electio 
in  Patronos  alicuius  Givitatis  vel  Loci  in 
posterum  fiet,  non  est  dubitandum.  Quam- 
obrem  sapienter  Sacra  Congregatio  re- 
spondit  :  «  Dispositionem  Brevis  compre- 
hendere  omnia  Festa  Patronorum  principa- 
lium,  tam  quoad  tempus  praecedens,  quam 
quoad  subsequens  », 

Ad  DuBiUM  II.  Festa  Patronorum  perpe- 
tuo  affixa  certae  Dominicae  immediate  post 
diem  propriam,  vel  alteri  pro  casuum  di- 
versitate  assignatae,  adnumerandae  non  sunt 
Feslis  mobilibus,  nisi  lato  modo,  quia  sci- 
licet  non  semper  eadeni  die  mensis  cele- 
brantur :  habent  tamen  certam  sedem,  a 
qua  nonnisi  accidentaliter  queunt  amoveri. 
Vere  mobilia  censentur  et  sunt  illa,  quae 
pendent  a  Gyclo  Paschali;,  idcirco  et  Festa, 
de  quibus  modo  res  est,  mobilia  dicenda 
forent,  si  Dominica  assignata  esset  ex,  gr. 
tertia  post  Pascha,  quarta  post  Penteco- 
sten  elc.  quae  singulis  annis  variant. 

Ad  DuBiuM  111.  In  Literis  Apostolicis  in 
forma  Brevis  datis  a  s.  m.  Pio  VI  super  re- 
ductione  Festorum  pro  Dioecesibus  subiectis 
in  temporalibus  Potentissimo  Regi  Borussiae, 
indulta  legitur  translatio  ad  Sabbalum  vigi- 
liae  Feslorum,  quae  a  die  propria  amota 
in  Dominica  infra  Octavam  reponenda  per- 
petuo  erant,  Gum  igitur  par  sit  ratio,  ea- 
dem  dispositio  sequenda  erit.  Immosifieri 
contingat  de  loci  Patrono  in  die  Dominico, 
et  feria  secunda  occurrat  Festum  quod  vi- 
gilia  gaudet,  in  praecedenti  Sabbato  anti- 
cipanda,  haec  pro  ulroque  prodesse  posse 
videtur.  Sed  quia  contingere  potest,  ut  u- 
triusque  vigilia  proprium  Officiiim  habeat, 
et  non  tantum  onus  abstinentiae  et  ieiu- 
nii ;  ideo  diversa  ralio  tenenda  est,  et  in 
casibus  particularibus  recurrendum  ad  Sa- 
cram  Rit.  Gongregationem,  quae,  iuxta  eo- 
rumdem  diversitatem,   providebit.    Id  me- 


lius  declarabitur  in   altera   ex   sequentibus 
adnotationibus. 

Ad  DuBiuM  IV.  Si  Festo  Patroni  prin- 
cipalis  assignala  est  in  perpetuum  certa  de- 
terminata  Dominica  nunquam  in  posterum 
varianda,  nisi  per  accidens  in  occursu  Festi 
aequalis  ritus,  sed  maioris  dignitalis ;  recla 
consequiiur,  quod  gaudere  debet  omnibus 
indultis,  privilegiis,  praerogativis,  quae  prin- 
cipalium  Patronorum  Festis  competunt,  ac 
proinde  eliam  Octava.  Quid  autem  si  non 
habeantur  Lectiones  propriae  pro  singulis 
Oclavae  diebus?  Provisum  satis  esl  per  Ru- 
bricam,  quae  tit.  de  Octavis  num.  4  gene- 
ralem  dat  regulam  ;  deinde  vero,  quia  ali- 
quando  propriae  lectiones  desunt  quoad  Pa- 
tronos  principales  locorum,  ita  prosequi- 
tur  :  «  Infra  Octavas  vero  Patroni,  vel  Ti- 
tularis  Ecclesiae,  vel  alterius  Festi,  quod 
in  aliquibus  Ecclesiis  consuevit  una  cum 
Oclava  celebrari,  si  apud  illas  Ecclesias  non 
habeantur  propriae  et  adprobatae  lectiones 
pro  secundo  et  tertio  Noclurno,  infra  Octa- 
vam  repetantur  lectiones  positae  in  Gom- 
muni  Sanclorum,  si  de  Sanctis  fiat  Oclava, 
alioquin,  Lectiones  diei  Fesli  >.  Non  ita 
multo  post,  adprobante  S.  R.  Gongregatione, 
evulgatum  fuit  Octavarium  Romanum  a  cl. 
P,  Gavanto,  qui  in  praefalione  adnolat  ad 
praefalam  rubricam:  «  Hinc  habentur,  in 
hoc  scilicet  Octavario,  approbatae  lectiones 
pro  Octavis  propriis,  et  communibus  San- 
ctorum.  Quod  si  in  tertio  Noclurno  com- 
munes  non  deserviant  aliquibus  Festis,  quae 
videlicet  proprium  habent  Evangelium  :  eo 
casu  post  dictum  Festum  (in  quo  legi  de- 
bet  proprium  Evangelium  cum  sua  Homi- 
lia)  in  sequentibus  diebus  infra  Octavam 
lege  Evangelium  in  Missa  et  Officio  vel 
primum,  vel  aliud  congruentius  de  com- 
muni  cum  suis  Homiliis  .  .  .  in  die  vero 
oclava  legatur  in  tertio  Nocturno,  ut  in  die 
festo,  si  propriis  careat  ».  Quatenus  huius- 
modi  teneantur  regulae,  difficillimum  erit 
dari  casum,  cui  per  easdem  satis,  consul- 
tum  non  sit. 

Ad  DuBiUM  VI.  Gum  agatur  de  Loco- 
rum  peculiaribus  Patronis,  nulla  habenda 
ratio  est  regulae,  quae  in  plurium  Officio- 
rum  aequalis  ritus  occurrentia  oblinet.  Res 
est  de  perpetua  translatione  ad  Dominicam. 
In  hac  autem  plura  occurrere  et  varia  im- 
pedimenta  possunt,  quibus  generali  dispo- 
silione  opportune  provideri  nequit.  Ideo 
S.  Gongregatio,  poslquam  generaliter  re- 
spondit  Dominicas  primae  et  secundae  clas- 
sis,  et  Festa  aequali.s  ritus,  sed  maioris  di- 


—  186  — 


gnitatis  impedimenlum  ponere  ;  simiil  ad- 
didit :  «  Si  Dubia  occurranl,  habebitur  ralio 
in  casibus  particularibus  ».  Forte  tamen 
aliquis  rogabit  curnam  Dominicae  secundae 
classis,  hoc  esl  inferioris  ritus;  nequeanl  ad- 
millere  huiusmodi  Palronorum  Fesla,  quae, 
ut  supra  dictum  est,  habere  debent  ut  pro- 
priam  perpetuamque  sedem  diem  Domini- 
cum,  in  quem  transferuntur ;  quandoquidem 
iubet  rubrica,  ut  in  Dominica  secundae  clas- 
sis  fiat  de  Festo  dupi.  primae  classis  oc- 
currente?  Facile  dubium  solvitur,  si  ad- 
verlatur  rubricam  loqui  de  accidenlali  oc- 
currentia,  non  autem  de  assignatione  per- 
pelua  Dominicae  2  classis  pro  celebrando 
Festo  rit.  dup.  1  classis.  Porro  id  accide- 
ret  quoad  Festa  illorum  Sanclorum  Patro- 
norum,  quae  semper,  aut  fere  semper,  in- 
cidunt  in  Adventu  et  Quadragesima.  Nul- 
latenus  proinde  licet  huiusmodi  Festa  non 
accidentaliter,  sed  perpeluo  transferri  ad 
aliqua  ex  Dominicis  secundae  classis,  quae 
iuxta  Ecclesiae  instituta  plenae  sunt  my- 
sleriis,  ac  solemnibus  adnumerantur.  Quid 
igilur?  Ubinam  huiusmodi  Festa  collocanda? 
Ul  mihi  videtur,  illis,  quae  occurrunt  a  Se- 
ptuagesima  ad  Dominicam  in  Albis,  aliqua 
assignari  poterit  ex  Dominicis  post  Pascha  ; 
aliis  vero,  quae  cadunt  in  Adventu,  per 
anlicipationem  aliqua  ex  Dominicis  mensis 
Novembris.  De  hac  anticipatione  exemplum 
habemus  in  praefato  Brevi  s.  m.  Pii  Sexti 
pro  Dioecesibus  in  temporalibus  subiectis 
Borussiae  Regi,  in  quo  assignatur  pro  Fe- 
slo  S.  Laurentii  Dominica  antecedens,  quia 
subsequens  reservabatur  Solemnilati  Assum- 
ptionis  Beatae  Mariae  Virginis.  Rogata  vero 
Sacr.  Rit.  Congreg.  in  Gnesnen.:  Quid  agen- 
dum  de  Festo  S.  loannis  Baptistae,  ubi  est 
Patronus  principalis,,  si  in  sequenti  Dorai- 
nica  faciendum  sit  de  Festo  SS.  Apostolo- 
rum  Petri  et  Pauli?  Item  de  Nativilate 
B.  M.  V.  si  in  sequenti  Dominica  occurrat 
Festum  SS.  Grucis  Titularis?  Ac  tandem  de 
Festo  SS.  Apostolorum  Simonis  et  ludae, 
ubi  erant  principales  Palroni,  impedita  se- 
quenli  Dominica,ob  occursum  Festi  omnium 
Sanctorum?  noluit  rem  definire,  sed  re- 
spondit :  «  Ad  Secretarium  cum  Sanclissi- 
mo  ».  Sanctissimus  vero  iuxta  mentem  Gon- 
gregationis  declaravit  :  «  Ad  1.  Si  Festum 
SS.  Apostolorum  Pelri  et  Pauli  occurral  vel 
in  Sabbato,  vel  in  Dominica,  vel  in  Feria 
•secunda  posl  Festum  S.  loannis  Baptislae, 
eo  casu  lantum  in  iis  locis,  ubi  S.  loannes 
Baptista  est  principalis  Patronus  oppidi  vel 
pagi,  eius  Festum  transferendum  esse  cum 


Officio  et  Missa  ad  Dominicam  praeceden- 
tem  cum  Vigilia  in  Sabbato  etiam  prae- 
cedenti  ;  Ad  3.  Festum  Nativilatis  B.  M.  V. 
transferendum  esse  ad  Dominicam  praece- 
dentem  ;  Ad  5.  Ut  ad  primum  ».  Ita  autem 
provisum,  ut  simul  consultum  foret  occur- 
renliae  Vigiliae,  quia  utraque  habebat  Offi- 
cium  et  Missam  propriam.  In  casu  nostro 
omnino  necessaria  est  anticipatio,  quia,  cum 
anni  cursus  complementum  habeat  in  mense 
Decembri,  nulla  Dominica  superest  assi- 
gnanda  Festo  Patroni  quod  cadit  in  Ad- 
ventu,  et  Festis  Natalitiis.  Obiiciet  fortasse 
quis  Sacram  Gongregationem  ad  dubium  7 
antedictae  Gnesnen.  plaudendo  voto  Magi- 
stri  caeremoniarum,  qui  insinuaverat  cele- 
brandam  esse  solemnilatem  in  Dominica  pri- 
vilegiala;  Officium  vero  transferendum  iuxta 
Rubricas,  anticipationem  denegasse.  Enim- 
vero  proposito  dubio  secus  respondendum 
non  erat,  cum  non  alia,  nisi  de  anticipa- 
tione  duorum  Festorura  particularium  quae- 
stio  esset  :  sed  quoniara  modo  innuraeris 
fere  diversisque  casibus  consulendum  est, 
neque  omnibus  et  singulis  una  eademque 
regula  aptari  potest ;  ideo  Sac.  Gongregatio 
respondit  habendam  esse  rationem  in  ca- 
sibus  particularibus,  quia,  attentis  peculia- 
ribus  circumstantiis  singulorum,  prout  ma- 
gis  expediens  erit,  providebit.  Nam,  nisi 
Festis  illis,  quae  perpetuo  occurrunt  in  Ad- 
ventu  vel  Quadragesiraa  provisum  fuerit  vel 
per  anticipationem,  vel  per  translationem 
ad  certam  fixamque  Dominicam,  eorumdem 
Octavae  non  accidentaliter,  sed  constanter 
necessa»'io  perirent. 

Ad  DuBiUM  IX.  Si  annuntiatur  in  Mar- 
tyrologio  pridie  quam  celebretur  Festura, 
quod  transferlur  accidentaliter,  potiori  iure 
annuntiandum  erit  in  Sabbato  illud,  quod 
a  sua  sede  perpetuo  amotum  collocatur  in 
Dominica  infra  Octavam,  vel  in  alia  perpe- 
tuo  assignata  iuxta  casuura  diversitatem, 
taraquam  in  sede  propria.  Et  quoniam  trans- 
latio  accidentalis  non  esl,  sed  perpelua,  se- 
cumque  trahit  Octavam  et  Vigiliam  ;  illa  an- 
nuntiari  debebit  in  subsequenli  Sabbalo, 
haec  autem  in  feria  sexta  Festum  praece- 
dente,  qualenus  tamen  Vigilia  habeat  Offi- 
cium;  nam  illa  improprie  Vigilia  dicitur, 
quae  solum  habet  abstinenliam  et  ieiunium, 
ideoque  non  annunciatur  in    Martyrologio. 

Ad  DuBiuM  XIII.  Gum  iuxta  casuum  di- 
versilatem  non  una  generalis  regula  aeque 
omnibus  inservire  possit,  iure  idcirco  S.  G. 
respondit:  «  In  casibus  particularibus  provi- 
debitur  ». 


ADNOTATIONES  SUPER  DEGRETO 


2592. 


AQUILANA. 


(4554) 


187  — 

lendum  SSmo  pro  absolulione  quoad  prae- 
leritum  in  casu  etc?»  responsum  fuit:  «  Ad 
1  et  2.  Affirmative  >. 


Ad  DuBiUM  I.  Duo  sunt,  quae  SSmus  Do- 
minus  Noster  per  Literas  in  forma  Brevis 
expeditas  die  10  Aprilis  anni  proxime  prae- 
leriti  ad  consulendum  conscientiae,  simul- 
que  succurrendum  egestali  el  necessitati- 
bus  eorum,  qui  ex  labore  et  industria  vi- 
vunt,  provide  clementerque  indulsit.  Pri- 
mum,  quod  in  utriusque  Siciliae  Regno, 
praeter  Festa  nominatim  enumerata  rigo- 
rose  servanda  sub  utroque  praecepto,  in 
aliis  nedum  possint  servilia  opera  exerceri, 
verum  eliam  cesset  stricta  obligatio  inter- 
essendi  Sacro.  Secundum,  quod  Festa  Pa- 
tronorum  principalium  una  cum  Officio  et 
Missa  trausferantur  ad  diem  Dominicum  pro- 
xime  sequentem.  Sed  per  huiusmodi  dispo- 
sitiones  nihil  prorsus  immutatum  fuit  quoad 
ritum  Officiorum,  nec  derogatum  specialibus 
concessionibus,  nisi  in  ea  pai'te  quae  respi- 
cit  praeceptum,  quod  modo  per  praefatum 
Breve  sublalum  esl.  Hisce  adnumeratur  Fe- 
stum  S.  Antonii  Patavini  elevatum  ad  rit. 
dup.  1  class.  cum  Octava,  et  sub  utroque 
praecepto  servandum.  Quippe  per  antedicti 
Brevis  indultum  remissum  est  onus  illud 
sub  praecepto  servandi^  sed  nihil  innova- 
tum  quoad  ritum  et  indulgentiam.  Quod 
si  S.  Antonius  in  aliqua  Civitate  vel  Loco 
sit  unicus  aut  principalis  Patronus,  iuxta 
formam  praefati  Brevis,  ad  proximum  se- 
quentem  Dominicum  diem  eiusdem  Festum 
erit  perpetuo  transferendum ;  nisi  Episco- 
pus,  utens  facultate  sibi  tributa  in  altero 
Brevi  sub  datum  diei  15  Octobris,  eiusdem- 
que  servata  forma  indulgeat  ut  propriam  se- 
dem  retinere  valeat  cum  omnibus  praero- 

l_         gativis  ac    privilegiis,    quibus    Patrouorum 

I  Festa  distinguuntur. 

Ad  DuBiUM  IV.  Quum  ob  Pontificium  In- 
dullum  nihil  sit  immutandum  quoad  eccle- 
siastica  Officia,  recla  cunsequitur  Parochos, 
recurrentibus  Festis,  in  quibus  populus  so- 
lutus  est  ab  obligatione  audiendi  Sacrum, 
teneri  ad  applicationem  Missae  pro  pupulo 
eodem  prorsus  modo,  quo  tenebantur  prius- 
quam  concederetur  Indultum.  Atque  ita  de- 
claratum  fuit  a  Sac.  Gongregatione  Goncilii 
die  28  Martii  1801  in  Gamerinen.;  in  qua, 
proposilis  duobus  dubiis,  videlicet :  «  1.  An 
diebus  Festis  de  praecepto  a  s.  m.  Pio  \I 
suppressis  sit  applicanda  in  futurum  Missa 
pro  populo  in  casu  etc?  2.  An  sit  consu- 


ADNOTATIONES  SUPER  DECRETO 


'25*)3. 


ALIPHANA. 


(4555) 


Ad  DuBiUM  I.  Tam  clara  est  dispesitio 
primi  Brevis,  ut  dubitandi  locum  non  re- 
linquat.  En  verba  Indulli  :  «  Fesla  aulem 
Patronorum  principalium  ....  iransferan- 
tur  cura  respectivis  Officiorum  et  Missarum 
celebratione  ad  proximum  diem  Domini- 
cum  ».  Lex  igitur  non  solum  extrinsecam 
solemnitatem  transferendam  esse  iubet,  ve- 
rum  etiam  quaeque  ad  ecclesiasticum  ri- 
tum  perlinent  peragi  mandat.  Glarius  di- 
cam,  vigore  indulli  Festum  Palroni  princi- 
palis  celebrandum  est  in  die  Dominico  tam- 
quam  in  propria  sede,  tam  quoad  chorum, 
quam  quoad  forum.  Quae  igitur  ralio  ex- 
citandi  dubium?  Quod  si  vota  populi  re- 
quirant  ne  Festum  principalis  Patroni  amo- 
veatur  a  sua  sede,  ac  postulent  ut  sole- 
mniter  celebrentur  ut  anlea  in  die  propria, 
poteril  Ordinarms  uli  facultale  ei  concessa 
in  posteriori  Brevi  diei  15  Octobris  laben- 
tis  anni,  servatis  tamen  conditionibus  in 
illo  praeceptis.  Quae  vero  in  Galendario 
contingere  poterit  singulis  annis  variatio; 
non  est  causa  sufficiens  declinandi  a  dispo- 
sitione  primi  Brevis.  Eoque  magis,  quia 
variatio  huiusmodi  tanla  non  est,  quae  ma- 
gnam  inferat  vel  perturbalionem  vel  con- 
fusionem  in  Galendario.  Nonne  mullo  plu- 
res  variationes  sunt,  quae  singulis  annis 
fieri  debent  ob  diversum  occursum  Festo- 
rum  Mobilium  ? 

Ad  DuBiUM  II.  Nec»item  video  cur  hoc 
dubium  excitetur.  Glara  est  primi  Brevis 
dispositio  :  «  Sauctorum  et  Solemnitatum 
Officia  et  Missas  tam  in  iisdem  abrogatis 
Festis,  quam  in  eorum  Vigiliis  retineri  sic- 
ul  prius  et  in  quacumque  Ecclesia  cele- 
brari  mandamus  ».  Et  iure  quidem  ;  nam 
potissima  latio,  qua  SSraus  Dominus  No- 
ster  reductionem  Feslorum  pro  utriusque 
Siciliae  Regno  clementer  indulsii,  ea  fuit, 
ut  Populorum  conscientiae  consuleret,  et 
eorum,  qui  in  sudore  vultus  sui  panem 
comedunt,  indigentiae  provideret ;  quae  ra- 
tio  non  valet  quoad  Ecclesiarum  onera  et 
Ghori  seivitium,  nec  indultura  datum  esl 
ad  Glericorum  commodum.  Silenlio  potius 
tegenda  est,  quam  excutienda,  fulilis  illa 
ratio,  quod  cantus  intercipiendus   sit,  quia 


—  188  — 


populus,  feslis  sublatis,  in  Ecclesiam  fre- 
quens  non  convenit.  Numquid  enim  cantus 
in  sacris  peragendis  Officiis  inductus  est 
adventante  popuio  et  non  potius  ad  hono- 
randum  Deus  hymnis  et  canticis?  Sublata 
equidem  sunt  Festa  ad  succurrendum  po- 
pulorum,  ac  eorum  praesertim,  qui  ex  in- 
duslria  vivunt,  egeslati  et  necessitalibus ; 
sed  non  ideo  cessare  debent  Sacerdotes, 
Levitae  et  Glerici,  qui  ad  chorale  onus  te- 
nentur  vel  Ecclesiarum  servilio  sunt  ad- 
dicti;  a  consuetis  Ecclesiasticis  Officiis;  quae 
cum  canlu  aut  ex  instituto,  aut  ex  consue- 
tudine,  aul  ratione  Festi  quod  celebratur, 
aut  ex  alia  quacumque  causa;,  peragi  so- 
lenl. 

ADNOTATIONES  SUPER  DECRETO 


J597. 


ASSISIEN. 


(4560) 

Ad  DuBiUM  I.  Etsi  ex  Rubricarum  prae- 
scripto  in  singulis  diebus  Dominicis,  sive 
fiat  Officium  de  Dominica,  sive  de  Sanctis, 
Missa  carere  Symbolo  nunquam  debeat  : 
haec  taraen  regula  suas  habet  limilationes; 
nec  Symbolum  admittunt  Missae  volivae  pri- 
valae,  si  quae  in  die  Dominico  celebrentur. 
Equidem,  si  spectelur  Rubrica,  nequeunt 
in  die  Dominico  Missae  votivae  celebrari, 
nisi  solemnes  sinl,  et  pro  publico  Ecclesiae 
bono,  in  quibus  dicitur  Gredo,  et  etiam  Hy- 
mnus  Angelicus,  qualenus  Missae  qualitati 
conveniant ;  quod  adeo  verum  est,  ut  Sa- 
cra  Rit.  Congregatio,  quamvis  indulserit 
Missam  Vativam  pro  Sponso  el  Sponsa,  etiam 
occurrenle  Festo  ritus  dupl.,  quod  non  sit 
priraae  vel  secundae  classis  ;  excepit  tamen 
dies  Dominicos,  vel  alios  de  praeceplo  ser- 
vandos,  eo  quia  Missa  votiva  pro  Sponso  et 
Sponsa  non  est  pro  re  gravi,  publicoque 
Ecclesiae  bono,  sed  privatis  adnumeratur. 
Verumtamen  quod  dispositione  luris  non 
admiliitur,  quandoque  fil  ex  privilegio.  Ila 
accidil  in  Basilica  Lauretana,  ubi  Missae 
omnes,  quae  in  Sacello  Almae  Domus  ce- 
lebraniur,  quibusdam  dumlaxal  solemnio- 
ribus  exceptis  diebus,  Votivae  semper  sunt 
de  Sancta  Maria.  Ita  etiam  in  Palriarchali 
Ecclesia  Assisiensi  Votivam  de  Sancto  Fran- 
cisco  quotidie  celebrari  speciali  privilegio 
concessum  esl.  Ac  tandem  S.  Gongregatio 
Goncilii  indulget  Sacerdolibus  visus  tenui- 
tate  laboranlibus,  ut  quam  memoriler  te- 
nent,  vel  sine  mulla  difficultate  legere  pos- 
sunt,  Missam  Votivam  B.  Mariae  Virginis, 
etiam  in  diebus  Dominicis  ac  solemnioribus 
fesiivitalibus  valeani  celebrare.    Huiusmodi 


autem  Missae  Votivae,  quae  ex  Apostolico 
indulto  leguntur  in  diebus  Dominicis,  ne- 
queunt  habere  Symbolum.  Possem  id  com- 
prnbare  auctoritale  Scriptorum  de  re  lilur- 
gica,  ac  praesertim  Merati  ad  Gavantum 
part.  1,  tit.  4,  section.  IX,  num.  46,  el 
Guyeli  inHortologia  lib.  4,  cap.  21,  num.  13. 
Sed  quid  iuvat  privatas  Auctorum  senten- 
tias  perquirere  et  afferre,  dum  S.  R.  Gon- 
gregationis  Decreta,  omnes  dirimunt  contro- 
versias?  Quoad  Almam  Domum  Lauretanam 
ad  Dubium  :  «  Quando  celebrantur  Missae 
Votivae  de  B.  Virgine  in  praenarratis  fe- 
stivis  diebus  (videlicet  in  Dominicis,  nec 
non  in  Festis  Apostolorum,  ac  aliis  dupli- 
cibus)  ac  etiam  infra  Octavas,  an  ratione 
praedictarum  Festivitatum  in  eis  Ci^edo  re- 
citari  debeat?»  Sub  die  13  lanuarii  1674 
responsum  fuit  :  «  Negative,  nisi  in  illis 
Missis  votivis  tantum,  quae  solemniter  pro 
re  gravi,  et  publica  Ecclesiae  causa  cele- 
brantur  ».  Et  quoad  Sacerdotes  caecutien- 
tes  ad  quaesitum  :  «  An  semper  (Sacerdos 
ex  indulto  celebrans  Missam  B.  Mariae  Vir- 
ginis)  in  Dominicis  dicere  debeat  Credo?  » 
sub  die  12  Novembris  1806  declaratum  fuil 
«  etiam  in  Dominicis  omittendum  Symbo- 
lum  ».  Si  rationem  quaeras,  cur  omitlen- 
dum  sit,  facile  est  eam  reperire:  quia  nempe 
huiusmodi  Missae  votivae  ex  indulto  cele- 
brandae  nihil  habere  debent  commune  cum 
Missa  etOfficioDominicae.  Eademquedecausa 
non  dicitur  Symbolum  in  Missa  Litaniarum 
Maiorura,  etiamsi  Festum  S.  Marci  occurrat 
in  Dominica  in  Albis.  Rogala  namque  S.  R. 
Gongregatio  in  Mutinen.  die  25  Sept.  1688, 
«  An  in  Missa  Rogationum  in  Festo  S.  Marci 
incidente  in  Dominicam  in  Albis  dicendum 
esset  Credo?  »  respondit  «  Negative  »;  ra- 
tionemque  addidit,  scilicet :  «  Non  est  di- 
cendum  Credo,  quia  est  Missa  Ferialis  »:  et 
confirmalum  idipsum  fuit  die  25  Seplem- 
bris  1706.  Nam,  occasione  impressionis  novi 
Missalis,  inter  alia  petitum  fuit :  «  utrum 
in  Rubrica  tit.  11  de  Symbolo  addendum 
sii :  illud  dici  non  debere  in  Missa  de  Ro- 
gationibus  in  die  S.  Marci,  quando  Feslum 
cadit  in  Dominica?»  Gui  quaesito  respon- 
dens  Sacra  Gongregatio  iussit :  «  Imprima- 
tur  in  principio  Missalis  cum  aliis  Decretis 
illud  emanatum  sub  die  25  Sept.  1688  in 
una  Mutinen.  ».  Si  igitur  in  Missa  Rogatio- 
num  dici  nequit  Symbolum,  quia  Missa  Fe- 
rialis  esl,  ita  etiam  omiltendum  erit  inMissa 
Votiva  privata,  quae  licet  vigore  privilegii 
legatur  in  Dominica,  non  desinit  esse  Vo- 
tiva.  lure  igitur  Sacra  Gongregatio   propo- 


—  189  — 


sito  dubio  respondit:  «  iuxta  alias  resoluta, 
negative  ». 

Ad  DuBiUM  II.  Quod  Oratio  sive  Gollecta 
a  Superioribus  imperala  sit  omittenda  in 
Festis  Rit.  dup.  1  clas.  tam  certum  est, 
quam  quod  maxime.  Declaratum  id  lege 
a  Sac.  Gongregat.  die  7  Augusti  1627,  quae 
ad  Dubium :  «  an  Oratio,  Deus  refugium  no- 
slrum,  quando  Sanctissimus  eam  pro  regravi 
dicendam  iubet,  dicenda  sit  etiam  in  Festis 
primae  classis?»  respondit:  «  Non  esse  di- 
cendam  ».  Nondum  tamen  definilum  fuit  : 
num  eadem  regula  locum  obtineat  in  du- 
plicibus  secundae  classis;  quamobrem  iure 
cl.  vir  loannes  Ganonicus  Fornici  aller  ex 
Aposlolicarum  caeremoniarum  Magistris  hac 
super  re  consultus,  censuit  id,  quod  nuUa 
est  certa  lege  sancitum,  ex  rubricarum  dispo- 
sitione  deductive  esse  firmandum.  Quamvis 
enim  duplicia  primae  vel  secundae  classis, 
quoad  maiorem  minoremve  solemnitatem 
et  perraulta  privilegia  inter  se  differant  ; 
pleraque  tamen  habent,  quae  sunt  utrique 
communia ;  inter  haec  illud  est,  quod  neu- 
tra  admittat  commemorationes  de  infra  0- 
ctavas  Festorum,  nisi  haec  ex  solemniori- 
bus  sint,  quae  a  regula  generali  excipiun- 
tur  ;  hinc  ob  paritatem  rationis  dici  posse 
videtur  neutri  Orationem  imperatam  esse 
adiiciendam.  Dubium  tamen  oritur,  quia  si 
occurrat  in  dupl.  secundae  classis  Festum 
rit.  simpl.,  fit  de  hoc  commeraoratio  in 
Missis  privatis,  quamvis  in  dupl.  primae 
classis  non  fiat.  Gur  igitur  dicenda  non  erit 
Oralio  imperata,  si  legitur  de  Festo  sim- 
plici?  Enimvero  illatio  non  valet.  Ideo  Missa 
in  Festo  rit.  dupl.  secundae  classis  admittit 
commemorationem  Festi  simplicis,  quia  nisi 
ea  fieret  in  Missis  privatis,  eo  anno  foret 
omnino  omittenda;  imo  et  etiam  semper 
quoad  simplicia  illa,  quae  quotannis  inci- 
dunt  cum  dupl.  secundae  classis,  veluti  est 
Festum  Sancti  Adriani  Martyris  in  solemni- 
tate  Nativitatis  B.  Mariae  Virginis.  Id  vero 
non  accidit  de  die  infra  Octavam,  quia  si 
haec  silel  occurrente  duplici  secundae  clas- 
sis,  obtinet  tamen  in  aliis  diebus.  Goncludi 
hinc  posse  videtur,  quod  nec  Oralio  im- 
perata  locum  habere  debet,  quia  si  in  oc- 
cursu  duplicis  secundae  classis  non  lega- 
tur,  dicitur  tamen  in  reliquis  anni  diebus 
non  exceplis.  His  accedit  principum  Eccle- 
siarum  Urbis  praxis,  quam  sequendam  esse 
putat  clar.  Gavanlus  part.  1,  tit.  IX,  ad 
num.  16;  qui  postquam  dixerat  ex  Decreto 
S.  Gongregationis  Orationem  iraperatam 
omittendam   esse  in  dupl.  primae    classis. 


ita  prosequitur:  «  In  aliis  vero  secundae 
classis  communior  usus  insigniorum  Eccle- 
siarum  Urbis  est,  ut  neque  dicatur  in  Mis- 
sis  privatis,  nedum  in  solemni,  a  qua  sola 
excluditur  commemoratio  de  Festo  sim- 
plici ;  quae  consuetudo  mihi  placet  ».  Sed 
quoniam  nec  ulla  habetur  positiva  lex,  quae 
in  simili  occursu  omittendam  eam  esse  iu- 
beat,  neque  ullum  Decrelum,  quo  decla- 
retur  id  quod  non  est  iure  definitum,  ac 
varia  insuper  est  Sacerdotum  et  Ecclesia- 
rum  praxis;  ideo  sapienti  consilio  S.  Rit. 
Gongregatio  confiimans  Decretum  alias  la- 
tum  de  omittenda  Oralione  imperata  in  du- 
plicibus  primae  classis,  quoad  alia  secundae 
classis  arbitrio  Sacerdotum  relinquit  eara 
addere  vel  omittere  in  Missis  lectis.  Ex- 
cipit  tamen  Missam  Gonventualem,  quae  si- 
cut  ex  rubricarum  praescripto  respuit  com- 
memorationem  Fesli  simplicis,  ita  nec  ad- 
mittere  debet  Orationem  imperatam. 

Ad  DuBiUM  III.  Gum  de  uno  eodemque 
simul  Officium  et  Goramemorationem  fieri 
vetilum  sit,  ut  omnes  norunt,  pari  ex  ra- 
tione  recolenda  iterum  non  esl  in  secunda 
Oratione  memoria  illius  Sancti,  cuius  in 
honorem  oblatum  est  Sacrificium,  vel  haec 
Officio  respondeat,  vel  Missa  ex  illis  sit 
quas  Votivas  diciraus  :  servari  nihilominus 
in  his  debent  qualitas  et  numerus  Oratio- 
num  quas  Rubrica  praescribit.  Quid  igitur 
agendura,  si  celebretur  Missa  votiva  de  San- 
cto  Titulari,  in  qua  secunda  Oratio  debet 
esse  A  cunctis,  et  per  litter,  N.  ibi  signa- 
tam  eiusdem  Titularis  raemoria  recolenda 
indicatur?  Satis  ne  erit,  eadem  Oratione 
retenla,  nomen  Titularis  omitlere,  vel  po- 
tius  aliam,  quae  prima  est  ad  petenda  suf- 
fragia  Sanctorum,  illi  sufficere?  Regula  peti 
nequit  a  Rubrica,  quae  in  Missis  votivis  de 
B.  M.  V.,  ne  iterum  de  ea  fiat,  Orationi 
A  cunctis,  alteram  de  Spiritu  Sanclo  sub- 
stiluendam  iubet;  et  in  illis  de  Sanclis  A- 
postolis  Petro  et  Paulo  Orationem  Concede 
nos  famulos  tuos  de  B.  M.  In  neutra  ex 
his  Missis  potest  surrogari  Oratio  Concede, 
quae  inler  diversas  prima  est,  quia  in  hoc 
etiam  cum  B.  M.  V.,  tum  Sanctorum  Apo- 
stolorum  peculiaris  fil  mentio.  Nihilominus 
cl.  Gavantus  ex  hac  Rubrica  quaestionem 
sibi  proponit  part.  1,  tit.  IX,  num.  15:  «  An 
similem  ob  causam  in  Missa  votiva  de  Pa- 
Irono  seu  Titulari,  qui  nominatur  in  litt.  N. 
in  Oratione  A  cunctis  debeat  fieri  similis 
mutatio?  »  Et  respondit:  «  Satis  esse  in 
eo  casu  vel  tacere  in  Oratione  A  cunctis 
nomen    Patroni   seu    Titularis,  ne   de    eo- 


—  190 


dem  bis  fiat  menlio  in  Collectis;  vel  no- 
minare  poteris  vice  illius  alium  pro  tua 
devotione  ».  Gavanto  adhaeret  Guyelus, 
lib.  3,  cap.  29,  quaestion.  7.  Bene  qui- 
dem:  sed  haec  est  privata  Scriptorum  sen- 
tentia,  qiiam  Sacra  Gongregalio  non  reiicit, 
imo  adprobai;  tanti  tamen  non  esl  ponde- 
ris,  ut  pro  certa  regula  habenda  sit,  et  non 
alius  potius  Sacerdotum  arbitrio  reiinquen- 
dus  sit  modus,  scilicet  Oralionem  A  cunctis 
commutandi  in  aliam  Concede,  quae  simili- 
ler  est  ad  pelenda  suffragia  Sanctorum.  Non 
alia  cerle  de  causa,  nisi  liberum  sil  Sacer- 
doti  vel  unam  potius  quam  aliam  legere, 
dum  sil  alterutra  districte  non  praecipitur; 
vel  in  aliqua  circumstantia,  veluti  illa  esl, 
de  qua  in  Dubio  proposito,  praeceplam  in 
aliam  commutare.  En  igitur  ratio,  qua  Sa- 
cra  Congregatio  facultatem  relinquendam 
esse  duxit  Sacerdotibus  vel  omittendi  in 
Oratione  A  cunctis  nomen  Tilularis  aut  Pa- 
ironi,  vel  potius  legendi  illam,  quae  prima 
est  inter  diversas,  scilicet  Concede  quaesu- 
mus  etc. 

ADNOTATIONES  SUPER  DEORETO 


2598. 


PISAUREN. 


(3S91) 


Ad  DuBiuM  I.  Regula  generalis  est,  quod 
nemini  liceat  a  propriis  sedibus  OfTicia  San- 
ctorum  amovere.  Non  enim  exturbanda  pos- 
sessio  est,  nisi  validae  concurrant  circum- 
stanliae,  quae  ad  id  quodammodo  impel- 
lanl.  Hoc  adeo  verum  est,  ut  S.  R.  G.  de- 
claraverit  amotionem  huiusmodi  respecti- 
vamque  translationem  nec  fieri  posse  ab 
Episcopo  loci  Ordinario.  Ita  in  Syracusana 
7  Decembris  1630:  nam,  ut  in  altero  De- 
crelo  die  24  Novembris  1685  sanciium  est: 
«  Sanctis  in  Calendario  Romano  descriplis 
extra  proprios  dies  non  poluisse  nec  posse 
assignari  alteram  diem  fixam  et  sedem  pro- 
priam,  absque  auctorilate  Sedis  Apostoli- 
cae  ».  Dubium  oriri  posset  quoad  Officia  de 
novo  concesso,  quae  vel  pro  Ecclesia  Uni- 
versali,  vel  pro  aliquo  Regno,  Provincia, 
Dioecesi  elc,  si  non  in  propria  (quod  saepe 
nequit),  in  die  prima  non  impedita  collo- 
canlur.  Accidit  quandoque,  ut  aliquo  in  loco 
alius  Sancti  sub  eadem  die  celebretur  Offi- 
cium  aequalis  vel  etiam  solemnioris  Ritus ; 
quid  igitur  in  hoc  casu?  Indulget  S.  Gon- 
gregalio,  ut  Officio  noviter  concesso  assi- 
gnetur  ab  Episcopo  prima  dies  vacua,  at 
palet  ex  Decrelis,  doctis  adnoiationibus  a 
P.  Gavalieri  illustratis  Tom.  1,  cap.  9,  De- 


cret.  12  et  13.  Videndus  etiam  Tetamus  in 
Append.  ad  Diarium  Liturgico-Ganonico-Mo- 
rale  cap.  1,  §  2,  num.  19.  In  casu  pro- 
posito  id  accidit,  cum  enim  Gapilulo,  Ga- 
nonicis  et  Glero  Galhedralis  Pisaurensis  facta 
potestas  fuerit  recolendi  sub  ritu  duplici 
Festa  Sanctorura  Romanorum  Pontificum,  no- 
vis  hisce  Festis  certae  assignandae  eranl  se- 
des,  quatenus  alia  Festa  aequalis  vel  su- 
perioris  ritus  iampridem  occupassent  dies 
ad  ea  celebranda  in  Martyrologio  notatos. 
Hac  in  specie  Galendarii  Director  consulto 
(annuente  et  adprobante  Episcopo)  ad  pro- 
ximiores  non  impeditos  dies  nunquam  postea 
immutandos  potuit  Officia  illa  noviter  con- 
cessa  araandare,  quae  in  propriis,  ab  aliis 
iam  praeoccupatis,  locum  habere  nequibant. 
Quod  si  id  pro  regulae  generalis  limitalione 
tenendum  est,  multo  etiam  magis  obtinet 
in  speciali  casu  occurrentiae  duorum  Offi- 
ciorum  ex  noviter  concessis  in  eadem  die, 
veluti  reapse  illa  sunt  Sanctorum  Urbani 
Papae  et  Mart.  et  S.  Gregorii  VII  Papae  et 
Gonf.,  quorum  memoria  fiebat  die  25  Maii: 
eo  tamen  discrimine,  quod  Feslum  S.  Gre- 
gorii  gaudebat  ritu  duplici,  illud  Sancti  Ur- 
bani  ritu  simplici,  sive  potius  solam  habe- 
bat  commemorationem.  Postquam  vero  sub 
uno  eodemque  ritu  utrumque  Festum  ce- 
lebrari  concessum  est,  cum  nequeant  in  uno 
Officio  simul  coraprehendi,  quia  Urbanus 
Martyribus  adnuraeratur,  Gregorius  Gonfes- 
soribus:  necesse  hinc  est  alterulri  aliam 
adsignare  sedem.  Guinara  vero?  Illi  certe, 
qui  licet  polior  in  Ritu  fuerit,  posterior  ta- 
men  est  in  Veneratione  et  Gultu,  ac  utpote 
Gonfessor  in  parilate  cedere  debet  Martyri, 
qui  longe  prius  propriam  habebat  sedem 
in  die  25  Maii,  licet  ritu  simplici  gaude- 
ret;  ergo  cum  modo  par  sit  utriusque  ri- 
tus,  a  propria  Sede  S.  Urbanus  exturban- 
dus  non  esl,  proptereaque  iransfereudus 
S.  Gregorius  VII  ad  primam  diera  non  im- 
peditam;  in  hoc  quippe  casu  non  est  vo- 
luntaria  et  arbitraria  imrautatio,  sed  neces- 
saria,  ac,  ut  ita  dicam,  coacliva.  Neque  in 
contrarium  sensum  valet  ratio  ex  eo  pe- 
tenda,  quia  Galendarii  Director,  ut  primum 
indulta  fuerunt  Pisaurensi  Cathedrali  Sum- 
morum  Ponlificum  Officia,  illud  S.  Urbani 
amovit  translulitque  ad  diem  28  Maii.  Nam 
quod  perperam  gestura  est  pro  infecto  ha- 
betur,  et  corrigendura  erratura.  Minus  vero 
altera  prodesl,  reponenda  in  more  univer- 
salis  Ecclesiae  celebrandi  Festum  S.  Gre- 
gorii  VII  die  25.  Siquidem  longe  priusquam 
de  hoc  Sancto  meraoria   fieret,   universalis 


—  191 


Ecclesia  S.  Urbanum,  licet  rilu  simplici,  ve- 
nerabatur,  et  modo  eliam  simul  cum  San- 
cto  Gregorio  veneratur,  de  uno  faciens  0(li- 
cium,  de  allero  simplicem  comraemoratio- 
nem.  Sed  fieri  id  nequit,  ubi  aequali  ritu 
ulerque  colitur.  Utique  servari  uniformitas 
debet/sed  quantum  fieri  polest:  secus  pe- 
culiaria  locorum  Oflicia  forent  expungenda, 
quia  huiusmodi  lurbant  uniformitatem  :  ideo 
qui  indullo  gaudent  celebrandi  sub  ritu  du- 
plici  Festa  Sanctorum  Pontificum,  cum  ne- 
queant  semper  sequi  Calendarium  Univer- 
sale,  se  conformare  debent  Galendariis  prin- 
cipum  Urbis  Ecclesiarum ,  quae  in  iisdem 
celebrandis  Officiis,  dum  nihil  obstat,  ordi- 
nem  tenent  in  Martyrologio;  sin  minus,  quod 
posterius  est  ad  primam  diem  non  impedi- 
tara  amandant,  tamquam  ad  propriara  se- 
dem.  In  eo  tamen  erratum  est,  quod  S.  Gre- 
gorio  VII  assignata  sit  dies  28,  quae  non 
est  libera,  cum  in  ea  coramuniter  fiat  de 
S.  Bonifacio  IV  Pont.  et  Conf.,  cuius  natalitia 
dies  pariter  esl  25  Maii,  sed  in  assignatione 
proximioris  diei,  S.  Gregorio  praeponitur, 
quia  isto  anterior  est.  Quamobrem  rite  no- 
tavil  diligens  caeremoniarum  Magister  ab 
hac  S.  R.  C.  rogatus  in  suo  disertissimo 
Voto,  quod  Pisaurense  Capitulum  eumdem 
ordinem  tenere  debet,  quem  tenent  Calen- 
daria  Patriarchalium  et  Collegiatarura  Urbis, 
in  quibus  dies  28  adsignata  est  S.  Bonifa- 
cio  IV  et  29  S.  Gregorio  VII.  De  hac  re 
forte  nimis.  Non  inulilem  tamen  adnotatio- 
nem  hanc  fore  arbitror,  quia  licet  agatur 
de  casu  particulari,  nihilominus  regulam 
praebet  in  similibus  servandam ,  cura  non 
uni  Pisaurensi  Gathedrali,  sed  pluribus  Dioe- 
cesibus  indulta  sint  Officia  Sanctorum  Ro- 
raanorura  Pontificum. 

Ad  DuBiUM  II.  Cum  Missa  celebretur  pro 
exponendo  Augustissimo  Eucharistiae  Sacra- 
mento,  cumque  in  ea  duo  consecrentur  Ho- 
stiae,  altera  pro  Sacrificio,  allera  pro  expo- 
sitione  facienda  post  Missam,  plane  conse- 
quitur  in  eadera  legendara  esse  Collectam 
de  Sacramento.  Nemo  est  qui  de  hoc  quae- 
stionem  moveat,  Plura  sunt  S.  R.  G.  De- 
creta,  quae  pro  huiusmodi  Missa  certas  dant 
regulas  omnino  servandas:  praecipue  vero 
in  Fanen.  6  Decembris  1653  :  siquidem  a 
Sodalitate  Sanctissimi  Sacramenti  qualibel 
tertia  Dominica  in  singulis  mensibus  supplex 
instruebatur  agmen  ad  Sacram  circumferen- 
dam  Eucharistiam.  Excitata  controversia, 
num  quae  praecedebat  Missa,  canlanda  es- 
set  de  Dominica  cum  commemoratione  Sa- 
cramenti;   vel  potius  de   Sacramento   cum 


commemoratione  Dorainicae?  Dubium  dela- 
tura  fuit  ad  Sac.  Rit.  Congreg.,  quae  illud 
diremil,  respondens:  Missara  in  dicto  casu 
celebrandam  esse  de  Dominica,  seu  de  Fe- 
sto  duplici,  si  in  illa  die  occurrat,  cum  cora- 
memoratione  Sanctissimi  Sacramenti  ad  for- 
mara  Rubricarum  Missalis  ».  Heic  autem  loci 
abs  re  non  est  percunctari,  quonara  in  loco 
haec  Collecla  ponenda  sit?  Huic  dubio  per 
eamdera  Sac.  Gongregationera  provisum  fuit, 
data  regula,  quod  commemoratio  Sanctis- 
simi  Sacramenti  fiat  post  omnes  Orationes 
de  praecepto,  el  in  dupl.  priraae  vel  se- 
cundae  classis  unienda  sit  Oralioni  Festi  sub 
unica  conclusionf^,  vel  Oralioni  Dominicae, 
si  in  ea  occurrat  Feslum  primae  vel  se- 
cundae  classis.  Ita  in  Burgen.  29  lunii  1736, 
in  Aquen.  3  Martii  1661  et  Ordinis  Mino- 
rura  de  Observantia  S.  Francisci  Provinciae 
Conceptionis  B.  M.  V.  in  Regno  Porlugal- 
liae.  Quid  autem  si  post  Missam  non  se- 
quatur  Processio?  Eritne  hoc  in  casu  omit- 
tenda  commeraoratio?  Cur  dubiura  hoc  pro- 
ponatur,  non  video;  cum  nulla  occurrat  du- 
bitandi  ratio,  quippe  Gommemoralio  fit  non 
ex  causa  Processionis,  quae  exlrinsecam  au- 
get  soleranitatem,  sed  ex  motivo  venera- 
tionis  debitae  Sanctissimo  Sacramento,  quod 
palam  Fideliura  oculis  adorandura  exponi- 
tur,  vel  statim  post  Missam  collocetur  in 
Throno,  vel  processionaliler  circumferatur. 
Plura  addere  possera  ad  spartara  hanc  il- 
lustrandara;  libenter  taraen  abstineo.  Cum 
enim,  ut  piis  nonnullis  doctisque  Viris  id 
poscentibus,  morem  gererem,  dare  consti- 
tuerira  Coraraentaria  quaedam  ad  Instructio- 
nem  Clementis  XII  de  OraLione  40  horarura 
ad  enodandas  quaestiones,  quae  saepe  in- 
surgunt,  incompto  sermone,  sed  opportune 
digesta:  Sacrae  Liturgiae  sludiosi  habere  in 
iis  poterunt  tum  quae  ad  huiusmodi  Dubii 
solutionem  condunt,  tura  alia  plura,  quae 
circa  expositiones  tam  publicas,  quara  pri- 
vatas  versantur. 

ADNOTATIO  AD  DEGRETUIVI 

2599.  SENOGALLIEN.  (4562) 

Consecralio  tam  Altaris  stabilis,  quam 
Arae  Vialoriae  seu  portatilis,  quoad  essen- 
tiales  preces,  ritus ,  solemnilates  eadem 
oranino  est;  in  eo  tamen  differt,  quod  Al- 
tare  portatile  seu  lapis,  in  cuius  medio 
Sacrae  Reliquiae  recondunlur,  in  superficie 
dumtaxat  sacra  linitur  unctione ;  contra  vero 
in  Altari  fixo  nec  transferendo,  alia  adhi- 
belur   sacra    unctio,  qua    lapis    in    angulis 


—  192  — 


coniungitur  et  connectitur  cum  inferiori 
stipile  seu  structuia;  atque  hoc  pacto  non 
unus  lapis,  sed  integrum  Altare  consecra- 
lum  censetur.  Ideo  execralur  Ara  portati- 
lis,  si  vel  enormiler  fracta  fuerit,  aut  vio- 
latum  Reliquiarum  sepulcrum  ;  execratur 
vero  Altare  fixum  ,  etiamsi  sine  violatione 
sepulcri,  si  vel  solus  lapis  a  stipile  amovea- 
tur.  Ita  Alexander  111  Gap.  Ad  haec,  de 
Consecrat.  Ecclesiae  vel  Altaris:  «  Ad  haec 
si  Altare  motum  fuerit,  aut  Lapis  ille  so- 
lummodo  suppositus,  qui  sigillum  continet, 
confractus,  aut  enormiler  diminutus  exti- 
terit.  debet  denuo  consecrari  ».  Et  in  Gap, 
Quod,  eod.  titulo:  «  Altare  vero,  in  quo 
tabula,  cui  consecrationis  Benedictio  Ponti- 
ficali  ministerio  adhibetur,  semota  fuerit, 
vel  enormiler  fracta,  debet  non  immerito 
consecrari  ».  Et  quamquam  non  desint,  qui 
putant  Allare  fixum  consecrationem  amit- 
tere,  eliamsi  Altare  integrum  de  loco,  in 
quo  extructum  fuit  sacrisque  caeremoniis 
delibutum,  alio  transferalur,  communis  ta- 
raen  senlentia  est,  quod  hoc  in  casu  ne- 
cessaria  non  sit  nova  consecratio.  Ratio  est, 
quia  licet  Altare  fixum  in  hoc  ditferre  vi- 
deatur  ab  Altari  portatiii,  quod  hoc  sit  trans- 
feribile  de  uno  loco  ad  alium,  ipsum  vero 
non  ita,  proindeque  fixum  dicatur  et  im- 
mobile  ;  tamen  haec  differentia  est  mere 
exlrinseca  accidentalis  et  respective  ad 
ipsum  locum  potius,  quam  inter  ipsa  Al- 
taria  ;  nam  ratio  formalis,  per  quam  Allare 
fixum  intrinsece  differt  a  portatili,  proprie 
in  eo  consistit,  quod  Allare  (ixum  habet 
ac  essenlialiter  importat  coniunctionem  Ta- 
bulae  cum  sua  structura  inferiori  seu  basi, 
cui  Tabula  proinde  necessario  debet  esse 
unila  :  iibi  e  contra  Altare  portatile  de  sua 
natnra  importat  esse  a  basi,  seiunctum;  pro- 
pler  hoc  enim  portatile  esl,  quia  de  se  ha- 
bet  seiunclionera  a  basi;  alias  nonesset  am- 
plius  AlLare  portatile,  sed  fixum.  Hinc  es- 
sentia  Altaris  fixi  vere  ac  proprie  cousistil 
in  dicla  coniunctione,  hoc  est  in  raensa 
seii  tabula  unila  cum  basi,  fixioneque  in 
tali  loco  ideo  importat,  quia  ibi  ipsum  vo- 
luit  qui  illud  construere  fecit:  quod  pro- 
inde  ipsimet  Altari  est  quid  exlrinsecum 
et  accidentale.  Poterat  enira  alibi  illud  idem 
conslrui.  Qiiare  cum  Altare  supponatur  eam- 
dem  coniunctionem  servare,  Tabulae  scili- 
cet  cum  sua  basi,  non  obstante  ipsius  trans- 
latione  de  uno  in  aliura  locum  ;  dicendum 
est  quod  adhuc  retinet  suum  esse,  ac  per 
consequens  suam  consecrationem,  quae  ei- 
dem  accesserat:  «  accessorium  namque,  cum 


fundetur  super  principali,  naturam  sequi 
congruit  principalis  »  :  ex  Reg.  42,  de  Reg. 
iuris  in  6.  Propterea,  ut  verificetur  illud 
rnota,  non  est  necesse  quod  Tabula  fuerit 
translata  de  uno  in  alium  locum,  sed  suf- 
ficil  quod  fuerit  a  sua  basi  disiuncla  ;  et 
sic  per  hoc  Altare  nova  indigeat  consecra- 
tione.  Hinc  Glossa  cum  ad  Can.  Si  motum, 
ad  Gap.  Ad  haec  4,  §  Altare ;  Panormi- 
tanus  ibid.  aliique  per  Altare  intelligunt 
ipsam  Allaris  Tabulam,  quae  connexa  est 
cum  sua  structura  inferiori;  per  motum 
vero  intelligunt  advenientem  disiunctionem 
eiusdem  Tabulae  vel  etiam  Lapidis  conse- 
crati  ab  ipsa  inferiori  structura;  adeo  ut  sen- 
sus  illius  Textus:  «  Si  Altare  motum  fue- 
rit  etc.  »  sit  iste:  «  Si  ipsa  Tabula  aut  La- 
pis  consecratus  Altaris  disiunctus  seu  dis- 
iuncta  fuerit  a  sua  inferiori  structura  », 
Altare  debet  denuo  consecrari.  Quod  si  Ta- 
buia,  quam  mensam  dicimus,  lapideo  sta- 
bilique  Altari  superposita,  licet  tantae  di- 
mensionis  sit  ut  subiectam  structuram  su- 
peret  vel  saltem  aequet,  numquam  tamen 
coniuncta  et  unita  fuisset  cum  inferiori  sti- 
pite  et  per  sacram  unclionem  quodaramodo 
in  angulis  colligata,  per  amotionem  et  trans- 
lalionera  de  loco  ad  locura  haud  amitteret 
Gonsecrationem,  quia  hoc  in  casu,  non  aliam 
rationera  haberet,  nisi  Altaris  portatilis,  quod 
execratur  dumtaxai,  vel  per  enormem  fra- 
cturam,  vel  per  violationem  sepulcri  Reli- 
quiarum.  Quoniam  igitur  in  proposila  facti 
specie  res  sit  de  Altari  fixo  et  stabili,  ac 
superpositus  Lapis  Arae  maximae  amotus 
fuerit  ab  inferiori  stipite  ,  cui  per  Sacram 
unctionem  coniunctus  fuerat,  plane  conse- 
quitur  per  huiusmodi  amotionem  execra- 
tum  Altare  fuisse ,  novaque  indigere  Gon- 
secratione,  quemadmodum  S.  Rit.  Gongre- 
gatio  declaravit. 

ADNOTATIO 

SUPER 

2G00.   DEGRETO  GENERALl.   (4563) 

Huic  generali  Decreto  occasionem  dedit 
Dubiura  excitatum  a  pio  quodam  Sacerdote, 
et  Sac.  Rit.  Gongregationi  ad  definiendum 
propositum,  quod  sequenlis  lenoris  est  : 
«  Gum  variis  ab  hinc  annis  in  permultis  Ec- 
clesiis  tum-Romae,  tum  aliarum  Givitatum 
et  Dilionura,  consueludo  inducta  sit  in  cho- 
ralibus  induraentis,  nempe  in  Superpelliceis 
et  Rochettis,  nec  non  in  Sacris  Suppeilecti- 
libus  lam  pro   Sacerdolibus  celebrantibus, 


193  — 


quam  pro  usu  Altaiium,  in  Tobaleis  vide- 
licet,  Amictis,  Albis,  Purificatoriis  ac  etiara 
iii  Gorporalibus  eorumque  Pallis,  utendi 
lela  ex  gossipio  (vulgo  Mussolo  o  Dobletto) 
loco  lini  contexta:  quaeritur:  Utrum  con- 
suetudo  ista  sit  toleranda?  »  Etenim  hac 
super  re  variae  sunt  Scriptorum  cum  Theo- 
logorum,  tum  de  Sacris  Ritibus  pertractan- 
lium,  sententiae.  Aliqui  putanl  id  licere, 
alii  vero  nefas  esse  volunt  adhibere  pro 
bisce  Supellectilibus  et  Indumentis  aliam 
telam,  quae  specie  dilTerat  a  lino  vel  can- 
nabe,  licet  candore,  mundilie,  textura  dis- 
similis  non  videaiur.  Verumtamen  nec  in 
unum  simul  conveniunt  illi,  qui  secundam 
hanc  tenent  sententiam.  Quippe  eorum  qui- 
dam  nullum  ponunt  discrimen  inter  Supel- 
lectilia  et  Supellectilia;  sed  volunt  telam 
ex  gossipio  adhiberi  posse  etiam  in  iis,  quae 
immediate  Sacrificio  inserviunt,  veluti  sunt 
corporalia  ex  conlactu  Gorporis  Ghristi  sa- 
cra,  Pallae  ad  tegendum  ,  Purificatoria  ad 
abstergendum  Galicem  et  Sacerdotis  digi- 
tos  destinata  :  alii  vero  admitlunt  ex  gos- 
sipio  confici  posse  Sacerdotalia  Indumenla, 
Amictus  videlicet  et  Albas,  Tobaleas  insu- 
per,  quibus  Altare  operiendum  est  :  non 
item  tamen  Gorporalia,  Pallas,  Purificatoria, 
quae  cum  propius  Sacris  Mysteriis  inser- 
viant,  non  ex  alia  materia,  quam  ex  lino 
vel  cannabe  confecta  adhibenda  esse  in  Sa- 
crificio  existimant.  Sacra  aulem  Gongrega- 
tlo,  ut  quaestiones  abrumperet,  ac  dubia 
removeret,  quae  ex  diversis  Scriplorum  opi- 
nionibus  oriuntur,  rationibus  hinc  inde  al- 
latis  mature  discussis,  ab  antiquo  probalo- 
que  more  Ecclesiae,  adhibendi  scilicel  pro 
omnibus  praefatis  indumentis  et  Supelle- 
clilibus  telam  contextam  ex  lino  vel  can- 
nabe,  recedendum  non  esse,  eumdemque 
ad  omnimodam  observantiam  revocandum 
decrevit:  proindeque  inductam  in  aliquibus 
Ecclesiis  consuetudinem  conficiendi  Indu- 
menta  et  Supelleclilia  pro  Sacris  celebran- 
dis  Mysteriis  ex  alia  materia  a  lino  vel 
cannabe  diversa  reprobavit,  et  tamquam 
abusum  ac  corruplelam  iure  merito  elimi- 
nandam  edixit.  De  Superpelliceis  et  Ro- 
chettis  nihil  pro  nunc  decernendum  duxit, 
quia  huiusmodi  vesles  neque  pertinent  ad 
immedialum  Sacrificii  et  Allaris  usum,  ne- 
que  Supellectilibus  Sacerdotalibus  ad  sacri- 
ficandum  stricte  necessariis  adnumerantur, 
sed  haberi  possunt  potius,  ut  Ghoralia  In- 
dumenta. 

Decretum  autem  huiusmodi,  cum  gene- 
rale  sit,  et  a  Supremo  Pastore  adprobalum 


confirmalumque,  praeceptivam  obligationem 
importat;  ideo  Sanclitas  Sua  districte  iubel, 
ut  Locorum  Ordinarii  eiusdem  observanliae 
sedulo  incumbant,  ne  ullus  sil,  qui  latam 
legem  sub  quolibel  praetextu  vel  litulo 
audeat  eludere. 

ADNOTATIONES  SUPER  DEORETO 


2602. 


MAZARIEN. 


(4560) 


Ad  DuBiUM  I.  Cum  OfTicia  concessa  ab 
Apostolica  Sede  Glero  Givitatis  et  Dioecesis 
Mazarien.  pro  diebus  sacris  B.  Mariae  Vir- 
gini  nuncupatae  de  lubino  et  S.  Gonrado 
Gonfessori  nequirent  obtinere  assignatam 
sedem  in  Ecclesia  Golleglata  Gaslriveterani 
eiusdem  Dioecesis,  ob  occursum  Dedicatio- 
nis  huiusque  diei  Octavae;  erant  necessario 
transferenda  ad  alias  dies  tamquam  ad  se- 
des  proprias,  in  perpetuum  retinendas,  et 
nunquam  in  posterum  immutandas.  Factum 
id  revera  fuit  a  Ghori  Paaefecto.  Aegre  hoc 
tulit  illius  Ecclesiae  caeremoniarum  Magi- 
ster ;  quamobrem  rem  delulil  ad  Sacr.  Rit. 
Gongregationem,  quaesivitque:  Num  ad  Epi- 
scopum  pertineret  quod  Ghori  Praefectus 
perperam  sibi  usurpaverat.  Verum  non  hoc 
erat  postulandum,  immo  potius:  Num  recte, 
servataque  Rubricarum  forma  el  S.  R.  G. 
Decrelorum  dispositione,  facta  fuerit  dierum 
assignatio.  Etenim  vel  Episcopus,  vel  Ghori 
Praefectus^  vel  caeremoniis  Praepositus,  vel 
Galendarii  Director,  vel  alter  quilibet  ille 
sil,  cui  de  iure  id  competat ;  certum  ta- 
men  est,  quod  nova  Festa,  quae  propriam 
sedem  impeditam,  et  ab  altero  iam  occu- 
patam  inveniunt,  transferenda  in  perpetuum 
sunt  ad  proximiores  dies,  qui  primi  occur- 
runt  vacui  ;  neque  fas  est  alios  pro  arbi- 
trio  et  commoditate  seligere.  De  iure  an- 
tiquo  in  casu  huiusmodi  impedimenti  Sacra 
Rit.  Gongregatio  novam  assignationem  sibi 
reservaverat.  Et  merito  quidem  ;  ne  quis- 
piam  sibi  datum  crederet  ad  placitum  Ru- 
bricas  interpretari.  Sed  postea  certa  data 
fuit  regula  ubique  servanda,  quin  opus  fo- 
ret  ad  eamdem  pro  assignatione  confugere. 
Plura  sunt  Decreta,  quae  hoc  evincunt. 
Unum  afferre  sufficiat.  Gum  satis  clara  non 
viderentur,  nec  omnia  simul  convenire 
S.  Gongregationis  Responsa,  postulatum  fuit 
in  Wilnen.,  quomodo  ea  essent  intelligen- 
da?  Et  sub  die  21  Aprilis  1741  declara- 
tum  lego  :  «  Serventur  posteriora  et  ultima 
S,  R.  C.  Decreta:  per  quae  assignatio  alte- 
rius  diei  Officio  in  perpetuum  impedito 
fieri  potest,  S.    Gongregatione  inconsuUa, 


—  194 


prout  ex  Decretis  2  lulii  1712  et  20  No- 
vembris  1717  ».  Quoniam  vero,  licet  prae- 
falum  Decretum  assignationem  perpetuam 
demandet,  clare  tamen  non  designat  pri- 
mam  diem  non  impedilam  ;  alia  non  de- 
sunl,  quae  elucidant  id,  quod  in  illo  omis- 
sum  fuerat.  Ita  in  Brugen.  23  lunii  1736, 
in  Tergestina  die  22  lulii  1742,  praecipue 
vero  in  Frisingen.  22  Augusti  1744,  et  in 
una  Ordinis  Discalcealorum  Sanctissimae  Tri- 
nitatis  Poloniae  14  Maii  1755.  Verumtamen, 
etsi  certa  sit  regula  reponendi  Festum  per- 
petuo  translatum  in  primam  diem  non  im- 
peditam,  ita  ut  nemini  liceat  ab  ea  decli- 
nare  ;  nihilominus  eadem  S.  Gongr.  iubet, 
ne  id  privata  auciorilate  fiat,  sed  omnino 
vult,  ut  Ordinarius  cognoscat  causas  et  or- 
dinem  translalionis.  Ita  in  Hispalen.  26  No- 
vembris  1735.  «  Sanctis  qui  perpetuo  sunt 
iransferendi,  sit  assignanda  dies  fixa  ,  et 
commisit  eidem  Archiepiscopo,  ut  pro  unica 
vice  deveniat  ad  hanc  designationem  die- 
rum  ».  Et  longe  clarius  in  laudata  Frisingen., 
ubi  legitur:  «  Prima  dies  proxime  non  im- 
pedita  assignanda  est  cuilibet  Feslo  a  suo 
die  ob  perpetuum  impedimentum  translato, 
ut  dies  propria  et  fixa  Fesli  translati  ; 
iustificatis  tamen  apud  Reverendissimum 
Episcopum  loci  Ordinarium  translatorum 
numero  et  causis,  dierumque  assignatorum 
ordine  et  qualitate  ».  In  casu  autem  pro- 
posito,  nec  Episcopo,  nec  Directori  Galen- 
darii,  nec  alteri  cuilibet  fas  erat  in  assi- 
gnatione  dierum  praeterire  proximiores  non 
impeditos,  et  Festa,  quae  locum  habere  ne- 
quibant  in  propria  sede  longius  amandare. 
Quamobrem  proposito  Dubio  in  abstracto 
respondendum  fuisset :  «  Negative  ad  pri- 
mam  partera,  affirmative  ad  secundam  ». 
Sed  in  concreto  casu  recle  sapienterque 
Sacra  Gongregatio,  a  Dubio  declinans,  satius 
duxit  regulam  dare  omnino  servandam ; 
videlicet :  «  Dies  assignanda  erat  iuxta  Ru- 
bricas  et  Decreta,  ut  in  secundo  ».  Atque 
hoc  pacto  unica  responsione  utrique  Dubio 
satisfecil.  Neque  novum  est,  ut  S.  Gongr. 
Dubiis  non  directe  respondeat,  sed  maioris 
claritatis  'ergo  generalem  det  regulam.  Pos- 
sem  hoc  pluribus  comprobare  exemplis ; 
unum  sufficial  in  casu  omnino  simili.  Pro- 
posito  namque  Dubio  a  Provinciali  S.  loa- 
chim  in  Regno  Poloniae  Ordinis  Discalcea- 
lorum  SSmae  Trinitatis :  «  Quis  debeat  diem 
assignare  laraquam  propriam  Festis  illis, 
quae  perpeluo  impedila  manent  ratione  al- 
terius  Festi  occurrentis?  »  Sacra  Gongrega- 
gatio  nullam   rationem   habuit  personae,  a 


qua  facienda  esset  assignatio  :  sed  satius 
duxit  regulam  dare,  quae  tenenda  foreit 
videlicet :  «  Quando  plura  Officia  de  prae 
cepto  eadem  die  in  aliquibus  locis  ita  fixe 
occurrunt,  ut  translatio  alicuius,  seu  ali- 
quorum  sit  perpetua,  tunc  prima  dies  pro- 
xima  non  impedila  assignata  censetur  in 
perpeluum  pro  die  propria  Festi  respective 
translali  ».  Gum  enim  assignatio  facienda 
sit  iuxla  dispositionem  iuris,  et  non  alias, 
otiosum  erat  quaerere  a  quo  facienda  esset. 

Ad  DuBiuM  III.  Gonsuetudo,  de  qua  in 
Dubio,  ut  talis  nec  haberi,  nec  nomine  te- 
nus  appellari  potest.  Quod  ex  errore  vel 
ex  ignorantia  factum  est ,  corrigi  omnino 
debei  ac  tolli,  neque  ullo  tempore  potest 
praescriptionem  inducere,  praesertim  si 
recens  est,  et  cum  lata  lege  pugnet.  Id 
revera  accidil  in  allala  facti  specie,  ut  su- 
pra  notalum  est.  Quamquam  nec  admittenda 
foret,  nullamque  vim  obtineret,  dato  eliam 
quod  non  recens  esset,  sed  antiqua;  cum 
nec  laudabilis,  nec  rationabilis  sil,  quales 
esse  illas  oportet,  quae  servari  posse  iura 
concedunt. 

Ad  DuBiUM  IV.  Nescio  num  ignoranliae 
crassae  et  supinae,  an  potius,  quod  est 
longe  deterius,  laedio  tenuissimi  laboris, 
propriaeque  commodilati  indulgendi  desi- 
derio  tribuendum  sit,  quod  aliquis  adinve- 
nialur,  qui  secum  reputet  non  esse  genu- 
tlectendum  in  Officio  Vigiliae,  ea  quia  Apo- 
stolica  aucloritate  populus  solulus  est  a  lege 
abstinentiae  et  ieiunii.  Glara  enim  est  li- 
tera  Brevis,  qua  absolule  praecipitur  nihil 
innovandum  esse  per  Apostolicum  Indultum 
quoad  Missam,  Officium  et  alias  Ecclesia- 
sticas  Functiones.  Itaque,  si  abrogata  lege 
abstinentiae  et  ieiunii ,  Officium  tamen  de 
Vigilia  (nisi  aliud  occurrat  novem  lectio- 
num)  est  recitandum,  si  in  Ghoro  cele- 
branda  Missa  est  de  eadem  Vigilia,  etiamsi 
altera  conventualis  celebrata  fueril  de  Festo 
occurrente,  quisque  videt,  planeque  intel- 
ligit  praeservatam  esse  dispositionem  Ru- 
bricarum,  quae  ritum  praescribunt  cum 
siandi,  tum  genuflectendi,  inOfficioet  Missa 
de  Vigilia. 

Ad  DuBiuM  V.  Duae  sunt  quaestiones, 
quae  sub  hoc  Dubio  enodandae  proponun- 
tur.  Prima  versalur  circa  modum,  quo  con- 
cludi  debel  Oralio  in  Festo  Exaltationis 
S.  Grucis.  Secunda,  de  quo  fieri  debeat 
prima  commemorolio,  si  duo  simul  concur- 
rant  Octavae,  scilicet  B.  Mariae  Virginis  de 
Paradiso  et  omnium  Sanctorum. 

De  prima  dicam.  Varii  sunt  modi,  quibus 


—  195 


concludi  debent  Orationes;  neque  a  prae- 
scripto  Rubricarum,  quae  dant  regulam,  est 
declinandum.  Nulla  esl  conclusio,  etsi  bre- 
vis,  quae  D.  N.  I.  C,  cuius  passione  el  me- 
ritis  redempti  sumus,  nomine  non  absol- 
vatur;  sed  non  aequalis  semper  est  modus; 
cum  iuxta  diversas  relationes  dici  debeat 
vel  Qui  vivis  el  regnas,  vel  Qui  vivit  et 
regnat,  vel  Per  eumdem  Dominum  etc.  Ni- 
hilominus  aliquae  Orationes  occurrunt,  in 
([uarum  conclusione  quaeri  polest,  num 
unus  polius,  quam  alier  modus  sit  adhi- 
bendus.  Ad  harum  classem  illa  referri  posse 
videtur,  quam  legimus  in  Officio  et  Missa 
Exaltationis  S.  Grucis.  In  fere  omnibus  Mis- 
salibus  et  Breviariis  conclusio  est:  Per  eum- 
dem  Dominum.  nostruni,  etc.  Aliqui  sunt 
tamen,  qui  putant  simpliciter  esse  legen- 
dum:  Per  Dominum  nostrum  lesum  Chri- 
stum  etc:  eo  quia  nec  in  prima,  nec  in 
secunda  parte  Orationis  lesu  nomen  occur- 
ril;  innixi  rubricae  XVI  de  Oratione  num.  4, 
ubi  legitur:  «  Si  Oratio  dirigatur  ad  Filium, 
concludilur :  Qui  vivis  et  regnas :  Si  in 
principio  Orationis  fiat  mentio  Filii,  dica- 
lur:  Per  eumdem:  Si  in  fine  Oralionis,  di- 
catur :  Qui  tecum,  vivit  et  regnat  ».  Et  re 
quidem  vera  generalis  liaec  regula  est,  sed 
non  ila  accipienda,  ut  ad  effectum  variandi 
conclusionem  necesse  omnino  sit,  ut  expli- 
(Mte  lesus  in  prima  vel  in  secunda  Orationis 
parte  nominetur  ;  satis  est,  quod  memore- 
lur  myslerium  ad  Filium  hominem  factum 
pertinens  ,  cuius  nomen  subintelligitur. 
Oratio,  de  qua  disputatur,  est  de  Grucis 
mysterio  et  redemptione  per  Grucem  ope- 
rata.  Redemptio  autem  necessario  personae 
Filii  Reparatoris  referenda  est,  non  alteri. 
De  Filio  igitur  tam  in  Orationis  exordio  , 
quam  eius  in  fine  per  verba :  Cuius  my- 
sterium,  eius  rede7njjtionis  mentio  fit.  Ideo 
couclusio  esse  debet  :  Per  eumdem  etc.  Im- 
ploramus  enim  a  Patre,  ut  per  mysterium 
Grucis  praemium,  quod  per  ipsam  Grucem 
a  persona  Filii  nobis  comparatum  est,  as- 
sequi  in  caelesti  palria  mereamur.  Atque 
en  ratio,  ob  quam  nedum  in  recentibus, 
verum  etiam  in  antiquis  Missalibus  et  Bre- 
viariis  legitur  conclusio  Per  eumdem,  quae 
proinde  sine  ulla  innovatione  retinenda 
est. 

His  accedit,  quod  S.  Gongregatio  in  si- 
milibus  quaestionibus  recedere  nunquam 
voluit  ab  iis,  quae  probavit  ac  sacravit  an- 
tiquitas.  Gum  novum  Missale  cudendum 
essel  typis  de  Propaganda  Fide,  plures 
quaestiones  enodandae  S.  R.  Gongregationi 


propositae  fuerunt,  quas  inter  8:  «  Utrum 
in  Missali  corrigenda  sint  quae  diversa  in- 
veniuntur  a  Sacris  Bibliis  in  pnncipio  Epi- 
slolarum,  et  in  titulis  assignatis?  »  et  22 : 
«  An  in  benediclione  incensi  ad  [Offerto- 
rium,  ubidicitur:  Per  intercessionem  B.Mi- 
chaelis  Archangeli  stantis  a  dexteris  Alta- 
ris  incensi,  pro  Michaele  reponendum  sit 
nomen  Gabrielis,  qui  apparuit  Zachariae 
stans  a  dexteris  Altaris  incensif  »  Eadem 
S,  G.  sub  die  25  Septembris  1706  ad  utram- 
que  respondit:  «  Nihil  innovandum  ».  Ex- 
orta  controversia  circa  Comniunicantes  pro- 
prium  dicendum  in  Festo  Pentecostes,  quia 
in  quibusdam  Missalibus  legitur:  Jgneis  lin- 
guis  :  in  aliis  quampluribus  legitur  :  Innu- 
meris  linguis ;  et  cum  ex  hac  leclione  varia 
haud  modica  exorta  sit  controversia,  ad 
eam  dirimendam  petitur  a  S.  R.  G.,  qua- 
tenus  declarare  dignelur  quaenam  ex  di- 
ctis  duabus  lectionibus  amplecti  debeat? 
S.  G.  sub  die  13  Martii  1804,  praescin- 
dendo  a  maiori  minorive  proprietate  ver- 
borum,  decidendi  rationem  petiit  ex  con- 
formitate  lectionis  cum  antiquis  Missalibus, 
ideoque  respondit :  «  Lectionem  Innume- 
ris  linguis  esse  conformem  Missali  ab  Ur- 
bano  VIII  recognito  ».  Quo  sane  responso 
S.  G.  satis  superque  ostendit  nihil  esse  in 
Missali  innovandum  post  ullimara  correctio- 
nem  et  reformationem  peractam  sub  Ur- 
bano  VIII.  Gum  igilur  conclusio  Orationis 
in  Festo  Exaltationis  S.  Grucis  non  alia  sit 
iu  antiquis  ac  recentibus  Missalibus,  quam 
Per  eumdem  etc;  haec  est  retinenda.  Prae- 
stat  et  aliud  afferre  responsum,  quo  idi- 
psum  magis  comprobatur.  Dubitatum  fuit 
utrum  Oratio  pro  Rege  concludenda  esset: 
Per  Dominum  nostrum  etc,  aut :  Qui  vivis 
et  regnas  etc,  quia  eadem  videtur  dirigi 
ad  Filium,  quia  specialiter  dicitur :  Via, 
veritas  et  vita.  Et  S.  G.  sub  die  3  Mar- 
tii  1761  respondit :  «  Gonclusio  Orationis 
pro  Rege  debet  esse  :  Per  Dominum  no- 
strum  etc.  »  :  neque  ita  decrevit,  eo  quia 
aeque  Patri  ac  Filio  proprie  conveniunt 
verba  illa  Via,  veritas  et  vita:  verum  , 
quia:  «  Ita  habent  autographa  MissalisS.  Pii  V, 
Glementis  VIII  et  Urbani  ilidem  VIII  ». 

Succedit  Dubii  pars  altera,  quae  est  de 
concursu  duarum  Octavarum,  videlicet  B. 
M.  V.  de  Paradiso  nuncupatae,  el  omnium 
Sanclorum:  Guinam  ex  istis  praelatio  de- 
betur?  quaenam  in  diebus  infra  Octavam 
non  impeditis  Officium  obtinebit?  quaenam 
simplicem  commemorationem?  Decidendi 
ratio,  vel  a  dignitate  simul  et  ritu  petenda 


196 


est,  vel  a  ritu  dumtaxat.  Si  duae  Octavae 
concurrant  aequalis  ritus,  cum  in  diebus 
infra  Octavam  non  impeditis  de  utraque 
(ieri  nequeat  OfBcium,  in  praelatione  maior 
dignitas  attendi  debet.  Quatenus  vero  di- 
versus  sit  ritus,  et  Octava  dignioris  sit  se- 
cundae  classiS;  altera  de  minus  digno  sit 
primae  class.,  non  amplius  dignitas ,  sed 
sola  qualitas  ritus  regulam  dat  praelationi. 
lla  decretum  lego  a  S.  C.  Quaesitum  fuil 
in  Curien.  19  lunii  1700,  de  quo  fieri  de- 
beret  Oflicium  de  die  infra  Octavam,  con- 
currenle  illa  Patroni  principalis,  cuius  Fe- 
stum  gaudebat  ritu  primae  classis,  et  altera 
B.  M.  V.  secundae  classis?  Et  S.  G.  respon- 
dit:  «  Recitandum  OfTicium  de  Palrono  prin- 
cipali  cum  commemoralione  octavae  B. 
M.  V. ;  et  in  una  Ordinis  Barnabitarum,  in 
simili  concursu  Octavae  Palroni  loci  cum 
Octava  Gonceptionis  B.  M.  V.  sub  die  13  Se- 
plembris  1710  S.  G.  sancivit:  «  Fiat  Offi- 
cium  de  Octava  S.  Patroni  loci,  cum  com- 
memoratione  Octavae  Gonceplionis  ».  Quo- 
niam  autem  in  Dubio  reticebatur  ritus,  quo 
gaudel  Festum  B.  M.  V.  de  Paradiso ;  ideo 
S.  G.  non  absolute  respondit,  sed  distinxit 
casum  a  casu,  ei  decernendo  praelationem 
ob  dignitatem  in  aequalitate  ritus,  iuxta 
Rubricas  et  Tabellam  de  occurrentia ;  secus 
vero  in  ritus  disparitate,  quum  praeferen- 
dum  sit  etiam  in  diebus  infra  Octavam  Fe- 
stum  illud,  quod  potioris  est  ritus,  iuxta 
decreta  in  similibus  edita. 


ADNOTATIO  SUPER  DECRETO 


2603. 


BAREN. 


(4567) 


Pia  legata  cum  onere  aliquid  agendi, 
quod  vel  adversatur,  vel  minus  convenit 
praescriptis  ab  Ecclesiae  ritibus,  aut  acce- 
ptanda  non  sunt,  aut,  si  acceptentur,  pro 
eorundem  tamen  comraulatione  et  refor- 
matione  Summo  Pontifici  supplicandura  ; 
aut  appositae  conditiones  perinde  habendae 
ac  non  fuissent,  et  adiraplendae  in  iis  tan- 
tum  partibus,  quibus  sacrae  leges  non  ob- 
stant.  Haec  est  Sacrae  huius  Gongregationis 
constans  disciplina.  Delata  ad  eam  quae- 
stione :  An  servanda  esset  pia  quaedam  dis- 
positio  celebrandi  in  Ecclesia  Sanctae  Ma- 
riae  supra  Minervam  quolibet  die  Dominico 
ad  aliquod  Altare  Missam  de  Resurrectione 
Domini:  eadem  S.  G.  sub  die  23  Marlii  1630 
respondit :  «  Agendum  cura  SSmo  pro  com- 
mutatione  voluntatis  ».  Ita  etiam  cum  quod- 


dam  Legatum  relictum  fuisset  Ecclesiae 
Sanclae  Agathae  in  regione  Transtyberim 
Urbis,  cura  onere  celebrandi  Missam  de 
S.  Rocho  die  16  Augusti,  dubitalum  fuit  : 
Num  id  liceret,  tum  quia  ea  dies  impedita 
erat  Officio  Sancti  Hyacinthi,  tum  quia  Missa 
Sancli  Rochi  celebrari  nequit  nisi  in  Ec- 
clesiis  sub  eius  nomine  Deo  dicatis?  Et 
S.  R.  G.  sub  die  18  lulii  1671  respondit : 
«  Ad  SSmum  »,  qui  declaravit :  «  Satisfa- 
ciendum  voluntati  legantis  cum  Missa  San- 
cti  Hyacinihi  ».  Elenim  conditiones  appo- 
sitae  in  huiusmodi  piis  Legatis  irritanlur, 
sed  non  irritant,  veluli  eadem  Sacra  Gon- 
gregatio  pariter  declaravit.  Nam,  cum  ex- 
posilum  fuisset  contingere  nonnunquam 
pia  Legata  relinqui  cum  onere  celebrandi 
Officia  alicuius  Sancti  sub  alliori  ritu,  quam 
qui  a  Sede  Aposlolica  est  illi  praescriptus ; 
quaesitum  fuit:  «  Quid  his  in  casibus  sta- 
tuendum  sit?  »  El  S.  R.  G.  dedit  Regulani, 
respondens:  «  Secundum  ea,  quae  propo- 
nuntur,  conditionem  huiusmodi  vitiari,  ei 
non  viliare.  Sed  in  praedictis  casibus  indul- 
gendum  sit,  ut  Officia  huiusmodi  quoad 
pompam  extrinsecam,  non  autem  quoad 
Ritum  Ecclesiasticum,  solemnius  celebren- 
tur  ».  Non  enim  in  laicorum  potestate  est 
hoc  modo  indirecle  in  Ritus  Ecclesiae  legem 
dicere;  nec  expedit  Ecclesiae  per  has  ap- 
positas  condiliones  Legaiorura  huiusraodi 
effectu  privari.  Nec  aliter  respondit  in  una 
NuUius  DioecesisProvinciaeTreviren.  6  Apri- 
lis  1646. 

Legatum  autem,  de  quo  in  praesenti 
Decreto  Sacrae  Liturgiae  minime  convenie- 
bat,  nec  lamen  absoluta  dispensatio  erat 
indulgenda  ;  verum  commutanda  dispositio 
erat,  reformanda  et  ad  eum  aptanda  mo- 
dum,  qui  a  licito  Rilu  non  dissentiret.  Ita 
revera  factum  est,  siraulque  provisum  dis- 
positioni  Fundatoris,  et  Ritus  Ecclesiastici 
congruenliae.  Neque  aliter  responderal  S. 
R.  G.  in  casu  simili.  In  Gonversanen.  age- 
batur  de  Legato  cum  apposita  conditione 
celebrandi  singulis  diebus  Veneris  (Missam) 
de  Passione,  et  cum  onere,  terminata  Missa, 
posl  Evangelium  In  principio  erat  Ver- 
bum  elc.  recitandi  ipsam  Passionem  secun- 
dum  loannem.  Et  S.  R.  G.  sub  die  31  Au- 
gusti  1669  animadverlens  dispositionem 
esse  contra  Ritus  Ecclesiaslicos,  rem  com- 
posuit,  commutando  modum  ;  videlicet  : 
«  Recitandam  esse  (Passionem  Domini)  post 
finem  Missae,  exutis  vestibus  Sacerdolali- 
bus,  el  cum  sola  cotta  in  Altari,  vel  in 
Sacristia  ». 


—  197 


ADNOTATIO  SUPER  DECRETO 

2604.  BOVEN. 

Elsi  iure  cautum  sit,  ut  Horae  canonicae 
statis  horis  in  Cathedralibus  el  Gollegiatis 
Ecclesiis  persolvantur :  nihilominus  non- 
nullae  quandoque  concurrunt  circumstan- 
liae,  quae  plane  suadent  aliquid  remitten- 
dum,  aliquid  esse  indulgendum.  Id  accidit 
iu  casu  proposilo,  quum  Cathedralis  Eccle- 
sia  in  montanis  sita  sit,  aedes  Canonicorum 
aUorumque  inservienlium  longe  dislent,  dif- 
ficilis  sil  accessus  hyemali  tempore  ob  ae- 
ris  inclementiam  et  viarum  difficultatem. 
Hisce  incommodis  occurrere  volens  Sacra- 
lissimus  Princeps  ita  legis  rigorem  tempe- 
ravit;,  ut  Ecclesia  debito  non  fraudarelur 
servitio;  el  personarum  incolumitati  provi- 
sum  foret. 

ADNOTATIO   SUPER   CONSTITUTIONE 
Pll  PP.  VII. 

2605.  DE  INVENTO  GORPORE     (4569) 

S.  FRANGISCI 

Erit  forte  nonnemo,  qui  discere  cupiat, 
quo  tempore;,  qua  occasione,  quorum  stu- 
diis,  quibus  mediis  et  quomodo  post  sex 
fere  saeculorum  fugam  inventum  tandem 
sit  Gorpus  Sancli  Francisci  Parenlis  et  Fun- 
datoris  universi  Ordinis  Fratrum  Minorum  ; 
ac  praeterea ,  quibusnam  evincalur  argu- 
mentis  Sacras  illas  exuvias  revera  esse 
Sancti  huius  Patriarchae,  et  non  potius  al- 
terius  ignoti  nominis  Gaelicolae  reconditi 
in  subterranea  cella,  cui  immiffet  Ara  ma- 
xima  Assisiensis  Basilicae;  distinctae  titulo 
et  nomine  Sancli  Francisci,  in  cuius  hono- 
rem,  et  ad  sacrum  eius  Gorpus  honorifice 
deponendum  asservandumque  ,  a  funda- 
mentis  excilata  fuit.  Mei  instituti  ratio  non 
patitur,  ut  huiusmodi  satisfaciam  quaesitis. 
Longum  quippe  onus  aggrederer,  quod 
certe  componi  nequiret  cum  brevibus  hisce 
adnotationibus,  si  vellem  dumlaxat  in  com- 
pendium  redigere  id,  quod  in  rem  hanc 
dilucide,  solidO;  invicte  praestitum  est  a 
clarissimis  viris  Advocato  Francisco  Guada- 
gni  et  Advocato  Garolo  Fea.  A  primo  cum 
in  erudilissima,  et  eleganti  Dissertatione  : 
De  inieuto  Corpore  Divi  Francisci  Ordinis 
Minorum  Parentis,  lum  in  altera  parte, 
iu  qua  praestantissimus  Auctor  totus  fuit 
in  refutandis  obiectis,  ne  quid  superesset 
in  re  tam  gravi  aut  arabiguum,  aut  non 
satis  explanatum.  Ab  allero  in  egregio,  eru- 
dito  numerisque    omnibus  absoluto   opere 


typis  R,  C.  A.  nuper  evulgalo,  cui  titulus: 
Descrizione  ragionala  della  Sacrosanta  Pa- 
triarcale  Basiiica  e  Cappella  Papale  di 
S.  Francesco  di  Assisi,  nella  quale  recen- 
temente  si  e  ritrovato  il  Sepolcro  ed  il 
Corpo  di  si  gran  Sanlo.  Spartam  hanc  uter- 
que  ita  illuslravit,  ut  ne  quid  insuper  quae- 
rendum  optandumque  videatur. 


ADNOTATIO  SUPER  DECRETO 


260G. 


MELITEN. 


(4571) 


Controversiae  de  praecedentia  in  Pro- 
cessionibus  aliisque  ecclesiasticis  functio- 
nibus,  quae  frequenter  excitabanlur  cum 
inter  Fratres  Ordinum  Mendicantium,  tum 
inter  varias  Confraternitates  laicales,  per 
Gonstilutionem  Gregorii  XIII  Exposcit  Pa- 
storalis  OJficii,  dat.  25  lulii  1583  compo- 
sitae  fuerunt :  et,  ne  in  posierum  glisce- 
rent,  per  eamdem  Gonstitutionem  cerla  ser- 
vanda  metho.dus  praescripta  fuit,  ut  quae, 
ex  diversis  Sodalitatibus  simul  concurren- 
tibus,  anliquior  esset  et  habilum,  quem  Sac- 
cum  dicunt,  prius  assumpsisset,  caeteris  an- 
teiret.  En  Constitutionis  verba:  «  Apostolica 
«  auctoritate  decernimus,  quod  quicumque 
«  ex  dictis  Fratribus  Mendicantibus  inter  se 
«  de  praecedentia  huiusmodi  conlendenti- 
«  bus,  aut  confralribus  Gonfraternilatum 
«  praedictarum,  inter  quos  lites  et  causae 
«  praemissorum  occasione  ortae  iam  sint, 
«  seu  oriri  contigerit  in  futurum,  qui  in 
«  quasi  possessione  praecedentiae  ac  iuris 
«  praecedendi  sunt,  ii  (quibuscumque  r6- 
«  clamationibus,  protestationibus,  appella- 
«  lionibus  et  aliis  subterfugiis  prorsus  re- 
«  motis,  et  cessantibus,  et  expeditis)  in 
«  processionibus  tam  publicis,  quam  priva- 
«  tis  praecedere  debeant.  Quando  vero  non 
«  probetur,  aut  non  constet  de  quasi  pos- 
«  sessione  praecedentiae  huiusmodi,  inter 
«  Fratres  quidem  Mendicantes,  ii,  qui  an- 
«  tiquiores  in  loco  controversiae,  inter  cou- 
«  fratres  vero  inter  se  litigantes,  ii,  qui 
«  prius  saccis  usi  sunt,  in  processionibus 
«  tam  publicis,  quam  privatis  praecedere 
«  debeant  etc,  »  Sacra  autem  Rit,  Gongre- 
gatio  in  quaestionibus  hac  super  re  ad  eam 
delatis  constans  fuit  in  tuenda  regula,  quam 
Gregorius  XIII  praescripsit,  ut  ex  innume- 
ris  Decretis,  quae  videri  possunt  in  nostra 
hac  Gollectione.  Haec  regula  est,  quae  ta- 
men  aliquam  palitur  limitationem  quoad 
Sodalitates  Sanctissimi  Sacramenti  ,  quae 
praecedentiam  obtinent  supra  alias  Sodali- 
tates  antiquiores;  sed  dumtaxat  in  Proces- 


-~  198  — 


sionibus  Sanclissimi  Sacramenli  ,  aliisque 
funclionibus,  quae  Venerabile  Sacramentum 
respiciunl,  veluli  declaravil  eadem  Sacra 
Gongregalio  :  quae  taraen  conditionem  ad- 
iecil,  «  dummodo  accedant  etiam  ad  alias 
Processiones,  et  in  loco  sibi  debito  ince- 
dant  ».  Ita  in  una  Lunen.  Sarzanen.  die 
18  lunii  1639,  in  una  Mediolanen.  die 
14  Novembris  1654,  in  Lauden.  4  Mar- 
tii  1662,  et,  ut  de  aliis  sileam,  in  Vercel- 
len.  die  20  Septembris  1687,  ubi  clarius: 
«  Indulgendum,  ut  Societas  SSmi  Sacra- 
menti  praecedat  in  Processionibus,  in  qui- 
bus  SSiiium  Sacramenlum  defertur  tantum, 
dummodo  eadem  accedat  ad  alias  Proces- 
siones  iuxta  ordinem  antianitatis  » ;  et  in 
Mediolanen.  die  19  lunii  1655,  in  qua  re- 
sponsum  lego  :  «  competere  praecedentiam 
Societati  SSmi  Sacramenti  supra  Confrater- 
nitatem  S.  Ambrosii  in  omnibus  Processio- 
nibus,  in  quibus  defertur  SSmum  Sacra- 
mentum  »,  Ideo  in  hac  controversia  Sacr. 
Rit.  Gongregatio  respondit:  «  Praeceden- 
tiam  deberi  Sodalitati  S.  loseph  ».  Verum 
iux-ta  praefata  Decreta  exceplionem  posuit  : 
«  praeterquam  in  Processionibus  SSmi  Sa- 
cramenti  »  :  iisdemque  Decretis  inhaerens 
declaravit  :  «  Sodalitatem  vero  SSmi  Sa- 
cramenti  leneri,  et  cogi  posse  ad  alias  Pro- 
cessiones  » :  addidit  tamen  :  «  iussu,  pru- 
dentia  et  arbitrio  Ordinarii  »  ;  quia  revera 
solius  Ordinarii  ius  est  decernere  num  in 
quibusdam  circurastantiis  conveniat,  nec  ne, 
ad  caeteras  Processiones  Gonfraternitalem 
SSmi  Sacramenti  compellere. 


ADNOTATIO  SUPER  DEGRETO 


2607. 


CALAGURITANA 
ET  CALCEATEN. 


(4572) 


Ubi  lex  clara  est,  non  relinquitur  dis- 
putandi  locus.  Atqui  in  proposita  facli  spe- 
cie  Rubrica  interprelatione  non  indiget  ;  et 
vix,  ac  ne  vix  quidem  intelligo,  quaenam 
sit  dubitandi  ralio.  Quaravis  infans  vel  adul- 
tus  Catechumenus  ,  si  in  mortis  periculo 
constitutus  sil,  a  quocumque  etiam  laico, 
et  foemina  (dummodo  is  intendat  id  velle 
facere,  quod  vult  Ecclesia,  formam  pro- 
nuntiet,  simulque  elementarem  aquam  su- 
per  illum  effundat)  baplizari  licite  et  va- 
lide  possil ;  attamen  si  Parochus  vel  Sa- 
cerdos  sit  ,  qui  domi  in  casu  necessitatis 
privatim  baptizat,  regulara  servare  debet, 
quam  ponit  Rubrica  ;  videlicet :  «  omissis, 
quae  baptismum  praecedunt,  eum  baptizet 
ler  vel  etiam  semel  infundens  aquam  super 


caput  eius  in  modum  Crucis,  dicens  :  ^go 
te  baptizo  in  nomine  Patris  etc;  si  non  ha- 
beatur  aqua  baptimalis,  et  periculum  im- 
pendat,  Sacerdos  utatur  aqua  siraplici ;  de- 
inde,  si  habeat  Chrisraa,  liniat  eura  in  ver- 
tice  dicens :  Deus  omnipotens  Pater  Domini 
Nostri  lesu  Christi  etc;  postea  det  ei  lin- 
teolura  candidura,  dicens  :  Accipe  vestem 
candidam  etc,  ac  demura  det  ei  cereani 
candelara  accensam,  dicens :  Accipe  lampa- 
dem  etc:  si  supervixerit,  suppleantur^alii 
ritus  omissi  ».  Qui  tamen  oraissi  ritus  sup- 
pleri  debent  in  Ecclesia,  postquam  infans, 
vel  adultus  convalueril. 

Itaque  si  lex  praecipit,  ut  omittantur 
omnia,  quae  Baptisraum  praecedunt,  sta- 
timque  sine  raora  infans  vel  adulius  salu- 
tari  lavacro  esl  abluendus;  quo  iure  Paro- 
chus,  ut  Dubium  fert,  ministrando  Bapti- 
sraura,  violacea  Stola  usus  esl,  pueruraque 
Oleo  catechuraenorura  linivit?  Male  ergo 
se  gessit  baptizans,  iraposita  sibi  Stola  vio- 
lacea  :  sed  raagis  fiiam  erravit  id  faciens, 
quod  Ritualis  Rnbrica  oraittendum  iubet. 
Eril  forte  quis,  qui  postulet  curnam  ad- 
hiberi  possit  sacrura  Chrisma,  si  in  prora- 
ptu  est,  non  autem  Oleum  catechumeno- 
rura?  Facilis  et  expedita  esset  responsio, 
si  dicerera,  rationem  non  esse  petendam, 
dum  lex  aliquid  expresse  iubet  aut  vetat 
verbis  non  ambiguis.  Verurataraen  ratio 
haec  nimis  est  generalis  ;  alia  igitur  quae- 
renda,  neque  raultis  est  opus,  ut  eam  inve- 
niamus.  Ita  Rubrica  disponit,  ut  etiam  in 
casu,  quo  ad  baptizandum  Parochus  vel 
Sacerdos  accedat,  nulla  interponatur  mora, 
statimque  spirituali  baptizandi  saluti  provi- 
deatur.  Gum  enin  non  liceat  privatim  ba- 
ptizare  infantem  vel  adultum  Catechurae- 
nura,  nisi  gravis  necessitas  urgeat,  et  pe- 
riculura  non  remolura,  sed  proxiraum  mor- 
tis  immineat  :  plane  consequitur  ab  ea  a- 
ctione  esse  incipiendura,  in  qua  Sacramen- 
tum  ex  Divina  institutione  consistit ;  ne,  si 
differatur,  ut  praeraittantur  preces,  exor- 
cismi  etc. ,  interim  baptizandus  decedat. 
Non  enim  qualecumque  periculum  satis 
est,  sed  illud,  quod  dilationem  admittere 
et  moram  dare  non  videatur.  Postquam 
vero  necessitati  fuerit  consultum,  quatenus 
infans  vel  adultus  luce  adhuc  fruatur,  cum 
nulla  formido  supersit ,  poterit  Sacerdos 
alias  caereraonias  perficere ,  quae  subse- 
quuntur  ;  et  quatenus  vas  Chrisraatis  secura 
habeat,  hoc  linire  verticem,  candidum  lin- 
teolum  porrigere,  accensam  candelara  tra- 
dere,    orationes    et    respectivas    formulas 


—  199  — 


pronunciare ;  quae  omnia  commode  fieri 
possunt,  quia,  dum  haec  fiunt,  si  infans 
vel  adultus  decedat,  spiiitualis  salus,  ex  ei 
iam  collalo  baptismate,  in  tuto  est;  secus 
vero  dicendum  de  caeremoniis,  quae  prae- 
cedunl  ,  quia,  dum  dicuntur  preces  et 
exorcisnii,  evenire  potest,  ut  baptizandus, 
nondum  sacro  lolus  lavacro,  moriatur.  At- 
que  ea  est  vera  ralio,  ob  quam  Rituale  omit- 
tenda  esse  iubel,  quae  praemittenda  sunt; 
permittit,  ut  fiant,  si  Sacerdos  sit  minister 
et  sacrum  Ghrisma  in  promptu  sit ,  quae 
subsequunlur. 


ADNOTATIO  SUPER  DEGRETO 


2608. 


SORANA 


(4573) 


Praeter  plurima  Decrela,  quae  legi  pos- 
sunt  in  hac  Gollectione,  et  slatuunt  Asper- 
sorium  tradendum  Episcopo  a  digniore  Ec- 
clesiae,  ad  quam  accedit:  etiamsi  a  suae 
Gathedralis  Ganonicis  sit  associatus;  praestat 
insuper  Sacr,  Romanae  Rolae  decisionem 
afferre.  Orta  controversia  inter  Rmum  Ga- 
pitulum  Sacrosanctae  Basilicae  Lateranensis, 
et  Praepositum  Gollegiumque  Sixtinum 
apud  Scalas  Sanctas  super  iure  excipiendi 
Siimmum  Pontificem  in  Scalarum  Sancta- 
rum  accessu,  eidemque  praesentandi  Asper- 
sorium;contendente  Gapilulo  id  sibi  tanlum, 
non  Praeposito  et  Gollegio  Sixlino  compe- 
lere;  daloque  Sacr.  Rotae  Auditoiio  ad  de- 
cidendum  sequenti  Dubio:  «  An,  et  a  quo 
excipiendus  Summus  Pontifex  in  accessu 
ad  Scalas  Sanctas?»:  prodiit  decisio  : 
«  Summum  Pontificem  excipiendum  esse 
a  Praeposito  et  Gollegio  Sixlino  ».  Ila  in 
Romana,  lurium  honorificorum  super  bono 
iure,  13  Martii  1763  coram  Herreros,  et  in 
Gonfirmatoria  13  Martii  1765.  Ralio  aulem 
decisionis  evidentissime  patet.  Gum  enim 
constiteril,  quod  dominium  et  iurisdictio 
qaoad  Scalas  Sanctas  ad  Praepositum  et 
Gollegium  Sixlinum  privative  spectat,  iis- 
dem  etiam  debelur  iushonorificum  :  «  Nam, 
ut  habetur  in  decisione  confirmaloria,  ex- 
cluso  Gapituli  dominio  et  iurisdictione  , 
facile  patet  ius  excipiendi  Summum  Ponti- 
ficem  soli  competere  Praeposito  et  Golle- 
gio;  vanumque  et  perabsurdum  esse  in 
aliena  Ecclesia  de  maiori  dignilate  conlen- 
dere.  In  hac  enim  materia ,  qui  dignior 
est  in  sua  Ecclesia,  is  reliquos  omnes  inibi 
vincit,  et  expellit.  Nam  quisque  domi  suae 
rex  est  et  imperator,  et  nemini  cedere 
tenetur  ». 


ADNOTATIO  SUPER  DEGRETO 

2009.     VOLATERRANA     (4574) 

Regulam  tradit  Gaeremoniale  Episcopo- 
rum  lib.  2,  cap.  33,  num.  22,  quod  in  so- 
lemnitale  SSrai  Gorporis  Ghristi,  dum  Sacra 
Eucharislia,  publica  indicta  Supplicatione, 
circumfertur,  liceal  Episcopo  in  aliqua  Ec- 
clesia,  et  super  illius  Altare  deponere  San- 
ctissimum  Sacramentum,  et  aliquantulum 
quiescere.  Id  etiam  permitlitur  ,  etsi  non 
Episcopus,  sed  Sacerdos  deferat  Sacramen- 
tum,  veluti  declaravit  Sacra  Rit.  Gongr. 
in  Albinganen.  10  lulii  1677.  Verum  idem 
Gearemoniale  duas  ponit  conditiones.  Prima 
est,  «  si  longior  fuerit  Processio  » :  nam  si 
brevi  ambitu  concluditur,  necessaria  non 
est  pausatio  ad  reficiendas  vires.  Secunda, 
quae  magis  inlerest :  «  quod  non  passim  in 
singulis  Ecclesiis,  vel  ad  singula  Altaria , 
quae  forsitan  per  vias  construcla  et  ornata 
reperiuntur,  faciendum  est ,  sed  semel  tan- 
tum,  vel  iterum,  arbitrio  Episcopi  ».  Mo- 
dum  praelerea  tenendum  praescribit :  «  et 
ibidem  anleqiiam  discedat,  thurificare  (pot- 
erit)  Sanctissimum  Sacramentum,  et  Ora- 
tionem  de  Sacramenlo  cantare  »  ;  quin  vel 
unum  addat  verbum  de  benedictione  po- 
pulo  elargienda,  priusquam  Processio  reas- 
sumatur  :  immo  ex  silentio  plane  arguitur, 
daudam  non  esse.  Id  etiam  clarius  colligi- 
tur  ex  Gaereaioniali ,  iussu  et  auctoritate 
Benedicti  XIV  edito  pro  Basilica  Assisiensi 
S.  Francisci  cap.  10  ;  ubi  describitur  ritus 
servandus  in  solemnitate  Sanctissimi  Gorpo- 
ris  Ghristi,  «  ut  in  Supplicatione  Episcopus 
deferens  Sacramentum  ibi  modico  tempore 
quiescat.  Deposito  namque  Sanctissimo  Sa- 
cramento  in  Altaris  medio,  cantabilur  :  Tan- 
tum  ergo;  interim  Episcopus  super  pulvinar 
sericum  in  infimo  gradu  genuflexus,  ac 
humerali  velo  deposito,  ihus  imponel  in 
thuribulo  Basilicae,  Sacramentum  thurifica- 
bit  et  Orationem  de  eodem  Sacramento 
cum  cantu  dicet ;  sumat  inde  velum  hume- 
rale,  et  a  Diacono  accipiat  Sacramenlum  ; 
eodemque,  quo  advenit,  ritu  et  ordine  e 
Basilica  discedat  Processionem  prosecutu- 
rus  ».  Quae  postrema  verba  ad  quamlibet 
dirimendam  controversiamsatis  forent.  Gum 
enim,  cantata  ab  Episcopo  Oratione,  impo- 
siloque  velo  humerali,  ei  a  Diacono  Ira- 
dendum  sii  Sacramentum  ad  unum  effectum 
prosequendi  Processionem ;  et  sint  actus 
successivi,  et  continuati,  Hymnus,  thurifi- 
catio,  oratio,  impositio  veli,  traditio  Sa- 
cramenti,  reassumptio  Processionis,  claris- 


200  --- 


sime  palet  Caeremonialis  Rubricam  exclu- 
dere  benediclionem.  Sed  cur  argumenta 
negativa  persequimur,  dum  positivum  non 
desideratur?  Sacra  Rit.  Congr.,  quae  Caere- 
monialis  libri  interpres  est,  id  aperte  de- 
claravit.  Proposito  namque  dubio  in  Mono- 
politana:  «  An  in  Processionibus,  in  quibus 
(per  Dignitates,  vel  Canonicos  Cathedralis) 
defertur  Sanctissimum  Sacramenlum,  dum 
contingit  illud  poni  super  Altaribus,  quae 
eriguntur  per  viam,  specteL  dare  populo 
benedictionem  ante  eadem  Altaria,  Parochis 
vel  Regularibus  ea  erigentibus,  an  potius 
iisdemmet  Dignilatibus?  Eadem  Sac.  Con- 
gregalio  non  directe  dubio  respondit ;  ve- 
rum  ,  sensum  Caeremonialis  declarando  , 
certam  regulam  posuit,  decrevitque  :  «  Ser- 
vanda  esse  Caeremonialis  praescripta,  et  se- 
mel  tantum  elargiendam  esse  populo  be- 
nedictionem  in  fine  Processionis  ».  Si  danda 
est  igitur  semel  benedictio  in  fine  Proces- 
sionis ;  palam  fit ,  non  esse  elargiendam, 
dum  Sacramentum  in  aliquo  Altari  depo- 
nitur,  ut  interim  Episcopus  vel  Sacerdos 
lantillum  quiescat.  Quae  cum  sinl,  scite 
Episcopus  Volaterranus  hanc  regulam  pro 
sua  Dioecesi  in  ordine  Divini  Officii  inse- 
rendam  iussit.  Sed  quoniam  antiquissima 
ibi  consuetudo  vigebat,  et  modo  vigei,  ut 
quoties  per  vias  Altaria  occurrunt,  toties 
pausatio  fiat,  et  nonnisi  impertita  populo 
Benedictione  cum  Sacramento,  ad  prose- 
quendam  Processionem  Episcopus  vel  Sa- 
cerdosab  Altari  discedat :  anceps  fuil,  num 
regulae,  an  consueludini  difficillime  refor- 
mandae  standum  essel?  Qua  de  re  Sacr.  Rit. 
Congregationem  rogavit.  Equidem  de  iuris 
rigore  slrictim  regula  servanda  essel,  mo- 
dusque  tenendus,  dum  pausatio  fit,  quem 
post  Nicolaum  de  Bralion  verb.  Euchari- 
stia,  num.  6,  et  Bauldry  lib.  3  ,  cap.  33, 
art.  3,  num.  25,  insinuat  Meratus  ad  Ga- 
vantum  part.  4,  tit.  12,  num.  16,  ac  prae- 
scribit  laudatum  Caeremoniale  pro  Basilica 
Assisiensi.  Verumtamen  cum  certum  sit 
consuetudines  inveteratas,  quae  non  uno 
alterove  in  loco  obtinent,  sed  fere  ubique 
inductae  sunt,  difficillime  abrumpi  et  tolli 
posse,  praesertim  si  a  Praesidibus  scientibus, 
non  reclamantibus,  sed  tacile  acquiescen- 
tibus,  permissae,  vel  saltem  non  improba- 
lae  censentur ;  curandum  est ,  ut ,  quan- 
tum  fieri  polest,  propius  regulae  confor- 
menlur,  et  in  abusus  damnandos  et  eli- 
minandos  non  degenerent :  sapienti  consilio 
Sacra  Rit.  Congr.  hoc  suo  Decreto,  dum  in- 
veleralam    consuetudinem    tolerari    posse 


permisit,  simul  conditiones  addidit,  quibus 
et  decentiae  consulerel,  et  modum  arbitrio 
imponeret,  et  regulain  Gaeremonialis  tue- 
retur;  quare  hoc  Decretum  habeii  debet 
nedum  pro  simplici  responso  petitioni  Epi- 
scopi  Volalerrani,  verum  etiara  ul  regula 
ubique  locorum  omnino  servanda.  Vide, 
si  lubet,  quae  diximus  ad  Jnstructionern 
Clementinam  de  Orp,tionc  quadraginta  Ho- 
rarum  paragr.  XXI.  num.  12  et  sequent. 

ADNOTATIO  SUPER  DEGRETO 


2610. 


MACERATEN. 


(4575) 

Nulla  lex  est,  quae  praescribat  certum 
numerum  luminum,  quae  in  Processionibus 
deferenda  sint  anle  Crucem  et  Sodalitatum 
vexilla  :  licet  proinde  Confraternilati  S.  Se- 
pulchri,  de  qua  in  Decreto,  quinque  intor- 
litia  ante  Crucem  elevare,  praesertim  ob 
mysticam  rationem,  et  in  sacrarum  quinque 
Plagarum  symbolum. 

ADNOTATIO  SUPER  DEGRETO 

2611.  ASCULANA  (4576) 

Quamvis  hoc  Decretum  peculiare  exhi- 
beat  indultum  pro  una  Dioecesi  Asculana, 
haberi  nihilominus  potest  tamquam  gene- 
rale,  quia  et  declarat  mentem  concedentis, 
et  dat  legulam  in  similibus  servandam. 
Octava  SSmi  Corporis  Ghrisli  admittit  dum- 
taxat  duplicia  occurrentia,  et  etiam  trans- 
lata,  quae  ritu  gaudeant  1  vel  2  class. ; 
verum,  ut  pelenlium  pietati  ac  devotioni 
erga  SSmum  Eucharistiae  Sacraraentum,  a 
S.  Congregatione  quandoque  ampliatur  in- 
dultum,  ut  per  integrum  ocliduum  fieri 
possit  de  diebus  infra  Octavam,  etsi  occur- 
ral  Festum  duplex  ;  clausula  apponi  solet : 
«  dummodo  non  sit  dup.  1  aut  2  class.  », 
Idem  privilegium,  peculiaribus  interceden- 
tibus  circumslantiis,  extenditur  quandoque 
ad  Octavas  unius  vel  alterius  ex  solemnio- 
ribus  festivitatibus,  praesertim  B.  M,  V.;  ut 
in  casu  de  quo  praesens  Decretum.  At  ex 
clausula  illa  :  «  dummodo  non  sil  1  vel 
2  class.  »  oriri  polerat  dubitatio  num  in 
occursu  diei  Octavae  Patroni,  Titularis,  De- 
dicationis  Ecclesiae  vel  cuiuscumque  alte- 
rius  Festi,  quod  eadem  gaudeat,  infra  Octa- 
vam  praefato  modo  privilegiatam  debeat 
de  illa  fieri  Officium,  an  simplex  comme- 
moratio.  Dubitandi  ratio  in  eo  stat,  quod 
Octava  Privilegiata  solum  admittit  Officia 
1  vel  2  class.,  alia  reiicil  tam  occurren- 
tia,  quam  translata  :  ideo  dies  Octava,  quae 
ritum  dupl.  min.  non  excedit,  cedere  de- 


201 


bere  videtur  diei  infra  Octavara.  Id  autem 
est,  quod  per  praesens  Decretum  declara- 
tur.  Etenim  cum  dies  octava,  quia  Iransferri 
nequit,  praestet  super  alia  Festa,  si  quae 
occurrant  rit.  quoque  dupl.  mai.;  igitur  ne 
pereat,  aequum  esl,  ut  de  eadein  liat  Of- 
licium  in  diebus  infra  Oclavam  privilegia- 
tam  ;  praesertim  quia,  cum  dies  Oclava , 
licet  gaudeat  ritu  dupl.  min.,  reiicil  lamen 
Festum  occurrens  dupl.  mai.,  induit  lato 
modo  in  huiusmodi  occurrentia  qualitatem 
dup.  ±  clas.,  vel  sallem  huic  aequipa- 
ralur. 


SUFFRAGIUM  SUPER  DECRETO 


2612. 


GARPEN. 


(4577) 


Ecclesiae  semel  consecratae,  dummodo 
materialis  fabrica,  ac  praeserlim  parietes 
subsistant,  etsi  quocumque  gravissimo  cri- 
mine  pollutae  et  violatae  fuerint,  aut  in 
profanum  usum  conversae,  nova  tamen  con- 
secratione  non  indigent.  Interdictae  utique 
sunt,  nec  in  iisdem  sacra  queuut  celebrari 
Mysteria,  sed  precibus  et  aspersionibus  in 
Pontificali  praescriptis  debent  dumiaxat  re- 
conciliari.  Eadem  tenenda  ralio,  quoad  Ora- 
toria  minoresve  Ecclesias,  servata  forma 
in  Rituali  Romano  iradila,  benedictas.  Prae- 
ter  Ganonistas,  videri  possunt  collecLa  a 
Baruffaldo  ad  Ritual.  Roman.  tit.  73,  et  a 
Gatalano  in  Gommentariis,  cum  ad  idem  Ri- 
tiiale,  tum  ad  Pontificale,  Quamquam  vero 
reconciliatio  Ecclesiae  consecralae  peragi 
nequeat ,  nisi  ab  Episcopo  loci  Ordinario, 
vel  ab  extraneo  Episcopo  de  eiusdem  man- 
dato  ;  nihilominus,  urgentibus  circumstan- 
tiis,  Apostolica  interveniente  facultate,  ab 
aliquo  Sacerdote  in  Ecclesiastica  dignitate 
constiluto  fieri  permittitur,  eadem  benedi- 
ctione  adhibita,  qua  utitur  Episcopus,  ut 
in  Pontificali  (Vide  Sacrae  Gongregationis 
responsum  die  19  Maii  1607  in  Placentina 
ad  Dub.  10). 

Porro  urgentes  concurrebant  causae  in 
casu,  de  quo  in  precibus.  Gum  enim  in 
Givitate  et  Dioecesi  Garpensi  plures  essent 
Ecclesiae,  vel  consecratae,  vel  simpliciter 
benedictae,  quae  militaribus  stalionibus  et 
ex.cubiis  profanatae  ac  violatae  reconcilia- 
lione  indigebant ;  et  vacante  Sede,  Episco- 
pus  non  adesset,  qui  Pontificalis  praescri- 
plum  exequeretur  ;  promplum  praebere  re- 
medium  opus  erat,  ad  exercitium  Divini 
Gultus  in  iisdem  restituendum  ;  ideo  SSmus 


D,  N.  benigne  indulsit,  ut  reconciliatio  per- 
agi  posset  vel  ab  ipso  Vicario  Gapitujari , 
vel  ab  aliis  Sacerdotibus ,  quos  depulandi 
eidem  potestatem  fecit,  addila  conditione 
adkibendi  aquam  ab  aliquo  Catliolico  Epi- 
scopo  benedictam,  quae  cerle  parari  nequit 
a  simplici  Sacerdote,  cum  sacranda  sit  di- 
stinctis  exorcismis  et  precibus  a  Pontificali 
piaescriptis,  et  commixtione  nedum  salis 
exorcizati,  verum  etiam  cineris  et  vini, 
iuxta  Text.  cap.  Proposuisti,  De  Gonsecrat. 
Ecclesiae  et  Allaris.  Similis  quasi  casus  hi- 
betur  in  Argentina  ;  quamobrem  Abbas  Mu- 
naslerii  S.  Mariae  ad  Schutteram  petiit : 
«  An  ipse  cum  aqiia  benedicta  ab  aliquo 
Gatholico  Antistite  supradictas  Ecclesias  be- 
nedicere  el  reconciliare  per  se  ipsum,  qua- 
tenus  indigeant,  possit  ?  Qualenus  negative, 
supplicat  pro  facultate  ».  Et  Sacra  Gongre- 
galio  sub  die  30  Martii  1697  respondit  : 
<  Secretario  cum  SSmo  pro  facultate  >;  eL 
Sanclitas  Sua  die  3  sequentis  Aprilis,  fa- 
cultatem  benedicendi  et  reconciliiindi  su- 
pradiclas  Ecclesias,  cum  aqua  tamen  bene- 
dicla  ab  aliquo  Episcopo  Gatholico,  et  pro 
hac  vice  Lantum,  benigne  concessit. 

Non  eadem  servanda  solemnitas  esL  iii 
reconciliandis  Ecclesiis  dumLaxat  benedictis  ; 
et  quoniam  id  non  ad  Ordinem  (quemad- 
modum  consecralio,  ut  declarat  Gregorius  IX 
in  cap.  Aqua,  de  Gonsecrat.  Ecclesiae  et  Al- 
taris),  sed  ad  iuiisdictionem  pertinet,  uL 
potest  Episcopus  ad  benedictionem  explen- 
dam,  simplicem  Sacerdotem  delegare,  iia 
etiam  el  ad  reconciliandain  Ecclesiam  viu- 
latam  seu  pollutam  ;  ideo  brevior  minus- 
que  solemnis  formula  traditur  in  Rituali 
Romano,  et  in  aspersionibus  non  alia  adhi- 
benda  aqua  est,  quam  lusLralis. 

Glara  haec  sunt,  neque  in  his  expl;i- 
nandis  immorandum  ulterius  est ;  sed  quo- 
niam,  veluti  exponebal  Vicarius  Gapitularis, 
eo  usque  processerat  mililaris  licentia,  uL 
et  AlLaria  in  aliquibus  Ecclesiis  fracLa  fue- 
rint  ;  hinc  etiam  huic  malo  erat  occurren- 
dum.  Non  enim  siculi  ad  reconciliandam 
Ecclesiam,  ita  etiam  ad  allaria  consecranda 
delegari  cungruit  simplicem  Sacerdotem, 
licet  in  polestate  sit  Supremi  PasLoris  talc 
privilegium  alicui  concedere,  quo  sane  fruun- 
tur  quoiumdam  insignium  Monaslerioruni 
Abbates  pro  Ecclesiis  sibi  subiectis.  Nam 
etsi  Episcopus  nequeat  accersiri  ad  hoc 
opus  perficieudum,  alii  tamen  non  desunl 
modi,  quibus  suppleri  potest  defectus  ; 
praesertim  vero  provisionali  ac  tempora- 
nea  appositione  Arae  portatilis  supra  men- 


202  — 


sam  execrati  AUaris.  Ideo  Sacra  Congrega- 
lio  in  dicla  PUcenlina  ad  sequenlia  Dubia: 
«  An  possil  sacros  lapides,  nempe  Altaria 
portalilia  a  quocumque  Calholico  Antistite 
lite  conlecta;  supradictis  Altaribus  appo- 
nere,  ut  Sacrum  ibidem  licite  peragi  va- 
leal?  An  in  infrascriptis  Altaribus...  noviter 
constructis  supradicta  Altaria  portatilia  ap- 
ponere,  et  deinde  in  eisdem  licite  Missa 
celebrari  possit?»  Respondit:  «  Affirmative 
ad  formam  Pontificalis  Romani  >. 

Sed  quia  in  supplici  libello  enunciatur 
tantum  in  alcune  hanno  rotto  gli  Altari, 
quin  constet  de  qualitate  fracturae  ;  ideo 
pro  casuum  diversitate  sapienter  in  Rescri- 
pto  est  distinctione  provisum.  Non  enim 
per  quamlibet  fracturam  execratur  Altare 
fixum  ex  integra  lapidea  mensa  ,  inferiori 
structurae  caemento  unita  ;  sed  per  illam 
lantum,  quae  enormis  est.  Hic  autem  videtur 
sciscilandi  locus  :  quaenam  quantaque  sit 
enormis  lapidis  fractura,  ob  quam  execratur 
Altare  iuxta  text.  in  cap.  Ad  haec,  et  cap. 
Quod  in  dubiis  de  Consecrat.  Ecclesiae  vel 
Altaris?  Id  per  nostrum  Rescriptum  decla- 
ratur,  ubi  dicitur  celebrari  posse  Missam 
in  Altari,  non  obstantt  levi  fractura  in  uno 
vei  altero  cornu.  Idem  Alexander  III  qui 
in  praefato  cap.  Quod  in  dubiis,  ilerum 
consecrari  iubet  Altare,  cuius  Mensa  se- 
mota  fuerit,  vel  enormiter  fracta ;  per 
aliud  Rescriptum  declarat  quid  per  dictio- 
nem  enormem  inlelligat.  Nam  consultus  ab 
Archiepiscopo  et  Capitulo  Bisuntino  :  Num 
Altare,  cuius  mensa  in  sua  extremitate  mo- 
dicam  passa  fucrat  fracturam,  iterum  con- 
secrari  deberet?Respondendum  duxit,  quod 
cum  Altaris  tabula  mota,  vel  enormiter 
laesa  non  fuerit,  ob  casum  praedictum, 
nec  Ecclesia,  nec  Altare  debent  denuo  con~ 
secrari.  Ita  in  cap.  Ligneis  eod.  tit.  Re- 
scriptum  igiiur  apprime  convenit  cum  Ale- 
xandri  responso,  dum  declarat  Iicere  super 
iis  celebrare;  non  obstante  levi  fractura 
in  uno  alterove  cornu.  Erit  autem  enor- 
rais  fractura  ;  si  labula  fuerit,  vel  in  duas, 
vel  in  plures  notabiles  partes  divisa,  ac 
proinde  continuationera  ,  integritatera  et 
substantialem  unitalera  araiserit,  Talis  etiam 
erit,  vel  res  sit  de  Altaribus  fixis,  vel  de 
Aris  viatoriis,  si  divisa  per  fracturam  ali- 
qua  sit  ex  illis  partibus,  in  quibus  pecu- 
liares  unctiones  fuerant  adhibitae,  subtiles 
candelae  accensae;  thus  crematum.  Nam , 
etiamsi  iuxta  obvium  materialem  sensum 
fractuia  enormis  non  sit,  respective  tamen 
enormis  evadit,  quia  separatae  sunt  partes 


specialibus  precibus,  formulis,  signis,  actio- 
nibus  consecratae.  Atque  ita  intelligendum 
esse  puto  textum  in  cap.  Ligneis  :  quippe 
cum  ageretur  de  modica  fractura  in  extre- 
raitate  tabulae  fixae,  iure  credi  poterat  in- 
tegrara  remansisse  continuationem  partium, 
quae  Gruce  signatae  fuerant  cum  aqua  be- 
nedicta  ,  sacrisque  oleis  linitae.  Verbo  di- 
cam  :  Execrata  erit  tabula,  si  pars  fracta 
unam  contineat  ex  lateralibus  Grucibus  ab 
Episcopo  in  Altaris  consecratione  specialiter 
benedictis. 

Quamvis,  vel  agatur  de  Altari  fixo  et 
stabili,  vel  de  Ara  portatili  et  viatoria, 
enorrais  fractura  insuper  eril,  si  parvus  ille 
lapis  confractus  fuerit,  qui  sigillum  conti- 
net,  et  claudit  repositoriura  Reliquiarum  , 
quod  Sepulcrum  dicimus.  Per  verbum  si- 
gillum,  quo  utitur  Alexander  III  in  prae- 
fato  cap.  Ad  haec,  ab  Sacrorum  Ganonum 
interpretibus  relatis  a  Gonzalez  ad  idem 
caput  intelligitur  operimentum  Reliquiarum 
distinctum  ab  ipsomet  lapide.  Verumtamen 
hoc  in  casu,  velut  etiam  in  altero,  in  quo 
nedum  fractus  lapis,  sed  etiam  Reliquiae 
fuerant  amotae,  peculiaribus  concurrentibus 
circumstantiis,  aliquara  indulgentiara  adhi- 
beri  posse  S.  R.  G.  putavit,  Gum  enim  Au- 
gustanus  Antistes  exposuisset  «  haberi  in 
Dioecesi  Augustae  quamplurima  milliaria 
Altarium  pollutorum,  sola  violatione  Se- 
pulcrorum,  ex  quibus  sacrae  Reliquiae  ex- 
tractae  fueiunt  etc.  » ;  quamobrem  suppli- 
cavit  «  pro  facultate  illa  reconciliandi  sola 
repositione  Reliquiarum,  iis  tantum  servatis 
caeieraoniis,  quae  in  Pontificali  Romano 
praescribuntur  :  Sacra  Gongregatio  respon- 
dit*:  «  In  hoc  casu,  gratiam  praedictara 
posse  concedi ,  si  SSmo  placuerit  ».  Die 
21  Aprilis  1668;  et  Sanctitas  Sua  benigne 
annuit  die  1  sequentis  Maii ;  ubi  notandum 
est  Sacram  Gongregationem  a  regula  non 
recessisse,  sed  in  casu  quamdam  agnovisse 
necessitatem  relaxandi  et  moderandi  rigo- 
rem  eiusdem  regulae,  ob  ingentem  nume- 
rum  Altariura,  quae  abstractione  Reliquia- 
tum  fuerant  violata,  quare  grave  nimis  fuisset 
onus  impositum  Episcopo,  si  demandasset 
S.  G.  tot  Altarium  integram  Gonsecrationem, 
quae  tamen  peragi  oportebat,  nisi  Pontifex 
suprema  sua  auctoritate  petitam  facultatem 
indulsisset.  Nihilominus  iniuncta  fuit  con- 
ditio  ea  adimplendi,  quae  praescripta  sunt 
in  Pontificali  Romano,  dum  in  Sepulcro 
reconduntur  Reliquiae,  et  superimponitur 
lapis. 

Ila  eliam    indultum    fuit    Gardinali  Ar- 


—  203  — 


chiepiscopo  Beneventano  (qui  postea  ad  Pe- 
iri  Gathedram  eveclus  Benediclus  XIll  ap- 
pellatus  est)  licet  in  casu  omnino  diverso. 
Nam  cum  ipse  vellet  quaedam  Allaris  ex 
plaste  constructa  deslruere,  eoiumque  ex 
marmore  novam  constructionem  demandare, 
quaesivit  declarari  :  «  An  inlegris  cum  se- 
pulcris  Sacrarum  Reliquiarum,  inlactis  per- 
manentibus  mensis  Altarium  praedictorum, 
posset  procedi  ad  novam  eorumdem  Gonse- 
crationem,  omissis  caeremoniis  ad  reposi- 
tionem  Reliquiarum  perlinentibus?»  S.R.  G. 
respondit  sub  die  2t)  Novembris  1696  : 
«  Detur  Decretum  in  Augustana  die  21  Apri- 
lis  1668  editum,  dummodo  non  transeat  in 
exemplum  ».  Quaeri  hic  posset  quinam 
fueritsensus  Sacrae  Congregationis,  iubendo 
dari  Decretum  in  Augustana.  Mullis  non  est 
opus;  ut  id  intelligamus.  Sicuti  namque  in 
Augustana  integra  Altaria  eranl,  nec  amotae 
tabulae  fuerunt  a  suis  stipitibus,  quae  ta- 
men  violatae  remanserant,  subtractis  e  re- 
posilorio  Reliquiis;  mandaverat,  ut,  aliis 
omissis,  eae  servarenlur  caeremoniae,  quae 
ex  Pontificali  Romano  adhibendae  sunt,  dum 
Episcopus  in  medio  labulae  Reliquias  ponit, 
el,  superimposito  lapide,  Sepulcrum  clau- 
dit:  ita  et  in  Beneventana,  cum  violatio 
consisleret  in  remotione  integrae  lapideae 
mensae,  intacto  permanente  Reliquiarum 
Sepulcro  ;  satis  visum  est  Sacrae  Gongre- 
gationi  indulgere,  ut  repositis  iisdem  lapi- 
deis  tabulis,  super  nova  inferiori  structura, 
id  ab  Episcopo  praestandum  dumtaxat  fo- 
ret,  quod  lapideam  Tabulam  cum  inferiori 
stipite  quodammodo  iungit  atque  conne- 
ctit,  ope  unctionum  in  angulis  inler  men- 
sam  subiectumque  stipilem,  servata  forma 
Pontificalis.  Neque  in  hoc  etiam  casu  con- 
grua  deerat  indulgenliae  ratio,  cum  non 
una  tantura  vel  altera,  sed  quatuordecim 
lapideae  tabulae  alias  consecratae,  integris 
adhuc  et  intactis  Reliquiarum  Sepulcris, 
coUocandae  essent  super  noviter  extructis 
marmoreis  stipitibus.  Nihilominus  additum 
consultum  fuit :  Dummodo  non  transeat  in 
exemplum;  ne  per  indulgentiam,  et  dispen- 
sationem,  in  hoc  singulari  casu  adhibitam, 
quis  crederet  infirmari  regulam  iraditam 
in  cap.  Quod  in  duhiis,  qua  declaratur  exe- 
crari  Altare  fixum,  semel  ac  lapidea  mensa 
ab  inferiori  slipite  semota  fuerit ,  etiamsi 
nihil  oranino  de  sua  integritate  perdiderit. 
Haec  breviter  adnotanda  duxi  ad  maiorem 
lum  praesentis  Rescripti,  tum  aliorum  De- 
cretorum,  quae  circa  earadem  rem  versan- 
tur,  eiucidalionem. 


ADNOTATIONES 
SUPER 


2013.       DEGRETO  GENERALI.       (4578) 

Ad  DuBiUM  V.  Instructio  editaiussu  San- 
ctae  Mem.  Glementis  XI  omnino  servanda  in 
Oratione  Quadraginta  Horarum  expresse  iu- 
bel§6:  ne  sub  throni  umbella;  e  parte 
postica  aliquod  apponalur  et  lateat  lumen, 
cuius  ope  magis  splendescat  crislaHinus 
ostensorii  orbis,  sacram  continens  Hostiam  : 
nella  cui  parte  opposta  non  si  ponga  on- 
ninamente  lume  alcuno.  Vide  quae  no- 
tavimus  ad  praefatae  Instructionis  locum 
num.  5. 

Ad  DuBiuM  VI.  Videri  possunt,  quae  no- 
tata  sunt  ad  §  4  praefatae  Insiructionis,  ibi- 
dem  num.  1  el  2.  Si  illicitum  declaratum 
fnit  a  S.  R.  G.  retinere  vas  floium,  ante 
Tabernaculi  ostiolum,  in  quo  Grucifixi  imago 
sculpla  conspicitur  (ita  in  unaGongregalionis 
Montis  Goronae  22  lanuarii  1701),  multo 
magis  illicitum  eril  superimponere  Taber- 
naculo,  in  quo  asservatur  Sanctissimum  Sa- 
cramenlum,  Reliquias  aut  Sanclorum  Ima- 
gines.  Gavantus  ad  rubric.  Missal.  tit.  22, 
agens  de  praeparatione  et  ornamentis  Al- 
taris,  poslquara  notaverat :  «  Vasa  quoque 
Reliquiarum  exponi  possunt  hinc  inde,  vel 
inter  Gandelabra»;  coniinuo  addit:  «  qua 
in  re  cevendum  illud  erit,  ne  unquam  su- 
pra  locum  Sacramenli  ....  Reliquiarum 
vasa  coUocenlur.  Decet  enim  sedere  Domi- 
num  supra  Servos  suos  ».  Abusus  nihilo- 
minus  universaliter  serpit,  ut  praeserlim  in 
Sanctorum  Festis  exponantur  Reliquiae  im- 
raediate  supra  Tabernaculum;  et  oritur  prae- 
cipue  ab  inobservantia  regulae,  quam  tra- 
dit  Rituale  Romanum  tit.  de  Sanctissimo 
Eucharistiae  Sacramento  §  6 ;  videlicet  : 
«  Hoc  autem  Tabernaculum  conopaeo  de- 
center  opertum,  atque  ab  omni  alia  re  va- 
cuum  in  Allari  maiori,  vel  in  alio  ,  quod 
venerationi  el  cultui  tanli  Sacramenli  com- 
modius  aut  decentius  videatur,  sit  coUo- 
calum  ».  Nam  si  Tabernaculum  operiendura 
est  conopaeo,  haud  poterit  locura  praestare 
superiraponendis  Reliquiis,  aut  Imaginibus. 
Sanctus  Garolus  Borroraaeus  eorum,  qnae 
perlinent  ad  Divinum  Gultum,  zelator  exi- 
mius,  de  sacris  supellectilibus  agens,  nos 
ita  edocet  Tabernaculi  formam  et  ornaLum : 
«  Tabernaculum  Sanclissimae  Eucharisliae 
polite  elaboralum  piis  Mysteriorum  Passio- 
nis  Ghrisli  imaginibus  exsculptura  esse  de- 
bet,  in  summo  adsit    imago    Ghristi  resur- 


—  204  — 


gentis,  vel  sacra  vuliera  exhibentis  .  .  . 
lorma  vel  oclangula,  seu  sexangula;  vel 
quadrala,  vel  rolunda  .  .  .  .  a  fronte  Alla- 
lis  sumina  procul  collocatum  »,  apud  Ga- 
vanl.  ad  rubric.  Missal.  par.  b,  pag.  1339 
Edilionis  Romanae.  Non  is  ego  sum,  qui 
existimem  tanto  cum  rigore  regulam  hanc 
esse  accipiendam,  ut  necessario  imminere 
debeal  Tabernaculo  imago  Christi  resurgen- 
tis,  aut  vulnera  exhibentis;  certum  tamen 
esl  parvam  Crucem  in  summitate  esse  col- 
locandam,  ad  quam  usque  non  pertingit 
ciispatum  conopeum.  Si  servandum  id  est, 
haud  supererit  locus;  ubi  exponanlur  Re- 
liquiae  aut  imagines  ;  praeserlim  quia  ,  si 
conopeo  velandum  est  Tabernaculum ,  in 
summitale  rotandum  sit  oportet.  Nec  prae- 
tereundum  est  summam  deberi  reverentiam 
Sacello,  in  quo  asservatur  Sacramenlum  ; 
ideoque,  nl  notal  Caeremoniale  Episcopo- 
lum  lib.  i,  cap.  12,  num.  9:  «  Maxime  de- 
cens  essel,  ut  in  Altari  ubi  Sanctissimum 
Sacramentum  situra  est,  Missae  non  ceie- 
brarenlur,  quod  anliquitus  servatum  fuisse 
videmus  ».  Dum  autem  immediate  supra 
Tabernaculum,  veluti  in  basi,  exponuntur 
Imagines  aut  Reliquiae,  actio  committitur, 
quae  laedil  reverentiam  debitam  loco  ad 
Sacramenti  custodiam  destinato.  Praeterea 
iubel  praefala  Rilualis  Rubrica,  ut  Taber- 
vaculum  sit  ab  omni  re  vacuum,  et  Sacra 
Congr.  Episcop.  sancivit  3  Maii  1693,  ne 
sacra  Olea,  vel  Reliquiae,  aut  alia  quaeque 
in  eo  reiineantur.  «  Haud  enim  decens  est 
[n[  monet  Gavalerius  tom.  4,  cap.  5,  De- 
crel.  13,  num.  1)  quod  deslinalum  est  in 
habilationem  ipsius  Dei,  occupetur  ab  alia 
re,  quae  Deus  non  sit,  nisi  forte  ad  ipsius 
Dei  vel  Sanctissimae  Eucharistiae  usum  de- 
serviat  ».  Nonne  autem  eadem  habenda  ra- 
tio,  quoad  usum  extrinsecum,  quousque  Ta- 
bernaculum  includit  Sacramentum ,  ita  ut 
ab  eo  arceri  debeat  quidquid  ad  eiusdem 
cultam,  reverentiam  el  cuslodiam  non  per- 
tinet?  Quamobrem,  ne  fiat  quod  maxime 
dedecet  et  Sanctissimis  Ecclesiae  regulis 
adversatur  ;  ac  si  velint  exponi  imagines  et 
Reliquiae  Sanctorum,  id  fieri  poterit  in  ali- 
qua  ex  minoribus  Aris.  Yerumtamen  non 
omnes  Erclesiae  id  commodum  praeslant  ; 
quamplui  imae  sunt  etiam  ex  Parochialibus, 
quae  unicum  habent  Altare.  Quid  inde? 
Breviter  respondeo,  si  aptior  non  sit  eas 
exponendi  locus,  quam  immediate  supra 
Tabernaculum,  longe  melius  esi  Reliquia- 
rum  expositionem  omittere,  quam  illud 
agere  quod  minime  decet. 


Si  vero  de  iraaginibus  sermo  sit,  non 
video  cur  praeler  tabulam  effigiem  refe- 
rentem  illius  Sancti,  in  cuius  nomen  et 
memoriam  Altare  dedicatum  est,  e  fronte 
ad  parietem  appositam,  alia  rainor,  ut  sa- 
tisfiat  pietati  et  devotioni,  in  medio  Alta- 
rio  collocelur,  nec  illo  excepto,  in  quo  as- 
servatur  Sacramentum.  Mos  collocandi  par- 
vas  hasce  tabulas  in  medio  Altarium  inve- 
clus  recenter  est,  et  ab  antiqua  probataque 
Ecclesiae  consuetudine  alienus.  Ideo  Ru- 
brica  agens  de  Altaris  thurificatione  part.  2, 
tit.  4,  num.  5,  memorat  dumtaxat  Imagi- 
nes  et  Reliquias,  quae  hinc  inde  inter  Gan- 
delabra  sitae  sunt,  et  debent  thurificari.  E- 
quidem  non  ignoro  difficillimum  esse  ab- 
rumpere  morem,  qui  in  Ecclesiis,  praeser- 
tim  Regularium,  fere  universalis  evasit , 
apponendi  in  medio  Altaris  minores  huius- 
modi  imagines.  Ne  oriantur  scandala  eum- 
dem  Ecclesiastici  Praesules  tolerant;  et  hoc 
aequum  est :  congruit  enim  id  permiltere 
aliquando,  quod  minus  decet,  duramodo 
non  sit  illicitum  ;debitus  lamen  modus  ser- 
vandus  est,  et  consulendum  ne  huiusmodi 
tabulae  collocentur  in  Altari,  ubi  Sacra  re- 
conditur  Eucharistia  :  et  quatenus  ibi  sitae 
sint,  et  nequeant  omnino  removeri  et  alio 
collocari  sine  pusillorum  offensione,  eum 
tamen  loco  teneant,  ut  a  Tabernaculo  di- 
slent.  Dixi  a  Praesulibus  tolerari  et  merilo 
dixi,  unum  appelio  Ponlificem  Bened.  XIV, 
qui  in  Epislola  ad  Archiepiscopos  et  Epi- 
scopos  dilionis  Ecclesiasticae  sub  die  16  lu- 
lii  1746:  de  retinenda  Crucifixi  imagine 
palam,  et  visibiliter  exposita ;  plane  de- 
monstrat  rainorura  harum  tabularum  usum 
recentera  esse,  et  polius  tolerandum,  quara 
laudandum.  Nam  postquam  initio  dixerai  : 
€  In  Altaribus  .  .  ,  praeter  raaiorem  tabu- 
lam,  quae  vel  depictam,  vel  incisam  exhi- 
bet  imaginera  Sancti,  in  cuius  noraen  et 
meraoriam  Altare  consecratura  est,  adiungi 
coepit  alia  minor  tabula  in  qua  vel  colori- 
bus  exprimitur,  vel  aere,  ligno  aut  mar- 
more  inciditur  effigies  alterius  Sancti  etc.  »  ; 
prosequitur  nolle  usum  hunc  improbare, 
sed  ea  utitur  loquendi  formuia ,  ut  illum 
potius  ferre,  quam  probare  videatur :  quippe 
concludit :  «  lllud  monendum  superest  eam 
nobis  mentem  haud  esse,  ut  imagines  San- 
ctorum,  quae  raaiori  tabulae  Altaris  super- 
additae  sunt,  de  medio  auferatis;  (sed  cur 
haec  non  est  eius  mens?  attende  rationem, 
quam  adducil)  cum  fortasse  defuturi  non 
essent  invidi,  qui,  ut  pietati  vestrae  ma- 
culam  inurerent,  in   vulgum  disseminarent 


—  205 


vos  nulla  duci  religione  in  eum  Sanctum, 
cuius  imaginem  Fidelium  veneralioni  subdu- 
citis  ».  Poteratne  clarius  sapientissimus  el 
aeque  religiosissimus  Pontifex  intimum  sui 
animi  sensum  promere,  quin  apertis  dire- 
ctisque  verbis  aperiret  ?  Satis  id  est :  ad- 
dere  nihilominus  mihi  liceat  cauto  opus 
essC;  et  quatenus  velint  minores  hae  tabulae 
in  medio  Altarium  collocari,  Ires  conditio- 
nes  omnino  servandas  proponam. 

Prima :  ne  privata  auctoritate  id  fiat, 
sed  Ordinarii  inlercedat  adprobalio  et  li- 
centia.  Et  quoniam  Pastoralis  sollicitudinis, 
et  vigilantiae  praecipuum  est  munus  ea  cu- 
lare^  quae  circa  Religionem  et  Gultum  ver- 
sanlur,  ac  diligenler  studere,  ne  quid  fiat 
a  sacris  Ecclesiae  legibus  alienura,  vel  iis- 
dem  minus  aut  non  satis  conforme,  Epi- 
scopus,  priusquam  licentiam  concedat,  vel 
per  seipsum  cognoscal,  vel  ab  aliis  pru- 
dentibus  Ecclesiasticis  viris  cognoscere  fa- 
ciat;  quid  et  quomodo  expressum  in  ta- 
bula  sit.  Elenim  cum  domum  Dei  deceat 
sanctitudo,  S.  Tridenlina  Synodus,  Sess.  15, 
de  sacris  Imaginibus,  statuit  :  «  nemini  li- 
cere,  ullo  in  loco,  vel  Ecclesia  etiam  quo- 
modolibet  exempla,  ullam  insolitam  ponere 
vel  ponendum  curare  Imaginem,  nisi  ab 
Episcopo  probala  fuerit  »  :  cavendum  nam- 
que  est,  ut  nullae  falsi  dogmatis  imagines 
et  rudibus  periculosi  erroris  occasionem 
praebentes  statuantur.  Sed  id  perquam 
facile  accidere  posset,  si  Ecclesiarum  Re- 
ctorum  aut  Sacrarii  Gustodura  arbitrio  re- 
linqueretur  eas  quas  maluerint  minores 
labulas,  etsi  pias  et  devotas,  in  Altaribus 
collocare. 

Secunda  :  quod  Episcopus  non  permit- 
tat  Imagines  a  se  adprobatas  exponi  in  Al- 
laribus,  non  praemissa  earumdem  benedi- 
ctione,  quae  habetur  cura  in  Pontificali,  tum 
in  Rituali  Romano,  quaeque,  dum  agitur 
de  minoribus  hisce  tabulis,  plerumque  ne- 
gligitur.  Vide  Acta  Ecclesiae  xMediolanen- 
sis,  ac  praesertim  Goncilium  Provinciale  IV 
tom.  1,  pag.  100,  col.  2,  edition,  Patavin. 
et  collecla  a  Gatalano  in  comment.  ad  Pon- 
tifical.  part.  2,  tit.  15  et  16,  el  ad  Ritual. 
Roman.  tit.  8,  cap.  27. 

Tertia:  tandem,  ne  in  libertate  et  ar- 
bitrio  relinquatur  locus,  in  quo  tabula  erit 
collocanda,  sed  indulgens  Episcopus,  ut  in 
allero  ex  Altaris  gradibus  ponatur,  simul 
iubeat,  ut  conspectum  Grucis  non  impediat, 
quod  expresse  praecipit  Benedictus  XIV  in 
laudata  Epistola,  et  procul  distet  ab  San- 
ctissimi  Sacramenti  custodia,  uti  habetur  in 


praesenti  S.  R.  G.  responso.  Quoil  si  aliis 
Altaribus  Ecclesia  sil  instructa,  poterunt  in 
his  minores  hae  tabulae  collocari,  quin  uUa 
ponatur  in  Altari  ,  ubi  asservatur  SSmum 
Eucharistiae  Sacramenlum. 


SUFFRAGIUIVI  SUPER  DECRETO 


2614. 


NOVARIEN. 


(4580) 


Ad  DuBiUM  I.  Non  ingratum  fore  Leclo- 
rihus  arbitralus  sum,  si  hic,  loco  adnolatio- 
num,  eruditassubiicerem  consultationesprae- 
stantissimorum  Theologorum,  qui  super  h;ic 
conlroversia  rogati  tam  docte  et  solide,  va- 
lidisque  ralionum  momentis  suura  pro  ve- 
ritate  sensura  aperuerunl  et  confirraarunt, 
ut  frustra  aliquid  addere  aut  clarius  expo- 
nere  praesuraerem. 

Votum  Reverendissimi  P.  D.  Mauri  Talucci 
Abbatis  Congregationis  Olivetanae. 

Essendo  state  annesse  dalla  Santila  di 
Nostro  Signore  PP.  Pio  VII  feliceraente  Re- 
gnante  alcune  Parrocchie  di  Rito  Ambro- 
siano,  perch^  prima  comprese  nella  Diocesi 
di  Milano,  alla  Diocesi  di  Novara,  in  cui  si 
osserva  il  Rito  Romano,  nasce  il  dubbio, 
se  le  dette  Parrocchie  debbano  cambiare  il 
proprio  inveterato  e  Ganonico  Rito?  Queslo 
lo  esige  e  lo  stiraa  necessario  il  Gard.  Ve- 
scovo  di  Novara,  raa  alcune  di  quelle  non 
amano  abbandonarlo  ;  hanno  perci6  inviata 
una  rispettosa  supplica  al  S.  Padre  :  ma  il 
Gard.  Vescovo  ha  esposto  al  medesimo  i 
gravi  motivi,  da  cui  viene  spronalo  per 
esigere  dalle  medesime  il  cambiamento  del 
Rito. 

Venendo  pertanlo  richiesto  di  esporre 
il  mio  parere  su  questo  dubbio ,  osservo 
nel  foglio  delle  istruzioni  consegnaterai  da 
questa  Sacra  Gongregazione,  che  tre  sono 
i  punti,  su  cui  debbo  brevemente  esporlo. 

I.  Se  convenga  obblig<ire  le  Parrocchie 
nuovamente  aggiunte  alla  Diocesi  di  No- 
vara  a  passare  dal  Rito  Ambrosiauo  al  Ro- 
mano  ;  oppure  se  piu  espedienle  sia  la- 
sciarle  nelTantico  loro  possesso. 

II.  Ogniqualvolta  si  convenga  nella  pri- 
ma  parle,  ciofe  a  favore  del  Rito  Romano, 
dovra  vedersi,  se  la  decisione  da  darsi 
debba  essere  precettiva  o  facoltativa,  vale 
a  dire  se  il  Gardinal  Vescovo  dovra  strel- 
taraente  mandare  ad  esecuzione  gli  ordini 
della  Sacra  Gongregazione  ;  oppure  usarc 
delle  facolla,  che  gli  saranno  concesse , 
con  regolarsi  secondo  le  circostanze  con 
prudente    arbilrio,  acci6    le    cose    possano 


206  — 


andar  con  quiete  senze  cagionar  dislurbi  e 
dissensioni. 

III,  Polranno  ancora  proporsi  i  mezzi 
che  si  crederanno  opporluni  per  meglio 
conseguire  quel  che  si  desidera ;  ciofe  di 
facililare  il  cambiamenlo  di  Rito  con  pace 
0  con  soddisfazione  di  quelle  popolazioni. 

Prima  di  rispondere  direllamente  a  que- 
sti  tre  punli;  osservo,  che  la  Chiesa  Ro- 
mana,  come  Madre  amorosa  di  tulto  TOrbe 
Caltolico,  non  ha  mai  voluto  molestare  i 
proprli  ossequiosi  figli,  ma  anzi  ha  costan- 
lemenle  rispetlato  le  loro  invelerale  con- 
suetudini,  le  quali  ha  compreso  che  non 
racchiudono  alcun  errore,  ne  a  queslo  pos- 
sono  guidare.  Imperocchfe  e  presso  la  me- 
desima  sacro,  che  «  consuetudo  immemo- 
rabilis  .  .  .  .  si  legitime  probetur,  ex  prae- 
sumptione  privilegii  Apostolici,  tantum  va- 
lere,  quanlum  ipsa  polestas  Papae  »  (Gar- 
dinal.  Pelra  comment.  ad  G*nst.  Ap.  tom.  4, 
Const.  Exhibita,  loan.  XXII).  II  che  fe  con- 
i  orde  a  quanlo  aveva  scritlo  S.  Girolamo 
a  Licinio  delle  inveterate  consuetudini  e 
iradizioni  della.Ghiesa,  che  non  ledono  la 
Fede  :  «  Unaquaeque  Provincia  abundat  in 
sensu  suo,  et  praecepla  maiorum,  leges 
Apostolicae  arbilrenlur  »  (Ep.  28). 

Ed  in  vero  le  diverse  Ecclesiastiche  con- 
suetudini  sono  a  guisa  di  tanti  monili  che 
colla  pregevole  ioro  varieta  ornano  la  Sposa 
di  Gristo.  Gome  dunque  non  debbono  da  al- 
cun  saggio  fedele  censurarsi  o  dividersi  ; 
cosi  non  6  piudente  consiglio  cambiarle 
'on  soverchia  solleciludine  :  poich^,  scrisse 
S.  Agostino  «  Mutatio  consuetudinis,  etiam 
quae  adiuvat  ulilitate;  novitate  perturbat  » 
(Ep.  ad  lanuar.  118).  Per  queslo  motivo  i 
Padri  del  Niceno  Goncilio  aadavano  sovente 
ripelendo  :  «  Seivetur antiquaconsuetudo  »; 
a  S.  Gregorio  Magno:  «  Imraotam  perma- 
nere  voluit  consuetudinem,  quae  contra  Fi- 
dem  Gatholicam  nihil  usurparel  ».  (Lib.  1, 
ep.  75). 

Quesla  prudenziale  e  saggia  condotta , 
cume  nei  primi  secoli,  cosi  nei  susseguenti, 
sino  a'  giorni  nostri,  venne  costantemente 
dalla  Ghiesa  Romana  osservata  :  con  tali  sen- 
timenli  infatti  da  S.  Leone  IX  venne  ri- 
preso  Michele  Gerulario,  che  rovescid  nel- 
l'Oriente  tutle  le  Ghiese  di  Rito  Lalind 
(Ep.  1;  c.  29) ;  dai  medesimi  venne  gui- 
dato  Eugenio  iV  nel  permettere  il  loro  Rito 
ai  Vescovi  Greci;  che  intervennero  nel  Gon- 
cilio  di  "Firenze  (Ap.  Silvestr.  Sguropolo 
Hist.  Gonc.  Florent.  1.  4,  c.  23) :  e  dagli 
stessi   (inalmente  vennero  guidati  Leone  X, 


Pio  IV;  Clemente  YII  ed  VIII,  Paolo  V  e 
rimmortale  Benedelto  XIV;  nel  prescrivere, 
che  dai  Vescovi  Latini  non  venissero  mo- 
lestali  i  ioro  sudditi  Greco-Galtolici  nella 
osservanza  de'  proprii  Riti ;  bench6  abbiano 
concordemente  ordinato  a  questi  di  essere 
fedelmenle  subordinati  ad  obbedienti  ai  pro- 
prii  Vescovi  Latini  in  tutli  quegli  Ecclesia- 
stici  oggetti;  che  non  ledono,  n6  distrug- 
gono  il  loro  Greco  Rito. 

Ma  sebbene  questo  rispetto  e  questa 
tolleranza  degli  antichi  Riti  slia  a  cuore 
deila  Ghiesa  Romana  ;  contuttoci6  le  sta  al- 
tresi  molto  piu  a  cuore,  e  vivamente  bra- 
ma,  che  principalmente  neiie  Chiese  Occi- 
dentali  si  conservi,  ed  ove  sia  possibile, 
s'introduca  ia  uniformila  dei  Rito  col  Ro- 
mano,  Per  queslo  motivo  S.  Innocenzo  I 
scrisse  a  Decenzio  Vescovo  di  Gubbio,  che 
essendo  state  tutte  ie  Ghiese  Occidenlali 
fondate  dal  Principe  degli  Apostoli,  o  dai 
suoi  Successori,  debbono  perci6  «  hoc  se- 
qui,  quod  Ecclesia  Romana  custodit  »  ;  e 
poscia  scrisse  a  Vittricio  Vescovo  Rotoma- 
gense,  che  inlroducesse  neile  Ghiese  Gal- 
licane  il  Rito  Romano ;  ovvero,  se  deca- 
duto,  io  ripristinasse  ;  e  con  gli  stessi  sen- 
limenti  scrisse  S.  Leone  il  grande  a  Dio- 
scoro  Aiessandrino,  facendogli  riflettere, 
che  avendo  governata  queila  Ghiesa  San 
Marco  discepoio  di  S.  Pietro,  non  era  pre- 
sumibile  che  vi  avesse  introdotto  un  Rito 
diverso  da  quello,  che  aveva  appreso  dal 
suo  Gapo  e  Maestro  ;  e  per6  gli  soggiunse: 
«  Non  patimur,  ut  cum  unius  nos  esse  cor- 
poris  et  fidei  fateamur,  in  aliquo  discrepe- 
mus ;  et  alia  doctoris,  aiia  discipuU  instituta 
videantur    »  (Ep.  30). 

Quindi  si  apprende  daiia  Storia  Eccle- 
siastica,  che  la  Chiesa  Romana  ha  sovente 
faciiitato,  e  con  saggia  condotta  si  fe  non  di 
rado  adoperata,  onde  le  diverse  Gattoiiche 
Occidentali  Chiese  abbandonassero  di  buon 
giado  ii  proprio  e  si  uniformassero  al  Rito 
Romano.  Ed  infatti  a  tutti  i  versati  nella 
medesima  6  noto  quanlo  il  Santo  Pontefice 
Gregorio  VII,  fra  gli  allri  si  adoperasse 
per  ricondurre  a  questa  uniformita  le  Ghiese 
delie  Spagne,  ove  da  alcuni  Vescovi  era 
stato  introdotto  il  Rilo,  cognito  sotto  il  no- 
me  di  Mozarabo  :  ed  6  noto  aitresi;  che; 
oltre  le  aitre  voltO;  anche  nei  secoio  un- 
decimo  ii  Card.  Branca-Gastiglioni  Legato 
Ponlilicio  si  adoper6  per  togliere  nelia  stessa 
Gitta  di  Milano  l'Ambrosiano  e  per  indurvi 
il  solo  Romano.  Anzi  gii  stessi  Miianesi, 
nella  origine   del  ioro  Rito,  fecero  istanze 


a  S.  Ambrogio,  mentre  voleva  dedicare  una 
Basilica,  che  la  dedicasse  secondo  il  Rilo 
Romano.  «  Multi,  scrive  esso  stesso  alla 
sua  sorella  Marcellina,  uno  ore  interpellare 
caeperunt  dicentes,  sicut  in  Roraana,  sic 
Basilicam  dedices  »  (I.  7,  ep.  54). 

Da  queste  generali  e  compendiale  no- 
zioni  apparisce  adunque,  che,  sebbene  la 
S.  Sede  non  ami  molestare  i  Fedeli  nel 
pacifico  ed  invelerato  possesso  dei  loro  par- 
ticolari  ne  riprovabili  Riti  ;  conluttoci6,  ove 
il  bene  spirituale  e  la  tranquillila  dei  mede- 
simi  fedeli  non  resti  lurbala,  vivamente 
brama  e  si  adopera,  onde  i  Riti  delle  Ghiese 
Occidentali  siano  uniformi  a  quelli  della 
Ghiesa  Romana.  Premesse  queste  massime, 
c.olla  scorla  delle  medesime  passo  a  dare 
direlta  risposta  ai  tre  di  sopra  esposti  quesiti. 

Dico  pertanto  al  primo,  che  a  tenore 
delle  esposte  massime,  proprie  della  Santa 
Sede,  convenga  per  ora  tollerare  che  nelle 
renuenti  Parrocchie  i  parrochi  viventi  pro- 
sieguano  ad  osservare  il  Rito  Ambrosiano 
nelle  sole  ecclesiastiche  funzioni  e  nella  sola 
amministrazione  dei  Sacramenti.  Questa 
lolleranza  si  puo  avere  a  motivo  della  sua 
anlichila,  per  cui  rimonta  almeno  ai  tempi 
di  S.  Ambrogio ;  e  si  pu6  avere  si  perche 
(come  scrisse  Sregorio  XIII  a  S.  Garlo  Bor- 
romeo)  il  Rito  Ambrosiano  «  perpetuo  Ga- 
iholicae  Ecclesiae  Romanae  est  (irmatus  con- 
sensu  >  (Ap.  lacob.  Sancli  Archiep.  Medio- 
lanen.  Series  Histor,  Ghron.  T.  3) ;  si  per- 
chfe  6  stato  costantemente  osservato  e  fe- 
delmente  conservato  per  tanti  secolt  da 
lutti  gli  insigni  Arcivescovi  di  Milano,  e  fra 
questi  dal  gran  S.  Garlo  Borromeo. 

fi  vero,  che  il  Rito  resta  autorizzato 
per  la  sola  Diocesi  di  Milano  ;  e  per6  sem- 
bra  che  debba  sulTistanle  cessare  la  osser- 
vanza  del  medesimo  (siccome  ad  altre  po- 
polazioni,  smembrate  dalla  Diocesi  di  Mi- 
lano,  e  accaduto)  in  quelle  Parrocchie,  che 
canonicamente  passano  a  formare  una  parte 
di  altra  Diocesi,  in  cui  si  osservi  il  Rito 
Romano,  Ma  se  gli  stessi  Riti  Giudaici,  che 
dovevano  necessariamente  finire  dopo  la 
morte  e  gloriosa  Resurrezione  del  Reden- 
tore,  vennero  dagli  Apostoli  tollerati  per 
non  turbare  i  novelli  Gristiani  e  per  sep- 
pellire  con  onore  la  Sinagoga  ;  non  sara 
per  qualche  lempo  tollerabile  un  Rito,  che, 
corae  dice  BenedetLo  XIV,  forma  parte  del 
Rito  Latino  (Bullar.  T.  4  Allatae  sunt),  e 
che  6  tanto  anlico,  e  canonicamente  stabi- 
lito,  onde  farlo  insensibilmente  e  con  tran- 
quillita  cessare?    La    Ghiesa    Romana  colle 


207  — 

nuove  circoscrizioni  delle  Diocesi  ha  sem- 
pre  per  iscopo  il  maggior  bene  spirituale 
delle  anime;  nfe  vuole  mai  somministrare 
alle  medesime  alcuna  occasione  di  scissure 
e  di  turbamenti.  £  credibile  perci6,  che 
negli  accennati  antichi  smembramenti  della 
Diocesi  di  Milano,  o  abbia  trovate  le  popo- 
lazioni  pieghevoli  a  cambiare  sull'istante  il 
Rito;  ovvero  che  siasi  servita  di  altri  pru- 
denziali  mezzi  per  cui  insensibilmente  siano 
le  popolazioni  passate  al  Rito  Romano. 

N6  forma  alcun  ostacolo,  per  adottare  la 
detta  piovisoria  tolleranza,  lo  scarsu  nu- 
mero,  la  poverta  ecc.  delle  Parrocchie,  che 
vogliono  proseguire  ad  osservare  il  Rito 
Ambrusiano.  Iraperocchfe  la  poverta,  rigno- 
ranza  ecc.  dei  Parrochi  nonsi  taglie  col  cam- 
biare  il  Rito,  ma  con  altri  idonei  mezzi:  anzi 
presso  gTignoranti  o  viziosi  riescono  piu  ma- 
lagevoli  questi  cambiamenti  e  sogliono  pro- 
durre  delle  confusioni  e  dei  malcontenti. 
Lo  scarso  numero  delle  renuenti  Parroc- 
chie  non  vieta,  che  nelle  medesime  possa 
il  loro  Rito  per  ora  tollerarsi.  Anche  il  Mo- 
zarabo,  al  dire  di  Giovanni  Visco  nella  Gro- 
naca  delle  Spagne,  «  hodie  quoque  serva- 
tur  Toleti  in  sex  Parocliiis  et  in  Ecclesia 
Gathedrali,  in  Sacello  Francisci  Ximenii,... 
Salmanticae  quoque  stalis  diebus  in  Sacello 
Doctoris  Salubricensis »  (ad  an,  117).  Ma 
se  il  Rito  Mozarabo,  che  non  si  crede  tanto 
antico,  quanto  rAmbrosiano,  prosiegue  a 
pacificamente  osservarsi  in  quello  scarso 
nuraero  di  Parrocchie,  senza  arrecare  osta- 
colo  0  danno  alle  altre  ordinazioni  delI'Ar- 
civescovo  di  Toledo,  che  nel  resto  della 
sua  vasla  Diocesi  fa  osservare  il  Rito  Ro- 
mano,  sembra  che  possa  egualmente  tol- 
lerarsi  per  ora  nelle  dette  renuenti  Par 
rocchie  l'Ambrosiano. 

Ma,  dice  il  Gard,  Vescovo  di  Novara, 
che  trovasi  in  necessitti  di  doveie  nelle 
dette  Parrocchie  cambiare  il  Rilo,  perchfe, 
per  supplire  ai  loro  spiriluali  bisogni,  non 
ha  nfe  pu6  avere  altri  soggetti  idonei,  che 
gli  Ecclesiastici  di  Rito  Romano.  Non  vi 
cade  dubbio  ,  che  questa  circostanza  sia 
grave  e  riraarchevole  :  raa  a  me  sembra, 
che  questa  stessa  insinui  la  detta  proviso- 
ria  tolleranza,  imperocchfe,  facendosi  ces- 
sare  il  Rilo  Ambrosiano  nella  sola  man- 
canza  degli  attuali  Parrochi,  le  stesse  po- 
polazioni  facilmente  comprenderanno  la  im- 
possibilila  di  avere  i  nuovi  Pastori  del  loro 
Rito,  e  pero  si  piegheranno  con  quiele  a 
ricevere  ed  a  rispettare  i  Parrochi  nel  solo 
Rito  Roraano  istruiti. 


—  208  ~ 


N6  con  quesla  prudenziale  economia  si 
la  in  quelle  Panocchie  sorgere  alcuna  con- 
fusione.  Nelle  slesse  Basiliche  di  Milano, 
senza  che  vi  nascano  confusioni  di  Rili,  si 
osserva  promiscuamenle  nelle  diverse  Ec- 
tlesiasliche  funzioni  (mai  perailro  nelle 
slesse)  il  Rilo  Romano,  ovvero  l' Ambro- 
biosiano  :  e  questa  polizia  con  PonLificia  di- 
spensazione  incomincio  ivi  ad  osservarsi  sino 
(ial  decimoterzo  secolo  ;  n6  i  Pontefici  IV 
vrebbero  concessa,  se  inconvenienle  l'aves- 
sero  stimata. 

E  vero,  che  gecondo  il  prescritlo  del 
Sinodo  lerzo  tenuto  da  S.  Garlo  in  Eccle- 
siis,  in  quibus  more  Bomano  celebratur,  ve- 
lilus  esl  Ambrosianus,  vel  contra  (Ap.  cit. 
Pelra  Const.  22  Eugen.  IV).  Ma  primiera- 
mente  in  questo  Decreto  si  suppone  la  esi- 
sienza  in  Milano  stesso  delle  Ghiese  di  di- 
veiso  Rilo  ;  ub  si  accenna,  che  ci6  sia  in- 
congruente;  secondariamente  poi,  col  fatlo 
si  limita  per  i  soli  Altari  fissati  per  farvi 
\ii  funzioni  coll'uno  o  coll'altro  Rilo.  Impe- 
rocchfe  6  un  falto  nolorio,  nb  si  pu6  porre 
in  dubbio,  che  con  approvazione  esistano 
nelle  stesse  Basiliche  degli  Altari,  in  alcuni 
de'  quali  si  osserva  il  Rito  Romano,  ed  in 
allri  l'Ambrosiano. 

E  qui  giova  rillellere,  che  con  questa 
polizia  i  Milanesi,  sebbene  siano  zelantis- 
siini  per  il  loro  Rito,  riguardano  ci6  non 
ostante  con  non  minore  venerazione  il  Ro- 
mano.  Una  simile  prudenziale  economia 
aJunque  piegherebbe  facilmente  le  sud- 
delte  renuenti  Pairocchie  a  concepire  verso 
questo  il  doveroso  rispetto  :  col  progresso 
del  tempo  poi,  vedendosi  prive  dei  presenti 
Parrochi  e  trovandosi  in  assolula  necessita 
di  non  potere  avere  altri  Ecclesiaslici,  che 
quei  di  Rito  Romano,  cun  tranquillita  pas- 
serebbero  ad  amarlo  e  quindi  ad  unifor- 
marsi  al  medesimo:  e  questa  sarebbe  quella 
vera  necessita,  che  al  dire  del  Fagnano  a 
rigore  iuris  excepta  intelligitur  (In  2  par. 
Decretal.  in  cap.  Nirnis  de  Fil.  Presbyter.) ; 
ne.cessita,  che  si  riconosce  soltanto,  al  dire 
del  medesimo,  quando  Ecclesia  indiget  mi- 
nistris  illorum  Ordinum,  nec  reperiuntur 
nlii,  qui  possint  adiuvari  (G.  Quaeris  ibid. 
(le  aetat.  et  qualit.). 

Dal  sin  qui  delto  sembrami  che  discenda 
naturalmente  la  risposta  al  secondo  Quesito. 
Imperocchfe  credendosi  essere  prudenziale 
economia  di  tollerare  colTesposto  metodo  il 
Rilo  Ambrosiano  (e  con  quelle  regole,  che 
si  accenneranno  in  appresso)  nelle  anzi- 
dette  renuenli  Parrocchie,  slimerei  non  do- 


versi  dare  un  ordine  precettivo  al  Card, 
Vescovo  di  Novara,  ma  dargli  soltanto  le 
idonee  istruzioni  e  munirlo  delle  facolt^, 
onde  con  prudente  condotla,  e  dopo  la  man- 
canza  dei  presenti  Parrochi,  o  anche  prima, 
se  gli  si  presenta  un  opportuno  e  pacifico 
inconlro,  introduca  nelle  renuenti  Parroc- 
chie  il  Rito  Romano.  II  medesimo  infatti, 
trovandosi  sulla  faccia  del  luogo,  h  in  istato 
di  conoscere  il  lempo  piii  opportuuo  e  di 
approfittarsi  di  quelle  favorevoli  circostan- 
ze,  che  possono  con  tranquillita  guidare  al 
termine  del  cambiament.o,  che  si  brama. 
Anche  a  S.  Garlo  da  Gregorio  XIII  furono 
dale  le  piii  ampie  facolta  e  le  oppoitune 
isLruzioni,  onde  nella  Diocesi  riformasse  con 
pace  il  Rito  Ambrosiano. 

I  mezzi  finalmente ,  che  stimerei  i  piu 
opportuni  da  insinuaisi  al  Gard.  Vescovo 
per  giungere  allo  scopo  del  compiuto  cam- 
biamento  del  Rito  senza  turbamenli,  anzi 
con  reciproca  soddisfazione  (il  che  viene 
da  me  in  terzo  luogo  richiesto),  oltre  gli 
accennati  nella  risposla  al  primo  Quesito, 
crederei  che  possano  essere  i  seguenti. 

Stimerei  pertanto  giovevole  d'insinuare 
al  Gard.  Vescovo,  che,  terminati    la  visita  i 

della  Diocesi,   convocasse    un    Sinodo,    per  | 

trattarvi  anche  questo  interessante  e  delicato 
afTare,  Nei  primi  secoli  della  Ghiesa  questi 
affari  di  rilievo,  al  dire  di  TertuIliano,si  trat- 
tavano  neiSinodi:  Altiora  quaeque  in  com- 
mune  tractabantur  (de  leiun.  cap.  13).  E 
se  S,  Carlo,  per  riformare  il  Rito  Ambro- 
siano,  slim6  necessario  convocare  dei  Si- 
nodi,  quanto  maggiormente  lo  sar^,  per 
farlo  con  quiete  e  soddisfazione  delle  re- 
nuenti  Parrocchie  cessare  l 

Ghe  se,  attese  le  circosLanze,  riuscisse 
impossibile  di  convocare  un  Sinodo,  cre- 
derei  che  non  sarebbe  difiicile  di  convo- 
care  almeno  una  Sinodale  Gongregazione, 
composta  dei  piii  probi  Parrochi  ed  Eccle- 
siaslici  di  Rito  Ambrosiano,  e  di  altri  di  Rito 
Romano.  In  questa  Gongregazione  polrebbe 
con  maluro  consiglio  il  Gard,  Vescovo  fis- 
sare  prima  il  modo  di  disporre  quei  di  Rito 
Ambrosiano  ad  uniformarsi  al  Romano,  quan- 
do  mancheranno  i  presenti  Parrochi,  e  po- 
scia  renderlo  alla  Diocesi  noto  per  mezzo 
di  una  paterna  e  ragionata  Pastorale. 

Grederei  altresi  giovevole  di  fissare  nella 
detta  Gongregazione  e  quindi  pubblicare 
colla  nominata  Pastorale,  che  verra  tolle- 
rato  il  Rito  Ambrosiano  nella  sola  ammi- 
nistrazione  de'  Sacramenti  e  nelle  sole  fun- 
zioni  ecclesiastiche  delle  Parrocchie. 


2iY.) 


Rapporto  poi  al  CaleiidoiiO;  ai  digiuni  ecc. 
potrebbe  prescriveisi  qiianto  sii  ci6  ordina 
Benedetto  XIV  in  diverse  Bolle  per  i  Greci 
ed  llalo-Greci,  parlicolai  mente  nella  Boila 
Etsi  Pastoralis^  IX  (Y.  1  BulL,  an.  1742) : 
adaltando  bensi  tutto  prudenzialmente  alla 
presenle  circostanza. 

£  questo  il  mio  debole  parere  breve- 
mente  esposto  su  i  fattirai  Quesiti ;  lo  ri- 
metto  senza  alcuna  restrizione  al  purgatis- 
simo  intendimento  degli  Eminentissimi  com- 
ponenti  questa  Sacra  Congregazione,  i  quali 
suppliranno,  non  vi  cade  dubbio,  a  quanto 
vi  e  di  mancante  o  d'ineseguibile  nel  me- 
desimo.   E  ci6  per  verita  ecc. 

D.  Mauro    Talucci  Ab.   Olivctano 
Consultore. 

Yotum  alterius  Gonsultoris  et  Theologi 
est,  ut  sequitur  : 

Votum  Revrni  P.  Micfiaelis  Zcccliinelli 
Soc.  lesu. 

Attente  perlectis  et  accurate  expensis 
raiionibus,  quae  in  controversia  de  cessa 
lione  Ambrosiani  ritus  in  qiiibusdam  Faroe- 
ciis  a  Mediolaneiisi  Dioecesi  avulsis  el  No- 
variae  adscitis,  utrinque  atferuntur,  haec 
mihi  notatu  digniora  visa  sunt,  quae  feren- 
dae  sententiae  viam  quodammodo  sterne- 
rent. 

Animadverto  in  primis  ex  tribus  ac  vi- 
ginti  Paroeciis,  quae  Dioecesi  Novaiiae  ad- 
iectae  sunt,  septem  dumtaxal,  aut  ad  sum- 
mum  octo  (ut  apparet  ex  prospectu  Emi 
Gard.  Archiepiscopi  Novarien.)  Ainbrosiano 
ritui  tenacius  inhaerere;  ex  reliquis  novem 
tamquam  necessitate  compulsas  ad  Roma- 
num  transiisse;  alias,  si  minus  sponte,  sal- 
lera  pacilice  mutationem  admisisse.  His  po- 
silis  dico  : 

Primo.  Paroecias  illas,  quae  vi  neces- 
sitatis  aut  auctoritatis  adactae  in  Roma- 
num  Ritura  migrarunl,  in  eo  perseverare 
debere  nec  posse  ad  pristinos  suos  ritus 
redire,  iuxta  Decretum  S.  R.  G.  die  13  Mar- 
tii  an.  1608  in  Trullen.  seu  Nullius,  quod 
sic  se  habet:  «  Usus  Missalis  et  Breviaiii  Ro- 
mani  semel  introductus  in  Ecclesia  aliqua, 
quae  habebat  parliculare  Missale  et  Brevia- 
rium,  confirmandus  est,  nec  licet  redire 
ad  usum  antiqiii  Missalis  el  Breviarii  ». 

Secundo.  Paroecias  illas,  quae  libellum 
supplicem  obtulerunt,  ut  sibi  liceat  in  an- 
tiqua  suorum  rituum  possessione  pei  manere, 
eliamsi  id  eis  aliqualenus  et  pro    lempore 


permitteretur,  non  esse  tamen  in  tali  pos- 
sessione  Decreto  ullo  a  S.  R.  G.  confirman- 
das  ;  hoc  enim  el  invidiam  lurbasque  ciere 
posset  in  aliis  Paroeciis,  praesertim  illis 
quae  non  tam  sponte,  quam  necessilate  com- 
pulsae  Romanum  Ritum  adoptarunt,  et  Emi 
Praesulis  auctoritati  nonnihil  olTicere  vide- 
retur. 

Terlio.  Easlem  tamen  Paroecias,  quae 
adhuc  nulant  et  obnituntur,  nullo  Decreto 
S.  R.  G.  ad  veleres  suos  ritus  abigendos 
esse  cngendas,  idque  multis  de  causis. 

1.  Ne  praeiudicium  fieri  videatur  illis 
Ecclesiis,  quae  (ut  Parochi  in  suo  libello 
supplici  notant)  licet  a  Mediolanensi  ad  Ber- 
gomensem  Dioecesim  translatae,  tamen  per- 
raissae  sunl  suos  ritus  pacifice    retinere. 

2.  Ne  Parochis  S.  Pontificis  clementiam 
pro  letinendis  suis  ritibus  obnixe  implo- 
rantibus  maior  a  Romano  ritu  abhorrenili 
piaebealur  occasio,  si  videant  se  non  raodo, 
([uod  supplices  rogabant  non  obtinuisse,  sed 
ad  id  quod  detrectant,  peremptorie  com- 
pulsos, 

3.  Videtur  id  moris  fuisse  in  Ecclesia, 
ut  huiusmodi  negotiis  sensim  et  pedeten- 
tim  potius,  quam  decretorie  agerel,  cum 
M.  Bonhoraius  Episcopus  Vercellensis,  au- 
ctoiitate  Apostolica  a  Gregorio  XIII  accepta, 
visitarel  Ecclesiam  Goraensem,  hortatus  qui- 
dem  est,  ut  dimisso  ritu,  quera  dicunt  Pa- 
triarchino,  Romanum  amplecteretur,  non 
tamen  coegit.  Ipse  eti.im  Episcopus  Goraen- 
sis  loannes  Antonius  Volpi,  qui  Gregorio  XIII, 
cuius  fuerat  Nuiicius,  maxime  addictus  eiat, 
cum  vellet  obsequi  Visitatoris  placito,  ob- 
nitentibus  tamen  Ganonicis,  nihil  obtinuit, 
et  ne  acrius  ageret,  illura  cultuin  immu- 
tatura  reliquit.  Nihil  etiam  iinmutavit  eius 
siiccessor,  qui  mortuus  est  anno  1595.  Nec 
iraraerito  id  factum.  Ut  enira  aitTertullianus: 
«  Non  possumus  respuere  consuetudinem, 
quam  damnare  non  possumus,  utpole  non 
extraneam,  quia  non  extraneorum,  cum  qui- 
bus  coramunicamus  ius  pacis  et  noraen  fra- 
ternitatis  ».  Hinc  Nicolaus  1  ad  Photii  que- 
relas  respon  lens,  «  de  consuetudinibus  (aie- 
bat),  quas  nos  opponere  visi  eslis,  scribentes 
per  diversas  Ecclesias,  diversas  esse  con- 
suetudines,  si  illis  canonica  non  obsislit  au- 
ctoritas,  pio  qua  dbviare  debearaus,  nihil 
iudicamus  vel  eis  resistimus  ». 

4.  Ipsa  S.  R.  G.  cura  ad  instantiam  Ar- 
chiepiscopi  Firmani  et  Gard.  Garaffae  duo 
dedissel  Decreta  ad  absolvendam  quamdam 
Goelestinoiumconsuetudinem,  postea  eadem 
revocavil  die  30  lunii  1629,  Urbano  VIII  ap- 

14 


—  210  — 


piobanle  in  una  Constitulione,  quae  incipit 
Exponi  nohis  etc, 

Quarlo.  Qiiandoquidem  ex  luculenlis  ra- 
tionibus,  quas  Emus  Gard.  Archiepiscopus 
Novariensis  affert  in  suo  pro-Memoria,  satis 
perspicue  apparet  futurum,  ul  serius  ocius 
Paroeciae  illae  ad  Romanum  ritum  migrare 
coganlur,  idcirco  conveniens  videtur  facul- 
tatera  facere  Card.  Archiepiscopo,  ut  pro 
prudentia  sua  agat,  prout  tempiis  et  res 
postulare  animadverlil,  concessis  etiam  aliis 
dilationibus,  si  opus  erit,  ad  tollendas  aul 
praecavendas  dissensiones.  «  Ipsa  quippe 
iiiutatio  consuetudinis  (ut  ait  D.  Aug.  Ep. 
ad  lan.  54,  al.  118^  etiam  quae  adiuvat 
utilitale,  novitate  perturbat  », 

Quinto.  Quod  ad  media  attinet  ad  opta- 
tum  finem  assequendum  apliora,  auctoritate 
motus  Anselmi  Gantuariensis,  qui,  loquens 
de  huiusmodi  riiibus :  «  Qui  non  in  fide 
discordant,  neque  in  unam  coUigi  possunt 
consuetudinem,  existimo  (ail)  eos  polius  in 
pace  concorditer  tolerandos,  quam  discorde 
cum  scandalo  damnandos  ».  Aucloritate,  in- 
quam,  lanti  viri  molus  putaiem  suasu  po- 
lius  et  ductu,  quam  vi  el  impeiio  agen- 
dum,  etiamsi  optata  mutatio  aliquanlulum 
esset  protrahenda. 

Sexto.  Inlerim,  ne  quid  inconveniens 
circa  promiscuum  utriusque  rilus  usum  con- 
tingat,  quod  aut  scandalum  creel,  aut  Sa- 
cri  Gultus  dignitati  et  decori  adversari  vi- 
dealur,  obligari  possunt  illi,  qui  suis  con- 
suetudinibus  pervicaciter  inhaerentes,  non- 
nisi  aegerrime  ab  iis  se  divelli  patiuntur,  ut 
adamussim  ritus  suos  sequantur  ;  et  si  ex 
defectu  ministrorum,  librorum  aut  simi- 
lium  id  praestare  nequeant,  Romanum  ri- 
tum  admillat.  Ita  factum  fuisse  apparet  iii 
Ecclesia  Gomensi  circa  abolilionem  ritus 
Aquileiensis,  seu  Palriarchini.  Ex  Slatulis 
enim  Synodalibus  Gomensibus  annor.  1565 
el  1579  arguitur,  quod  ritus  Romanus  non- 
nisi  insensibililer  introductus  fuil.  Et  sane 
Synodus  anni  1579  :  «  Hecilent  (.lit)  Sa- 
cerdotes  Horas  Ganonicas  quotidie  .  .  .  ,  se- 
cundum  ritum  et  usum  Ecclesiae  Gomensis, 
qui  ritus  in  Missis  celebrandis  pariler  ob- 
servetur.  Hi  vero,  quibus  librorum  Gomen- 
sium  copia  non  fuerit,  Missali  el  Breviario 
Romano  novissimo  utantur,  donec  refor- 
mandi  Comensis  ratio  ineatur  ».  Et  vero 
ritus  iste  in  Gomensi  Ecclesia  Aqiiileiensis 
suflVaganea  usque  ad  ann.  1598  perseve- 
ravit,  quamquam  eadem  Ecclesia  sub  Du- 
catu  Mediolanensi  comprehenderetur. 

Septimo,  Ut  mutatio  isthaec    cum    ma- 


iore  plebium  et  Ecclesiarum,  Ambrosiano 
rilui  firmiter  inhaerenlium,  satisfaclione  fiat, 
posset  forlasse  ad  tempus  permitti,  ut,  qua- 
tenus  pro  dignitate  fieri  possit,  statis  quibus- 
dam  diebus,aut  locis,  aut  circumstanliis,  anti- 
quo  rilu  ulantur,  aut  in  Sacrificiis,  autin  pre- 
cibus  elc,  ul  ritus  tam  celebris,  succe- 
dente  Romano,  quemadmodura  Synagoga 
vetus,  succedenle  Ecclesia,  non  sine  honoie 
conlumulatus  videatur.  Ita  nimirum  factum 
fuisse  legimus  quoad  ritum  Mozarabum  (apud 
Gard.  Bona)  in  Hispania  ;  qui  ritus  in  sex 
Ecclesiis  etiam  post  mutatos  alibi  ritus  diii- 
tius  perseveravit,  vel  inter  hostes,  nec  non- 
nisi  defioientibus  quibusdam  familiis  defecit, 
et  Romanus  ibidem  inlioduci  coepit,  ita  ta- 
men,  ul  slalis  diebus,  pristino  ritu  sacrifi- 
caretur,  Ila  eliam  factum  est  in  Ecclesia 
Gomensi,  in  quam  ubi  Glemens  VIII  indu- 
xil,  abrogato  Patriarchivo^  ritum  Romanura, 
excepil  Officium  B.  M.  V.  quod  quibusdam 
diebus  secundum  rilura  Patriarchinum  reci- 
tari  adhuc  diutius  consuevit. 

Octavo.  Gaeterum,  quoniara  delectus  me- 
dioium,  quae  magis  expediunl  ad  migra- 
tionem  hanc  ritus  pacifice  et  sine  animo- 
rum  offensione  ineundam,  potissimum  pen- 
det  ex  notitia  perspnaruui,  locorura  pecu- 
liariumque  circumstantiarum  ;  idcirco  mihi 
videtur  tolum  id  negotii  Emo  Episcopo  com- 
mitiendum,  quippe  qui  rem  ob  oculos  ha- 
bel,  et  acu,  ut  dicitur,  tangit. 

Nono.  Denique  habenda  raihi  videntur 
prae  oculis  verba  illa  Gl.  Mabillonii  Gora- 
raent.  in  Ord.  Rora.  §  21  :  «  Laudanda  in 
huiusraodi  ritibus  conslantia,  modo  caetera 
adsint,  Ecclesiae  pax  et  concordia,  atque 
christana  charilas,  cui  onines  ritus  cedere 
et  suffragari  necesse  est  >.  El  paullo  ante  : 
«  Ubi  regnant  anliqui  rilus,  hi  conslanter 
retinendi  :  ubi  novi  prae  antiquis  praeva- 
lueiunt,  antiquos  laudare  decet,  novos  non 
reiicere.  Vix  enira  unquam  accidit,  ut  quod 
semel  usu  receptura  est,  absque  perturba- 
lione  mutetur.  Et  quidena  ut  rituum  varie- 
tatem  induxit  locorum  varietas,  ita  etiam 
eorum  iisdem  in  locis  mutalionem  aliquando 
persuasit  temporuin  diversitas  ». 

ADNOTATIO  SUPER  DECRETO 

2CAo.  SULMONEN.  (4582) 

In  Ecclesiis  Cathedralibus  et  Gollegiatis 
ritus  omnes  servandi  siint,  nedum  quoad 
substanliam,  verum  etiam  quoad  modura, 
formara  et  ordinera,  quo  praescripti  legun. 
tur  in  Gaeremoniali  Episcoporum.   Quamob. 


—  2\] 

rem  in  nocle  Nalalis  Domini,  prima  Missa 
absolula,  Laudes  etiam  carilari  solemniter 
debenl;  nec  satis  est  aliernalim  dumtaxat 
easdem  recitare.  Non  diffiteor  ne  iillum 
quidem  verbura  occurrere  in  antiquis  prae- 
fati  Gaeremonialis  editionibus  de  canlus  so- 
lemnitate:  verumtamen  in  nova,  quae,  Pon- 
tifice  Benedicto  Xlll,  adornata,  emendata 
et  aucta  e  Romanis  Typis  anno  1729  pro- 
diit,  capiti  14  libri  2  additum  fuit ,  quod 
sequitur;  videlicet  :  «  In  Laudibus  tandem, 
quae  posl  Missam  solemniler  cantar-i  debent, 
serventur  omnia,  quae  in  superiori  capite  7 
huiusmet  libri  praescripta  reperiuntur  ». 
Unde  palel  satis  non  esse  alternatim  in 
Ghoro  Laudes  recilare,  sed  omnino  cum 
cantu  ad  praescriplae  regulae  formam  esse 
persolvendas.  Verba  enim  illa  solemniter 
cantari  dehent,  non  in  facultale  rem  po- 
nunt,  sed  absolutum  praeceplum  important, 
veluti  pluries  a  S.  R.  C.  declaratum  fuit, 
et  novissime  in  Civilaten.  20  Maii  1820. 
Etenim  attendendae  sunt  diversae  dictiones, 
quibus  utuntur  Caeremonialis,  Rilualis,  Mis- 
salis,  Breviarii  Rubricae,  pr-o  rite  persol- 
vendis  Horis  Ganunicis,  aliisque  Ecclesiastr- 
cis  functionibus  ageridis.  Dictio  dehet,  quae 
saepe  occurrit  in  praefatis  Ritualibus  libris, 
praeceptive  semper  esl,  secumque  fert  po- 
sitivam  obligationem  :  facultativae  vero  sunt 
dictiones  aliae,  congruit,  potest,  c-  ncenit, 
decet,  et  his  simiies.  Idcirco  S.  G.  directe 
respondens  quaesito,  regulae  conformare  se 
debuit,  quin  admitteret  consueludinem,  quae 
obtinuisse  in  Cathedr-ali  Sulmonen.  fereba- 
tur,  legendi  Laudes  sine  canlu.  Sed  qiio- 
niam  ex  Ecclesiasticis  aut  Civilibus  legi- 
bus  nulla  ferme  esl,  cuius  observantia,  pe- 
culiaribus  attentis  circumstantiis,  nequeat  a 
poteslatem  habenle  quandoque  moderar-i  ; 
el  Apostolica  Sedes  in  iis,  quae  circa  mo- 
dum  potius  versantur-,  quam  circa  rem  prae- 
ceptam,  nonnunquam  in  casibus  parlicula- 
r-ibus,  aut  dispensationem,  aut  moderatio- 
nem  indulgere  consuevit ;  ideo  eadem  S.  G., 
postquam  ad  legis  formam  respondeial,  si- 
mul  addidit  :  «  Sed  in  casu  consulendum 
SSmo  pro  Apostolrca  dispensatione  ».  Ur- 
gebant  quippe  raliones  pluiirnae  ab  Epi- 
scopo  enumeialae,  quae  indulgenliae  viam 
aperiebant.  Tales  sunl  nimia  Calhedr-alis  a 
Civitate  distanlia,  localitas,  cum  eadem  in 
montanis  sit  posita,  aeris  et  frigoris  incle- 
menlia,  quae  multum  affert  incommodi  bru- 
mali  tempore  et  concubia  nocte,  onus  lan- 
dem,  quo  lenentur-  Canonici  et  reliqui  de 
Glero,  piima  luce  a  propriis   longe  dissilis 


habitationibus  ad  Ecclesiam  redire  pro  aliis 
Horis  pei-solvendis,  secunda  et  tertia  Missa 
solemni  ritu  celebrandis.  Hisce  atlentis  cir- 
ciimstanliis,  oppdrlunum  visum  est,  in  hoc 
ppeciali  casU;  aliquid  relaxaii  posse  de  le- 
gis  rigore  :  quemadmodura  Sanctilas  Sua, 
licel  in  casu  diver-so,  sed  iisdem  fere  de 
causis,  relaxavit  favore  Gapituli  Gathedralis 
Boven.,  eidera  indulgens,  ut  hyemali  tem- 
pore  Ganonici  et  Glerici  eiusdem  seivitio 
addicli,  nimirum  post  Festum  omnium  San- 
ctorum,  usque  ad  Maiorem  Hebdomadam 
exclusive,  possent  semel  in  die  ad  Eccle- 
siam  accedere  ,  ibique  tam  Malutinas, 
quam  Yespertinas  Horas,  necnon  Gonven- 
tualem  Missam  sine  inlerruptione  persol- 
vere,  ita  tamen,  ui  Gompletorio  post  me- 
ridiem  finis  iraponatur.  Nam,  licet  iure  Ec- 
clesiastico  slatutum  sit,  ut  debitis  distribulis 
horis  in  Galhedralibus  et  Gollegiatis  Eccle- 
siis  (liversae  OHicii  partes  peragantur  ;  ni- 
hilominus,  exposilis  circumstantiis  altentis, 
aliquid  Apostolica  Auctoritale  remitiendum, 
aliquid  visum  est  indulgendura, 

Gum  autem  praefato  responso  ad  pri- 
mum  ex  propositis  dubiis  Episcopi  preci- 
bus  satisfactura  fueril,  non  erat  immoran- 
dum  in  secundo.  Etenim  hac  in  petitione 
supponit  Episcopus  aliquibus  Religionibus 
et  Ecclesiis  concessum  fuisse  nocte  Nativi- 
tatis  Domini  inter  Missaium  solemnia  Lau- 
des  sine  cantu  alternari,  et  eo  modo  Sa- 
crum  compleri,  quo  fit  in  Vesperis  decan- 
tandis  posi  Gommunionem  in  Sabbato  San- 
clo.  At  ego  non  iniuria  puto  perperara  ab 
ipso  adhibitum  verbum  concessum,  et  quod 
revera  in  aliquibus  locis  ex  more  fil,  ex 
Apostolica  dispensatione  fieri  credidisse.  Id 
est,quod  speciatim  indultum  aliquandofuisse 
probari  nunquam  poterit.  Forle  enim  digi- 
tura  intendere  voluit  in  consueludinem, 
quam  ea  nocte  viguisse  narral  Martfene  de 
Anliqu.  Eccl.  Rit.  tom.  3,  cap.  12,  num.  26 
in  Remensi,  Par-isiensi,  Tur-onensi,  aliisque 
bene  mullis  Galliarum  Ecclesiis,  in  quibus 
canlabantui'  Laudes  ante  Orationera,  quae 
in  Missa  dicitur  Postcomraunio,  ne  populus, 
expleta  Missa,  statim  ab  Ecclesia  discederet, 
non  adhuh  cantatis  Laudibus,  quae  cum  Ma- 
tutino  coniungunlur-,  eique  dant  comple- 
mentum  :  eiusdemque  riius  meminit  Duran- 
dus  in  Rationale  etc.  lib.  6,  cap.  13.  Aliis 
tamen  in  Ecclesiis,  ut  fert  Micrologus  cap.  34, 
Missae  finem  non  dabat  versus  :  Ite,  Missa 
est :  bene  vero  alter:  Benedicamus  Domino, 
ne  populo  quasi  licentiam  abeundi  infra 
malutinales  Laudes  dedisse  videamui-,  quas 


212 


slalim  posl  Missam  ilerum,  concrepantibus 
signis,  incipere  solemus.  Forte  etiam  ratio- 
ncm  habere  inlendit  moris,  qni  adhuc  ob- 
tinet  apud  Religiosos  aliquos,  ac  praesertim 
Carmelitds  antiquae  observantiae  et  S.  Do- 
minici  Institulum  proliientes.  Sed  haec,  ac 
id  genus  aliae  consnetudines  alienae  sunt 
a  moribus  Ecclesiae  Homanae.  Usus,  qui 
adhuc  vigent  in  aliquibus  regionibus  et 
Coenobitarum  Ecclesiis,  longe  priusquam 
Gaeremoniale  Episcopoium  ederetur  in- 
ducti,  tolerantur  polius,  quam  rite  pro- 
bentur.  Servari  utique  permittuntur  ,  quia 
ritus  substantiam  non  laednnt  sed  transferri 
nequeunt  ad  Ecclesias,  quae  Riium  Roma- 
num  sequuntur,  sacrasque  actiones  iuxta 
Caeremoniale  Episcoporura  perficere  de- 
bent.  Confundi  ergo  videtur  in  dubio  ta- 
cita  tolerantia  cum  expressa  concessione. 

Si  quis  plura  scire  velit  de  rituum  va- 
rietale,  qui  in  nonnullis  Ecclesiis  nocte  Na- 
tivitatis  Domini  quoad  Laudes  antiquitus 
obtinuerunt,  et  modo  (nisi  forte  aliquod 
in  una  alterave  vestigium  supersit)  ubli- 
terati  sunt  ;  adire  poterit  laudatum  Mart6ne 
loc.  supra  cit.  uum.  XXX,  et  Gatalanum 
in  commentariis  ad  Gaeremoniale  Episcopo- 
rum  lib.  2,  cap.  14,  §  12,  num.  2.  Mei 
quippe  instituti  ralio  non  patitur,  ut  in  iis 
recensendis  diutius  immorer. 


SUFFRAGIA  SUPER  DECRETO 
RESOLUTIONIS 


2016. 


DUBIORUM. 


(4583) 


Ad  DuBiUM  I.  Non  levis  est  apud  re- 
rum  liturgicarum  Scriptores  coniroversia, 
utrum,  necnon  olim  licuerit,  et  modo  etiam 
liceat  a  Sacerdotibus  Feria  V  in  Goena  Do- 
mini  Sacrificium  privatiin  offerri.  Singuli 
enim  in  diversas  abeunl  sententias,  de  qua- 
rum  var-ietate  non  est  hic  disserendi  locus. 
Verumtamen  unum  esl,  quod  firmum  ma- 
net,  videlicel  hanc  Feriam  non  ;idnumerari 
diebus  aliturgicis,  qui  Missa  oinuino  ca- 
rent,  quales  sunt  Feria  VI,  et  Sahhatum 
Sanctum,  ex  cap.  Sahhato  distinct.  3  de 
Consecrat.  :  imo  ob  sublimia,  qnae  reco- 
luntur  Mysteria,  haec  Feria  Saciificium  iure 
postulat.  Ideo  iuxta  veterem  morem  tres 
celebrabantur  Missae:  Prima  ad  reconcilian- 
dos  poenitenles ;  altera  ad  Sacra  conficienda 
Olea  ;  tertia  demum  ad  recolendam  Saciae 
Eucharisliae  insiitulionis  memoriam.  Prae- 
sens  vero  disciplina  unam  tantum  Missam 
solemnem  admittit  in   Ecclesiis  Gathedrali- 


bus,  Gollegiatis,  Parochialibus,  Gonventua- 
libus;  privatas  omnino  vetat.  Quod  si  hic 
in  Feria  Festum  incidal  de  praecepto  ser- 
vandnm,  non  omnibus  Sacerdotibus  cele- 
brandi  iit  potestas,  sed  aliquot  Missae  le- 
ctae  in  qualibel  Ecclesia  permittuntur,  ut 
queant  fideles  obligationi  satisfacere  ;  nec 
reliqui  de  Glero  desint,  qui  inter  Missarum 
Solemnia  ad  Apostolorum  imilationem  Sa- 
cram  sumanl  Eucharistiara.  Si  ratio  quae- 
ratur,  cuinam  hac  die  privatae  Missae  pro- 
hibentur  ;  eadem  non  a  qualilate  diei  pe- 
tenda  esl,  qu;ie  revera  Sacnficium  admitlit, 
sed  a  reverenlia  debita  sublimissimo  Sacra- 
menti  inslitutionis  Mysterio.  Decet  namque, 
ut  Sacerdotes  a  sacrificando  abstineant,  Sa- 
cramque  dapem  laicorum  more  ab  Episcopi, 
Praesidis,  Parochi  celebrantis  manibus  acci- 
piant.  Memoria  naraque  recolitur  D.  N.  I.  C, 
qui  pridie  quam  pateretur,  tantum  Sacra- 
mentura  instituens,  verum  suum  Gorpus  et 
Sanguinem  sub  speciebus  panis  et  vini  ad 
manducandum  et  bibendura  accumbentibus 
Apostolis  tradidit,  nobisque  perenne  sui 
amoris  pignus  in  saecula  saeculorum  reli- 
quit.  Audiendus  aeiernae  memoriaePontifex 
Benedictus  XIV,  qui  Inslitut.  38,  num.  5, 
ail :  «  Si  quis  huius  Instituti  causam  sr.ire 
velit,  statim  ipsam  explicabimus.  Eadem 
Feria  V  Sacrae  Eucharistiae  solemne  Festum 
celebratur,  quam  posirema  Goena  Christus 
Dominus  instiluit  :  quo  tempore,  iuxla  Gon- 
cilii  Tridentini  sentenliam,  Sacerdotium  quo- 
que  Apostolis  contulit.  Quare  sicut  Divinus 
Salvator  sibi  primum,  ac  deinde  Apostolis 
Sicrosancta  Mysteria  iradidit,  ita  consenta- 
neum  fuit,  ut  Sacerdos  Feria  V  maioris  Heb- 
domadae,  suscepta  Divina  Eucharislia,  ipsam 
postea  universo  Clero  distribueret,  qui  Ec- 
clesiae  adscribitur,  ubi  Sacrum  peragitur  ». 

Nedum  vero  decet,  ut  Sacerdoles  in  hac 
Feria  et  reliqui  de  Gleio  e  manibus  Gele- 
brantis  Sacram  Hostiam  sumant,  sed  etiam 
congruit,  ut  fideles  caeteri  idipsura  piae- 
slent ;  imo  ius  babent,  ut  Sacramentum  sibi 
rainistretur  a  Parocho,  cuius  regiraini  sub- 
iiciuntur.  Nam  iuxta  veterera  Ecclesiae  mo- 
rem  ad  hoc  non  soluni  pietate,  verum  etiam 
praeceplo  fideles  oranes  ducebantur  ;  quera- 
admodnra  lesliraonio  antiqui  Canonis  In  Coe- 
na  Domini  de  Gonsecral.  aperte  compro- 
batur. 

Equidem  praesens  disciplina  taxative  ad 
hanc  Feriam  hoc  non  secura  fert  positivura 
praeceplum;  exigit  lamen  religio  et  reco- 
lendi  Mysterii  sanctitas,  ul  in  unaquaque 
Ecclesia  Calhedrali,    Gollegiata,    Parochiali, 


—  21S  — 


Gonvenluali,  unica  celebrelur  solemnis  Missa 
in  qua  lam  omnes  Sacenloles  el  Clerici, 
quam  eliam,  si  qui  accedunl,  fideles  laici, 
saciam  sumanl  Gouimuuionem.  El  quoniam 
aequum  esl,  ut  in  Ecclesiis  omnibus  quae 
subdilam  habent  plebem,  Sacrum  solemne 
fiat,  nec  oranes  aeque  Glericis,  supellecli- 
libus  atque  opibus  abundant,  ut  pro  di- 
gnilate,  tam  in  hac,  quam  in  Feria  "VI  et 
Sabbato  Sancto  sacrae  actiones  celebiaii  va- 
leant,  huic  incoinmodo  consulere  volens 
s.  m,  Benedictus  XIII,  praevia  cousullatione 
particularis  Gongregatiouis  a  se  indictae, 
parvum  Rituale  praelo  tradi,  publicique  iu- 
ris  fieri  iussit,  pauperibus  el  ruralibus  Pa- 
roeciis  accommodatum.  Adeundus  P.  Me- 
ralus  ad  Gavanlum  parl,  4,  lit,  7,  num.  31, 
de  Rilibus  serVandis  in  minoribus  Ecclesiis. 
Parvo  huiusmodi  Rituali  satis  provisum 
est  illis  Paroeciis,  in  quibus  triduo  Passio- 
nis  nequeunt  expleri  praescriplae  funclio- 
nes  cum  solemnilate,  cantu  et  Ministris 
paratis:  quomodo  id  fieii  posset,  si  unus 
lantum,  aut  alter  est  Sacerdos?  Necesse  ta- 
men  est,  ut  aliquot  saltem  adsint  Glerici, 
qui  Ires  ad  minus  numero  esse  debent. 
Yerumlamen  adhuc  pauperiores,  ac  prae- 
serlim  rurales  Paroeciae  supersunl,  in  qui- 
bus  vei  unus  dumtaxal,  vel  nulius  est  Gle- 
ricus,  qui  Gotta  indutus  Gelebianli  mini- 
strel.  Bene  est,  ut  in  his  omiltantur  fun- 
ctiones,  cum  modus  desit  quo ,  si  non 
solemniter,  debita  saltem  cum  decentia 
peragantur:  congruere  lamen  plurimum  vi- 
detur,  ut  ad  saiisfaciendum  subiectae  ple- 
bis  pietati,  praesertim,  siqui  velint  (ad  quod 
ius  habent)  sacram  sumere  Gommunionem 
et  Paschali  praecepto  satisfacere,  Parochus 
privatam  celebiet  Missam.  Hanc  autem  te- 
nuisse  sententiam  vidttur  laudatus  Ponti- 
fex,  cum  Bononiensem  Ecclesiam  Archie- 
piscopus  regeret  ;  nam  loc.  super  cit,  iu- 
bens,  ne  ullus  Sacerdos  ea  Feria  Sacrum 
privatim  facerel,  Parochos  excepit :  «  Si 
vero,  inquit,  praeter  Paiochum  in  sua  Pa- 
ro(;hia,  Sacerdos  aliquis  cuiuscumque  con- 
ditionis  aut  dignitatis  Missam  privatiin  Feria 
quinta,  sexta  ac  Sabbato  maioris  Hebdoma- 
dae  celebrareaususfuerit,  ipsum  graviterpu- 
niemus  et  a  Divinisetiam  inlerdicemusetc. ». 
Magni  fieri  debet  tanti  Pontificis  auctoritas", 
nec  dubium  est,  quod  ibi  non  agat  de  Missa 
privatim  a  Parocho  celebranda.  Non  enim 
ibi  loquilur  de  Missa  solemni,  verum  de 
lecta,  quam  ea  die  Saceidotibus  oranibus 
celebrare  est  inteidictum.  Si  Parochos  a 
generali    excipit    lege,    lationem    habuisse 


censendus  est  illarum  Paroeciarum  suae  Ar- 
chidioecesis,  in  qiiibus  ob  inopiam  et  Gle- 
ricorum  defectum,  Hebdomadae  maioris  sa- 
crae  functiones  nec  soleniniter,  nec  decen- 
ter,  iuxta  laudatum  parvum  Rituale  Bene- 
dicti  XIII,  peragi  possent. 

Et  revera  rogati  Patres  sacris  tuendis 
ritibus  Praeposili  :  «  An  in  Feria  V  Goenae 
Domini  celebrari  possit  in  Ecclesia  (non  in 
privato  Valetudinarii  Sacello,  sed.  publica 
in  Ecclesia)  una  Missa  privata  propter  in- 
fiimos,  excepla  solemni  ?  »  sub  die  27  Mar- 
lii  1773  responderunl :  «  Arbitrio  Episcopi  ». 
Praeterea  non  desunt  Ecclesiae,  in  quibus 
pro  populi  conimoditate  Parochus  privatim 
celebrat,  subiectaeque  sibi  plebi  Gommu- 
nionem  ministrai,  priusquam  Missae  Gon- 
ventuali  initiuui  detur:  ita  in  Patriarchali 
Lateranensi  et  in  quibusdain  aliis  Urbis 
Gollegiatis  Ecclesiis,  quaravis  in  iisdem  So- 
lerania  omnia  fianl  et  possit  coramode  po- 
pulus  Sacro  interesse.  Si  ita  est,  potiori 
iure  congruere  videtur,  ut  id  fiat  in  pau- 
pere  rurali  Paroecia,  favore  illoruni,  qui 
eidem  subiiciunlur,  ut  queant  Missara  au- 
dire  a  proprio  Parocho  celebralam,  in  ea- 
dem  sacram  sumeieGommunionem,  Paschali 
piaecepto  satisfacere  et  memoriara  reco- 
lere  institutionis  Sacramenti.  Quod  si  ma- 
xime  decet  favore  plebis,  mullo  etiam  ma- 
gis  convenire  videlur  quoad  ipsum  Paro- 
chum  ;  nam  si  tenereiur,  ut  revera  Parochi 
tenentur,  Poenitentiae  et  Eucharistiae  Sa- 
cramenta  rainislrare  populo  sibi  subieclo, 
quin  tamen  ei  liceret  Sacrum  facere,  nec 
forte  posset  per  manum  alterius  (alio  de- 
ficienle  Sacerdote)  sacrara  sumere  dapem; 
ac  propteiea,  dura  aMos  reficit,  ipse  ieiu- 
nus  cogeretur  abire  et  privaretiir  spirituali 
gaudio  illius  diei,  quo,  cum  GelQbrantes, 
tum  de  Sacrificio  participantes,  tanti  Sa- 
cramenti  insiitutionis  raemoriam  recolentes, 
perfunduntur. 

Validis  hisce  rationibus  mature  perpen- 
sis,  S.  G.  proposito  dubio  :  Affirmative  re- 
spondit ;  rem  tamen  noluit  in  Parochorum 
ruralium  arbitrio  relinquere,  sed  deraanda- 
vit,  ut  iidem  quotannis  et  peterent  et  ab 
Episcopo  celebrandi  veniara  obtinerenl.  Si- 
quidem  animadvertit  occurrere  quandoque 
casus  rationabiliter  eam  denegandi.  Talis 
profecto  erit,  si  rurales  Parochi  in  Gathe- 
dralem  convenire  deberent,  ad  coraplen- 
dura  numerum  Presbyterorum,  Diaconoium 
el  Subdiaconorum,  quot  necessarii  sunl  in 
Oleorum  Sacroruni  confectione,  quin  utrum- 
que  munus  ob  loci  distaiiLiam  vel  ob  aliam 


—  214 


feausam  componi  possit.  Dum  vero  consu- 
luil  pauperioribus  et  ruralibus  Paroeciis, 
excilare  eliam  voluit  Episcoporum  solici- 
ludinem  et  vigilanliam,  ut  iiibeant  sacras 
funcliones  peragi  Feria  V  et  VI,  necnon 
Sabbato  maioris  Hebdom.idae  in  aliis  Paro- 
chialibus  Ecclesiis,  in  qnibus  saltem  tres 
qualuorve  Glerici  haberi  possunt,  servata 
forma  parvi  Ritiialis  s.  m.  Benedicti  XIII 
iussu  editi ;  et  propterea,  quoniam  exem- 
plaria  defecerunt ,  novam  eiiisdem  editio- 
nem  prope  diem  evulgari  curabimus. 

Ad  DuBiUM  II.  Duas  habet  partes  hoc  Du- 
bium.  Prima  ad  Episcopum  attinet,  qui  Sab- 
bato  Sancto  in  domestico  Sacello  Sacrum 
facit  ratione  Ordinationis  :  altera  Presbyte- 
ros  respicit,  siqui  privilegio  donantur  of- 
ferendi  ea  die  Sacriticium.  Breviter  de  u- 
troque. 

Ordinationes  generales,  pro  quibus  certa 
piaefinita  sunt  tempora,  publice  in  Gathe- 
drali  peragendae  sunt ;  ita  in  Pontificali  Ro- 
mano  tit.  de  Ordinibus  conferen^Vis  :  «  Or- 
dinationes  sacrorum  Ordinum,statutis  a  iure 
temporibus,  ac  in  Gathedrali  Ecclesia,  vo- 
catis  praesentibusque  ad  id  Ecclesiae  Ga- 
nonicis  publice  celebrentur  ».  Ideo  S.  R.  G. 
rogala  ab  Episcopo  Mazarien.  :  «  An  Epi- 
scopus  volens  die  Sabbati  Sancti  Ordines 
conferre,  licite  praestare  hoc  valeat,  Sa- 
crum  privatim  peragendo  in  proprii  Pala- 
tii  Sacello?»  sub  die  18  Martii  1702  re- 
spondit  :  «  Negative  ».  Nec  secus  respon- 
dendum  erat  Dubio  generaliter  nimis  ex- 
presso.  Nulla  siquidem  suberat  ratio  (si 
excipias  placitum  Episcopi  expressum  per 
verbum  volens)  qua  S.  G.  licere  censeret. 
Nam  si  generali  quaesito  respondisset:  Af- 
firmative :  huiusmodi  responso  quisque  pro 
lubitu  potuissel  abuti,  a  Pontificali  prae- 
scripto  declinare  et  Ordinationes  etiam  ge- 
nerales  privatim  peragendo  domestico  Sa- 
cello,  propriae  commoditati  inservire.  le- 
rumtamen  non  raro  accidit,  ul,  vel  ob  mo- 
dicum  ordinandorum  numerum,  vel  ob  aliam 
ratjonabilem  causam,  licite  queat  sacra  haec 
actio  ab  Episcopo  in  privato  Sacello  perfici. 
Id  saepe  accidit  in  Urbe,  ubi  licet  statis 
temporibus  in  Lateranensi  Patriarchali  Ba- 
silira  generalis  Ordinatio  solemniter  fiat  ab 
Emo  Domino  Gardinaii  Vicario  vel  ab  Rmo 
Vicesgerente,  venia  nihilominus  datur  uni 
alterive  Episcopo  aliquibus  cum  sacros,  tum 
minores  Ordines  privatim  conferendi.  Si  id 
accidat  in  Sabbatis  quatuor  temporum,  oc- 
currit  dubitandi  ratio ;  quia  vel  Ordinatio 
sit  publiva   vel    piivata,    ordo    tamen  eam 


peragendi  ne  hilum  quidem  differt,  si  unam 
excipias  soIemnit;item.  Verum  non  ita  est, 
si  Episcopus  in  Sabbato  Sancto  Missam  in 
suo  Sacello  ad  Oidines  conferendos  priva- 
tim  celebret.  Gum  enim  nec  Gerei  Paschalis 
benedictio  fiat,  Ordinatio  vero  iuxta  diversos 
gradus  distribuatur,  non  inter  unam  alte- 
ramque  lectionem,  quippe  harum  recitatio, 
secus  ac  in  aliis  Sabbatis,  Missam  praecedit, 
quiieri  potest  ubi  inchoaHda  sil  Missa?  Gon- 
troversiam  dirimit  positiva  Pontificalis  Ru- 
brica  :  «  Si  vero  Sabbato  Sancto  Ordinatio- 
nes  fiant,  Officium  incipitur  a  prima  pro- 
phetia  et  continuatur,  prout  in  Ordinario 
usque  ad  Litanias  inclusive  etc.  ».  Neque 
dicas  rem  ibi  esse  de  Ordinalione  gene- 
rali  et  solemni,  non  autem  de  privata.  Pri- 
mum  enim,  ubi  lex  non  distinguil,  nec  nos 
distinguere  debenuis  ;  neque  nlla  occurrit 
diversa  ratio,  quae  discrimen  ponat  inter 
Ordinalionem  solemnem  et  privatam  :  imo 
ex  Ecclesiae  instiluto  Lectiones  ob  mysti- 
cas  significationes  ad  Ordinationem,  quae  fit 
statis  temporibus,  proprie  pertinenl.  Quam- 
quam  vero  duodecim,  quae  legunlur  Sab- 
bato  Sancto,  praecedant  benedictionem  Fon- 
tis  et  collationem  Baplismi,  quapropter  in- 
structioni  Gatechumenorum  inserviunt,  ni- 
hilominus  aeqne  ad  successivam  Ordinatio- 
nem  referuntur:  «  PostGerei  benedictionem, 
inquit  Meratus  ad  Gavant.  part.  4,  tit.  10, 
num.  29,  dicnntur  lectiones,  qnae  olim  ad 
Gatechumenorum  instructionem  recitaban- 
tur  ....  Lectiones  istae  in  Missali  Romano 
duodecim  numerantur,  quae  postquam  no- 
clu  non  baptizatur  amplius,  et  Baptismo  sa- 
crorum  Ordinum  collalio  substituta  est , 
quum  Ordinationis  diebus  duodecim  habe- 
bantur  lectiones  Sabbato  Sancto  assignatae 
sunt  quae,  ut  dixi,  iuxta  primam  institu- 
tionem  ad  instrnctionem  Gatechumenorum 
et  ad  Baptismum  referuntur  ».  Tandem, 
si  quid  adhuc  Dubii  superest,  istud  solvit 
S.  R.  G.,  quae  rogata  ab  Episcopo  Bergo- 
men.:  «  Utrum  in  Sabbato  Sancto  pro  col- 
latione  sacrorum  Ordinum  Episcopus  in  suo 
domestico  Oratorio  teneatur  Missam  cum  pro- 
phetiis,  ut  in  Missali,  celebrare?  »  sub  die 
21  Martii  1744  respondit :  «  Aflfirmative  ; 
idest  pro  collatione  sacrorum  Ordinura  in 
Sabbato  Sancto  Missa  incipienda  est  a  pro- 
phetiis  ».  Quum  itaque  propheliae  in  Sab- 
bato  Sancto  de  rigore  ad  Missam  non  per- 
tineant,  ad  Ordinationem  tamen  relationeni 
habeant  et  haberi  debeant  tamquam  actus 
praeparatorii  ad  eamdem,  licet  etiam  ad  in- 
structionem   Gatechumenorum    iuxta  vetus 


215  — 


Ecclesiae  inslituliim  et  disciplinam  referan- 
Lur;  ideo  oraittendae  nunquam  sunt  ab  Epi- 
scopo  privatim  et  seiunctim  ab  aliis  sacris 
aclionibus,  quae  praemilli  ea  die  debent, 
Ordinalionem  perageute. 

Non  ita  dicendum  de  Sacerdotibus,  si  qui 
sunt  privilegio  dilali  olTerendi  ea  die  Sa- 
crificium.  Nam,  ut  paullo  anle  dictum  est, 
propheliae  ad  Missam  non  pertinent,  bene 
vero  Baptismum  et  Ordinationem.  Leguntur 
quidem  in  Missa  convenluali,  ubi  nec  be- 
nedicitur  Fons,  nec  sequilur  Ordinatio  :  ve- 
rum  ila  fit  cum  ad  recolenda  sublimia  il- 
lius  diei  mysteria,  tum  ad  vetcrum  Ecclesiae 
morum  servandam  memoriam.  Gessat  ratio, 
quae  prophetiarum  lectionem  exigit,  si  Pre- 
sbyter  ex.  indulto  privatim  celebrel.  Etenim 
tam  Sabbato  Sanclo,  quara  altero  ante  Fe- 
slura  Pentecoslen,  propheliae  non  leguntur 
in  Missa,  quae  fit  in  Sabbatis  quatuor  Tem- 
porum  ;  ideo  ul  pars  inlegralls  Missae  ha- 
bendae  non  sunt  :  secus  in  Pentecosten, 
ut,  privilegio,  earumdem  leclio  praemittitur 
Missae  conventuali  propler  Baptismum  ad 
virlualiter  servandam  veterem  Ecclesiae  di- 
sciplinara,  ita  eliam  privatis  Sacrificiis  ad- 
iungenda  foret.  Quod  autem  prophetiae 
a  Missa  seiunctae  omnino  sinl,  ex  eo  etiam 
coUigimus,  quia  saeculo  EcclesiaelX  paschali 
praeconio  praemittebaniur.  Ita  Gl.  Marlfene 
de  antiquis  Ecclesiae  Ritibus  tom.  3,  co- 
lumn.  415,  in  fin.  et  seq.:  «  Gerei  Paschalis 
benedictionem  sequuntur  lectiones,  quae 
iam  antiquitus  praecessisse  videntur.  Id  sane 
clare  innuil  Ordo  Romanus  ad  usum  Gor- 
beiensis  Monasterii  ante  annos  800  accommo- 
datus  (verba  Ordinis  Romani  sunt,  quae  se- 
quuntur);  et  interrogavimus  nihilominus  Do- 
minum  AposLolicum  Adrianum  (huius  no- 
minis  II  vel  III)  secundum  veslra  mandata, 
si  in  Paschali  Sabbalo  debenl  flecti  genua 
ad  Lectiones ;  et  ipse  respondit  hoc  deberi 
omnimodis  fieri  ;  cui  cum  diceremus :  Et 
quomodo  SacerdoLes  et  Ministri,  seu  Glerus 
cum  Stolis  et  Planetis  possunt  in  terram 
proslerni?  ille  adiecit  :  non  debere  Sacer- 
dotes  vel  Ministros  seu  Gleium  stolis  prius 
planelisque  vestiri,  nisi  tunc  deraura,  cura 
lumen  novum  inLroducilur,  ut  Gereus  be- 
nedicatur  ».  Quamobiem  concludit  Gl.  Au- 
ctor:  «  Ex  his  patet  Lectiones  olim  pro- 
nunciatas  fuisse  ante  Gerei  benedictionem, 
pro  qua  Sacerdotes  el  Ministri,  seu  Glerus., 
slolis  et  planetis  vestiebantur  ».  Quis  au- 
tem  putabit  ad  Missam  peiLinuisse  prophe- 
tias,  si  nedum  actiones  intercipiebat  Prae- 
conium,  verura  etiam  deposilo  lucLus  squal 


lore,  assumebantur  indumenta  laeliliae  cum 
ad  Gereum  benedicendum,  tum  ad  Sacri- 
ficiura  offerendum?  Ex  alio  Ordine  Romano, 
qui  scriptus  censePur  aevo  Garoli  Magni, 
colligimus  actiones  hasce,  ubi  non  erat  Fons 
sacrandus,  dividi  consuevisse.  Nam,  expleta 
lectione  prophetiarum,  sistebal  Oflicium, 
cuncti  in  secrelarium  revertebantur,  ibi  ex- 
pectantes  ad  inchoandam  Mis8am,  ut  priraa 
stella  in  coelo  apparens  ingruenlis  noctis 
signura  daret :  «  Ubi  autem  Baplismura  non 
fil  .  .  .  .  postea,  ut  ordo  est,  sicnt  mani- 
feslatur  in  Sacramenloiura  codice,  sic  can- 
tent :  et  ut  finierint,  absque  ulio  cantu  re- 
vertanlur  in  sacrariura  :  postea  ingrediuntur 
ad  vesperura,  postea  modico  intervallo,  ut 
fuerit  prima  stella  in  coelo  visa,  sonanL 
signa  eL  incipiunt  canere  Litaniam  ad  In- 
troitum,  eL  stalira  cura  raagno  decore,  cum 
septem  candelabris  et  cereis,  cum  incenso 
et  thuribulis  procedit  Sacerdos,  canentibus 
inlerim  Gleiicis  Lilaniam.  Postquam  finierinl, 
dicit  Sacerdos  Gloria  in  Excelsis  Deo  etc.  ». 
Quoniam  vero,  immutala  paullntira  Eccle- 
siae  disciplina,  saciae  illae  actiones,  quae 
prope  raediara  noctem  habebant  coraple- 
mentum,  aalicipari  coeperunt:  non  defuere 
qui,  his  explelis,  licitura  sibi  ducerenl  Mis- 
sam  privatim  celebrare:  neque  tamen  hi  a 
prophetiis  incipiebant,  verum  a  Litaniis. 
Micrologus  sciiptor  illius  aevi  audiendus, 
qui  de  ecclesiastic.  observal.  Gap.  R3,  sae- 
culi  XI  morem  nos  edocens :  «  Posl  Baptis- 
mura,  inquit,  Presbyteri  demura  possunt 
Missam,  si  necesse  fuerit,  privatim  cele- 
brare,  qui  i;im  renati  sunt,  de  quibus  spe- 
cialiter  in  Missa  agere  debemus  :  nec  postea 
a  lectionibus,  quas  iam  audivimus,  sed  a 
Litania  incipere  solemus  ». 

Si  recentiora  quis  cupiat,  ea  non  de- 
sunt.  Paulus  Mucantius  egregius  Apostoli- 
carura  caeremoniarura  Magister  el  Sac.  Rit, 
Gongregationis  a  Secretis  ordinera  praescri- 
bens  servandura  in  triduo  raaioris  Hebdo- 
madae  in  conclavi,  in  quo  electus  fuit  Pon- 
liiex  Leo  XI,  de  huiusraodi  Missa  haec  ha- 
bet:  «Sabbato  Sancto  posset  etiam  aliquis 
Gardinalis  ....  celebrare,  et  omissis  caere- 
moniis  de  lumine  Ghristi,  praeconio  Exul- 
tet  et  proplietiis,  inchuare  Oflicium  a  Li- 
taniis  ....  finitis  LiLauiis,  Gelebrans,  ac- 
cepLa  PlaneLa,  Missam  currentem  celebra- 
bit »:  apud  Gatticum,  Acta  select.  caeremon. 
lora.  1,  pag.  347,  coluran.  1.  Quid  plura? 
Nonne  S.  R.  G.  declaravit  actioues  divi- 
sibiles  esse  benedictionem  Fontis,  quam 
prophetiae  praecediiut  et  Missam,  quae  se- 


216  — 


qullurV  Ua  in  Garpen.  die  \i  lunii  1608: 
«  Eadem  S.  R.  C.  censuil  esse  divisibiles, 
el  posse  ab  uno  fieri  benediciionem  Fonlis, 
ab  alio  Missam  cantari :  et  ideo  consuetu- 
dinem  dictae  Ecclesiae  in  hoc  servandam 
esse  censuii,  ita  ut  Archipresbyter  benedi- 
clionem  Fonlis  facial,  et  poslea;  si  noluerit 
vel  non  potuerit  Missam  celel)rare,  Missa 
cantetur  ab  Archidiacono  vel  ab  alio  Cano- 
nico  prout  hactenus  consuetum  fuit  ».  Forro 
si  ad  Missam  perlinerenl  piophetiae,  haud 
hae  separari  possenl,  et  Sacrificium  offerre 
deberetille  idem,  qui  Fontem  sacravit.Quid 
clarius? 

Neque  obiicias  aliud  eiusdem  S.  R.  C. 
Decretum  in  Lucana  12  Aprilis  1755,  quo 
declaratum  fuit  congruere,  ut  ignis  et  ce- 
rei  benedictio  praecedat  Missam,  prophetias 
vero  non  esse  omittendas.  Abolenda  si- 
quidem  erat  piava  consuetudo  Parochorum 
Lucanae  Dioecesis,  qui  in  suis  Ecclesiis  cum 
cantu  vel  sine  canlu  Missam  celebrabant, 
praelermissis  benediclionibus  ignis,  cerei, 
prophetiis,  aliisque  rilibus  ipsa  die  prae- 
scriptis.  Quamobrem  Archiepiscopus,  num 
id  liceret,  postulavil.  Et  S.  R.  C,  cum  ani- 
madveriisset  rem  esse  de  Ecclesiis  Paro- 
chialibus,  in  quibus,  etsi  solemniter  cum 
cantu  et  Ministris  paratis  peragi  nequeant, 
explendae  nihilominus  sunt  sacrae  functio- 
nes  maioris  Hebdomadae ,  servata  fojma 
parviRitualis  editi  iussu  s.  m.  BenedictiXllI, 
solicita  ne  omitterentur,  apte  distinxit  id 
quod  congruit,  ab  eo  quod  fieri  necessario 
debet ;  sed  simul  Archiepiscopo  iniunxit, 
ut,  poena  indicta,  Parochos  cogeret  etiam 
ad  id,  quod  congruit.  En  verba  Decreti  : 
«  Congruit,  ut  Missae  in  Sabbato  Sancto  ce- 
lebrandae,  ignis  et  cerei  benedictio  prae- 
cedant;  ante  quam  Missam  prophetiae  omitti 
non  debent  :  et  Archiepiscopus  Parochos  ad 
ignis  et  cerei  benediclionem  faciendam  ali- 
qua  poena  pecuniaria  adigere  polerit».  Quid 
aulem  huiusmodi  Decrelum  commune  ha- 
bet  cum'  Missa  privata,  Aposlolici  indulti  vi- 
gore  celebrala? 

Ex  iis,  quae  allata  sunl,  plane  consequi- 
tur  prophelias  haberi  haud  posse  in  Sab- 
bato  Sancto  tamquam  parlem  integralem 
Missae,  proindeque  a  Sacerdotibus,  qui  pri- 
vilegio  gaudent  faciendi  privatim  Sacrum, 
easdera  non  esse  legendas,  sed  Missam  in- 
choandam  moie  solito.  Quod  insuper  ma- 
xime  decel  :  elenim  posito  privilegio,  haud 
60  uti  licet,  nisi  postquam  nuntiatum  fuerit, 
per  festivum  campanarum  sonitum,  Eccle- 
siam,  de|iosito  luctu,  per  laelitiae  signa  Fe- 


stis  Paschalibus  initium  dedisse.  Imo  S.R.  C. 
dum,  atlenla  immemorabili  consuetudine, 
indulsit,  ut  in  Ecclesia  Ordinis  S.  Dominici 
Villae  Matrili  tres  Missae  leclae  celebrari 
possenl,  id  fieri  vetuit,  nisi  post  absolutam 
Missam  solemnem;  quae  conditio  fuil  etiam 
alteri  privilegio  adiecla  concessionis  unius 
Missae  privatae  in  Sacello  B.  M.  V.  de  los 
remedios  eiusdem  Villae  Matriti. 

Heic  autem  loci  quaeri  posset:  Num  huic 
Missae  praemiltendae  sint  Litaniae?  Praesens 
Decretum  id  non  iubet,  imo  cum  velit  eam- 
dem  incipit  more  solito,  sed  sine  Introitu; 
praeviam  Litaniarum  lectionem  praecipere 
noluisse  videtur.  Atquehaec  etiam  estCl.  Ga- 
vanti  sententia,  qui  in  hypothesi,  quod  pri- 
vata  aliqua  Missa  celebrari  queat,  eamdem 
a  Gonfessione  incipiendam  scribit  Rubric. 
Missal.  part.  4,  til.  10,  num.  44.  Quo  casu 
forte  sufficit  incipere  a  Gonfessione,  qua  fi- 
nila,  dical  Sacerdos  Kyiie  eleison  de  more 
et  reliqua  cum  Vesperis  usque  ad  finem 
Missae.  Nam  Gemma  lib.  3,  cap.  118,  ait, 
Officiura  huius  Missae  per  Kyrie  Eleison  in- 
choari ;  nisi  pro  ^njrie  Eleisou  intelligat  cum 
Micrologo  Litaniam.  Si  quis  igitur  Litanias 
praemitteret,  contra  Decretum  non  faceret  ; 
sed  melius  forlasse,  si  a  Gonfessione  Mis- 
sam  incipiat. 

Ad  DuBiUM  III.  Quamquam  vero,  ex  pi  ae- 
senti  Ecclesiae  disciplina,  soleranibus  cele- 
hratis  Officiis  actisque  functionibus,  quae 
Missam  praecedunt,  tantum  diei  spatium  su- 
persit,  quo  possit  a  Sacerdotibus  privatim 
Sacrum  fieri,  et  exempla  non  desint  Apo- 
stolicae  concessionis :  attamen,  si  quaera- 
mus,  quid  iuris?  satis  implexa  quaestio  eno- 
danda  se  ofTert.  Scriptores  tam  theologi, 
quam  liturgici  non  in  unam  eamdemque 
sentenliam  conveniunt;  imo  plerique  ex 
illis,  qui  Saceidotibus  facultatem  tribuunt 
privatim  celebrandi  Feria  V  in  Coena  Do- 
mmi,  putant  eliam  fieri  idipsum  posse  se- 
quenti  Sabbato  :  sed  hi  non  animadvertunt 
magnum ,  quod  unam  inter  alteramque 
diem  discrimen  est.  Siquidera  Feria  V  die- 
bus  aliturgicis  non  adnumeratur  ;  imo,  ut 
notatum  est  supra  ad  dub.  1,  prae  caeteris 
Sacrificium  iure  postulat;  Sabbatum  vero, 
ut  Feria  VI  in  Parasceve,  alilurgicum  est, 
quia  Ecclesia,  per  integrum  saltem  eiusdem 
diei  civilem  cursum,  in  solitudine  et  moe- 
rore  versari  deberet  ob  mortem  et  sepul- 
turam  D.  N.  I.  G.,  veluti  habetur  in  Epi- 
slola  Innocentii  I  ad  Decentiura  relat.  in 
cap.  Sahbato  dist.  3,  de  consecratione.  An- 
tiqua  munumenta  testautur  sacras  functiones 


inchoari  consuevisse,  ingruentibus  iarn  tene- 
bris;  et  cum  essent  multo  longiores  praeser- 
tim  ob  illorum  copiam,  qui  sacro  Fonte  erant 
abluendi,  Missam,  quae  posl  Lilanias  celebra- 
batur,  mediae  nocti  fuisse  conterminam. 
Equidem  paulialim  immutatus  est  mos  per 
anticipationem  ;  religiose  lamen  retentus  et 
servatus  lilurgicus  ordo.  Quamobrera,  elsi 
noctu  Sacrificium  non  offeratur,  sed  circa 
meridiem,  nihilominus  infra  aclionem  prae- 
cipit  Rubrica,  ut  ad  Communicanles  lega- 
tur  Sacratissimam  noctem.  Id  sufhcii,  quin 
immorer  in  Paschali  praeconio  praemittendo 
nedum  prophetiis,  verum  etiam  Fonlis  be- 
nedictioni;  in  quo  non  seciis  ac  si  nocte  con- 
cubia  adhuc  legeretur,  pluries  repetitur : 
Haec  nox  est.  Sacrificium,  quod  noctis  erat, 
ulique  modo  offertur  ante  vel  circa  meri- 
diem,  et  quod  diei  superest,  ob  annuncia- 
tam  Dominicam  Resurrectionem,  laetiiiae  si- 
gnificationibus  decoralur ;  nihilom.inus  qaan- 
lum  fieri  potesL,  ne  prorsus  oblileretur  an- 
tiquorum  temporum  disciplina,  aequum  est 
ut  per  anticipalionem  Solemnia  fiant,  non 
item  privatae  Missae  celebrenlur.  Hinc  est, 
ul  si  aliquod  Festum  cx  praecepto  seivan- 
dum  incidat  in  Feriam  V,  aliquot  Missae 
privatae  ad  fidelium  commodilatem  permit- 
tuntur  ;  non  aulem,  si  tale  Feslum  occurrat 
in  Sabbato  Sanclo,  ut  e\  Decretis  in  hac  Gol- 
lectione  relatis.  Tametsi  vero  i-epudianda  sit 
Scriplorum  sententia,  qui  ponuni  in  Sacer- 
dolum  facultate,  si  velint,  privatim  lectam 
Missam  celebrare  ;  potest  tamen  Apostolica 
Sedes,  peculiaribus  attentis  circumslantiis, 
in  aliquo  casu  generalis  legis  temperare  ri- 
gorem,  ac  privilegium  elargiri  id  agendi, 
quod  pro  lubitu  fieri  nullo  modo  potest. 
Sed  hac  indulgentia  Apostolica  Sedes  parce 
utilur,  ne  ex  privilegiorura  copia  inducan- 
tur  abusus,  ideo  in  eoruradera  usu  modum 
praescribil,  ac  debitum  ordinera.  Exemplo 
I  sit  indultum,  de  quo  supra  favore  Ecclesiae 
I  lituli  S.  Mariae  de  Antiochia,  ac  alterius 
S.  Mariae  de  los  remedios  Toletanae  Dioe- 
cesis.  Datis  precibus  ab  Hispaniarum  apud 
Sanctam  Sedem  Oratore  ad  s.  ra.  Innocen- 
tium  XII,  easdem  Ipse  S.  R.  G.  pro  voto 
reraisit ;  el  haec,  maturo  praeraisso  exaraine 
circurastantiarum,  quae  alicui  indulgentiae 
locura  dabant,  ita  annuendum  censuit,  ut 
certus  Missarum  numerus  esset  praefinien- 
dus,  privilegium  nequiret  in  exemplum 
adduci,  et  generali  Decreto  anni  1690,  quod 
firraura  manet,  in  peculiari  casu  derogan- 
dum  forel.  SSmus  vero  votura  S.  G.  admisit, 
confirraavitque,  sed  pro  hac  singulari  gratia 


ni  — 

literas  in  forma  Brevis  expediri  iussit.  Quia 
tamen  temporis  successu  perci-ebuerunt  abu 
sus,  et  aliqui  vel  forle  plurimi,  aut  Scri- 
ptorum  placita  sequentes ,  aut  privilegia 
iactantes,  eaque  pio  lubilu  extendenles  et 
interpretantes,  piivatam  Missae  celebratio- 
nem  licitam  ai  bilrabanlur :  ideo  S.  G.,  ne 
ultro  progredialur  et  invalescat  corruplela, 
proposilo  dubio  respondit  :  luxta  votum, 
videlicet  confirmanda  et  ad  obseivantiam 
levocanda  esse  Decreta  vetanlia  Missas  le- 
ctas,  praeter  unicara  solemnem  in  Sabbato 
Sauclo  ;  et  consulendum  SSmo  pro  revoca- 
tione  cuiuscumque  indulLi  (scilicet  persona- 
lis),  tirrais  tamen  piivilegiis  concessis  ali- 
quibus  Ecclesiis  unam  alteramve  Missam  le- 
ctam  celebrandi,  dummodo  tamen  id  non  fiat 
anle  Gathedralis  vel  Matricis  festivura  cam- 
panarum  sonilum,  ul  in  responsione  ad 
2  parlera  praecedenLis  dubii.  Aique  heic 
loci  adnotatura  volo  Sciiptores  illos,  qui 
piivatara  Missae  celebraLionem  licltam  exi- 
sLimarunt,  floruisse  antequam  piodiret  ge- 
neiale  Decretum  anni  1690,  quod  non  li- 
miLaLur  ad  Urbem  eiusque  DistricLum,  sed 
generalem  legem  omnibus  imponil.  Hinc 
til,  ut  sola  Apostolica  Sedes  eain  queat  re- 
laxare,  quin  idipsum  ab  locorum  Ordinariis 
fieri  possit.  Glara  sunt  verba  Decreti  :  «  Ge- 
lebr;itionem  quuqiie  Missarum  dicia  die  Sab- 
bati  Sancti  omnino  prohibendam  in  quibus- 
cumque  Ecclesiis  et  Oratoriis  privalis  et  uni- 
cam  Missam  GonvenLualem  una  cum  Ofiicio 
eiusdem  Sabbaii  Sancti  celebrandam  fore 
praecepil  ».  Quum  autem  hocDecreLumSura- 
mus  FonLifex  sua  auctoritate  firmaverit  et 
ope  typorum  evulgari  iu.sserit,  vim  habet 
legis  univeisalis,  quae  relaxari  nequit,  nisi 
ab  eo,  a  quo  lata  est. 

Ad  DuBiUM  IV.  In  Ponlificali  Romano 
dislinclae  sunt  Rubricae ,  quae  raethodum 
praescribunl  in  Ordinibus  conferendis  o- 
mnino  servandam  ;  et  licet  non  difteranl 
quoad  substantialia  ,  pro  lemporum  tamen 
ralione  a  generali  regula  tantillum  diver- 
tunl,  et  accidentalem  aliquam  variationera 
ponunt,  sic  exigentibus  sacris  aclionibus, 
quae  simul  eadem  die  concurrunL,  et  suc- 
cessive  peraguntur.  Ideo  in  Sabbatis  qua- 
tuor  Temporum,  quia  Piophetiae  ad  Mis- 
sam  et  Ordinationem  stricte  perLinent,  ini- 
LianLur  Tonsurandi  post  Kyrie  eleison,  et 
Minores  Ordines  inter  unam  alleramque 
ex  primis  quatuor  prophetiis  conferuntur. 
Antequam  Pontifex  ultro  procedat,  sistentes 
ante  se  promovendos  ad  Subdiaconatum  gra- 
vibus  verbis    admonet,    ut    serio    cogitenl 


218 


quid  actuii  sunt,  priusquam  libertatem  amil- 
tant  transeundi  ad  vola  saecularia  :  mox  Ar- 
chidiaconus  iubet,  ul  accedanl,  qui  ordi- 
nandi  sunl  Diaconi  el  Presbyteri;  incipiunt- 
que  Litanlae  etc.  Verumlamen,  si  Ordinalio 
(int  Sabbato  SanclO;  quum  propheilae,  quae 
simul  ad  B.iptismum  et  Ordinationem  perti- 
nent,  Missae  praemiltantur,  el  sine  mora  (nisi 
Fons  benedicendus  sil)  Gantores  inlonent 
Lilanias;  rubrica  diversam  dal  disposilio- 
nem  :  «  Si  veio  Sabbato  Sanclo  Ordinatio- 
nes  fiant,  Oflicium  incipilur  a  prima  pro- 
phetia,  et  continualur,  prout  in  ordinario 
usque  ad  Litanias  inclusive,  in  quibus  diclo 
IJl  omnihus  fidelilms  etc.  surgit  ab  accubitu 
Pontifex,  et  conversus  ad  Ordinandos,  eos 
benedicit,  pioul    posl   Litanias    infra    poni- 

tur deinde  dicit  Orationem    ordinaiiam 

cum  alia  pro  Ordinandis,  quibus  diclis,  or- 
dinal  ad  Subdiaconaium  ».  Hactenus  Ru- 
brica  ;  qua  posita  successivae  actiones  sunt 
(nisi  intercipianlur  benedictione  Fontis,  et 
adminislratione  Baptismi)  Propheliae  et  Li- 
taniae  :  nec  locus  esl  admonilioni  faciendae 
promovendis  ad  Subdiaconatum,  quae  fieri 
debet,  dum  Pontifex  post  Orationem  et 
Colleclam  ad  eorum  Ordinationem  procedit, 
quin  repelendae  sinl  Lilaniae,  quia  super 
promovendis  ad  Sacros  Ordiucs  pronuncia- 
tae  iam  siint  formulae  benedictionis,  san- 
clificalionis  el  consecrationis,  Hic  aulem 
forte  aliquis  inlerpellal,  inquiens,  benedi- 
cendi  ne,  sancti(:candi  et  consecrandi  sunt 
promovendi,  priusquam  moneantur,  an  ve- 
lint,  constantes  in  proposito ,  saecularibus 
votis  lenunciare?  Brevi  me  possem  expe- 
dire  rosponso,  quod  ubi  lex  non  excipil, 
non  limiial,  nec  nos  excipere  vel  limitare 
debemus.  Non  enim  agitur  de  casu  non 
praeviso,  cum  quo  generalis  regula  nequeat 
componi.  Rubrica  rationem  habuit  Ordina- 
tionis  peragendae  Sabbato  Sancto,  diver- 
saraque  dedit  dispositionem  quoad  tempus 
Ordinihus  conferendis  destinalum.  lubet 
namque,*ut  vidimus,  in  Litaniis,  quae  Mis- 
sae  praemittuntur,  ad  sacros  Ordines  pro- 
movendos  esse  benedicendos  ;  mox  incho- 
andam  Missam,  initiatisque  ac  promotis  ad 
minores  gradus  Ciericis,  lectaque  Oratione, 
ad  Ordinationem  Subdiaconorum  devenien- 
dum  ;  nec  tamen  ullum  occurril  verbum 
de  anlicipanda  monitione.  Et  iure  quidem; 
nam  formulae  benedictionis  etc.  deproca- 
toriae  sunt,  et  Ordinationi  nullatenus  es- 
senllales,  nec  iugum  imponunt  ;  quamobrem 
promovendi  ad  Subdiaconalum,  si  prolatis 
super  iisdem  praefatis  foimulis,  a  proposito 


velint  resiiire,  liberum  adhuc  illis  est.  Ita- 
que,  cum  certum  sil  admonitionem,  collatis 
i:ini  minoiibus  Ordinibus,  faciendam  esse 
promovendis  ad  Subdiaconatum,  nihil  im- 
mutandum  est,  nec  ab  hac  generali  dispo- 
siiione  recedendum.  Quod  si  admonitio  lieri 
debeiet  hac  die  ante  Litanias,  ut  in  Ordi- 
nationibus,  quae  habentur  aliis  statutis  ab 
Ecclesia  temporibus,  procul  dubio  indica- 
retur  in  rubrica  speciali  de  Sabbato  San- 
cto,  quemadmodum  eadem  iubet  benedici 
Ordinandos  in  Litaniis,  quae  hac  die  Missam 
immediate  praecedunt.  Admonitio  igitur  fa- 
cienda  erit  immediate,  antequam  Subdiaco- 
natus  Ordo  conferatur,  servandaque  Ru- 
brica  specialis  posita  in  Pontificali  pro  Or- 
dinatione  peragenda  in  Sabbato  Sancto, 
prout  Sacra  Gongregatio  servandam  esse 
respondit. 

Ad  DuBiuM  V.  Sive  Ordinatio  in  Sabbalo 
Sancto  publica  et  generalis  sit,  sive  parti- 
cularis  et  privata  ;  unus  tantummodo  vel 
plures  tum  ad  minores,  tura  ad  sacros  Or- 
dines  sint  promovendi;  eadem  regula  sem- 
per  tenenda  est,  et  sacra  incipienda  actio 
a  prophetiis,  veluti  praescriptum  vidimus  in 
Romano  Pontificali,  et  declaratum  fuit  in 
Bergomen.  a  S.  R.  G.  21  Martii  1744. 
Quamobrem  si  unus  dumlaxat  Subdiaconus 
sit  ordinandus  in  domestico  Episcopi  Sa- 
cello,  ut  in  proposito  dubio  ;  praescripta- 
rum  precum  et  actionum  ratio  nec  lur- 
banda,  nec  invertenda  est,  imo  apprime 
servandus  ordo  a  Rubrica  dispositus.  Porro 
Pontificalis  rubrica  iubet,  ul,  absoluta  pro- 
phetiarum  lectione,  statim  dicantur  Lita- 
niae,  et  Missa  sequalur,  qua  inchoata,  et 
non  prius,  facienda  est  Ordinatio,  servatis 
regula  et  tempore  singulis  Ordinibus  assi- 
gnatis.  Ideo  cum  nemo  sit  tonsura  inilian- 
dus,  nemo  ad  minores  gradus  promoven- 
dus,  incipere  Ordinatio  debet  post  Oralio- 
nem,  et  exordiendum  ab  admonitione,  ut 
Ordinandus  de  statu  amplectendo,  a  quo 
postea  resilire  non  poterit,  queat  determi- 
nare.  Neque  interest  quod  supra  eumdem 
prolatae  iam  fuerint  formulae  benedictio- 
num  :  nam  huiusmodi  formulae  depreca- 
toriae  sunt,  et  haberi  debent  tamquam  dis- 
positivae  ad  Ordinem  conferendum  et  su- 
scipiendum  ;  ideo,  ut  iam  supra  notatum 
est,  ad  essenliam  Ordinationis  trahi  ne- 
queunt,  libertatem  non  adimunl,  iugura 
non  imponunl,  et  proraovendus  adhuc  li- 
ber  est,  donec  forraa  non  fuerit  super 
eum  ab  Episcopo  prolata,  simulque  adhi- 
bita  et  tradita  Ordinationis    materia.    Scite 


—  219  — 


igitur  S.  G.  proposito  dubio  respondit  : 
«  luxla  volum  »;  videlicel  :  «  In  pi'ivata 
etiam  Ordinatione,  quae  fit  Sabbalo  San- 
cto  unius  tantum  Subdiaconi,  monitionem 
faciendam  esse,  servata  Pontificalis  lubrica, 
non  secus  ac  in  Ordinatione  generali  ». 

Ad  DuBiUM  VI.  Si  expendendas  mihi 
proponerem  diversas  sententias,  in  quas 
abeunt  auctores  gravissimi  de  materia  et 
forma  Ordinationis  Presb^-teratus  disseren- 
les,  nimis  ab  inslituto  aberraiem,  nec  pos- 
sem  brevitati  consulere.  Quid  enim  prodest 
de  re  diatribam  texere,  de  qua  in  dubio 
non  quaerilur,  quaeque  ab  Ecclesia  non 
est  ullo  canone  definila  ?  Vel  enim  materia 
sit  instrumenlorum  tradilio,  cui  forma  re- 
spondet :  accipe  potestatem  etc,  vel  sola 
manuum  impositio,  vel  utrumque  simul, 
id  ad  praesentis  dubii  solutionem  non  per- 
tinet.  Data  quippe  hypothesi,  quod  soia 
physica  et  subsequens  moralis  manuum 
impositio  conferat  polestatem,  nuUa  subest 
quaestio  de  necessitate  talis  impositionis, 
sed  una  est  controversia  super  intelligenlia 
Rubricae  Pontificalis,  quae  iubel:  «  Ponti- 
fex  stans  ad  Faldistoriura  suum...,  imponit 
simul  utramque  manum  super  caput  cuius- 

libel  Ordinandi idemque  faciunt  post 

eum  omnes  Sacerdoles quo  facto  tam 

Pontifex,  quam  Sacerdotes  lenent  manus 
dexteras  extensas  super  illos  »,  Dubitandi 
rationem  praebet  illud,  omnes  qui  adsunt, 
num  scilicet  ita  intelligi  debeat,  ut  physice 
et  numeraliter  quotquot  adsunt,  manus  im- 
ponanl,  vel  potius  moraliter,  ita  ut  nihil 
officiat,  si  quis  ex  praesentibus  id  omitlat. 
Si  materialiter  verba  accipienda  essent,  di- 
ctio  illa  omnes  physice  intelligenda  foret, 
ila  ut  post  Episcopum  numeraliter  quot- 
quot  adsunt  Presbyteri  super  Ordinandos 
imponere  manus  debeant,  el  post  physicum 
contactum,  in  morali  dexterae  extensioiie 
perseverare,  dum  Pontifex  Orationem  legit, 
Verumtamen  eadem  dictio  accipi  eiiam  mo- 
raliter  potest,  ita  ut  sensus  sit:  «  Episco- 
pus  manibus  physice  tangat  capita  Ordinan- 
dorum,  et  successive  post  eum  idipsum 
praestabunt  Ires  aut  plures  ex  adstantibus 
Presbyteris  ».  Non  enim  diclio  illa  omnes 
singulos,  qui  adsunt,  comprehendit  ;  sed 
multi  pro  omnibus  indigilantur.  Sub  hu- 
iusmodi  significatione  plerumque  in  Scri- 
pturis  haec  dictio  occurrit.  Sic  ler.  cap.  6, 
n.  8.  «  Omnes  avaritiae  studenl,  Omnem 
avaritiam  sequuntur  ».  Sic  in  Exodo  habe- 
lur  dixisse  Deum  Moysi  in  Sina  :  «  Omnem 
populum  ad    vilulum    aureum    adoiandum 


conversum  esse  ».  Sic  in  Tobia  cap.  1, 
vers,  5,  legitur  :  «  Quod  omnes  ad  vitulos 
aureos  currerent,  quos  feceral  lei'oboam  »  ; 
et  itiTum  vers.  12  :  «  Quod  omnes  de  cibis 
vetitis  vescerentur  ».  Attamen  in  locis  ci- 
latis,  et  aliis  afferendis,  si  opus  esset,  dictio 
illa  om}ies  nonnisi  ad  mullitudinem  signili- 
candain  accipitur.  Quamquam  si  integer 
contextus  Rubricae  Ponlificalis  specletur,  et 
diversae  dictiones  siuiul  conferanlur,  im- 
posilionem  physicam  a  moiali  disiinxisse 
videtur.  Postqiiam  enim  iusserat:  «  Ponli- 
fex  stans  ....  imponit  simul  ulramque  ma- 
num  super  caput  cuiuslibet  Ordinandi  .  .  . 
idemque  faciunl  posL  eum  omnes  Sacerdo- 
tes,  qui  adsunt  »;  immediaLe  subdit  :  «  quo- 
rum  tres  aut  plures  Planetis  vel  saltem 
cum  Slolis  parati,  si  commode  fieri  potest, 
esse  deberent  ».  Goncludit  Rubrica  :  «  Quo 
facto  tara  Ponlifex,  quam  Sacerdotes  te- 
nent  manus  dexteras  exlensas  super  illos  ». 
Si  concilia'i  velint  hae  tres  orationis  par- 
tes,  foite  a  veritate  non  aberraiet  qui  cre- 
deret  ila  intelligendam  Rubricam,  ut  sensus 
sit,  quod  tres  aut  plures  ex  adstantibus  Pre- 
sbyteris  sacris  amicti,  physice  unus  post 
alium  super  caput  cuiuslibet  Ordinandi  ma- 
nus  imponant,  alii  vero  e  Ghori  subselliis 
moraliter;  et  tam  isti,  quam  illi  in  exten- 
sione  manus  dexlerae  perseverent,  quous- 
que  a  PonLifice  Oratio  lecta  non  fuerit.  Si 
una  vel  allera  Rubricae  interprelatio  non 
adhiberetur,  et  per  verbum  omnes  intelli- 
gendi  essent  physice  et  numeraliter  quot- 
quot  sunt,  magna  etiam  oriretur  confusio 
in  Gathedralibus,  quae  abundant  adstantium 
Presbyterorum  copia.  Hinc  est,  quod  in  Pa- 
triarchali  Lateianensi,  quando  generales  ha- 
bentur  Ordinationes,  duodecim  dumtaxal 
sunt,  qui,  Stola  e  collo  pendente,  physiice 
post  Episcopum  manus  super  Ordinandis 
imponant,  licet  mullo  plures  praesentes 
sint  ;  quamvis  ratio  dumtaxat  haberi  velit 
eorum,  qui  gaudent  praebenda  presbyterali, 
praetermisso  longe  maiore  numero  illorum, 
qui,  etsi  Presbyleri  sinl,  ratione  tamen  prae- 
bendae,  Diaconos  aut  Subdiaconos  reprae- 
senlant.  Praxis  igitur  servata  in  Patriarchali 
Ecclesia,  quae  caput  dicitur  omnium  Eccle- 
siarum  Urbis  et  Orbis,  plane  demonstrat  il- 
lud  omnes  non  physice  et  numeraliter,  sed 
moraliler  esse  accipiendum. 

Eoque  magis  ita  esse  intelligendam  ru- 
bricam  puto,  quia,  ut  adnotat  Gatalanus  in 
Gommentar.  ad  Pontifical.  Roman,  §  G,  de 
Ordinatione  Presbyteri  num.  1,  doctrinae 
adbaerens  S.  Bonaventurae,  sola  manus  im- 


220  — 


posilio  ab  Episcopo  facla  essentialis  est, 
cnm  ipse  solus  sil  Ordinationis  minisler  : 
adstanles  aulem  alii  Sacerdoles  ideo  simul 
manus  imponunt,  non  ul  Ordinem  confe- 
rant  ,  sed  ut  eo  ritu  gratia  communionis 
significetur ,  quae  in  Ordine  Sacerdotali 
confertur,  et  per  Sacerdotem  administrari 
dehel.  Haec  ergo  manus  impositio,  quam 
alii  Presbyleri  faciunt,  solemnilatis,  non  ne- 
cessilalis  esl.  Quo  posilo,  quis  non  videt 
dictionem  illam  omnes,  quae  in  Pontificali 
ocourrit,  in  sensu  rigoroso  non  esse  acci- 
piendam?  Ideo  Sacra  Gongregatio,  le  ma- 
ture  discussa,  respondil  :  «  Ea  verba  Ponti- 
ficalis  .  .  .  omnes  Sacerdotes,  qui  adsunt,  in- 
telligi  posse  moraliter,  iuxta  tamen  loco- 
rum  consueludinem,  servala  Rubrica  quoad 
paramenla  et  Stolas  ».  Scile  in  hoc  responso 
verbis  facullativis  usa  esl,  ne  videretur  le- 
gem  dicere  voluisse  ubique  locorum,  nullo 
facto  discrimine,  servandam  ;  sed  quura 
noscerel  vaiiam  esse  Ecclesiarum  consue- 
ludinem,  per  verbum  illud  posse  declara- 
vit  non  esse  conlra  Rubricam  illarum  Ga- 
ihedmlium  morem,  in  quibus,  non  quot- 
quot  adsunt  Sacerdoles,  sed  aliqui  tantum 
manus  imponunl,  diimmodo  lamen  ea  in 
parte  in  suo  robore  maneant,  ubi  praeci- 
pitur  (piod  saltem  tres  aul  plures,  sacris 
amicti,  posi  Episcopum  super  Ordinandorum 
capitibus  physice  manus  imponant :  sed  si- 
mul  sailam  lectamque  voluit  praxim  illa- 
rum  Ecclesiarum,  in  quibus  consuetudo 
esl,  ut  non  aliqui  dumtaxat,  sed  omnes 
adsiantes  Presbyteri  physice  id  praestenl. 

ADNOFATIONES  SUPER  DECRETO 
2018.  GOTRONEN.  (458G) 

Ad  DuBiUM  II.  Qiiaestio  huiiismodi  facil- 
limae  solutionis  est.  Me  vetusiiora  quaera- 
mus,  S.  R.  G.  in  Assisien.  sub  die  25 
Maii  1849  declaravit  Gollectam  imperalam 
omiltemlam  esse  in  duplicibus  1  class., 
posse  ad  libilum  Sacerdotis  legi  vel  omilti 
in  Missis  privatis,  occurrente  duplici  2  cl., 
in  Gonventuali  el  solemni  omiitendam. 
Haec  legula  lenenda  est  in  Festis  dupli- 
cibus  1  vel  2  class.,  non  autem  in  Domi- 
nicis  Advenlus  et  Quadragesimae ,  quae, 
licet  hsbeanl  qualilatem  dup.  1  vel  2  class., 
hoc  lamen  privilegio  gaudent  ad  unum  dum- 
laxat  effeclum  reiiciendi  in  occursu  Festa 
lalis  ritus;  sed  vere  non  sunl,  nisi  ritu 
semiduplicis.  ideo  in  concursu  cedunt  cui- 
cumque  Festo  rit.  dupl.,  plures  Orationes 
in  Missa    admiitunt    el    commemoralionem 


de  simplici;  necnon  in  Officio  suffragia  San- 
clorum,  preces  elc.  Nulla  proinde  ratio 
est,  ob  quam  in  iisdem  legi  nequeal  Gol- 
lecla  a  Praesidibus  imperala. 

Dubitare  quis  forte  posset  de  Dominica 
Passionis,  de  altera  Palmarum,  de  IV  Ad- 
ventus,  dum  haec  incidit  in  Vigilia  Nativi- 
talis  Domini.  Prima  namque  duas  tantum 
Orationes  admittit;  el,  quatenus  simplex  oc- 
currai,  de  hoc  fit  commemoralio  loco  illius, 
quae  dicenda  foret  secundo  loco:  Dominica 
Palmarum  ,  praeter  unicam  Missae  pro- 
priam,  aliam  non  habet  Orationem  ;  et  Vi- 
gilia  Nativilatis  Domini  id  peculiare  habet, 
ut  de  ea  fiat  eliam  in  occursu  cum  Domi- 
nica  IV  Adventus,  de  qua  tanlum  fit  com- 
memoratio ;  et  quum  illa  respuat  etiam 
commemoralionem  de  simplici ,  isla  vero 
Vigiliae  cedens,  retineat  tantum  comme- 
morationem,  quae  numquam  perit  (nisi  va- 
cet,  aut  ad  aliam  diem  infra  hebdomadam 
iransferatur ,  ut  nonnumquam  accidit  in 
Octava  eiusdem  Nativilatis,  et  altera  Epi- 
phaniae);  in  neutra  legenda  erit  Oraiio  im- 
perata,  Et  quoniam  S.  R.  G.  in  Aquen.  sub 
die  3  Martii  1671,  ad  5,  declaravit  :  «  In 
Missa  Vigiliae  Naiivitatis  debent  omitti  Ora- 
tiones  a  Siiperiore  praeceptae  etc.  »  ;  ob 
paritatem  rationis,  idipsum  declaratum  cen- 
sendum  esl  quoad  Dominicam  Palmarum. 
De  duabus  ergo  hisce  Dominicis  composila 
lis  est.  Non  de  Dominica  Passionis.  Nam  non 
desunt,  qui  existimant  in  hac  etiam  omit- 
tendam  esse  Orationem  imperatam,  quia  in 
Missa  huius  Dominicae  duas  tantum  Oratio- 
nes  a  Rubrica  assignantur,  et  S.  R.  G.  ex- 
plicando  Rubiicam  forte  non  satis  claram, 
sancivil  dicendam  non  esse  Oralionem  se- 
cundo  loco  assignatam,  si  occurrat  com- 
memoratio  de  simplici  in  Missis  ferialibus  a 
Dominica  Passionis  usque  ad  Feriam  V  in 
Goena  Domini,  et  infra  Oclavas  Paschatis  el 
Penlecosien.  Ita  in  una  Rubricarum  22  No- 
vembris  1659,  in  Gaesaraugustana  22  Se- 
ptembris  1692  et  in  altera  Rubricarum  15 
Septembris  1836. 

Antequam  prodirel  postremum  Decre- 
tum,  in  quo  S.  R.  G.  ad  dubium  :  «  An  in 
Missis  ferialibus  a  Dominica  Passionis  usque 
ad  Feriam  V  in  Goena  Domini,  occurrente 
Festo  simplici,  adhuc  dicenda  sit  tertia 
Oralio  Ecclesiae  vel  pro  Papa:  el  an  ea- 
dem  terlia  Oratio  recitanda  quoque  sit  in- 
fra  Octavas  Paschatis  et  Pentecosles?  »  sub 
die  15  Seplembris  1736  respondit  :  «  nihil 
esse  innovandum,  nempe  non  esse  dicen- 
dam  tertiam  Orationem  ».  Magua  erat  quae- 


stio  inter  Scriptores  super  inleUigentia  Ru- 
bricae,  el  parliculis:  tantum,  tusi:  et  piu- 
rimi  opinabantur  ita  inteHigendas  esse  par- 
ticulas,  ut,  duabus  assignatis  Orationibus, 
terlia  addenda  esset  in  occursu  simplicis  ; 
el  quamvis  contrarium  teneret  cum  aliis 
Gavantus,  eiusdem  tamen  commentalor  Me- 
ratus  suspenso  haeiebal  animo,  et  lantum- 
modo  dubium  deposuit,  postquam  evulga- 
tum  fuit  Decretum,  de  quo  supra.  Sed  quid 
hoc  noslra  inlerest?  Numerus  taxative  Ora- 
tionum,  quae  sunt  in  praecepto  in  Dominica 
Passionis,  impedimento  non  est,  quin  aliera 
addatur  a  Superiore  iraperala  ;  secus  haec 
dicenda  nec  esset  in  feriis,  quae  occurruut 
a  Dominica  Passionis  usque  ad  feriam  V  in 
Goena  Domini,  neque  in  postremis  feriis,  et 
Sabbaio  Octavarum  Paschalis,  el  Penteco- 
stes,  quia  tam  in  isris,  quam  in  illis  Missae 
feriali  et  de  Oclava  duae  tanlum  Orationes 
assignantur ;  nihilominus  nemo  est,  qui  im- 
peratam  neget  esse  dicendam  ;  pari  igitur 
modo  legenda  erit  in  Dominica  Passionis. 
In  hac  namque  et  sequentibus  Oclavis  Pa- 
schalis  et  Pentecostes  duae  tantum  assi- 
gnantur  Orationes,  quia,  sicuti  in  OfFicio 
orailluntur  Suffragia  Sanctorura,  ita  omit- 
lilur  in  Missa  Oralio  A  Cunclis,  quae  suf- 
fragiis  respondet,  neque  subsLiluenda  esl 
alia,  ad  implorandum  B.  M.  Virginis  auxi- 
lium,  ut  fit  in  Adventu,  post  Epiphaniam 
usque  ad  Punficationem,  et  lempore  Pa- 
schali.  Quod  si  ratio  quaeratur,  lacile  est 
eamdem  adinvenire.  Ideo  namque  tempore 
Passionis  omittuntur  sutfragia  in  Officio,  et 
in  Missa  Oiationes  vel  A  Cunctis,  vel  Con- 
cede,  ut  nostra  inlenlio  feratur  in  Ghristum 
solura,  nostraque  spes  in  unicum  eius  sin- 
gulare  refugium,  utque  uni  Ghiisto  Gruci- 
fi\o  fidenter  vacemus.  Videri  polest  Gavan- 
tus;  qui  ad  Rub.  Miss.  par.  1,  tit.  9,  num.  8, 
agens  de  Octavis  Paschae  el  Pentecostes  : 
«  Valet,  inquit,  ea  ratio,  quara  atfert  Du- 
ran;lu^  in  Dominica  Passionis,  in  qua  ces- 
sant  corameraoraliones  Sanctoriim  in  Offi- 
cio ;  ul  scilicet  nostra  intentio  feralur  in 
Ghristura  solum,  spes  nostra  elevetur  ad 
unicura  eius  singulare  lefugiura.  Addimus 
igilur  in  tempore  Passionis,  Paschalis  et 
Peniecostes  aliam  Orationem  tantum  pro 
Ecclesia  vel  pro  Papa,  pro  quibus  prae- 
cipue  orandum,  nullo  alio  medianle  Advo- 
cato,  neque  Beata  Virgine,  quia  Ghristus  et 
Spintus  Paiaclitus  sunl  tunc  temporis  su- 
premi  ei  unici  Advocati  ».  Videri  etiam 
possunl  Meratus  ibidem,  et  pait.  4,  tit.  7, 
nura.   1,  Tetamus   Diar.   Ecclesiastic.   Givil. 


221   — 

tract.  2,  lib.  4,  part.  2,  cap.  6,  art.  2,  Ca- 
valieri  tom.  3,  cap.  8,  Deciel.  1,  num.  It), 
aliiqiie.  Addam  ego,  et  dicam  fidenler,  nul- 
lum  esse  tempus  raagis  idoneura,  ut  pro 
ingruentibus  necessilalibus  Deuni  exore- 
mus,  quam  illud,  in  quo  lecolimus  memo- 
riara  Passionis  D.  N.  I.  Gliiisti,  qiii  Sanguine 
suo  Ecclesiam  fundavit,  nos  liberavit  a 
morte  et  in  nostris  necessitatibus  factus 
est  propitiatio  nostra,  el  mediator  apud 
Patrem.  lure  igilur  S.  G.  proposito  Dubio 
respondens,  a  legula  generali,quae  in  omni- 
Diis  Dominicis  Adventus  et  Quadragesimae 
Oralionem  impeiatam  admittit,  excepil  dura- 
taxat  Dominicam  Palmarum  el  quaiiam  Ad- 
venlus,  dum  occurrit  com  Vigilia  Nativi- 
tatis. 

ADNOTATIONES  SUPER  DEORETO 

^019.      DERTHONEN.      (4587) 

Ad  DuBiuM  I.  Etsi  Ecclesiis,  vel  sole- 
mniter  ab  Episcopo  consecratis,  servata 
forraa  Pontificalis  Roraani,  vel  rainori  ce- 
lebritate  dumtaxat  benedictis,  unus  detur 
in  actu  Gonsecratiunis,  vel  Benediclionis 
Sanctus  Titularis  ;  aliquae  non  ita  infre- 
quenter  a  pluribus  Sanctis  denominintur, 
vel  quia  plures  dati  in  die  Dedicationis,  vel 
quia  illi,  cuius  nomine  erecta  cst  Ecclesia, 
alter  temporis  successu  additus  ;  quo  fil, 
ut  plures  eodem  honoie  iisdemque  piivi- 
legiis  decorati  repulentur.  Sed  levera  non 
ita  est.  Quippe  non  omnibus  eadem  aeque 
competunt  privilegia,  quae  Titularibus  tri- 
buuntur.  Hisce  iiuitur  Sanclus  ille,  sub  cu- 
ius  titulo  Ecclesia  dedicata  est,  et  nequit 
iisdem  spoliari,  nisi  destruatur,  vel  non 
accidenlaliler  (ut  saepenumero  accidit  in 
baibaroiura  et  hostilibus  incuisionibus),  sed 
pcrpetuo,  loci  sacri  qualitate  amissa,  in  pro- 
fanura  usura  convertalur.  Non  ila  est  de 
aliis,  qui  accedunt.  Hos  namque,  ut  pluii- 
mum,  pietas  populorum,  vel  ob  aliquod  in- 
signe  prodigium,  vel  ob  aliam  causam  spe- 
cialibus  veneratur  obsequiis,  in  necessitati- 
bus  Lam  publicis,  quam  piivaLis  invocal,  eo- 
rumdem  FesLa  solemni  extrinseco  apparatu 
celebrat,  totque  aigumentis  culLusque  si- 
gnificaLionibus  distinguil,  ut  veri  antiqui 
tiLuli  fere  siL  auL  videalur  oblilerata  me- 
moria.  Hi  taraen  vere  Titulares  non  sunt, 
licet  ex  accessione  novam  Ecclesiae  tri- 
buant  denuminationem  ;  nec  propLerea  ius 
habent  ad  eas  praerogativas,  quae  veris  com- 
petunt  Titularibus,  et  vix  iis  privilegiis  gau- 
dere    possunt    (dummodo    caetera    concur- 


222  — 


rant),  (juae  Patronis  secundi  ordinis  com- 
petunt.  Quod  si  indelebili  titulo,  quo  in 
Dedicatione  Ecclesia  fuit  nuncupata,  alter 
adiunctus  fuerit  aul  per  Literas  in  forma 
Brevis,  aut  per  Rescriptuni;  huic  etiam 
pari  modo  praerogativae  conveniunt,  quae 
primo  illi  :  et  quum  aequalis  sit  gradus, 
unum  diirataxat  ponit  in  praelalione  discri- 
men,  maior  videlicel  dignitas  prae  minori. 
Yideri  possunt  de  re  liturgica  Scriptores, 
ac  praeserlim  Gavantus  ad  Rubric.  Breviar. 
sect.  3;  cap.  12,  num.  6,  eius  commentator 
Meralus  secl.  8,  cap.  5/  num.  4,  Cavalieri 
tom.  1,  cap.  2,  Decret.  f),  Guyelus  cap.  4, 
quaest.  3.  Et  quamquam  non  omnes  simul 
cunveniant  quoad  aequalitatem  ritus,  quo 
singulorum  recolenda  memoria  est  ;  lis  ta- 
men  facile  componi  posse  videlur,  adhibila 
distinclione  inter  titulum  addilum  Aposto- 
lica  aucloritate,  et  tilulum  seu  polius  no- 
vam  denominationem  privata  populi  pietale 
induclam.  Omnis  autem  controversia  cessat 
in  casu,  de  quo  in  Dubio.  Cerlum  qiiippe  est 
sub  titulo  S.  Laurenlii  Levitae  et  Mart.  Eccle- 
siam  Cathedralem  Derthonensem  dedicatam 
fuisse  ;  cerlum  item  esL  in  Apostolicis  Literis 
novae  eiusdem  erectionis  in  Cathedralem, 
B.  M.  V.  inCoelum  Assumplae  nova  denomi- 
nalione  insuper  addita  fuisse  decoratam.  No- 
vus  igilur  titulus  Aposiolica  auctoritale  ac- 
cessil  anliquo,  qui  ut  datus  in  prima  erectio- 
ne,  alierius  accessione  nec  peril,  nec  prae- 
rogativam  ullam  amitlit,  si  excipias,  quod 
cedere  debet  maiori  dignitali  :  quamobrem 
et  in  occursu  cum  Octava,  et  in  suffragiis 
danda  est  praelatio  Octavae  et  commemo- 
rationi  de  Beala  Maria  Virgine.  Quum  ergo 
ulerque  litulus  sit  retinendus,  et  aeque 
principalis  sil,  uliique  pariter  idem  com- 
pelit  rilus,  eademque  solemnitas  :  et  quo- 
niam  de  Tilularibus  Ecclesiae  Galhedralis  res 
est,  utriusque  dies  Festus  nota  PonLificali 
notandus  venit,  illis  videlicet  adnumeran- 
dus,  qui  recensentiir  in  Caeiemoniali  Epi- 
scoporum  lib.  2,  cap.  1,  num.  2,  ibi  : 
«  Dies  NaLiviialis  Domini  elc.  Sancli  Titu- 
laris  Ecclesiae  et  Patroni  Civitalis  ».  In 
iis  namque  Episcopus,  nisi  siL  legitime  im- 
peditus,  pro  diversitate  Festorum,  vel  o- 
mnino  debet  pontificaliter  celebrare,  vel 
decel  ut  celebrel. 

Ad  DuBiUM  V.  Binis  Decretis  Generali- 
bus  Sacrae  huius  Ccngregationis  cei  tae  da- 
tae  sunt  regulae,  quoad  Missam  celebran- 
dam  pro  sponso  eL  sponsa.  In  primo,  vel 
declaratum,  vel  indulLum  sanciLumque  est : 
«  In  celebratione  nupliarum,  quae  fil  extra 


diem  Dorainicum,  vel  alium  diem  Festura 
de  praecepto,  seu  in  quo  occurrat  duplex 
i  vel  2  class.,  etiamsi  fiat  Officium  et  Missa 
de  Feslo  duplici  per  annum,  sive  maiori, 
sive  minori,  dicendam  esse  Missam  pro 
sponso  et  sponsa  in  fine  Missalis  post  alias 
Missas  votivas  specialiter  assignatam;  in  die- 
bus  vero  Dominicis,  aliisque  diebus  Festis 
de  praecepto,  ac  duplicibus  1  et  2  class., 
dicendam  esse  Missam  de  Festo,  cum  com- 
mpmoratione  Missne  pro  sponso  et  sponsa  ». 
Ita  die  20  Decembris  1783  ;  in  altero  vero 
diei  3  MarLii  1818  declaratum  fuit  :  «  Mis- 
sam  pro  sponso  et  sponsa  (dum  servata 
forma  primi  Decreti  celebi'ari  licet)  esse 
votivam  privatam,  proindeque  semper  le- 
gendam  sine  hymno  angelico  et  Symbolo, 
cum  tribus  Orationibus,  1  videlicet  eiusdem 
Missae  votivae  propriae,  ul  habetur  in  fine 
Missalis,  2  eL  3  diei  currentis,  ul  in  Ru- 
brica  liL.  7,  num.  3,  de  commemorat.,  Be- 
nedicamus  Domino  in  fine,  et  ultimo  Evan- 
gelio  S.  loannis  ».  Hisce  Decrelis  compositae 
quaestiones  omnes  videbantui- :  secus  tamen 
accidil  ;  nam  nova  excitaLa  sunt  dubia. 
Quippe  nonnulli  sunt,  qui  opinantur  Mis- 
sam  hanc  dici  posse  etiam  diebus,  qui  ex- 
cludunt  duplicia  per  annum,  praeserlim 
vero  infra  Oclavam  Epiphaniae,  in  vigilia 
Penlecosles  et  infra  Octavam  privilegialam 
SSmi  Gorporis  Chrisli.  In  hac  autem  opi- 
nione  versanlur,  quia  in  primo  illo  Decreto 
dies  isti  expressim  et  nominatim  non  ex- 
cipiuntur.  Ast  hi  errant  quammaxime.  Non 
enim  declaratioae  indigebat  id,  quod  sub 
generali  prohibitione,  utpole  a  Rubricis  iam 
vetitiim,  conlinebatur.  lubet  Decretum,  ne 
Missa  nuptiarum  celebretur  in  duplicibus 
1  vel  2  class.,  sed  vult,  ut  in  huiusmodi 
uccuisu  sulam  obtineat  comraemorationera  : 
ergo  includit  in  regula  etiam  dies,  in  qui- 
bus  per  easdem  Rubricas  fieri  nequit  Fe- 
stum  duplex  2  class.,  vel  occurrens,  vel 
tianslalum.  Si  in  Octava  Epiphaniae  dupli- 
cia  isthaec  non  admittuntur;  potiori  iure 
nec  Missa  votiva  privata,  non  obstante  In- 
dulto,  admitti  poterit,  ulpote  quae  in  oc- 
cursu  huiusmodi  duplicium  celebranda  non 
est.  Octavae  namque  eo  modo  privilegiatae, 
etsi  quoad  ritura,  semiduplicera  tantum  ob- 
tineant;  quoad  exclusionera  tamen  occurren- 
tium  quorumcuraque  duplicium  (si  excipia- 
tur  occurrens  1  class.  in  Octava  Epipha- 
niae),  qualilaLem  nihilominus  habent  ae- 
qualis  vel  superioris  ritus.  Quamobrem 
Indultum  celebrandi  Missara  privatara  nu- 
ptiarum  in  duplicibus    mai.    aut    min.  per 


—  223 


anniim  non  Festivis  exlendi  nullo  modo 
potesl  ad  infra  Octavam  Epiphaniae  el  Vi- 
giliam  Penlecosten.  Quoad  Octavam  vero 
privilegiatam  SSmi  Gorpoiis  Ghristi^  discri- 
mine  est  opus.  Vel  enini  indultum  est,  ut 
haec  Octava,  ad  instar  illius  Epiphaniae, 
omnia  reiicial  Fesla  duplicia,  praeter  illa 
1  class.  occurrentia,  et  in  hoc  casu  ub  pa- 
ritatem  ralionis  respuere  etiam  debet  voti- 
vam  nupliarum,  quae  ex  indulgenlia  per- 
mittitur  in  solis  duplicibus,  quae  festiva 
non  sint,  vel  dup.  1  vel  2  classis.  Quod  si 
privilegium  sistit  in  exclusione  dumlaxal 
duplicium,  quae  non  sint  1  vel  2  class. 
occurrent  vel  translat.;  neque  hoc  in  casu 
inpedimenlum  ponit,  quominus  Missa  Nu- 
pliarum  queat  celebrari.  Eoque  raagis  pote- 
rit,  si  Octava  Gorporis  Ghristi  nullo  ex 
duobus  hisce  modis  privilegiata  sil,  Nam 
etsi  vigoreDecreli  Sacr.  Rit.  Gongregalionis, 
Pontificis  auctorilate  roborati,  infra  Oclavam 
Sanctissimi  Gorporis  Ghristi  Missae  votivae 
quaecumque,  vel  pro  defunctis  celebrandae 
non  sinl,  (vide  Decrelum  generale  diei  24 
lunii  1670);  excipienda  tamen  esl  illa  Nu- 
ptiarum,  vigore  specialis  Indulli,  quo  sicuti 
permissum  est,  ul  celebrari  possit  in  du- 
plicibus  per  annum  non  fesiivis  etiam  rit. 
mai.,  in  quibus  ex  Rabricis  prohibenlur 
Missae  votivae  privatae,  ita  etiam  poterit 
in  diebus  infra  Octavam  Gorporis  Ghristi, 
qui  admittunt  quaecumque  duplicia  occur- 
rentia.  Sed  quaelibel  cessat  dubilandi  ratio, 
postquam  Sacr.  Ril.  Gongiegatio  pioposito 
dubio  respondil  :  «  Negative  quoad  Ocla- 
vam  Epiphaniae,  Vigiliam  Pentecusles  el 
Oclavam  privilegiatam  SSmi  Gorporis  Ghri- 
sti,  quatenus  privilegium  concessum  sit  in- 
star  Octavae  Epiphaniae  ». 

Ad  DuBiUM  VIII.  Dubium  hoc  declara- 
tione  non  indigel.  Si  commemoratio  Missae 
de  Dorainica,  in  qua  Feslum  occurrit  dupl. 
1  vel  2  class.,  non  coniungitur  cum  Ora- 
tione  Festi,  sed  legitui'  separatim  secundo 
loco,  quaenam  erit  polior  ratio,  ut  siib 
unica  conclusione  legi  illa  debeat  pro 
sponso  et  sponsa  simplex  coramemoratio  ? 
Si  Missa  NupLiarum  privata  esl,  nullamque 
habet  solemnitatem,  haud  dici  polest  in 
diebus  vetitis  locum  cedere  Missae  diei,  ut 
est  de  Missa  solemni  pro  Oratione  Quadra- 
ginta  Horarum,  quae  dicenda  foret  de  SStuo 
Sacramenlo,  quaeque  Pontificis  iussu  Missae 
diei  coniungitur,  dum  ob  occursum  sole- 
raniorum  duplicium  nequit  celebrari.  Imo, 
si  occuri'ant  pluies  commemorationes,  uli 
accidit    potissimum,    dum    celebranda    est 


Missa  de  Dominica,  illa  Nuptiarum  primum 
dumtaxal  locum  obtinere  poterit  post  alia> 
a  rubiica  praeceptas,  et  sic  supra  reliquas 
praestare,  siquae  sint  a  Superiore  imperatae. 


ADNOTATIO   SUPER  DECRETO 


2(>iO. 


DUBIORUM. 


(4588) 


Ad  DuBiUM  II.  Abusus  minime  feiendus 
esl,  quod  sacra  Vasa  ad  Altaris  mysteria  de- 
stinala,  dum  redduntur  ad  usuin  inepta,  vel 
decentius  expoliri  intusque  inaurari  de- 
bent,  non  prius  tradantur  arlilici,  quam  ah 
aliquo,  vel  Episcopo,  vel  Sacerdote  ictu 
manus  aut  instrumenti  despiciantur ,  ut 
hoc  modo  tamquara  execrata  haberi  pos- 
sint.  Huic  errori,  ul  occurreret  Sacra  Rit. 
Gongregatio,  simulque  abusum  eliminaiel, 
proposilis  dubiis  respondit  :  «  huiusmodi 
execrationem  nun  rite,  sed  ex  errore  (ieri  ». 
Vel  enim  sacra  Vasa  consecrationem  ser- 
vent,  vel  non :  nihilominus  dedecel,  quae 
peculiaribus  precibus  et  sacra  Unctione 
fuerant  linita,  et  ad  Altaris  conficienda 
mysteria  adhibita,  eo  contemni  modo,  ne 
amplius  Sacrificio  inservianl.  Non  est  id 
faciendum,  quod  debilae  reverenliae  repu- 
gnat.  Et  quamvis  eo  animo  fiat,  ne  res  sa- 
cra,  quae  adhuc  conslitutivam  inhaeren- 
temque  benedictionem  perperam  scrvare 
creditur,  a  laicis,  dum  adhuc  sacra  est, 
contrectetur ;  raodus  tamen  contumeliam 
sapit,  ac  iitpote  religioni  oppusitus,  repro- 
bandus  videlur.  Quid  igitur  faciendum  ? 
Discrimine  est  opus,  et  pro  casuum  diver- 
sitate,  diversa  ratio  tenenda  esl.  Elenim 
Galices  cum  Patenis  vel  ex  necessitale  ex- 
poliendi,  instaurandi,  ac  inaurandi  sunt, 
quia  ex  longo  usu  ad  sacrum  ministerium 
non  amplius  censenlur  idonei,  vel,  licet 
adhiheri  lutu  possint,  nihilominus,  ut  pal- 
lesceie  incipit  vividus  auri  intus  fulgentis 
color,  ad  consulendum  maiori  decenliae, 
traduntur  aurifici,  qui  novum  aurum  su- 
perinducat.  In  primo  casu,  simul  ac  calix 
vel  fracLus  esl,  vel  internara  perdidit  inau- 
rationera,  aut  quoquo  modo  nequeat  in  sa- 
cris  conficiendis  mysteriis  adhiberi,  formam 
amiltit,  qua  precibus,  signis  et  unctionibus 
sacer  evaserat.  Nara  «  durat  consecralio,  do- 
nec  frangaLur,  vel  intus  de  novo  auro  li- 
niatur  ».  Ita  Gavanlusad  Rub.  Missal.  part.2, 
tit.  1,  litt.  H.  Quamobrem,  si  eiusdera  iisus 
est  interdictus,  quia  nec  sacer,  nec  ad  Al- 
taris  mysteria  aptus  haberi  polest;  curnam 
execrandus?  Atque  en  ratio,  quapropler  ne- 
que  in  Ponlificali    Ruraano,    neque    in  aliis 


22  J 


litualilnis  Godicibus  ulla  occurril  huius  e\e- 
crationis  formula.  Vanum  quippe  esset  pror- 
susque  inulile,  illud  icLu  vel  verbis  exe- 
crare  velle,  quod  iam  execralum  esl.  Quam- 
quam  dala  etiam  hypothesi  ;  quod  aliquo 
modo  execrari  ac  profanari  deberet,  foret 
omnino  indignum  id  spietu  et  conlumelia 
peragere.  Uno  dilemmaie  rem  conficio  ; 
vel  calix  fractus  ad  rainisterium  ineptus, 
adhuc  consecrationem  serval,  vel  non.  Si 
primum  velis ;  quum  benedictio  et  conse- 
cratio  constilutiva  sit  ac  maleriae  inhae- 
reat,  haud  potesl  auferri^  nisi  deslruaUir 
materia  forraamque  amittat;  ideo  neqae 
per  iclura,  neque  per  spretum  et  contu- 
meliam  consecratio  perire  polest  :  et  aclio 
materialis  subieclum  consecralum,  usque 
dum  formara  retinet,  haud  valet  immulare, 
inhaerentemque  consecrationera  ab  eo  au- 
ferre.  Si  vero  dicas  non  araplius  consecra- 
lionera  servare,  fateberis  eliara  prorsus  ine- 
ptum  esse  spretu  vel  ictu  tolli  id  velle, 
quod  non  est.  Itaque  in  utroque  casu  actus 
ille  per  abusura  inductus  conturaeliosus 
esl  vel  inutilis. 

Quatenus  vero  Galix,  non  e\  necessitale, 
sed  ex  raaiori  decentia  expoliri,  et  intus 
inauraii  velit,  licet  adhuc  forraam  servet, 
et  in  sacris  agendis  mysleriis  sine  religionis 
detriraento  adhiberi  tulo  possit,  consecra- 
tionem  ceile  non  perdidit ;  quainobrem 
multo  minus  despiciendus  est  contumelioso 
iciu  manus  vel  instrumenti.  Quid  igilur 
agendum,  piiusquam  tradatiir  artifici?  Ul 
inihi  videtur,  facilis  et  expeditus  est  modus. 
Adeundus  Episcopus,  vel  quicuraque  sil 
Praelatus  loci  Oidinarius,  qui  calicis,  etsi 
adhuc  apti  ad  Sacrificiura,  permittat  Iradi- 
lionera  artilici  ad  hoi;,  ut  is  iteraio  vela- 
raine  inlus  linire,  et  decentiiis  eumdem 
v;ileat  instaurare.  Huiusinodi  perraissio,  per 
modum  dispensalionis,  loco  execrationis  ha- 
beri  poierit.  Neque  abnuerem,  imo  oppor- 
tunum  pularem,  quod  locoiuin  Ordinaiii 
ad  hoc  opus  subdelegare  possinl  tam  suos 
Vicarios  Geneiales  et  Foraneos,  quam  Ec- 
clesiaium  Rectores  ei  Superiores  locales. 
Nam  si  feie  univeisaiis  invaluit  opinio,  iisu 
vel  potius  abusu  confirmata,  quod  quilibel 
Sacerdos  possit  per  iclum  manus  vel  in- 
strumenti  calices  et  patenas  execrare  :  cur 
non  idipsum  fieri  mulio  decenlius,  sine 
spretu  el  conLuraelia  polerit  a  praefalis 
Vicariis,  Rectoribus  el  Superioribus  locali- 
bus,  iure  subdelegato,  per  raodum  veniae 
et  (iispensationis,  dum  sacra  Vasa  instau- 
randa  artifici  Lradenda  sunl  V 


Imo  neque  hac  venia  et  dispensalione 
opus  esse  crederem,  si  calix  diversis  par- 
tibus  constet,  et  pes  durataxat  expoliendus 
et  instauraadus  sit,  et  seiungi  a  cuppa,  quae 
inauratione  non  indiget,  sine  fractura  pos- 
sit.  Hac  quippe  in  specie,  non  est  opus 
tradere  artifici  integrura  calicem;  suthcit 
dumtaxat  pedem  a  cuppa  seiunctura.  Id 
saepenumero  accidit,  quia  calices  ut  pluri- 
raum  condati  ila  sunl  ut  inferior  pars  per 
cochleam  cuppae  coniuncta,  dura  haec  novo 
auro  linienda  non  est,  facile  possit  ab  ea 
separari.  Non  enim,  ut  aiebara,  perit  con- 
secratio,  quae  inest  auratae  cuppae,  ut  plu- 
ribus  probaL  Fabius  de  Albertis,  de  sacris 
uiensilibus  cap.  XX,  num  13,  ad  num.  ^O, 
explosa  eorum  sententia,  qui  contrarium 
tenent.  Secus  esL  de  Galicibus,  quorum 
pars  inferior  a  superiori  disiungi  nequeaL, 
quia  ita  fixa  esl  in  cuppa,  ul  ab  ea  siue 
fractura  separari  haud  possit.  Et  quura 
hoc  in  casu,  nonnisi  inLegri  artifici  tra- 
dendi  sinl,  quainvis  extrinseca  tantum  in- 
digeanl  reparatione,  el  nequeanl  ut  exe- 
crati  haberi,  quia  auro  intrinsecus  liniendi 
non  sunt,  creilerem  licentiam  ab  Ordinario, 
vel  ab  Vicario  geneiali  aut  foraneo,  sive 
Ecclesiae  Rectore,  vel  Superiore  locali  pe- 
tendam,  et  per  raodum  dispensationis  obti- 
nendam. 

Quid  autem  si  Galices,  qui  adhuc  ad 
Sacrificium  sunt  apLi,  venundari  velint  aut 
liquefieri?  OpLandum,  uL  idem  servetur  mo- 
dus,  et  Ordinarii  provideant,  vel  per  Syno- 
dales  constitutiones,  vel  per  edicta,  quod 
nemiui  liceal  calices  et  sacra  vasa  vendere 
vel  destruere,  nisi  petita  et  impetrala  li- 
centia  ipsius  loci  Ordinarii,  eiusve  Vicarii 
generalis :  nara  si  in  libertate  relinquatur, 
non  levia  possunL  oriri  mala  in  rei  sacrae 
ac  religionis  spretum  et  conLuraeliara.  Erit 
forte  nonnerao,  qui  in  opinione  sit,  quod 
nou  liceat  materiain  ex  calicibus  et  patenis 
igne  fusis  converti  in  usus  profanos  :  nam, 
si  cautuin  iure  est,  quod  sacrae  supelle- 
ctiles  usu  aLLrilae  aLque  ita  consuraptae, 
ut  neciueanl  amplius  ad  Sacrum  adhiberi, 
igni  Iradanlur  ex  cap.  Altaris  de  Gonsecrat. 
distincL.  i  ;  si  vetitum  est  Lrabes  eL  ligna 
dirutae  Ecclesiae  in  prophanura  usum  adhi- 
beri,  sed  potius  sunL  comburenda  ex  cap.  Li- 
gnea,  eodem  tit.;  multo  magis  id  faciendura 
forte  videlur  de  calicibus  eL  patenis,  vasis 
sciliceL,  quae  nedum  sacra  evaserunt  pre- 
cibus  et  unctionibus  ad  Ecclesia  in  libro 
PonLificali  praescriplis,  verura  etiam,  quod 
magis  est,  imraediate  contactu   Gorporis  et 


'41:^5 


Sanguinis  D.  N.  I.  C.  Venimlamen  rigida 
nimis  huiusmodi  esset  opinio ;  neque,  si 
vellet,  aeque  posset  ad  pnixim  adduci. 
Numquid  enim  materia  pretio  et  valore 
aestimabilis  disperdenda  eril  cum  possi- 
dentis  damno?  Non  hoc  meum  est  consi- 
lium  ;  quippe  faleor  longe  decenlius  fore 
ex  eadem  conflari  novos  Calices,  Palenas, 
Pyxides,  Vasa  pro  sacris  oleis,  sacras  Iraa- 
gines,  coronas,  candelabra  atque  id  genus 
alia  in  Dei  Cultum,  Sanctorum  honorem  et 
Ecclesiarum  decus  ei  otnamentum  ;  nihi- 
lominus  absil,  ut  censeam  illicilum,  si  ve- 
lint  eadem  converti  in  usus  profanos.  Nam 
siraul  ac  aurum,  argenlum,  aes  fusum  est, 
primam  formam  ;imiltil,  et  ut  profanum 
habetur,  ac  proinde  fas  erit  artifici,  prout 
mavull,  ad  quodlibel  opus  informem  illam 
materiam  adhibere.  Diversa  ralio  est  de  su- 
pellectilibus  vel  lineis,  vel  seiicis,  quae, 
nisi  flammis  iradantur,  possunl  quidem 
aliam  induere  formam  quoad  usum  diver- 
sum,  sed  nequeunt  illam  perdere,  quae 
iisdem  data  fuit  a  textore.  Idem  dicen- 
dum  de  lignis,  quae  ex  dirutis  Ecclesiis 
supersunt, 

ADNOTATIONES  SUPER  DECRETO 

(4590) 


2G.a. 


DUBIORUM. 


Ad  DuBiUM  1.  Dubiiim  hoc  illustralione 
non  indiget.  Quis  eniin  tst,  qui  nesciat  pa- 
storalis  sulicitudinis  esse  sedulo  invigilare, 
Ql  adamussira  Ecclesiaslicae  leges,  quae  circa 
rilus  sacrasque  caeremonias  versantur,  lile 
recleque  servenlur;  et  si  qui  inoieverunt 
abusus ,  radicitus  exlirpentur?  Id  iubent 
Apostolicae  Conslitutiones  praemissae  tam 
Breviario  et  Missali  Romano,  quam  aliis  ri- 
tualibus  libris  :  id  paiiler  S.  R.  G.  ilerata 
Decrela.  Nam  «  quaecumque  ad  Dei  cul- 
tum  spectant  ab  Ordiiiario  diligenter  cu- 
rari,  atque  iis,  ubi  oporlet,  provideri  ae- 
quum  est  ».  Ita  Trideiitina  Synodus  Sess.  21, 
cap.  8,  de  Reformal.  lure  igilur  ad  Episcopos 
pertinet  in  suis  respecLive  Dioecesibus  cu- 
rare  et  iubere,  ut  a  sibi  subdilo  Clero  sacri 
ritus  el  caeremoniae  ad  praescripta  Rubrica- 
rum  et  Decretorum  componantur.  Sed  quo- 
niam  Episcopus  aliis  sui  ministerii  curis  dus- 
traclus,  nec  ubique  adesse,  nec  omnia  no- 
scere  per  se  potest  ;  Magistris  caeremonia- 
rum  onus  incumbit,  (quin  ad  hoc  liberi 
censeantur  Ecclesiarum  Rectores),  si  quid 
viderint  in  Ecclesiis  sacrisque  actionibus 
fieri  a  scriplis  legibus  decretisque  alienum, 
quod  ipsi  nequeant    suasu    consiliisque  vel 


abrumpere  vel  ad  Ecclesiastici  iuris  formam 
revocare,  illud  defeire  ad  Episcopum,  qui 
sua  auclorilate,  proul  stricte  tenetur,  iubeat 
quid  faciendum,  quid  viiandum  esl.  Quod 
si  implexa  res,  involulaeque  quaestiones  sinl, 
palet  recursus  ad  S.  R.  G.,  quae  facultalem 
habet  declarandi,  quod  obscurum  est,  le- 
gemque  interpretandi,  ubi  non  est  satis 
clara. 

Ad  DuBicM  III.  Hac  super  re  tam  clara 
est  Caeremonialis  libri  dispositio,  ul  vix  cre- 
dam  diversam  alicuhi  inductam  fuisse  con- 
sueludinem.  Quod  si  revera  in  aliqua  Ca- 
thedrali  invaluerit,  ne  morosus  sit  Episcopus, 
sed  mediis  a  iure  datis  id  corrigat,  quod  de- 
vium  a  iure  esl.  Simplex  scahellum  parari  de- 
bel  pro  assislente  Presbylero  vel  adextris  vel 
a  sinislris,  piout  patitur  loci  situs,  anle  fa- 
ciein  Episcopi  in  Galhedra  sedenlis.  Ita  lib.  1, 
cap.  7,  num.  2:  «  Sedebit  in  aliquo  scabello 
prope  Episcopum  »  :  et  num.  4:  «  Sedente 
vero  Episcopo  et  ipse  sedel  super  scabel- 
lum  »:  et  infra  :  «  Si  vero  forte  Episcopus 
celebrans,  non  in  sede  propria,  sed  in  Fal- 
distorio  sedeiet,  tunc  ipse  Presbyter  assi- 
stens  sedebil  in  aliquo  scamno  prope  Al- 
lare  » :  et  paulo  posl  :  «  Si  sermo  habebi- 
tur  per  Episcopum  .  .  .  .  in  propria  Sede: 
sedebit  (Presbyter  assistens)  in  scabello  suae 
assistentiae  »  :  el  num.  6  in  fin. :  «  Habebit 
locum  idem  Presbyter  assistens  prope  se- 
dem  Episcopi  in  scabello  ».  Igitur  si  Gae- 
lemoniale  disponil  et  toties  repetit,  quod 
Presbyter  sedeat  in  scabello ,  quisnam  sibi 
arrogare  polerit  arbilrium  adhibendi  sedem, 
quam  cameralem  dicimus  pro  scabellof  Haud 
enim  licet  Digntatibus  et  Ganonicis  in  Ghoro 
corain  Episcopo  aliter  sedere,  nisi  in  scamnis 
vel  scabellis,  ut  pluries  S.  R.  C.  sancivit, 
piaesertim  vero  in  una  Burgi  S.  Sepulchri 
4  Aprilis  1699  et  in  Terulen.  20  Augu- 
sti  1729,  inullo  minus  licere  debet  assi- 
stentibus  Episcopo  in  Throno,  in  quo  pro 
iisdem  nonnisi  scabella  adhibenda  esse  iu- 
bet  liber  Caeremonialis:  quin  valeat  ron- 
sueludo,  aul  piivilegium.  Id  tam  verum 
esl,  ul  S.  C.  in  Oriolen.  24  Augusii  1030, 
non  obstante  consuetudine  introducla  a  tem- 
pore  Pii  iV  sedendi,  non  in  nudo  scamno, 
sed  in  scabeliis  serico  viiloso  cooperlis,  san- 
civit  «  non  liceie  in  casu  proposito  Gano- 
nicis  Gathedralis,  quando  assistentiara  fa- 
cinnl  Episcopo,  sedere  in  scamnis  coopertis, 
sed  sedere  debere  super  scabellis  nudis 
iuxta  praescriplum  Caerenionialis  Episcopo- 
rum  cap.  8,  lib.  1,  non  obslante  allegata 
consueludine,  quae  fuit  sublata  per  fel.  re- 
15 


—  22(3  — 


cord.  Clementem  VIII,  in  sua  Bulla,  in  prin- 
cipio  Caeremonialis  relata  ».  Si  id  satis  non 
esl,  ne  sil  qui  secum  repulet  tueri  posse 
abusum  specioso  consuetudinis  nomine  ;  nam 
praeter  landatara  Clementis  VIII  Constitu- 
tionem,  Pontifices  Summi  Benediclus  XIII, 
et  alter  eiusdem  nominis  XIV,  qui  novas 
ediliones  emandali  Caeremonialis  curarunt, 
dislricte  iusserunt  eiusdem  observanliam, 
«  non  .obstantibus  quarumvis  Ecclesiarum, 
etiam  iuramento,  confirmatione  Apostolica 
vel  alia  quavis  firmitale  roboratis  stalutis 
et  consuetudinibus,  privilegiis  quoque  in- 
dultis  et  Lileris  Aposlolicis  etc.  >,  quibus 
specialiter  et  expresse  derogalum  esse  de- 
clarant.  lure  igitur  ad  duo  haec  dubia  ne- 
gativum  dalum  a  S.  C.   responsum.  ' 

Ad  DuBiUM  IV.  Caeremonialis  dispositio 
circa  ornatum  Ambonis,  in  quo  sermo  et 
concio  habenda  esl,  aut  Epistolae  et  Evan- 
gelia  decantanda  solemniter  sunt  et  illum 
scamni  parandi  pro  Canonico  Officia  sole- 
mniter  peracturo,  aperlum  ponil  discrimen. 
Nam  lib.  1,  cap.  12,  n.  18  legitur :  «  Ambo- 
nes  ubi  Epistolae  et  Evangelia  decantari  so- 
lent,  siqui  erunl,  necnonet  pulpitum,ubi  ser- 
mo  vel  concio  haberi  solet,  consentaneum  est 
pannis  sericis  eiusdem  coloris,  cuius  sunt  ce- 
tera  paramenta,  exornari  »:  secus  vero  iubel 
lib.  2,  cap.  3,  num.  4,  de  ornalu  scamni 
pro  Celebrante,  quem  esse  vult  «  panno 
coopertum  in  cornu  Epistolae  » :  quod  si 
4.  occupare  debeal  siallum,  seu  primam  se- 
dem  Chori  ab  ea  parie,  quae  eidem  illa  heb- 
domada  obtigerit,  in  ea  sede  ponetur  pul- 
vinum  el  alterum  cum  tapete  super  alio 
scamno,  seu  genuflexorio  anle  se  posito, 
super  quo  eiiam  ponitur  liber  serici  colo- 
ris  ceterorum  paramentorum  leclus  ;  et  ubi 
non  adest  tale  scamnum,  in  aliquo  legili, 
quod  poniiur  ante  Celebranlem  et  remo- 
veiur,  prout  opus  est ;  quo  casu  tapete 
sternitur  ante  ipsum  Celebranlem  ».  Ubi 
autem  Caeremoniaie  vult  ornatum  sericum, 
exprimit;  quando  vero  utitur  uno  vocabulo 
pannum  sine  adiuncto,  laneum  significare 
voluisse  videtur.  Serica  sini  oporLet  et  co- 
loris  convenientis  Officio  diei,  quae  ad  or- 
natum  Ambonis,  et  ad  librum  cooperien- 
dum  adhibenda  sunt  :  non  aulem  quae  ad 
ornatum  sedis,  seu  scamni  pro  CelebranLe: 
haud  enim  pro  eodem  delerminalus  est  co- 
lor;  el  cum  slragulum  Celebranti  apponen- 
dum  tapete  vocabulo  designelur,  non  ex 
alia  maleria  quam  lanea  LexLum  esse  de- 
bet.  Verum  etiamsi  quis  vellet  super  in- 
terpretatione  verborum  immorari,  ut  inde 


concluderet  vocabulum  genericum  pannum 
sericum  non  excludere,  fateri  tamen  debe- 
bit  latum  esse  discrimen  inter  ornatum 
Ambonis,  et  alterum  pro  sede  Celebrantis, 
de  quo  dumtaxat  indubio  quaeritur.  Compo- 
posita  igitur  res  erit,  si  Caeremonialis  di- 
slinclio  adamussim  servetur. 

Ad  DuBiUM  V.  Dubium  hoc  cum  anle- 
cedenli  coniungi  potesl,  eademque  Caere- 
monialis  dispositione  utrumque  dissolvitur. 
Ut  in  illo  datur  regula  circa  ornatum  se- 
dis  seu  scamni  Celebrantis,  ita  in  isto  Ce- 
lebranti  pulvinum  conceditur  apponendum 
in  sede,  alterumque  in  scamno  seu  genu- 
flexorio,  super  quo  ponetur  liber.  Quaestio 
igilur  dumtaxat  versalur  circa  pulvini  qua- 
litatem,  de  qua  silet  Gaeremoniale  :  verum 
ex  S.  G.  decretis  id  facile  colligi  potesi; 
nam  hac  super  re  proposilis  dubiis,  eadem 
S.  G.  aperle  reprobaviL  damnavitque  abusum 
adhibendi  pulvinum  sub  genubus  vel  ad  pe- 
des  DigniLatum  etCanonicoium,ut  in  una  Pa- 
normitaua  22  Aprilis  1684,  et  in  altei'a  Burgi 
S.  Sepulchri  4  Aprilis  1699  ;  quoad  vero 
pulvinum  apponendum  supra  sedem  seu 
scamnum  Celebranlis,  negando  sericum,  co- 
rium  tanlummodo  indulsil,  uti  in  Tuder- 
tina  24Maitii  1612  et  in  Panormitana  17  Se- 
ptembris  1670:  parum  tamen  interesL,  si  non 
corium,  sed  laneum  siL,  dummodo  non  se- 
ricum,  quemadmodum  S.  C,  huic  dubio 
respondendo,  sancivil. 

Ad  DubiumVII.  Si  ratio  prae  oculis  ha- 
beatur,  propter  quam  Rubrica  tit.  de  Prae- 
paralione  Aitaris,  praecepit,  ut  Crux  col- 
locetur  inter  Candelabra,  facile  intelligitur 
nobiliorem  locum  ab  eadem  occupari  de- 
bere,  ac  talem  esse  eius  magnitudinem,  ut 
subito  in  conspectum  veniat  cum  Celebran- 
tis,  tum  Populi  ;  si  vero  finis  ab  Ecclesia 
intentus  consideretur,  qui  est,  ut  «  ab  aspe- 
ctu  Crucis  Sacerdoti  Celebranti  Passio  Chri- 
sti  in  memoriam  revocetur,  cuius  Passionis 
viva  imago  et  realis  repraesentatio  hoc  Sa- 
crificium  esl  »,  veluti  habet  Card.  Bona 
rer.  liturg.  lib.  1,  cap.  25,  num.  8,  con- 
sequitur  vix  ac  ne  vix  quidem  haiusmodi 
finem  parvis  illis  Crucibus  obtineri  posse, 
quae,  neglecLa  positiva  lege  Rubricae,  su- 
perimponunlur  vel  Tabernaculo,  vel  parvis 
tabulis  alicubi,  non  iia  infrequenter,  in  me- 
dio  Altarium  collocatis.  lam  S.  R.  C.  de- 
claraverat  in  Rossanen.  16  lunii  1663  «  par- 
vam  Crucem  sufficientem  non  esse,  sed  poni 
debere  aliam  Crucem  in  medio  candelabro- 
rum  » ;  nihilominus  tempoiis  successu,  ut 
coeperunt  muUiplicatae  minores  tabulae  in 


singiilis  fere  Altaribus  collocari,  ita  crevit 
abusum,  ut  fel.  record.  Benediclus  XIV  il- 
lum  deprehenderil  «  in  aliquibus  Ecclesiis 
huius  nostrae  Romanae  Urbis  et  aliis  pari- 
ler,  quae  Episcopis  Suburbicariis  subiiciun- 
lur  ».  Quamobrem  nedum  huiusmodi  abusum 
reprobavit,  verum  etiam  Encycbcam  dedil 
sub  die  16  lunii  1746  ad  Archiepiscopos, 
aliosque  Ordinarios  Dilionis  Ecclesiasticae  : 
De  retinenda  Crucifixi  Salvaloris  Imagine 
palam  et  visibiliter  exposita  super  Altari- 
bus.  «  lllud,  inquit,  permiltere  nullatenus 
possumus,  quod  Missae  Sacrificium  in  his 
Allaiibus  celebrelur,  qiiae  careant  Imagine 
Grucifixi,  vel  ipsa  incommode  statuatur  ante 
Presbyterum  celebranlem,  vel  ita  lenuis  et 
exigua  sit,  ut  ipsius  Sacerdotis  et  populi 
assislentis  oculos  pene  effugiat :  id  enim 
alienum  est  a  legibus  et  institulis  Ecclesiae, 
quae  in  Rubricis  aliisque  ecclesiasticis  San- 
ctionibus  continentur  ....  ita  ul  certissi- 
mum  sit  violari  leges  Ecclesiae,  si  exigua 
solum  Imago  Crucifixi  praetigatur  minori  ta- 
bulae  vel  Statuae  Sancti,  qui  superaddilur, 
ut  illum  Fideles  venerentur»;  et  post  plura 
eruditissime  dispulala,  concludil  :  «  Si  iuxla 
Rubricas  Missalis  Ciux  inter  candelabra  sta- 
tuenda  est  .  .  .  .  si  iuxla  sensum  S.  R.  C. 
non  salis  esse  iudicatur  exiguus  Crucifixus 
Tabernaculo  infixus  ....  nemo  est,  qui  non 
videat  praxim,  de  qua  agitur,  recenter  in- 
duclam,  proprioque  niarle  a  privatis  per- 
sonis  usurpatam  ....  esse  omnino  impio- 
batam;  eoque  magis,  quia  ex  exiguo  Cru- 
cifixo,  qui  praefigitur  tabulae  eius  Sancti 
qui  Altari  superaddilur,  ea  profecto  utilitas 
uon  consequilur,  quam  proponil  Ecclesia, 
dum  Crucem  inter  candelabra  collocandam 
decernil».  Hanc  Encyclicam  inleresset  plu- 
rimum,  ut  Episcopi  aliique  locorum  Ordi- 
narii  sedulo  perlusirarent  et  tempore  Sa- 
crae  Visilatioiiis  ubique  ad  praescriplum  Ru- 
bricae  Crucis  collocationem  exigerent  et 
inobedientes  poenis  plecterenl  a  iure  in- 
dictis. 

Ad  DuBiuM  IX.  Quuni  ex  fel.  record.  Cle- 
mentis  VIII  Inslilutione  perpetua  esse  de- 
beat  Oralio  Quadraginla  Hoiarum  per  Urbis 
Ecclesias  cerlo  ordine  distribula  et  dum- 
taxat  inlercipiatur  post  Missam  Feriae  V  in 
Coena  Domini  ad  solemnem  usque  Missam 
Sabbati  Sancti  ;  necesse  esl,  ut  in  una  al- 
terave  Ecclesia  incipiat  vel  desinat  eliam 
in  Dominica,  quae  dat  initium  Maiori  Heb- 
domadae.  Hinc  orla  dubitalio  num  et  quo- 
modo  Benedictio  Palinarum  in  iisdem  Ec- 
clesiis  fieri  debeat  vel  possit.    Nemini  du- 


227  — 

bium,  quod  liceat  in  Ecclesia  assignata  pro 
expositione  :  in  illa  namque  Oratio  non  in- 
cipil,  nisi  post  Missam,  quae  celebratur, 
expleta  Palmariim  Benedictione  :  non  ita  de 
altera,  in  qua  terminum  habere  debet  Ora- 
tio,  Ibi  adhuc  veneralioni  Fidelium  expo- 
silum  est  Sacramentum,  neque  reponilur, 
nisi  post  Missam  diei,  quae  est  de  Domi- 
nica  cum  Oralione  Sacramenli  sub  unica 
conclusione.  Eritne  igitur  omittenda  Bene- 
diclio  Palmarum,  an  potius  Missae  praemit- 
tenda?  Si  Romae  obtinerel  instructio,  quam 
dedit  S.  Caiolus  Borromaeus  pro  Ecclesia 
Mediolanensi,  in  qua  Oratio  Quadraginta  Ho- 
rarum  habuit  inilia,  minime  esset  pro  omis- 
sione  haesitandum.  Etenim  S.  Anlistes,  cum 
tempoie  Orationis  populum  vellet  unice 
adorationi  Sacramenti  inlenlum,  iussit,  ne 
tempore  exposilionis  ullae  celebiarentur 
Missae,  aut  alia  persolverenlur  Officia  ;  sed 
quoniam  longe  diversus  est  Ecclesiae  Ro- 
manae  Rilus,  diversa  etiam  ratio  tenenda 
est.  Ubi  fieri  debel  vel  decet  ut  fiat  Be- 
nediclio  Palmarum  in  die  repositionis,  com- 
ponenda  ita  res  est,  ut  sacra  haec  actio  po- 
pulum  non  lurbet  nimisque  distrahat  ab 
Oralione:  quamobrem  consulendum,  ul  cae- 
remoniis  ab  Ecclesia  praescriptis  fiat  huius- 
modi  Benediclio  in  aliquo  ex  lateralibus 
Aris,  quo  magis  polest,  ab  Altare  Exposi- 
tionis  distante;  expediret  etiam,  ut  fieret 
sine  cantu.  Verumiamen,  vel  cum  vel  sine 
canlu  fiat,  omittenda  omnino  est  Processio. 
Si  fieret  cantus  versiculoium,  egressus  ab 
Ecclesia,  illius  forum  occlusio  el  aperilio, 
pulsalio  ab  extra  cum  Crucis  hasla,  Iransilus 
anle  Sacramenlum,  perturbationem  gigne- 
rent  el  consequenter  indireclam  darenl,  etsi 
involuntariam,  causam  irreverenliae.  Addam 
praelerea,  quomodo,  aperlis  ianuis,  cani 
possel  ^.  Ingrediente  Domino  etc.,  dum 
revera  Dominus,  nempe  Christus  adorandus 
realiter  et  solemniter  expositus  est  ?  Quod 
si  Ecclesia  sil  nimis  angusta,  expedit  po- 
tius,  ul  benedictio  Palmarum  omittatur  ; 
quia,  si  fieret,  vix  posset  absque  periculo 
scandali  el  irreverenliae.  Responsum  autem 
S.  C.  ad  praesens  dubium  dat  regulam  ser- 
vandam,  si  occurrat  SSrai  Sacramenli  repo- 
sitio  in  die  Feslo  Purificationis  B.  M.  V.  el 
Feria  quarta  in  capite  leiunii,  in  quibus 
anle  solemnem  Missam  fit  benedictio  can- 
delarum  et  cinerum. 

Ad  DuBiUM  X.  Inler  diversas  hominum 
classes  debitus  est  ordo  servandus  et  quod 
uni  conceditur  vel  permillitur,  non  omni- 
bus  aeque  concessum  et  permissum  censen- 


228 


dum  est;  ideo  ralione  natalium,  conditio- 
nis,  dignilatis,  gradus,  munerum,  exlrin- 
secis  eliam  honorificis  decoralionibus  qui- 
dam  dislingui  debent,  nedum  in  civilis 
socielatis  officiis,  verum  etiam  in  religio- 
nis  aclionibus.  Tale  esl  honorificum  illud 
ornamenlum  genuflexorii,  de  quo  in  dubio. 
Nuda  siquidem  sint  oporlel  genuflexoria, 
siqua  in  Ecclesiis  ante  Aras  collocantur, 
praecipue  in  magnis  soiemnitatibus  vel  dum 
patet  veneraiioni  expositum  augustissimum 
Sacramentum  ;  neque  slragulis  et  pulvinari- 
bus  instrui  debent,  nisi  pro  S.  R.  E.  Gar- 
dinalibus,  ac  Regalibus  personis,  ul  decla- 
ratum  fnit  indiclis  poenis  contra  inobe- 
dientes,  in  S.  Congregaiione  Caeremonialis 
die  30  Maii  1701  el  etiam  expressius  die 
11  Augusti  1705:  et  huiusmodi  Decretum 
fel.  record.  Glemens  XI  «  probavit,  confir- 
mavitque,  necnon  promulgari  alque  exe- 
quutioni  tradi  et  in  omnibus  Ecclesiarum 
Urbis  Sacrariis  affigi  mandavit,  die  23  eius- 
dem  mensis  et  anni  ». 

Ad  DuBiuM  XI.  Tara  clara  est  dispositio 
Gaeremonialis  lib.  1,  cap.  7,  de  Presbytero 
assistente,  dum  Episcopus  Vesperas  et  Mis- 
sas  solemniter  celebrat,  ut  nihil  sit,  quod 
elucidalionera  requiral.  Tenelur  namque 
Assistens  librum  supra  capul  sustinere  dum 
Episcopus  antiphonam  inlonaturus  est  ;  vel 
in  Missa,  dum  cantu  dat  initium  hymno 
angelico,  symbolo  etc.  Legem  Gaeremo- 
nialis  pluries  confirmavil  S.  R.  (..,  piaeser- 
tim  vero  Pharen.  31  Maii  1670;  Asculana 
in  Apulia  3  Mariii  1774;  Spoletana  18  Mar- 
lii  1702;  Lunen.  Sarzanen.  27  Febr.  1712. 
Quinimo  nec  prodesse  declaravit  quamlibet 
consuetudinem  in  contrariura,  Alexandrina 
8  Aprilis  1702. 


262 


ADNOTATIO  SUPER  DECRETO 
2.  RAVENNATEN. 


(4591) 


iuremerito  querebanlur  Gathedralis  Ra- 
vennatensis  Ganonici  de  Parochis,  qui  nu- 
per  ditati  privilegio  commutandi  sub  Moz- 
zetta  et  Slola  Rochettum  loco  Superpellicei, 
quo  prius  utebantur  in  Supplicationibus 
aliisque  Functionibus  publicis,  sive  inlra, 
sive  extra  eorum  curae  commissas  Eccle- 
sias,  arbitrarie  ampliantes  Indultum,  illud 
perperam  extenderunt  etiam  ad  Sacramen- 
lorum  administrationem.  Non  enim  ipsis  in- 
vident  honorifici  indumenti  decus;  sed  si- 
lentio  tegere  nequeunt  abusum  privilegii 
praetextu  inductum,  famigeratis  Ecclesiae 
legibus  repugnantem.  Ritualis  Romani  Ru- 


brica  expresse  iubet  praeceptivis  verbis 
«  ut  Sacerdos  in  omni  Sacramentorum  ad- 
ministralione  Superpelliceo  sit  indutus  et 
Stola  eius  coloris,  quem  Sacramenti  ritus 
exposcit  »  :  latamque  legem  limitat  dum- 
taxat :  «  nisi  in  Sacramento  Poenitentiae  mi- 
nistrando  occasio  vel  consuetudo  vel  locus 
aliter  suadeat  ».  Ita  etiam  plures  Provin- 
ciales  Synodi,  praesertim  vero  S.  Garolus 
Borromaeus,  qui  agens  in  Goncilio  Provin- 
ciali  I  de  iis,  quae  ad  Sacramentorum  ad- 
ministrationem  generalim  pertinent,  prae- 
cepil  ut  Sacerdoles  «  in  Sacramentorum  ad- 
ministratione  semper  Superpelliceum  et  Slo- 
lam  adhibeant  »  :  et  in  Instructionibus  de 
Sacramentorum  administralione ,  Parochis 
praesertim  datis:  «  in  omni  Sacramentorum 
administratione,  semper  Superpelliceum  de- 
cens  et  Stolam  adbibebit  >.  Hinc  S.  R.  G. 
nec  Canonicis  Galhedralium  indulgendum 
esse  duxit  adminislrare  Sacramenta  cum 
Gappa  et  Mozzelta,  seu  solo  Rochetto,  sed 
ubique  semper  Supeipelliceum  adhibendum 
fore  sancivit.  Ita  in  una  Dubiorum  Urbis 
12  lulii  1()28;  in  Siracu.sana  2  Augusti  1709; 
in  Pisauren.  3  Decembris  1750,  ac  tandem  in 
una  Urbis  S.  Mariae  in  Cosmedin  19  lu- 
nii  1773.  Parochi  igitur  Ravennates  exuere 
Rochettum,  Mozzetiam  dimittere  debenl, 
soloque  uli  Supeipelliceo  cum  Stola,  dum 
administraturi  suntSacramenta,  veluti  S.R.G. 
proposito  Dubio  respondit.  Indultum  quippe 
ipsis  est,  ut  sub  Mozzetta  vice  Superpellicei 
deferant  Rochettum  ;  haud  vero  concessum, 
ut  eo  utanlur  in  Sacranientis  administran- 
dis  ;  aut  Rochetlo  Gottam  superimponant. 
Permissum  id  esl  Canonicis  dumtaxat,  qui 
habent  usum  Gappae  Magnae ;  nam  haec 
commutatur  cum  Gotta  lempore  aestivo,  in 
publicis  Supplicationibus  etc.  :  quamobrem 
iidem  in  propria  Ecclesia,  quum  ex  prae- 
scriptoRitualis  et  Decrelorum  nequeant  cum 
Cappa  vel  cum  solo  Rochetto  Sacramenta  ad- 
ministrare,  licite  possunt,  imo  debenl  Cot- 
tam  assumere  ;  quin  Rochettum  dimittant. 

ADNOTATIONES  SUPER  DEGRETO 


.1623. 


TRIDENTINA, 


(4592) 


Ad  DuBiUM  I.  Etiamsi  omnes,  qui  ad  fu- 
nus  vocantur,  regulariter  convenire  debeant 
in  Ecclesiam,  cui  praeest  Parochus  domi- 
cilii,  vel  defunclus  afferendus,  tumulan- 
dusque  sit  in  eadem  vel  potius  in  altera 
Regularium  aut  Sodalilatum  etc. :  nihilo- 
minus  haec  regula  non  est  tanto  cum  ri- 
gore  accipienda,  ut  ubique   semper   et  in- 


discriminalim  servanda  sil:  imo  suas  habet 
limitationes,  et  vim  habet  diversa  locorum 
consueludo,  si  alicubi  in  more  sit  posilum 
collectam  fieri  in  alia  Ecclesia,  ad  quam 
etiam  Parochus  domicilii  cum  suo  Glero  ac- 
cedere  debeal.  Quamobrem  si  aliqua  hac  su- 
per  re  quaestio  exciletur,  decidendi  ratio 
non  ab  fere  universali  modo  et  praxi,  ve- 
rum  a  peculiaii  loci  consuetudine  petenda 
est.  Quae  quidem  consueludo  non  illis  ad- 
numeratur,  quae  a  legis  praescriplo  rece- 
dunt,  quum  ab  ipsa  lege  praeservetur.  Clara 
est  Ritualis  Rubrica  tit,  De  ordine  exequia- 
rum  num.  1:  «  Gonstiluto  tempore,  quo 
corpus  ad  Ecclesiam  deferendum  est^  con- 
vocetur  Glerus  et  alii,  qui  funeri  interesse 
debent ;  et  in  Parochialem  vel  in  aliam  Kc- 
clesiam  iuxta  loci  consueludinem  ordine 
conveniant  ».  Videri  possunl  Gommentaria 
ad  hunc  Ritualis  locum  tam  Baruffaldi,  quam 
Gatalani ;  sed  frustra  ad  Scriplorum  auctori- 
tatem  confugiendiim,  dum  regula,  quam  po- 
nit  Rituale,  nujla  indiget  inlerpretatione.  In- 
numera  fere  sunt  Decreta  S.  R.  G.,  quae  re- 
gulam  confirmant,  praeserlim  vero  in  Tro- 
pien.  20  Martii  1631  el  19  Februarii  1666  ; 
Theatina  8  Augusti  1631  ;  Fiimana  24  lu- 
lii  1638  el  20  Novembris  1662  ;  Imolen. 
14  Maii  1644;  Senen.  11  Februarii  1645; 
Aesina  31  lulii  1665  ;  Thelesina  24  Novem- 
bris  1696. 

Ad  DuBiLM  II.  Quum  a  regula,  quae  fere 
universaliler  oblinet,  recedeudum  sit  in  lo- 
cis,  ubi  mos  est  conveniendi  in  aliam  Ec- 
clesiam,  Parochiali  posthabita,  dum  defuncti 
corpus  levandum  est ;  iam  patet  morem 
hunc,  ubi  viget,  non  esse  immutandum. 
Atqui  ea  Tridentini  constans  fuil  consue- 
ludo,  ut  invitato  ad  funus  secundi  ordinis 
Glero  Gathedralis,  in  hanc  fieret  collecta, 
vel  Parochus  domicilii  independens  esset 
ac  liber,  vel  potius  amovibilis  et  a  Galhe- 
drali  dependens;  nec  est,  cur  modo  buius- 
modi  consuetudo  sit  intercipienda  sub  inani 
praeiexlu,  quod,  nova  facla  plebium  liivi- 
sione,  alleraque  ex  quatuor  Paroeciis,  quae 
scilicet  independens  erat,  suppressa,  Paro- 
chis  nova  data  sit  institutio,  qui  propterea 
perpelui  evaserunt  et  a  veteri  subiectione 
liberi.  Nova  siquidem  conditio  novum  iis- 
dem  decus  afferl,  sed  non  aeque  ipsos  exi- 
mil  ab  eo  onere,  quod  non  a  conditione 
pendet,  verura  a  consuetudine,  quae  con- 
formis  est  regulae  a  Homano  Riiuali  tradi- 
tae  ac  pluribus  confirmalae  Decretis.  Ideo 
Sacra  Gongregatio  sancivit  «  in  casu  de  quo 
agitur,   servandam    esse    consuetudinem  ». 


22i^  — 

Ad  DuBiuM  III.  Dubium  hoc  tres  partes 
habet.  Scile  autem  responsum  fuit  :  «  ad 
primam  et  terliam  parlem  iam  provisum  in 
anlecedenti  »  :  quia  semel  ac  decisum  fuit: 
«  in  casu  etc.  servandam  esse  consuetudi- 
nem  »  :  declaralum  simul  esl  Ghorum  Ga- 
thedralis  nec  teneri  accedere  ad  Ecclesiam 
Parochialem  defuncti ;  el  cum  in  suo  iure 
permaneat  expectandi  Parochiim  domicilii 
in  eadem  Gathedrali,  nequit  ab  eo  comi- 
tando  abstinere,  quia  cessat  renuenliae  ra- 
tio.  Secunda  pars  Dubii  erat  declaranda, 
quum  certuin  exploralumque  sit,  ac  cen- 
ties  decisum,  quod  nunquam,  nullo  in  casu 
et  nullibi  liceat  expectare  in  via,  aut  con- 
venire  ad  domiim  defuncli.  Praeter  Decreta 
superius  relata,  alia  etiaiii  habentur,  in  qui- 
bus  hoc  est  magis  expressum  :  ita  in  Fos- 
sanen.  21  lulii  1645  :  «  Tam  Saeculares, 
quam  Regulares  etiam  exemplos  ad  funera 
morluorum  vocatos,  in  Ecclesiam  .  .  .  .  ad 
quam  funus  defertur,  convenire  debere  et 
nullo  modo  pcrmitiendum,  quod  expectent 
per  vias  vel  adeani  domum  defuncli,  consue- 
tudine  etiam  immemorabili  non  obstante  »  : 
et  in  Nicien.  9  Augusli  1670:  «  Regulares 
vocatos  ad  associandum,  nullo  modo  expe- 
ctare  debere  per  vias,  aut  in  domo  de- 
functi  etc.  ». 

Ad  DuBiuM  V.  Quum  Tridenti  mos  sil, 
quod  cadavera  Ganonicorum,  etsi  eorum  do- 
micilium  sit  sub  aliena  Paroecia,  deferantur 
pro  exequiis  persolvendis  ad  Galhedralem  : 
huius  Parochus  ille  esl,  qui  funus  levare 
debei;  et  quum  dignior  sit,  uipole  qui  Ca- 
pilulum,  in  quo  residet  habitualis  cura,  re- 
praesentet:  decet,  ut  funebris  Processio  e 
Galhedrali  egrediatur,  proptereaque  ad  banc 
omnes  conveniant.  Nam  si  ex  consuetudine 
Parochus  domicilii  cum  suo  Glero  ad  Ga- 
thedralem  accedere  debel,  ibique  excipere 
Ghorum,  etiamsi  defunctus  ad  aliam  Paroe- 
ciam  pertineat  et  alibi  sit  tumulandus,  ul 
declaratum  est  supra  in  secundo  ;  mullo 
magis  idem  urdo  servandus  erit,  dum  Ga- 
nonicus  defunclus  efferendus  est  ad  Gathe- 
dralem,  quae,  aitenta  qualilate  personae  ibi 
exponendae  ei  tumulandae,  potius  eius  Pa- 
roecia  censenda  est,  quam  altera  domicilii. 


ADNOTATIONES  SUPER  DECRETO 


20^5. 


MELPHITANA. 


(4595) 


Ad  DuBiUM  I.  En  praesentis  disputatio- 
nis  occasio.  Ut  certa  aliqua,  neque  impo- 
sterum  varianda  methodus  servaretui'  in  Ec- 


—  230  — 


clesiis  Regni  Neapolitani  cilra  Pharum  ad- 
scriptitiis  nuncupalis,  quia  iisdem,  praeler 
Canonicos,  alii  inferiores  adiiciebanlur  Sacri 
Ministri ,  sine  ulla  tamen  canonica  inslitu- 
tione,  qui  nulla  fruebantur  Praebenda,  sed 
pro  ralione  servitii  praesliti  quasdam  de 
Mensa  dislributiones  obtinebanl :  «  Sanctis- 
simus  Dominus  Noster  Pius  Vll  Pont.  Max., 
petitionibus  annuens  Serenissimi  utriusque 
Siciliae  Regis  Ferdinandi  per  lileras  in  forma 
Brevis  expeditas  sub  die  13  Augusli  1819 
decrevit  et  mandavit,  ut  in  posterum  ad 
portiones  suscipiendas  in  Ecclesiis  recepti- 
liis  illi  tantura  admitterentur  Sacerdotes  et 
Clerici,  qui  a  Venerabilibus  Fralribus  Ar- 
chiepiscopis  et  Episcopis  aut  Ordinariis  Lo- 
corum  pietate  et  doctrina  commendatiores 
essenl  inventi  »:  iussit  praeterea,  ut  de 
ipsis  «  examen  instituatur  coram  Ordinariis 
ipsis,  vel  eorum  Vicariis  Geueralibus  et  trj- 
bus  saltem  ex  synodalibus  Examinatori- 
bus  ». 

Altera  ex  his  coUectitiis  seu  receptiliis 
Ecclesiis  erat  Calhedralis  Melphitensis,  in 
qua,  praeter  sex  Dignilates  et  octo  supra  de- 
cem  Canonicos,  alii  triginia  sex  inferioris 
giadus  Participantes,  ad  Canonicorum  pla- 
citum  adsciti,  suum  Ecclesiae  praeslabant 
servitium.  Hi  tamen,  abolita  antiqua  ele- 
ctionis  forma,  iuxta  superius  latam  a  Su- 
premo  Pastore  legem  modo  eligantur  et 
instituunlur.  Et  quamquam  omnium  aequa- 
lis  sit  conditio,  non  aeque  singulorum  pa- 
ria  sunt  ofBcia,  cum  duo  Parochi  sint,  qua- 
tiior  Cantores,  et  ex  reliquis  octodecim  se- 
niores,  duodecim  iuniores  dicanlur.  Non 
ila  multo  post  indultam  novam  electionis  et 
institutionis  formam,  Episcopo  eftlagitante, 
Melphitenses  Portionarii  honorifica  oblinue- 
runt  Insignia  et  praeter  ea  quae  omnibus 
et  singulis  communia  sunt,  ut  aliis  nobi- 
lioribus  Parochi,  Cantores,  Seniores  distin- 
guerentur,  iisdem  Apostolicis  Literis  indul- 
tum  fait.  Factum  hinc  est,  ut  praefati  Por- 
lionarii  siiae  conditionis  oblili,  sese  ambi- 
tiose  elevantes,  ac  si  Canonici  essent,  ea 
obsequia  et  servitia  exhibere  et  praestare 
renuerent,  ad  quae  fuerant  aul  sunt  ex  more 
et  instilulione  assumpti.  Haec  caasa  dissidii 
inter  ipsos  et  Canonicos.  Ne  ulterius  gli- 
scereni  mala  et  quae  inde  exortae  quae- 
stioues  ut  componerentur,  sex  proposita 
fuerunl  S.  R.  G.  Dubia  ,  quibus,  post  ex- 
quisitum  examen,  respondens  ad  singula 
sancivil :  Portionarios  Melphitenses,  etsi  au- 
ctos  nobilioribus  Insigniis,  adhuc  tamen  ad 
obsequia,  officia  et  servitia  teneri  quae  se- 


cundi  ordinis  Cathedralium  Clericis  conve- 
niunl ,  iuxta  disposilionem  Caeremonialis 
Episcoporum  et  eiusdem  S.  C.  Decreta. 

Etenim  extrinsecae  decoralionis  Insignia 
non  ipsos  donant  nova  nobiliori  qualilate, 
sed  in  eodem  gradu  relinqaunl,  in  quo  repe- 
riebantur,  priusquam  illa  oblinerenl.  Quam- 
obrem  vel  Portionarii  vel  Beneficiati  vel 
Mansionarii  dicanlur,  aut  quacumque  alia 
distinguantur  appellatione  ;  nullo  lamen  pa- 
cto  Canonicis  polerunt  assimilari  el  in  Li- 
teris  Apostolicis  non  ullum  occurrit  ver- 
bum,  quo  ad  sublimiorem  gradum  evecti, 
gratia  Pontificis,  censeri  possinl,  sed  in  eo- 
dem,  quem  prius  tenebant,  adhuc  consi- 
stunt.  Kt  revera  tam  certum  est,  quod  Ro- 
chettum,  Mozzeltam,  Cappam  gestandi  pri- 
vilegium  nullam  denotat  superioiitatem  et 
praeeminentiam  ;  ut  huiusmodi,  et,  si  etiam 
vis,  nobiliora  alia  ornamenla  alicui  Colle- 
giatae  concessa,  non  illi  potestatem  faciunt 
incedendi  et  sedendi  in  Synodo  supra  alias 
Collegiatas  Civitatis  el  Dioecesis  antiquiores, 
sed  iisdem  deslilutas  Insigniis  vel  longe  in- 
ferioribus  donatas,  veluti  docet  et  probat 
Benedictus  XIV  de  Synodo  Dioecesana  lib.  3, 
cap.  10,  num.  7;  ubi  decisum  inquit:  «  Eius- 
modi  honoris  Insignia  nullam  denotare  prae- 
eminentiam,  neque  alterius  iuribus  praeiadi- 
cium  ullum  inferre»:  quamobrem  ad  Ur- 
saiam  se  refert,  qui  part.  1 ,  discept.  7,  in 
fin.  asserit  procul  dubio  definitum  fuisse : 
«  praecedenliam  competere  Collegiatae  (non 
Insigniis  nobilioribus  ditatae,  sed)  quae  es- 
set  antiquior  ». 

Ex  his  plane  intelligitur  Portionarios 
Melphitenses,  qui  certe  nec  Canonici  sunt 
neque  ulla  ratione  Canonicis  aequiparandi, 
leneri  ad  praestanda  ea  obsequia,  quae  ab 
omnibus  de  Clero  transeuntibus  ante  Altare, 
aut  ante  Episcopum  praestari  debent,  ex- 
ceptis  dumiaxat  Canonicis  Cathedralis,  qui 
caput  tantum  et  humeros  profunde  incli- 
nant,  veluti  iubet  Caeremoniale  Episcopo- 
rum  lib.  1,  cap.  18,  num.  3,  ibi  :  «  Quo- 
ties  ipsi  Canonici  transeunl  ante  Altare  vel 
ante  Episcopum,  caput  et  humeros  profunde 
inclinant;  Beneficiati  autem  et  caeteri  de 
Clero  genuflbcteie  debent  Iranseundo  tam 
ante  Altare,  quam  anle  Episcopum  ».  Idem 
dicilo  de  genuflexione  ad  Confessionem  cum 
Psalmo  in  Missa  Solemni  ex  Rubricae  Mis- 
salis  praescripto  part.  1,  tit.  17,  num  5. 
Innumera  afferre  possem  S.  C  Decreta,  quae 
idipsum  districte  iubent.  Aliqua  indicare  sat 
eril.  In  Tornacen.  die  7  Decembris  1830  de- 
claratum  fuit :    «  Piaeler   Dignitates  et  Ca- 


2M 


nonicos  Cathedialis,  reliqiios  omnes  teneri 
ad  benedictionera  Episcopi  genulleclere  »  ; 
in  una  Arichipae  13  Martii  1700:  «  Digni- 
lales  el  Ganonici  stent  et  caeteri  genufle- 
clant  ».  In  Seguntina  28  Aprilis  1703 :  «  Te- 
neri  genufleclere  Poriionarios  cum  osculo 
manus  in  recipiendo  candelas  et  cineres  ». 
In  Aslen.  15  Maii  1745  :  «Beneficialos,  etiam 
pluvialibus  indutos  aliisque  sacris  paramen- 
lis,  teneri  genufleclere  iuxta  formam  prae- 
scriplam  in  GaeieuionialiEpiscoporum  ».  No- 
vissirae  vero  in  Neapolitana  sub  die  22  De- 
cerabris  1753  S.  G.  edixil  :  «  Beneticiatos 
hebdoraadarios  nuncupatos  teneri  servare 
orania  et  singula,  quae  praescribunliir  Be- 
neficiatis  a  Gaerenioniali  Episcopurura  ;  id- 
circo  teneri  recipere  candelas,  palmas  et 
cineres  genuflexos  ».  Instauialo  iudicio  sub 
die  7  Seplerabris  1754  nedura  stetit  in  de- 
cisis,  verbura  eliam  addidit  :  «  Ad  Emum 
Archiepiscopum,  qui  incumbat  exequutioni 
Decretorum  S.  G.  utendo  iuris  et  facti  re- 
mediis  ». 

Si  qui  autem  sunt  Beneficiati  alios  omnes 
longe  praestantes,  certe  illi  sunt,  qui  Pa- 
triarchalibus  Urbis  adscribuntur,  et  secundi 
ordinis  ac  subsellii  Glerum  constituunt  : 
tantae  nobilitalis  eoiumdem  Gollegia  cen- 
sentur,  ut  Abbatibus  et  Ganonicis  Gathedra- 
liura  aequiparentur :  nihilorainus,  elsi  Gappa 
Magna  insigniti,  obsequium  genuflexionis 
praestare  tenentur,  si  excipias  illos  Basi- 
licae  Vaticanae  in  unico  dumtaxat  casu,  quo 
parati  simul  eodem  ordine  et  gradu  cum 
Canonico  parato  incedunt  et  ministrant : 
praeier  hunc  casura  tara  parati,  quam  non 
parati,  seraper  transeuntes  ante  Altare  ge- 
nufleclere  debent.  Gura  aulem  Liberianae 
Basilicae  Beneficiati  a  genuflexionis  obse- 
quio  se  eximere  velienl,  aut  exemptos  pu- 
tarent;  delata  quaestione  ad  S.  R.  G.,  haec 
sub  die  2  Decembris  1684  declaravit :  «  Te- 
neri  Beneficiatos  ad  genufleclendum,  cele- 
branle  Episcopo  vel  Ganonico,  tara  paratos, 
quam  non  paralos  ».  Idipsum  servandura 
esse  in  altera  Laleranensi,  et  etiam  clarius, 
fuit  expressum  in  Gongregatione  diei  18  lu- 
nii  1689.  En  verba  Decreti  :  «  Praefatos  Be- 
neficiatos,  Gappellanos  Glericosque  Benefi- 
ciatos  non  solum  in  praenariatis  supra  ca- 
sibus,  verum  etiam  in  quibuscumque  Mis- 
sis  solemnibus  ad  Gonfessionem  cum  suo 
Psalmo  teneri  ad  genuflectendum  .  .  .  qua- 
cumque  consuetudine  etiara  iramemorabili, 
quae  allegari  possit,  non  obstanle,  quam 
abusum  et  corruptelam  S.  G.  declarat ;  cura 
consuetudines  contra  Rubricas   Missalis  sint 


siiblatae  per  Decretum  eiusdera  S.  G.  a  fei. 
record.  Urbano  VIII  confirraatnra  et  in  prin- 
cipio  Missalis  Romani  appositura».  Nuraquid 
Porlionarii  Melphilenses  subliraiorissunt  gra- 
dus,  ut  possint  et  debeant  caput  et  hume» 
los  tantura  inclinare  ad  instar  Ganonicorum 
Gathedralium  ? 

Alque  heic  loci  alia  se  offert  quaestio, 
num  necne  Gollegiataiura  insignium  Gano- 
nici,  aeque  ac  illi  Gathedralium,  ab  genu- 
flexionis  obsequio  sint  exempti  ?  Dixi  supra 
el  iure  dixi,  solos  Ganonicos  Gathedralis  non 
teneri  ad  geniiflexionein  transeuntes  anle 
Altare  vel  ante  Episcopum  ;  nam  de  his 
unice  loquilur  Gaeremoniale  Episcoporum. 
Quoad  Ganonicos  Gollegialarum,  pacifica  res 
non  est ;  quamquara,  si  altendi  velint  si- 
raulque  conffranlur  S.  G.  Responsa,  plane 
apparebit  ipsam  jjro  negativa  sletisse  et  non 
obscure  demonstrasse  a  consuetudine  po- 
tius,  quam  a  iure,  rationem  decidendi  esse 
petendam.  Utique  in  Fundana  sub  die  16  lu- 
nii  1674  respondit  :  «  Ganonicos  Gollegiatae 
debere  se  tantum  profunde  inclinare  »,  No- 
vissirae  vero  in  causa  vertente  inter  Epi- 
scopum  et  Garionicos  Ecclesiae  Gollegiatae 
S.  Pauli  Givilatis  Valleltae  in  Milevitana 
rogata:  Num  praefati  Ganonici,  quoties  trans- 
ierint  ante  Episcopum,  debeant  eidem  Epi- 
scopo  genuflectcre  vel  tantura  humeros  et 
caput  profunde  inclinare?  sub  die  21  la- 
nuarii  1741  respondit  :  «  Affirmative  ad  pri- 
mam  partem,  Negative  ad  secundam  ».  Et 
pluries  instaurato  experimento,  stetit  in  de- 
cisis,  ut  patet  ex  Decretis.  Ita  etiam  decre- 
tura  fuit  in  una  Monlis  Alti  sub  die  26  Mar- 
tii  1657  ;  et  in  Papien.  ad  quaesitura  :  «  An 
Praepositi  Gurati,  qui  simul  sunt  Dignitales 
et  Gapita  Gollegiatarum,  lenerentur  genu- 
fleciere  Episcopo,  an  caput  durataxat  in- 
clinare?  »  sub  die  23  Februarii  1804  S.  G. 
respondit  :  «  Secundum  ea,  quae  proponun- 
lur  in  casu,  teneri  genuflectere  ».  Et  repro- 
posita  causa  die  24  Martii,  stetit  in  decisis. 
Numquid  autem  in  adversa  abiisse  S.  G.  cen- 
senda  esl?  Haudquaquam.  Eadem  namque 
modum  rainistrat  coraponendi  Decreta,  quae 
specie  lenus  pugnantia  videntur.  Elenim  in 
Nerilonen.  ad  Dubium  :  «  An  Ganonici  Gol- 
legiatae  teneanlur  genufleclere  Episcopo,  ad 
distinclionem  Ganonicorum  Gathedralis,  qui 
sola  inclinatione  illum  regulariter  salutant?» 
sub  die  11  lunii  1793  respoudit  :  «  Ganonici 
Goliegiatae,  seclusa  consuetudine  in  con- 
trarium,  ut  personae  graduatae  el  in  quasi 
dignitate,  non  genuflectunt ,  sed  caput  et 
humeros  peofunde  inclinant  Episcopo  et  AI- 


^  232 


tari  ».  Cur  auiem  affiimativo  responso  li- 
milalionem  aut  conditionem  adiecit ;  «  se- 
clusa  consueliidine  in  contrarium  »?  Quia  a 
possessione  turbandi  illi  non  erant,  quibus 
consuetudo  favebat,  sed  non  aeque  ad  illos 
trahenda  ea  honoris  distinctio,  qui  genu- 
flectere  consueverant,  vel  ad  Canonicos  Gol- 
legiatae  de  novo  erectae,  quae  certe  con- 
sueiudinem  afferre  nequibat.  Id  plane  con- 
spquitur  ex  supra  relatis  Decretis  in  Mile- 
vitana;  quippe  Gapilulum  Gollegiatae  S.  Pauli 
Valleltae  recentissimae  eral  erectionis.  Verbo 
dicam,  ex  Gongregationis  responsis,  quae  pu- 
gnanlia  videntur,  sed  pugnanlia  non  sunt, 
qualis  sil  eiusdem  mens  el.  sensus  plane  col- 
ligilur;  videlicel,  quod  soli  Ganonici  Gathe- 
dralium  a  genullexionis  obsequio  iure  sunt 
exempti  :  non  item  Collegiatarura,  nisi  ex 
consuetudine  vel  privilegio.  Potiori  igitur 
iure  concludendum,  quod  Porlionarii  Mel- 
phiiensis  Ecclesiae  teneantur  ad  genuQe- 
clendum  Allari  et  Episcopo,  ilem  ad  Con- 
fessionem  cum  Psalmo  el  ad  Benedictionem 
in  fine  Missae  convenlualis,  vel  Sacrum  fiat 
ponlificaliler  ab  Episcopo  vel  a  Ganonico 
vel  ab  altero  ex  iisdem  Participanlibus  Missa 
convenlualis  celebretur. 

Ad  DuBiUM  IV.  Si  Portionarii  longe  in- 
ferioris  sunl  ordinis,  nec  ullo  modo  cum 
Ganonicis  confundendi,  debent  omnino  Gae- 
remonialis  Episcoporum  legibus,  quae  dis 
crimen  ponunt,  oblemperare.  Glara  autem 
est  eiusdem  dispositio  relale  ad  benedictio- 
nem  et  disiribulionem  cande larum,  cinerum, 
palmarum;  ita  cap.  17,  num.  3:  «  Benefi- 
ciati  vero  seu  Mansionarii  et  Clerici,  et  ce- 
teri  omnes  similiter  bini  accedant  el  ge- 
nufiexi  candelas  accipiant,  illas  ac  etiam 
manus  Celebrantis  deosculantcs  »;  cap.  18, 
num.  13:  «  Praelati  et  Ganonici  paiali  ca- 
piunt  cineres  inclinali,  reliqui  vero  lam  Gle- 
rici,  quam  laici  genuflexi  »;  et  cap.  21, 
num.  6:  «  tunc  incipit  palmas  distribuere 
Canonicis^  et  aliis  eodem  oidine,  prout  de 
candelis  diclum  fuil  ».  Gur  autem,  dum 
clara  res  est,  Melphitenses  Portionarii  re- 
nuebant  genutlectere  in  recipieudo  cande- 
las,  cineres  et  palmas,  ac  Gelebrantis  ma- 
nus  osculai  i  ?  Longe  nobiliores  censendi 
sunt  Hebdomadarii  Metropolilanae  Neapolis, 
utpote  qui  priusquam  a  S.  Pio  V  eiusdem 
Clero  unirentur,  in  propriis  l^cclesiis  S.  Sal- 
vatorisStephaniaeetS.  Heslilutaesacra  pera- 
gentes  Officia,  aui  Ganonici  nuncupati  fue- 
rant,  aul  Canonicorum  iura  sibi  tribuerant. 
Nihilorainus  exorlis  Dubiis:  «  An  dicti  Heb- 
doraadarii  in  die  Purificalionis  et  in  Domi- 


nica  Palmarum  tenerentur  candelas  et  pal- 
mas  respective  a  Ganonico  Gelebranle  acci- 
pere  genuflexi,  alque  ipsius  manus  deoscu- 
lanles,  sive  potius  slanles  et  inclinati  tantum 
sine  manus  deosculatione?  et  an  in  die  cine- 
rum  lenerenlur  recipere  cineres  genuflexi, 
seu  potius  stantes  el  inclinati?  »  S.  Gongr. 
sub  die  22Decembris  1753  respondit  :  «  Af- 
firmative  ad  primam  parlem,  Negative  ad 
secundam  »;  et  reproposita  causa  die  7  Se- 
ptembris  1754,  nedum  stetit  in  decisis,  re- 
rum  etiam  addidit:  «  ad  Emum  Archiepi- 
scopum,  qui  incumbat  exequutioni  Decreto- 
rum  Sacr.  Gongregationis,  ulendo  iuris  et 
facti  remediis  ».  Sed  in  re  tam  clara  non 
est  ulterius  immorandum. 

Ad  DuBiuM  V.  Gum  ex  supra  notatis 
plane  sequalur,  per  exlrinseca  honoris  In- 
signia  Portionariorum  qualitalera  non  fuisse 
iramutatam,  neque  eosdem  ab  iis  soiulos 
oneribus,  quibus  tenebantur,  priusquam  iis- 
dem  Insigniis  decorarenlur ;  iam  patei  ad- 
huc  Acolylhorum  ipsos  debere  fungi  ofliciis, 
ceteraque  tam  in  Missa,  quam  in  aliis  cho- 
ralibus  fundionibus,  praestare  munia,  quae 
Beneficiatis,  Mansionariis ,  Portionariis  aul 
alio  quocumque  nomine  nuncupatis,  se- 
cundi  subsellii  Glericis  incumbunt.  Praeter 
Gaeremonialis  dispositionem,  ad  rem  facit 
S.  G.  Responsum  in  quaestione  acta  inler 
Ganonicos  Meiropolitanae  Neapolis,  et  Heb- 
domadarios;  nam  inter  alia  Dubia  primum 
eral  :  «  An  asserti  Beneficiati  sive  Hebdo- 
madaiii  nuncupati  Ecclesiae  Metropolilanae 
Neapolis  in  functionibus  Ecclesiaslicis  te- 
neantur  ad  omnia  et  singula,  quae  praescri- 
buntur  Beneficiatis  Ecclesiarum  Cathedra- 
lium  a  Gaeremoniali  Episcoporum,  aliisque 
Gonstilutionibus  et  Ordinalionibus  Aposlo- 
licis?  »  S.  Gongreg.  respondit:  «  Affirma- 
tive  ».  Neque  omillendum  hic  est,  quod 
praefati  Hebdoraadarii  indultu  gaudent  ge- 
slandi  Rochettura  cum  manicis  ad  inslarCa- 
nonicorum,  ut  colligitur  ex  S.  C.  Decreto 
in  Neapolitana  Delationis  Cottae  die  21  Mar- 
tii  1705.  Nuraquid  autera  Portionarii  Mel- 
phitenses  novis  decorati  Insigniis  praestant 
Hebdomadarios  Melropolitanae  Neapolis  ? 
Utique  adimplere  debent  Acolythorum  of- 
ficia,  et  dura  his  incurabunt,  superpelli- 
ceum  durataxat  assumere  et  deponere  Ro- 
chetlura ,  Cappam  vel  Mozzettam  ,  veluti 
S.  C.  sancivil.  Responsiones  aulem,  quae 
hisce  Dubiis  datae  sunt,  haberi  perinde  de- 
bent  ac  si  essenl  generalia  Decreta  in  si- 
milibus  casibus,  qui  forte  iu  aliis  Regni 
Neapoliiani  Gleris  citra   Pharum    occurrere 


—  233  — 


possunt,  omnino  servanda,  iilpole  quae  con- 
formia  sunl  iuris  disposilioni. 

Ad  DuBiuM  VI.  Consueludinibus,  qnae 
vere  sinl  laudabiles  el  ralionabiles,  dero- 
gatum  non  fuisse  per  Gaeremoniale  Epi- 
scoporum  S.  R.  C.  decUnavil  pluribus  De- 
cretis,  praesertira  vero  illis,  quae  in  nostra 
Gollectione  leguntur.  Ideu  ,  etsi  lib.  2, 
cap.  33  eiusdem  Caeremonialis  regula  tra- 
datui',  quae  iubel,  ul  in  solerani  Proces- 
sione  SSmi  Gorporis  Ghristi  Ganonici  parati 
incedant  sacris  induraentis  albis,  el  servala 
Ordinum  distinclione,  qiiemadmodum  so- 
lent  parari,  Episcopo  solemniter  celebrante: 
non  est  lamen  haec  lex  ex  illis  quae  prae- 
scriptionem  non  admiltunt  et  quamlibet 
respuunt  consuetudinem  eliam  immemora- 
bilem.  Non  enim  Dignitalibus  atque  Gano- 
nicis  ita  sacia  Indumenta  conveniunl,  ut 
uequeant  alicubi  vel  ex.  consuetudine,  vel 
ex  peculiari  statuto,  vel  ex  privilegio,  ab 
aliis  inferioris  gradus,  sed  Ecclesiae  ser- 
vitio  addictis,  assumi.  Ideo  consuetudo, 
quae  obtinuit  in  Ecclesia  Calhedrali  Mel- 
phitensi,  ut  in  eadem  Processione  parati 
incedant  etiam  Portionarii,  relinenda  est; 
utpote  quae  non  minuit,  sed  auget  Divinum 
Gultum,  sacrae  illi  actioni  decus  addit  et 
ornamentum.  Verumiamen  debilus  servan- 
dus  est  modus  lam  quoad  oidinem  ince- 
dendi,  quam  quoad  extrinsecam  decoratio- 
nem.  Siquidem  Portiunarii  confundi  non 
debenl  cum  Ganonicis,  nec  ab  anliquo  more 
recedere,  elsi  modo  eorumdeni  coetus  no- 
biliora  Insignia  Apostolica  auctoritate  obti- 
nuerit.  Quae  supra  notaia  sunl  plane  evin- 
j  cunt  per  eadem  nobiliora  Insignia  eorum- 
;  dem  qualitatem  non  fuisse  imrautalara,  sed 
j  adhuc  secundi  ordinis  Glerum  eosdera  con- 
'  stiluere,  idemque  Ecclesiae  praeslare  de- 
j  bere  servitium  ac  eadem  obsequia,  quae 
consueverant,  anlequam  nobilioribus  decora- 
l  renlur  Insigniis.  Atqui  cura  usque  adhuc  in 
illa  solerani  Supplicaiione  Gasulam  gestarunt 
'  supra  Albam,  quam  Gamicem  dicunt;  haud 
licet  nunc  anliquum  deserere  morem,  et  Al- 
bae  substituere  Rochettum  :  quod  indumenti 
genus  ex  novo  privilegio  deferendum  ab 
ipsis  dumlaxat  est  sub  Gappa  seu  Mozzetta. 
Portionarii  quippe  distinguendi  sunt  a  Ca- 
nonicis,  quibus  datum  est  sacra  Indumenla 
vel  in  Processione  SSrai  Gorporis  Ghristi, 
vel  in  assistenliis  Episcopo  ponlificaliter  ce- 
lebranti,  Rochelto  superiraponere.  lure  igi- 
tur  a  S.  C.  responsum  fuit  :  Negative;  vi- 
delicet,  quod  ,  licet  Porlionarii  in  solemni 
Processione  SSmi  Gorporis  Christi    servare 


possint  consuetudinem  incedendi  cum  Ga- 
sula  ;  debent  lamen  sublus  Albam  adhibere, 
non  aiitein  RocheLLuin,  ul  a  Gannnicis  di- 
stinguantur. 

ADNOTATIO  SUPER   DEGRETO 

iiGJO.  NOLANA.  (4596) 

En  alter  ex  illis  casibus  a  Sacra  Gon- 
gregatione  praevisis,  quibus  apLari  nequit 
regula  generalis  de  Iransferendis  Feslis 
Patronorum  principaliura  ad  proxiraam  Do- 
minicam,  iii  GiviLalibus,  Oppidis,  Locis 
ulriusque  Siciliae  Regni,  quibus  per  Apo- 
stolicas  Literas  in  forma  Bievis  expedilas 
sub  die  10  Aprilis  1818  indulta  fuit  redu- 
ctio  Festorum :  quamobrem  eadem  S.  G.  in 
Neapolitana  18  Oclob.  eiusdem  anni,  datae 
responsioni  ad  Dubium  6  addidit  :  «  Si  Du- 
bia  occurranL,  habebitur  ralio  in  casibus 
particulaiibus  ».  Gum  igitur  S.  Fianciscus 
Xaverius  novissime  datus  sil  in  principem 
Patronum  Oppidi  a  S.  Anastasia  nuncupali 
in  Dioecesi  Nolana,  iuxla  roimam  praefatae 
regulae  reponendum  forei  eiusdem  Festum, 
tamquam  si  esset  sedes  propria,  in  proxi- 
mam  Dominicam  ;  std  fieri  hoc  nequit : 
nara  vel  dies  3  Decemb.  in  quo  praefati 
Sancti  meraoria  lecoliiur,  occuriit  in  Do- 
minica  prima  Adventus,  et  haec  omnia  ex.- 
cludit  duplicia  cuiuscumque  classis;  vel 
infra  hebdomadam  primam  Adventus,  nec 
poterit  reponi  in  ullam  ex  seqiienlibus, 
quia  omnes  sunt  irapedilae  usque  ad  anni 
finem.  Et  quaraquara  Dorainicae  II,  ill, 
et  IV  Advenlus  sint  rilus  duplicis  secun- 
dae  classis,  ac  proinde  locura  cedant  Fe- 
stis  priraae  classis  accidentaliter  occurren- 
libus  ;  nequeunt  tamen  ullum  ex  l;is  du- 
plicibus  admitlere  tamquam  in  sedem  pro- 
priam,  veluti  accideret,  si  Feslum  S.  Fran- 
cisci  Xaverii,  ubi  est  principalis  Patronus, 
perpetuo  celebrandum  foret  in  Dominica 
secunda  Adventus.  Quoraodo  igilur  piovi- 
dendum?  Per  anticipationem  recolenda  erit 
S.  Francisci  Xaverii  raemoria,  cura  Otlicio 
et  Missa  in  ultima  Dominica  post  Penteco- 
sten,  uL  S.  G.  sancivit.  Neque  novura  id 
esi;  nam  in  casibus  parum  a  praesenti  di- 
versis,  simili  modo  a  s.  m.  Pio  VI  et  a  S.  R. 
Gongregatione  provisum  fuil  pro  locis  di- 
tioni  potenlissimo  Borussiae  Regi  subieclis, 
quorum  favore  indulta  fuit  fere  umnium 
Festorum  translatio  in  proximam  sequen- 
tem  Dominicara.  (Videri  possunl,  quae  ad- 
notavimus  ad  praefatum  Dubium  6).    Quo- 


—  234  — 


niam  vero  per  allerum  Breve  dalum  16  0- 
clobris  eiiisdem  aniii  polestas  facla  fuil  lo- 
corum  Ordinariis  sub  quibusdam  condilio- 
nibus,  ut  indulgeanl,  ne  Feslum  Palroni 
principalis  a  propria  sede  amovealur;  ideo 
Sacra  Congregalio  sub  Rescripto  addidit 
excepiionem,  videlicel,  nisi  Ordinarius  per- 
millat  ul  Feslum  S.  Francisci  Xaverii  pro- 
priam  sedem  relineat,  Quid  autem  facien- 
(lum,  si  in  hoc  casu  dies  3  eidem  assignala 
incidal  in  Dominicam  primam  Adventus? 
Facilis  est  solulio.  Cum  enim  huiusmodi 
occursus  accidenlalis  sil,  et  non  perpetuus, 
servari  polerit  in  eadem  Dominica  exlrin- 
seca  solemnitas;  Officium  vero  cum  Missa 
transferri  in  diem  primam  non  impedilam 
iuxla  Rubricas,  lla  responsum  fuit  in  Gne- 
snen,  quoad  Festum  S.  Gatharinae,  quod 
iransferri  nequibat  in  proximam  Domini- 
cam,  dum  occurrebat  prima  Advenlus. 
Nam,  cum  huiusmodi  occursus  non  per- 
petuus,  sed  accidentalis  essel,  S.  G.  ad- 
haesit  Voto  Magistri  Gaeremoniarum,  qui 
insinuaverat  non  omitlendam  extrinsecam 
snlemnitatem  in  Dominica  privilegiata,  Irans- 
lato  OIBcio  iuxla  Rubricas.  (Vide  adnotatio- 
nem  nostram  supra  laudatam),  Atque  ila 
intelligenda  est  postrema  pars  Rescripli  Sa- 
crae  Congiegalionis, 


ADNOTATIO  SUPER  DECRETO 


2G-7. 


RAYENNATEN. 


(4597) 


De  ordine  servando  in  associatione  Epi- 
scopi  ad  Ecclesiam  profecturi,  ul  Sacra  so- 
lemnitcr  peragat,  vel  iisdem  assistat,  agens 
Gaeremoniale  Episcoporum  lib.  1,  cap.  15, 
num,  2,  praeire  iubet  familiares  Episcopi, 
Magislralum  ac  Viros  illustres  ;  Ganonicos 
vero  suae  Gathedralis  Eum  sequi.  Haec  est 
regula  generalis,  quae  tamen  magis  urget, 
si  agalur  de  Archiepiscopo ;  nam,  ut  Gae- 
remoniale  loco  citato  prosequitur  :  «  Si 
fuerit  ATchiepiscopus,  aut  alius  utens  Gru- 
ce,  ipsa  Grux  immediate  ante  Archiepisco- 
pum  per  aliquem  Cappellanum  deferatur, 
Imagine  Crucifixi  ad  Archiepiscopum  con- 
versa,  inler  quam  et  Archiepiscopum  nul- 
lus  omnino  incedat ;  est  enim  insigne 
ipsius  »,  Ergo  familiares  Episcopi,  Magi- 
stratus,  illustres  Viri  ante  Grucem  incedere 
debebunt  :  Ganonicos  vero  anteire  non  li- 
cet.  Et  quamquam  quis  crederet  tolerari 
id  posse,  si  Episcopus  sit  associandus;  at- 
lamen  nequit,  si  Ecclesia  Metropolitana  sit 
et  Archiepiscopatus  honore  gaudeal,  vel 
Praesul  deferendi  ante  se  Grucem  Aposto- 


lico  privilegio  fruatur,  quia  nedum  habenda 
ratio  est  regulae  generalis,  verum  etiam, 
et  multo  magis,  peculiaris,  quia  Grux  im- 
mediate  ante  Archiepiscopum  vel  Episco- 
pum  eodem  privilegio  decoratum,  nemine 
intercedente,  deferenda  est.  Ab  hac  autem 
Gaeremonialis  dispositione  fas  non  est  re- 
cedere,  etiamsi  conlraria  invaluisset  con- 
sueludo.  Si  haec  alicubi  obtinuerit,  impro- 
banda  est,  ulpote  contraria  Ponlificii  iui-is 
dispositioni:  ideoque  Iradita  regula  Gaere- 
monialis  ad  observantiam  revocanda,  Nam 
illae  dumlaxat  reservantur  consuetudines, 
quae  vere  laudabiles  et  rationabiles  sunl, 
nec  aperte  repugnant  regulis  in  eodem 
Gaeremoniali  praeceptive  praescriptis,  Talis 
non  eral,  quae  Ravennae  vigebat,  ubi  Ga- 
nonici  non  sequebantur  Archiepiscopum , 
sed  incedere  consueverant  ante  ipsum  post 
Crucem,  contra  expressam  Gaeremonialis 
legem,  quae  omnino  vult,  ne  inter  Gru- 
cem  el  Archiepiscopum  ullus  intersit,  Quae 
regula  limitationem  solummodo  patitur, 
dum  Archiepiscopus  Sacris  amiclus  ince- 
dit;  tunc  enim  Canonici  parati  ad  modum 
processionis  immediate  antecedunt.  En  dis- 
positio  Gaeremonialis  lib.  2,  cap.  8,  num.  27: 
«  Si  vero  celebrans  fuerit  Archiepiscopus, 
aut  Archiepiscopo  maior,  aut  habens  privi- 
legium,  ut  Grux  anle  se  deferatur  Archie- 
piscopalis,  per  Subdiaconum  paratum  de- 
fertur  ante  Ganomcos  paralos  tantum,  non 
autem  ante  alios  de  clero  ».  Spartam  hanc 
praeclare  illuslravit  in  suo  elucubratissimo 
voto  cl.  virloannes  Ganonicus  Fornici  Con- 
gregationis  Gaeremonialis  a  Secretis ;  nec 
mei  instituti  ratio  patilur,  ut  plura  hic  ad- 
dam,  Haec  adnotasse  sufficiat,  el  quisque 
intelligat  iure  Sacr.  Congreg.  respondisse 
proposito  Dubio :  «  Servandum  omnino  esse 
Caeremoniale  Episcoporum  ». 

SUFFRAGIA  SUPER  DECRETO 

2G30.  GARPEN.  (4601) 

VOTUM  PRIUS 

Ad  propositum  dubium  respondendum 
censeo  :  ISegative.  Ralio  responsionis  est, 
quia  bis  eadern  die  Sacrificium  Missae  of- 
ferre  non  licel,  nisi  in  quibusdam  casibus 
exceplis,  quorum  in  proposito  dubio  nulla 
prorsus  fit  mentio  :  id  patet  ex  Innocentii  III. 
Decretali  cap.  Consuiuisti  3  et  cap.  Te  re- 
ferente  12,  de  Gelebrat.  Missar.,  et  ex  Be- 
nedicto  XIV  de  Synodo  Dioecesana  I.  6,  c.  8, 
n.  2,  et  ex  eiusdem  Gonstilut.  Declarasti 
16  Martii  1716.    lam  qui   coeptum  ab  alio 


235 


Sacrificium  conlinual,  illud  ita  perficere 
censelui',  tamquam  a  se  inchoatum  fuisset. 
Gum  enim  sumptio  consecratorum  in  Sa- 
crificio  ex  natura  Sacrificii  ad  ipsius  inle- 
gritatem  pertineat,  ita  siniul  coalescere  cen- 
setur,  a  duobus  etiam  diversis  in  eodem 
Sacrificio  posita,  ut  et  qui  inchoavit  et  qui 
perfecit,  unum  agens  morale,  seu  unus 
lamquam  moraliter  sacrificans  existimelur  ; 
et  simul  una  fecisse  et  Saci'ificium  perfe- 
cisse  creduntur  et  ex  communi  Uoclorum 
sententia  dicuntur.  Hoc  confirmatur  eliam 
ex.  eo,  quod,  siquis  prae  debilitate  conli- 
nuaie  ac  perficere  Sacrum  non  possit,  de- 
bet  tamen  simul  cum  alio  conlinuante  Sa- 
crificium  sumere  ex.  consecratis  a  se,  si  id 
fieri  possit;  el  hoc  propterea,  quia  duo  in 
eodem  perficiendo  Sacro  moialiter  unus 
sacrificans  censentur.  Est  communis  Morali- 
starum. 

Praeterea  hoc  ex  eo  etiam  palet,  quod 
si  deficiente  illo,  qui  coepit  Sacrificium, 
continuari  illud  ab  alio  non  possit,  nisi 
post  longam  moram,  v.  g.  post  duas  horas, 
consecrata  iubentur  reponi  in  ciborio,  con- 
sumenda  postridie,  aut  a  proxime  faciente. 
Propterea  autem  tum  continuari  nequil, 
quia  ob  longam  interruplionem,  nec  Sacri- 
ficium  unum,  nec  ab  uno  moraliler  perfe- 
ctum  censeri  poterit.  Ita  Tournely  de  Sa- 
crif.  Missae  cum  aliis. 

Ex  huiusmodi  praemissis  colligi  posse 
videtur,  quod  sicut  non  liceret  illi  iterum 
eodem  die  Sacrum  facere,  qui  post  conse- 
crationem  defecit  viribus,  et  dum  aller  Sa- 
cerdos  perfecit  pro  illo,  ipse  ad  vires  re- 
diit ;  ita  nec  illi  putandum  sit  licitum  Mis- 
sam  dicere,  qui  ab  alio  inchoatum  Sacrifi- 
ficium  perficiendo,  consecrata  consumpserat. 
Accedil  eodem,  quod  qui  consecrata  ab 
alio  Sacerdote  consumit,  ut  Sacrificium  ab- 
solvat,  si  postea  alia  a  se  consecrala  in  al- 
tero  Sacro  consumat,  bis  communicat  et 
parliceps  fit  duorum  Sacrificiorum  ab  se 
invicem  distinctorum.  Id  vero  non  licere 
nisi  in  quibusdam  casibus,  quorum  nullus 
in  praesenti  Dubio  occurrit,  patet  etiam  ex 
ipsa  praxi. 

Quapropter  ad  quaesitum  censeo  respon- 
dendum  esse  ;  Negative,  salvo  tamen  me- 
liori  sapienlioris  Gonsultoris  iudicio,  cui 
meam  hanc  qualemcumque  sententiam  aut 
confirmandam,  aut,  si  visum  fuerit,  refor- 
mandam,  permitto  etc. 

P,  Michael  Dominicus  ZecchinelH  S.  1. 
Sac.  Rit.  Congreg.  Consultor. 


VOTUM  ALTEKUM 


Gum  super  proposito  Dubio  nnmeris  sit 
omnibus  absoluta  sapientissimi  Patris  Gon- 
sultoris  Zecchinelli  negativa  responsio,  ni- 
hil,  ((uod  illi  addam  superest  mihi,  eique 
fiimiter  adhaereo. 

Possem  heic  consistere;  quod  quidem 
ad  impositum  mihi  onus  foret  certe  satis. 
Ast  videri  nolo,  a  meditatione  et  labore 
abstinens,  nullum  consuluisse  de  hisce  re- 
bus  Scriplorem.  luslis  enim  curis  non  pe- 
perci,  et  Angelicum  Doctorem  perlegi,  el 
Benedictum  XIV,  nedum  de  Sacrificio  Mis- 
sae,  sed  et  in  Gonstitulione  Declarasti,  el 
in  altera  Quod  exyensis ,  et  Franciscum 
Silvium  et  Vasquesium,  et  Bibliothecam 
Ferraris,  et  Nalalem  Alexandrum,  et  Berti, 
et  Tournely,  el  Haberl,  et  loannem  Bapli- 
stam  Scortia  de  Sacrificio  Missae,  et  lu- 
venin  in  Gommentario  historico  de  Sacra- 
mentis. 

Quae  interim  in  eorumdem  lectione  re- 
peri,  duo  sunt.  Primum  scilicel,  quod  nul- 
lus  ex  ipsis  casum  effingit  direcle  et  ex- 
presse  eumdem  cum  isto,  qui  hodie  Sacro- 
rum  Rituum  Gongregationi  exponitur;  et 
quidem  eliam  dum  materiae  connexio  illum 
videtur  prorsus  efflagitare.  Alterum  est, 
quod  in  omnibus  laudalis  Auctoribus,  et 
consequenter  in  aliis  pluribus,  quos  ipsimet 
Auctores  citant,  analoga  reperi  constanter 
fundaraenta,  ex  quibus  certa  surgit  ad  ho- 
diernum  propositum  casum  negativa  re- 
sponsio. 

Ex  recensito  autem  circa  hunc  praecise 
casum  Scriptorum  silentio,  quid  erit  ar- 
guendum?  Non  equidem  (nisi  caecutiam) 
concludendum  videlur  talem  esse  illum, 
ut  a  nullo  meruerit  proponi  et  ad  discus- 
sionem  revocari,  cum  solida  et  nota  sint 
principia ,  ex  quibus  expedila  surgit  ne- 
gatio.  Unde  iure  illustrissimus  et  Reveren- 
dissimus  Sacr.  Rit.  Gongregationis  Secreta- 
rius  scribit:  «  Essendo  proposto  nella  ul- 
tima  Gongreguzione  Ordinaria  de'  Sacri  Riti 
il  Duhio  descritto  nellMnserto  foglio,  piacque 
agli  Eminenlissimi  Signori  Gardinali  ordina- 
re,  che,  quanlunque  la  cosa  fosse  abbastanza 
chiara  (netnpe  pro  responsione  negativa), 
pure  per  una  maggior  cautela,  si  esplorasse 
il  voto  di  due  Gonsultori  Teologi  ». 

Ulinamnobis  fuissent  aliquo  saltem  modo 
indicatae  rationes,  quae  hinc  inde  a  duobus 
iUis  iuter  se  dissentientibus  Sacerdolibus  ad- 
ducebantur,  ul   sic    innotesceret,   quaenam 


236 


sibi  favorabilis  vis;i  sit  Gappellano,  qui,  post- 
quam  Sacrilicium  complevit  inchoatum  et 
ullra  specierum  consecrationem  productum 
ab  alio  Sacerdole  per  mortem  impedito,  ne 
ipsemet  perficeret,  putavit  se  exinde  ea- 
dem  die  posse  legitime  celebrare  Missam, 
servato,  ut  fecit^  ieiiinio.  Ast  quia  forsan 
in  huiusmodi  dubiorum  propositione  non 
habetur  in  praxi  rationum  indicatio,  quid 
divinandum  tenlabimus? 

Ceilissimum  esl  nulli  Sacerdoii  licere 
duas  celebrare  eadem  die  Missas ,  praeter 
quam  in  die  Nalivilatis  D.  N.  1.  C.  (vel  in 
alia  aliqua  die  iuxta  expressa  privilegia). 
Videantiir  Consliiutiones  Benedicti  XIV  De- 
clarasli  et  Quoad  expensis,  ubi  etiam  discu- 
titur  quonam  in  casu  extraordinaiio  secun- 
dam  liceat  celebrare  Missam.  Certissimum 
simililer  est  nulli  licere  ad  duas  accedere 
in  eadem  die  Ecclesiasticas   Gommuniones. 

Gur  autem  haec  responsio  de  velito 
duplici  in  una  die  Saciificio  pioducitur  Cap- 
pellano  (quae  quidem  eliam  idiotissimis 
nola  esi)  lenlandum  est  ul  inveniamus. 
Neque  enim  supponendum  esi  Gappellanum 
ignorare  quod  vetita  sint  in  eadem  die  re- 
gulariter  et  communiler  loquendo,  duo  Sa- 
criticia.  Investigandum  igitur  quid,  his  non 
obslanlibus,  cogitaveiil  ipse,  ut  suam  tue- 
relur  sentenli;im.  Fors;in  dicet  me  in  falso 
esse  supposito  duaium  Missaium;  cum  actio 
illa  aniecedtns,  in  qua  defuncti  Sacerdotis 
vices  supplevit,  dicenda  non  sit  appellan- 
d;ique  Missa,  cuius  ipse  fuerit  celebrans, 
ita  Qt  exinde  a  Sacrificio  eadem  die  sit 
arcendus. 

Si  hoc  Gappellanus  dicat,  ulique  errat. 
Non  lieic  ego  ad  assumpti  probationem 
senleniia  utar  Bonacinae,  aliorumque  pau- 
corum  (vide  Biblioihecam  Ferraris  in  vo- 
cabulo  Sacrificium)  assereniium,  quod  par- 
les  essenliales  Sacrilicii  Missae  sint  conse- 
cralio,  oblatio  et  sumptio;  dabo  Saciificii 
Missae  'essentiam  consistere  in  Gonsecra- 
tione  ;  alque  hanc  esse  fatebor  communio 
rem  ei  veriorem  Doctorum  sententiam.  At 
certum  quoque  coramunissime  et  universa- 
liter  est  consecratarum  specierum  sumptio- 
nern  ad  integritatem  Sacrificii  peitinere  ; 
alque  habiiu  huius  integrilatis  ratione,  ali- 
quo  mouo  ad  Sacrificii  pertinere  essentiam: 
«  necesse  est  quod  Sacerdos  comedat  »  ait 
Angelicus  Doctor  2-2,  quaest.  45,  arl.  3, 
ad  3  obiecl.  Gonsulaiur  idem  Angelicus 
teriia  pai  t.;  quaesi.  93,  art.  6,  ad  primam 
obiect.,  cui  consonant  communiter  Theo- 
logi.  Hinc  scribit  Natalis  Alexander  Theol. 


Dogm.  et  Moral.  lib.  2,  cap.  6  :  «  pars  al- 
tera  proposiiionis  (idest  sumplionem  perti- 
nere,  etsi  non  ad  essentiam,  ad  iutegrita- 
tem  Sacrihcii)  ex  eo  probalur,  quod  Ghristi 
Gorpus  el  Sanguis  per  consecrationem  ex- 
hibeanlur  et  sistanlur  sub  specie  cibi  el 
potus;  ideoque  ad  manducationem  et  bibi- 
tioneni  ordinantur.  Quamobrem  Gommunio 
Sacerdotis  sub  utraque  specie  pertinel  ad 
perfectionem  et  integritatem  Sacrificii  iure 
Divino  ».  Habert  in  tractat.  de  Eucharistia 
allegat  praeceptum  Divinum  et  Ecclesiae 
traditiunem. 

lllud  autem,  quod  exinde  ad  rem  prae- 
sentem  concludo,  hoc  est:  Sacerdos,  de  quo 
in  casu;  dum  consecratas  species  sumendo 
caeteraque  explendo  supplet  vices  alterius 
post  consecrationem  demortui^  ex  hoc  ipso 
pertinet  ad  illud  idem  sacrificiura,  ad  quod 
pertinuit  defunctus  Sacerdos,  qui  conse- 
craveral.  Videatur  Angelicus  tertia  part., 
quaest.  83,  art.  (5;  ad  primum^  ubi  aurea 
citanlur  verba  Goncilii  Tolelani  decret.  7, 
quaest.  1,  cap.  Nihil,  ad  rem  identice  no- 
stram  :  «  Gum  enim  omnes  simus  unum  in 
Ghristo,  nihil  conlrarium  diversitas  perso- 
narum  format;  ubi  efficaciam  prosperitatis 
unitas  Fidei  repraesentat  etc.  ».  Actio  enim 
Sacrificii  Missae  una  est,  atque  ex  praeceplo 
tam  Divino,  quam  Ecclesiasiico  debet  esse 
integia.  Ecclesia,  quae  naturale  ieiunium 
strictissime  piaecipit  pro  extrinseca  dispo- 
siliune  ad  S.  Communionem,  ad  hoc  deve- 
nit,  ut  praeciperet,  quod  nisi  alius,  qui  sil 
ieiunus;  adsit,  a  Sacerdole  etiam  non  ie- 
iuno  (in  casu)  perficiatur  Sacrificium.  Adeo 
ipsi  cordi  est,  ut  Sacrificium  integre  com- 
pleatur.  Hoc  concinunt  universaliter  Theo- 
logi.  Opportune  autem  notelur  cum  ipsis, 
non  adeo  in  providendo  supplemento  cun- 
ctandum  esse,  ut  rationabiliter  censeatur 
abruptam  fuisse  unius  illius  Sacrificii  con- 
tinuationem.  Integra  autem  non  est  nisi 
consecratae  in  ea  species  a  Sacerdote  su- 
maniur.  Sacerdos  ergo  supplens  in  casu 
praesenti  Sacrificium  per  inlegritatem  per- 
ficil ;  unam  illam  Sacrifieii  actionem  ex- 
plet ;  et  proprio  sibi  modo,  unus  fit  cum 
eo  Sacerdote,  qui  post  consecrationem  mor- 
tuus  esl. 

Ast  quomodo  (dicet)  quomodo  fitunus? 
Respondeo,  unitale  nempe  morali.  En  pro 
explicatione  analogum  exemplum:  <  Sacei- 
dotes,  ail  Angelicus  tert.  parl.,  quaest.  82, 
artic.  2,  in  corp.,  cum  de  novo  ordinanlur, 
concelebrant  Episcopo  Ordinanti  .  .  .  Sacer- 
dos  cum  ordinatur,  conslituitur  in  gradu  eo- 


—  237  -■ 


rum,  qui  a  Domino  acceperunt  polestalem 
consecrandi  in  Coena,  nec  propter  hoc  iie- 
ratur  consecratio  super  eamdera  Hosliam  ; 
quia  sicut  Innocentius  111  dicit  (lib.  4,  De 
Myst.  Missae  cap.  25  in  medio)  omnium  in- 
tenlio  debet  ferri  ad  idem  instans  conse- 
crationis  ».  En  igitur  analogum  moralis  uni- 
tatis  exemplum  clarissimum,  cuius  quidem 
ad  praesentem  casum  applicatio  clarissima 
paritei'  est  ex  dictis.  Ita  duo  illi  (in  casu) 
Sacerdotes,  quorum  unus  ex  necessitaie 
cessat,  et  alter  aclionem  perficil,  ferunlur 
et  diriguntur  ad  unitatem  Sacrificii  inte- 
gre  explendi,  ut  sit  perfectum  Sacrificium; 
et  sic,  relate  ad  huiusmodi  unitatem  aclio- 
nis  eiusque  integritatem,  de  duobus  fit 
unus. 

Huiusmodi  unitatis  de  causa  fil  ul  no- 
velli  Sacerdotes  cum  Episcopo  tunc  conce- 
lebrantes  debeant  ibidem  Sacram  Gommu- 
nionera  recipere  cum  maleria  in  eo  Sacri- 
ficio  consecrata,  el  non  aliter  ;  quia  sicuti 
omnes  ii  fuerunt  cum  Episcopi  concele- 
brantes,  eiusdemque  materiae  in  illo  Sacri- 
ficio  consecratores  in  unum^  ila  de  eodem 
Eucharistico  cibo  el  potu  debent  omnes 
participare,  ut  sic  ipsi  in  unum  perficiant 
Sacrificium  quod  unum  est.  Observanda 
inlerim  sunt  extrema  Sancti  Thomae  illa 
ibidem  verba  :  «  oportet  ritum  Ecclesiae 
servare  ».  Quid  dicendum  igitur,  dum  non 
solum  ex  ritu,  et  praeceplo  Ecclesiae,  sed 
ex  praecepto  insuper  et  Institutione  Divina 
integrum  debet  esse  Sacrificium  V  Nonne 
tunc  duo  illi  Sacerdotes  dicendi  erunt  mo- 
raliter  unusf 

Opportune  heic  addam  quae  habentur 
in  cap.  Relatum  est,  Dist.  2,  de  Gonsecrat. 
quod  ex  Goncilii  Tolelani  duodecimi  can.  5, 
desumptum  est  :  «  Relatum  est  nobis  quos- 
dam  de  Sacerdotibus  non  tol  vicibus  Gom- 
munionis  sanclae  gratiam  sumeie,  quot  Sa- 
crificia  in  uno  die  videntur  offerre;  (tunc 
temporis  lata  non  fueral  lex  singulis  Sacer- 
dotibus  de  una  tantum  Missa  in  singulis 
diebus)  sed  si  in  uno  die  pluiima  per  se 
offeraut  Sacrificia,  in  omnibus  se  oblationi- 
bus  a  Gommunione  suspendunt,  et  in  sola 
tantum  exlrema  Sacrificii  oblatione  Gom- 
munionis  sanclae  gratiam  sumunt  :  quasi 
non  sit  toties  illi  vero  et  singulari  Sacri- 
ficio  participandura,  quoties  Gorporis  et 
Sanguinis  D.  N.  I.  G.  immolatio  facta  con- 
stiterit.  Nam  ecce  Apostolus  dicit :  Nonne 
qui  edunt  Hostias,  participes  sunt  Altaris? 
Gertum  est  quod  hi  qui  sacrificantes  (id 
est  in  Missa  illa,  quam  aclu  celebrant)  non 


edunt,  rei  sunl  Dominici  Sacramenti.  Qui- 
cumque  ergo  Sacerdotura  deinceps  Divino 
Allari  Sacrificium  oblaturus  accesserit  ,  el 
se  a  Gommunione  suspenderit,  ab  ipsa,  qua 
se  indecenter  privavit,  gralia  communionis, 
anno  iino  repulsum  se  noveril  ».  Post  haec 
verba  Natalis  Alexander,  a  quo  ea  sumpsi, 
concludit  ad  rem  suam:  <  Ergo  mo  lis 
omnibus  est  tenendum,  ul,  quotiescumque 
Sacrificans  Gorpus  et  Sanguinem  D.  N.  I.  G. 
in  AJtari  immolat,  tolies  perceplionis  Gor- 
poris  et  Sanguinis  Ghrisli  parlicipem  se 
praebeat  ».  Ergo  i^ciincludam  ego  ad  rem 
raeam)  Sacrificii  Missae  perfeclio  inlegialis 
quae  habelur  per  conseciatae  materiae  sum- 
plionem,  clara  undique  resultat.  Glara  pa- 
riter  resullat  unilas  sacrosanctae  actionis  in 
seipsa  inspectae  ;  et  unitas  proinde  moralis 
duoium  (ut  in  casu)  Saceidotuni,  quoium 
unus  consecrat,  et  alter  eadem  conseciata 
sumit  :  et  sic  integiuni  perfeclumque  fit 
Sacrificium  quod  unura  esl.  Gappellanus 
igilur  nosler ,  qui  vices  formaliter  sup- 
plendo,  sumpsit  consecrata  ab  alio  Sacer- 
dole  post  illam  conseciationem  mortuo,  cae- 
teraque  usque  ad  finem  Missae  coraplevit, 
vere  et  proprie  illi  parlicipavit  eidem  Sa- 
crificio,  cui  perfeclionera  dedit  et  integri- 
tatem,  quae  nedum  de  Ecclesiaslico  iure 
esl,  sed  et  insuper  de  Divino  ;  el  per  hoc 
ecclesiasticae  subiectus  faclus  est  legi,  quae 
Sacerdoti  plura  in  eadem  die  Missae  Sacri- 
ficia  velat. 

Adeo  veium  est  Sacerdotera  (ut  in 
casu)  supplentem  coasociaii  alque  uniri 
illi  eidem  Sacrificio,  ut  sumeie  debeat  el 
suraat  utraraque  speciem,  quam  raortuus 
Sacerdos  sumpsisset,  et  quam  quilibet  su- 
rait  Sacrificans,  qui  per  se  perficit  Sacrifi- 
cium.  Insuper  adeo  hoc  verura  est,  ut  sup- 
plens  Sacerdos  vestibus  sacris  more  Sacri- 
ficantiura  indutus  suura  debeat  suppleraen- 
tum  praecise  inchoare  ab  to  prorsus  Mis- 
sae  loco  (seu  Oralione  etc),  ubi  alter  Sa- 
cerdos  cessavit  per  raortem.  Notum  tandera 
est  supplentem  Sacerdotem ,  si  unam  ibi 
speciem  repererit  consecratam,  statim  con- 
secrare  debere  et  alteram,  praecise  inci- 
piendo  a  ritu  consecralionis  Sanguinis. 

Qaod  si  Gappellanus  interroget  sic;  ergo 
ne  Sacerdos,  qui  post  celebiatam  a  se  Mis- 
sara  debet  (ut  in  meo  casu)  alterius  vices 
supplere,  duplici  participabit  Sacrificio?  El 
si  aflirraative  respondeatur,  cur  non  licebit 
et  raihi?  Respondeo  :  Ulique  ex  dictis  se- 
quitur  duplici  illum  Sacrificio  participare. 
Ex  vera    enim   necessitate,  quae  oritur  ex 


—  238 


Divina  insiiliUione  et  Ecclesiae  praeceplo, 
ille  (quaravis  non  amplius  ieiunus),  d«beL, 
posl  celebralam  a  se  Missam,  supplere  vi- 
ces  alterius  post  peractam  consecrationem 
cleficientis,  ut  Sacrificium  sit  integrura  ; 
tibi  auiem  e  converso  non  licet,  quia  nulla 
pro  le  pugnat  necessilas,  licet  ieiunium  ser- 
vasti. 

Observatio  illa,  qua  dicitur  velitam  esse 
duplicem  in  eadem  die  Eucharisticam  Gom- 
munionem,  verissima  quidem  est  atque  fun- 
datissima,  eaque  firmiler  contra  Gappella- 
num  nostrum  militat,  qui  postquam  supple- 
vit  etc,  Missam  exinde  praesumit  celebrare 
et  consequenter  bis  sumere.  At  isthaec  ob- 
servatio  nodum  illius  non  solvit,  dubium- 
que  non  avertit.  Ipsesiquidem  nec  ignorat, 
nec  ignorare  polesl  Ecclesiasticam  prohibi- 
lionem  fgeneraliterj  super  duplici  Eucha- 
ristica  Gommunione  in  eadem  die,  sicuti 
non  ignoral  vetitum  singulariter  esse  du- 
plex  in  eadem  die  Sacrificium.  Altamen 
his  non  obstantibus  in  ea  est  sententia,  ul 
putet  licere  sibi  Sacrificium  inchoare  et 
perficere  usque  ad  finem  ritu  consueto, 
quamvis  antea  sumpserit  species  ab  alio 
Sacerdote  consecratas.  Ego  vero  interim 
(oplime,  ni  fallor,  iure)  arbitror  secundam 
Eucharislic;im  sumptionem  non  intendi  ac 
pr.tesumi  a  Gappellano  seorsim  (ilalice  iso- 
lataniente)  prout  sumplio  esl,  sed  prout 
necessario  sequiiur  Sacrificium,  illique  ad- 
nectilur,  ut  more  riluque  solito  petficia- 
tur;  vult  enim  celebrare  Missam.  Unde  per 
consequens,  si  bene  illi  vertat,  praesumpta 
Missae  celebralio  inevitabilis  et  licila  de- 
scendat  iterala  Eucharistiae  Gommunio.  Ad 
hanc  ilaque  praesumptam  Missae  celebra- 
tionem  tota  reducitur  diificullas,  quae  ta- 
men  ex  superius  dictis  satis  superque  mihi 
videtur  confulata. 

Unum  tamen  remanet,  non  praetereun- 
dum,  effugiura.  Posset  siquidem  Gappel- 
lanus  vires  resumere,  sic  dicendo  :  Duplex 
Sacrificium,  ideoque  duplex  etiam  Gom- 
munio  vetita,  quidem  est  regulariter  et 
ordinarie  luquendo  ;  at  regula  excipil  ex- 
Liaordinarios  aliquos  casus,  in  quibus  du- 
plex  perraitlitur  Missae  Sacrificium,  ideoque 
duplex  Eucharistica  etiam  Gommunio:  atqui 
in  necessaria  et  extraordinaria  ego  versor 
circumstanlia,  in  qua  debui  vices  morlui 
post  peraclam  consecrationem  Sacerdotis, 
supplere  easque  consecratas  species  su- 
mere  :  Ergo  etc. 

Respondeo :  Vanissimum  est  hoc  effu- 
gium.  Prirno  namque  plures  a  variis  Theo- 


logis  referuntur  casus,  in  quibus  ipsi  opi- 
nantur  licitum  in    eadem   die    esse  secun- 
dum  Sacrificiura.  At  nullus  (quod  huc  us- 
que  sciam)  ex  consultis  a  me  Scriploribus 
meminit  huius,  qui  hodie  proponitur  casus. 
Unde,  hoc  posilo,  arbitraria  et  elfraenis  fo- 
ret  Gappellani    nostri  pro   se  opinio,  quae 
in  sola  eius  mente  fundamentum  haberet. 
Secundo,   inter  plures,   qui  a  variis  Theo- 
logis  proponuntur  casus,    in    quibus  licere 
putant  iteratam    in  uno   die  Missam,  refe- 
runtur   ad  summum    duo    vel  etiam  unus 
tantummodo,    iri    quo    affirmativa    tenenda 
sit  sententia  (ila  cordatiores  Theologi,  sed 
praesertim    legantur    Gonstitutiones    Bene- 
dicli  XIV  Declarasti  et  Quod  expensis) ;  ne- 
que  interim  locum   habet    casus  praesens. 
Heic  vero  notandum  est  DocLores  et  prae- 
cipue    laudaium    BenedicLum    XIV  ea,  qua 
pollebanL  sagaciLale  eL   praxi,  quoscumque 
inresLigasse    casus,  uL   formiter  doceretur, 
qua   praecise  in  circumstantia  secundum  li- 
ceret  Sacrum  facere;  et  Lamen  de  hoc  casu 
non  loquunlur,  qui  ceLeroquin   fuissel  ob- 
viissimus.  TerLio,   omnes   omnino  de  hisce 
rebus  ScripLores,  immo  Ecclesia  hac  super 
materia   de   illa  loquitur    necessitate,  quae 
post  primam  supervenit  Missam,  et  respicit 
idcirco  secundam,  ut  (servatis  servandis)  va- 
leat  celebr.iri.  At  in  praesenti  themate  hoc 
non  veiificatur,  cum  iiecessitas  adfuerit  in 
prima   aclione,  idesl    in   supplenda  mortui 
Sacrificantis  vice  ;  et  per  consequeus,  cum 
illius  ratione  supplementi  (sicut  demonstra- 
tum  est)  ad  prius  Sacrificium  ipse  pertineat 
tamquam  verus  et  proprius  eius  Sacerdos, 
iterumcelebrare  non  polest,  nisi  aliqua  adsit 
vera  et  probata  necessitas  Sacrum  iterandi : 
quemadraodum   cuicumque  SacerdoLi ,   qui 
Mis,sam  anLecedenter  celebraveril,  concediL 
Ecclesia.  Gumque   in    praesenti    casu  nulla 
memoretur    huius    generis    necessitas ,    ab 
iterando  Sacrificio    Gappellanus    noster  ar- 
cendus  est. 

Ito  censeo.  Satis  autem  superque  ad 
rem  hanc  erat  aureura  Rmi  Patris  Gonsul- 
toris  Zecchinelli  iudicium.  iLasenlio,  meam- 
que  inLerim  (qualiscuraque  sit)  hanc  ope- 
ram  etc.  Emis  PP.  emendandam  si  lubeat, 
delendamque  subiicio. 

Fr.  Aloisius  lonni  Ord.  FAemit.  S.  August. 
Sac.  Rit.  Congreg.  Consultor. 
Adeo  clara  sunt  ea  rationum  momenta 
in  dissertissimis  duorum  Theologorum  con- 
sulLaLionibus  allato,  quibus  plene  est  demon- 
slralum  non  licuisse    Sacerdoti    Sacrificium 


230 


offerre,  postquam  sacras  sumpserat  species, 
perfecitque  Missam  ab  altero  usque  ad  Ga- 
nonis  partem  post  consecrationem  produ- 
ctam,  eoque  repentina  morte  sublato,  in- 
terceptam  ,  ut  quid  illis  superaddendum 
quaerere  ad  inutile,  vanum,  superlUium 
opus  refeiri  posse  videatur.  Delur  tamen 
mihi  venia,  si  quid  ego  etiam  proferam 
quod,  etiamsi  ad  quaestionem  propositam 
strictam  directamque  relationem  habere 
non  videatur,  nonnihil  tamen  olTerl  analo- 
giae,  magisque  confirmat  potiora  argumenta, 
quae  ad  scindendum  nodum  prolata  sunt.  Ex 
Ecclesiae  inslituto  cuilibel  Sacerdoti  datum 
esl  in  die  Dominicae Nativitatis  ler  Sacrum  fa- 
cere  :  Theologi  et  sacrae  Lilurgiae  cultores 
quaerunt :  An  liceat  Sacerdoti  communicare 
exira  Sacrificium,  sive  per  seipsum,  sive 
omnino,  more  laico,  per  manus  alterius  Sa- 
cerdotis  ;  et  ita  semel  vel  bis,  ante  vel  poslea, 
celebrare  Missam?  Et  omnes  unisona  voce 
concludunt,  non  licere :  quia  non  ad  sim- 
pliciter  communicandum  ter  in  Nalali  Do- 
mini  facultas  a  iure  el  consuetudine  con- 
ceditur;  sed  solum  conceditur  hac  die  ter 
celebrare,  ac  per  consequens  ter  intra  Sa- 
crificium  ad  illud  videlicet  consummandum, 
et  nullo  modo  extra  illud,  communicare,  si 
celebraverit,  vel  celebrare  voluerit.  ItaQuin- 
tanadvenas  in  Singul.  tom.  1,  tract.  4,  de 
Euch.,  singul,  9;  Caidinalis  de  Lugo,  de 
Euchar.  disp.  20,  sec.  1,  n.  43;  Franc.  de 
Lugo,  de  Sacram.  lib.  4,  de  Euch.  c.  9, 
qu.  5,  n.  46;  Diana,  edil.  coord.  tom.  2, 
tr.  1.  R.  96,  §  3,  et  lom.  3,  Iracl.  1, 
Reg.  54,  §  H;  Vasquez,  qu.  80,  art.  11, 
disp.  214,  c.  3,  in  fine;  Merat.  lom.  1, 
part.  4,  tit.  3,  num.  15  ;  Gobat  apud  La 
Croix,  lib.  6,  parl.  1,  de  Sacrif.  Miss., 
qu.  32,  §  8,  n.  242.  Videri  etiam  potest 
Suarez,  3,  in  tertia  part.,  disp.  69,  sect.  4, 
§  Dices  saltem.  Ideo  Gardinalis  in  ofiicio 
Diaconi  ministrans  Pontifici  celebranti  com- 
municat  in  Missa  ;  at  si  Sacerdos  sit,  neque 
anle,  neque  post,  alias  duas  vel  unam  Mis- 
sam  celebrare  debet.  Idem  dicendum  de 
aliis  Gardinalibus,  qui  licet  Sacerdotes  sint, 
quia  tamen  in  Diaconorum  Ordine  sunt,  e 
manu  Pontificis  Sacram  sumunt  Synaxim  ; 
necnon  de  Ganonicis  Vaticanae  Basilicae, 
qui  ministrantes  in  officio  Diaconi  vel  Sub- 
diaconi  onus  habent  communicandi  in  Missa 
Gonventuali  et  de  similibus  Sacerdotibus, 
qui  inservienles  Episcopo,  de  eius  manu 
communicant.  Cur  autem  ila?  Quia  statim 
ac  Sacerdos  more  laico  communicavit,  non 
amplius  uti  potest  privilegio   concesso    ra- 


tione  Sacrificii,  non  ratione  Commiiniunis. 
At  nosler  diversus  est  casus,  qiium  nm 
agatur  de  Gommunione  more  laicorum,  sed 
de  perfectione  Sacrificii,  cuius  pars  inte- 
gralis  est  sacrarum  specierum  sumptio. 
Non  intercedo  ;  nego  tamen,  quod  unus 
ad  alterum  magnam  non  liabeat  affinitatem: 
et  quoniam  interdiclum  est  Sacerdoli  alias 
celebrare  Missas  in  Nativitale  Domini  ,  si 
more  laico  communicavil ;  ita  vetitum  rei- 
terare  Sacrificium  (exceplo  casu  necessi- 
tatis,  et  die  Nativiiatis  Domini,  ut  infra 
videbimus)  Sacerdoli,  qui  sumptione  sacra- 
rum  specierum  Missam  alisolvit  ab  alteio 
iuchoalam,  et  usque  ad  partem  Canonis 
post  Gonsecrationem  productam  ;  quia,  ut 
plane  demonstratum  est,  qui  consecravit  et 
qui  sumpsit  unus  idemque  moraliter  cen- 
sendus  est ;  et  jicet  sumptio  sit  pars  inte- 
gralis  Missae,  nihilominus  nostro  in  casu 
qui  sumit  ad  Sacrificii  complementum  ma- 
gnam  partem  in  eodem  Sacrificio  habet. 
Ohlatio,  Consecratio,  Sumplio  ab  unius  Sa- 
crificii  unitate  scindi  non  debent ;  quam- 
obrem  Gappellanus  sacras  species  ab  altero 
oblatas  et  consecratas,  ne  unum  idem^jue 
Sacnficium  imperfectum  relinquatur,  su- 
mens,  habendus  proinde  est  ac  si  mora- 
liter  Sacrificium  confecisset,  quia  per  sum- 
plionem  illud  perfecit.  Ex  allato  exemplo 
Sacerdotis,  qui  in  Officio  Diaconi  die  Nati- 
vitatis  Domini  communicavit  in  Missa  Pon- 
tificali  vel  Conventnali,  sic  argumentatio- 
nem  inslituo.  Si  Sacerdoli  minislranli  in 
ofiicio  Diaconi  die  Nativitatis  Domini  non 
licet  duas  alias  ceiebiare  Missas,  quia  de 
Sacrificio  particeps  quidem  fuit,  sed  illud 
nec  confecit,  nec  perfecit ;  mulio  minus 
licebit  illud  reiterari  a  Gappellano  ,  qui 
(inlelligendum  de  diebus,  in  quibiis  semel 
dumtaxat  celebrare  licet)  sumendo  species 
ab  alio  consecratas,  nedum  Corpore  et  San- 
guine  lesu  Chrisli  se  refecil,  verum  etiam 
Sacrificantis  demortui  vices  supplendo,  vere 
el  realiter  Sacrificio  complementum  dedit. 
Etsi  vero  ex  iis,  quae  huc  usque  dicta 
sunt,  sequatnr  in  proposito  casu  non  licuisse 
Sacerdoli  Sacrificiura  iterare,  et  haec  re- 
gula  sit  in  similibus  omnino  servanda,  unus 
tamen  est  casus,  praeter  alios  ab  Ecclesia 
permissos,  qui  excipiendus  videtur.  Potest 
tale  inforlunium  contingere  in  die  Nativi- 
tatis  D.  N.  I.  C,  in  quo  permissum  esl  ter 
Sacrificium  offerre.  Poterilne  qui  ad  perfi- 
ciendum  Sacrificium  sumpsit  species  ab  alio 
consecratas,  iterum  ad  Aram  accedere  ct 
unam  vel  duas  Missas  vigore  privilegii  Fe- 


240  — 


stivitati  adiiexi  celebrare?  Ulique  posse 
videtur,  ea  potissimum  ratione,  quia,  ceu 
probatum  est  supra,  antecedens  Gommunio 
nequil  liaberi  tamquam  laica,  sed  nt  pars 
integialis  Sacrificii,  cuius  a  loco,  in  quo 
primus  repenlint»  morbo  coireplus  desiit, 
vere  minister  censendus  es  Sacerdos,  qui 
Missam  perfecit  :  pari  iure,  ni  fallor,  quo, 
ut  docent  La  Croix  loc.  cit,  et  Diana  tom.  4, 
tracl.  8,  regul.  94,  §  1  aiiique,  posset  Epi- 
scopus  communicare  in  Missa ,  in  qua  hac 
die  ordinalur  el  poslea  legere  alias  duas 
Missas ;  quia  in  Missa,  in  (]ua  ordinalur,  est 
simul  sacrificans.  Neque  opponat  aliquis  ca- 
sum  esse  diversum,  quia  sacrificans  vere 
dici  nequil  Saierdos,  qui  species  ab  aliero 
consecratas  sumens,  Missam  perficil.  Nam, 
ut  a  doclis  Gonsultoribus  demonstratum  esl, 
ad  unilalem  Sacrificii  servandam,  qui  con- 
secravit  et  qui  sumpsit,  in  casu,  ul  unus 
moraliler  censentur.  Rem  paucis  absolvo. 
Non  licuit  in  casu  proposito  Gappellano  Mis- 
sam  celebrare,  quia  ex  praesenli  Ecclesiae 
disciplina  (nisi  necessiias  urgeal)  semel  tan- 
tum  in  die  fas  esL  Sacrum  facere,  el  mora- 
liter  fecisse  Gappellanus  censetur  Missam 
perficiendo  sacrarum  specierum  sumptione: 
licuisset  in  Nalali  Domini  unam  vel  duas 
dumtaxat  (iion  aulem  Ires)  celebra»-e  Mis- 
sas,  quia  ler  ea  in  Solemnilale  Sacrificium 
ilerare  permissum  esi,  quin  obslet  sacra- 
rum  specierum  sumptio,  quae  vere  ad  com- 
plementum  Sacrificii  pertinel,  nec  cum  Gom- 
munione  laica  confundi  debel,  et  ideo  lerliae 
Missae  dumiaxai  ponil  impedimenium. 

ADNOTATIONES  SUPER  DECRETO 


2G31. 


TIBURTINA. 


(4603) 


Ad  DuBiiJM  I.  Ne  a  quaesii»ne  defleciar, 
quae  Sacr.  Rit.  Gongregalioni  discutieuda 
ac  definienda  proposita  fuil,  non  quaerain 
num  Ponlifex  Thelesphorus  primus  fuerit, 
qui  indulsil,  ul  in  die  Nativilali  Domini  sa- 
cra  tres  Missae  possent  celebrari,  veluii  non- 
nulli  argui  debere  exisiimani,  ex  Gap.  Nocte 
Sancta  48,  dislincl.  1,  de  Gonseciaiione, 
quod  perperam  eidem  Iribuitur  et  suppo- 
sililiis  adnumerandum  esse  emunclae  naris 
Scriptores  volunl,  ac  ad  Isidori  Mercaloris 
merces  amandant.  Nec  video  quoniodo  talis 
permissio  aul  institutio  ex  eo  canone  (qua- 
lenus  ulgenuinus  haberi  velit)  evinci  queat, 
cum  ne  verbum  quidem  in  eo  occurrat,  quo 
huiusmodi  opinio  fulciri  possil  :  constitutum 
quippe  dumtaxat  in  eo  esl,  ut  Missas  ce- 
lebraii  non  liceal  ante  horam  lertiam,  prae- 


ter  quam  nocte  sancla  Nativitatis  Domini. 
Gertum  lamen  est  morem  celebrandi  tres 
Missas  ea  die  multo  ante  aevum  S.  Gre- 
gorii  Magni  in  Ecclesia  sallem  Romana  ob- 
tinuisse  ,  ul  in  Homil.  8  in  Evang.  Neque 
mihi  dabo  scrutari  et  expendere  myslicas 
significationes,  quas  in  harum  Missarum 
partibus,  et  relate  ad  horas,  in  quibus  eas- 
dem  celebrari  slalulum  esl,  inveniunl  Ama- 
larius  lib-  3,  de  Eccles.  offic.  cap.  41  ;  Ra- 
banus  Maurus  lib.  2,  cap.  31,  Inslil.  Gleric. ; 
Micrologus  de  Eccles.  observat.  cap.  4;  Ru- 
perlus  de  Divin.  Offic.  cap.  15,  20,  21  et 
22 ;  ac  tandem,  ut  plurimos  alios  praete- 
ream,  Pougetus  Institut.  catholic.  tom.  I, 
pag.  814,  el  Bened.  XIV  de  Fesl.  D.  N.  I.  G. 
cap.  17,  num.  57.  Slrictim  potius  pauca 
qiiaedam  adnoLabo,  quae  simul  demonstrant 
Sacr.  GongregaL.,  non  secus  ac  fecil,  pro- 
posito  dubio  respondere  debuisse,  et  San- 
ctissimum  D.  N.  Leonem  XII  plene  in  omni- 
bus  eiusdem  GongregaLionis  voto  adhaesisse, 
licet  temperavil  legis  rigorem,  eL,  attentis 
circumstantiis,  specialique  gratia,  intactam 
relinquens  rubricae  regulam,  de  suae  pote- 
sLatis  plenitudine  aliquid  circa  modum  in- 
dulserit. 

Rubrica  Missalis  Romani  agens  tit.  15 
de  hora  celebrandi  Missam  conventualem 
apte  distinguit  Fesla  in  quibus  recolitur  me- 
moria  SancLorum  ,  Ferias  aLque  Vigilias,  et 
diversas  designat  horas  pro  Sacro  faciendo 
iuxla  diversitalem  dierum  et  ritus  :  excipil 
tamen  a  regula  generali  diem  Nativilatis  Do- 
mini,  ibi  num.  4:  «  Excipiantur  ab  hoc  or- 
dine  dicendi  Missam  conventualem  Missae 
in  Nativitate  Doraini,  quarum  prima  dicitur 
post  mediam  noclem,  finito  Te  Deum  lau- 
damus  in  MaLuLino  ;  secunda  in  aurora,  di- 
ctis  Laudibus  elPrima;  tertia  vero  in  die, 
posL  TerLiam  ;  vel  ubi  aliter  ex  disposilione 
Apostolica  disponatnr  ».  Conformis  pariter 
est  rubrica  Breviarii,  quae  haec  habet :  «  In 
die  Nalivitatis  Domini  etc,  quo  finito  (Te 
Deum),  et  dicLo  Benedicflmus  Domino,  cele- 

bratur  prima  Missa  posL  mediam  noctem 

suremo  mane  dicitur  Prima,  qua   finita  ce- 

lebratur  secunda  Missa  in  aurora Tertia 

dicilur  hora  sua,  qua  finita  celebratur  ter- 
tia  Missa  de  die  NativilaLis  »  :  iLa  etiam 
glossa  ad  praefatum  cap.  Nocte  sancta.  Ex- 
ceptio  tamen  huiusmodi  non  respicit  Mis- 
sas  piivatas,  quae  celebrari  possunt  qua- 
cumque  hora  ab  aurora  ad  meridiem,  nec 
singuli  Sacerdoles  ad  Irinam  celebrationem 
lenenLur  ;  sed,  prout  libet,  poLesl  quilibet 
semel,  aut  ter  Sacrificium  offerre  ;  nam  Ec- 


—  241 


clesia  non  iubet,  sed  ea  in  solemnitate  per- 
mittit  iterare  Sacrum,  quod  aliis  diebus  ve- 
titum  est.  Verum  rationem  habet  Missarum 
Couventualium,  ad  quas  Ecclesiae  praeser- 
tim  Calhedrales  tenentur,  veluti  praecipit 
Honorius  Hl  in  Gap.  Cum  creatura,  de  ce- 
lebratione  Missarum  :  recta  hinc  descendit 
Cathedralis  Tiburtinae  Canonicos  ex  rubri- 
cali  praescripto  teneri,  statis  horis,  ad  so- 
lemnem  trium  Missarum  celebrationem.  Gen- 
lies  namque  a  S.  Rit.  Gongregatione  decla- 
ratum  definitumque  fuil  in  Galhedralibus 
et  Gollegiatis,  in  quibus  quolidianum  est 
Ghori  servitium,  tot  Missas  esse  celebran- 
das  cum  canlu,  quot  rubricae  celebrari  iu- 
hent.  lla  in  Burgen.  26  Maii  1626;  in  altera 
;id  tollendos  abusus  die  16  lan.  1620 ;  in  Nu- 
cerina  16  Februarii  1630  ;  in  Aquileien. 
9  Aprilis  1633  ;  in  Policastren.  16  Novem- 
bris  1649;  in  Urbevetana  3  Aug.  1737,  aliis- 
que  qiiamplurimis  brevitatis  gratia  omitten- 
dis,  Speciali  notatu  dignum  est  responsum 
Sacr.  Gongregationis  in  decr.  Policastren., 
quia  multara  habet  ad  casum  nostrum  affi- 
nitatem.  lllius  Gathedralis  Ganonici  se  exem- 
ptos  esse  putabant  ab  aliis  praescriptis  Mis- 
sis  praeter  unam  conventualem  «  propter 
praebendarum  tenuilatem  et  consueiudinem 
immemorabilem  »;  sed  S.  C.  absolute  re- 
spondit :  «  Oranino  praedictos  Ganonicos  te- 
neri  ad  celebrandam  utraraque  Missara  iu- 
xta  Rubricas  Missalis  Romani  in  praedictis 
temporibus,  quacuraque  eKceptione  et  con- 
suetudine  adducla  non  obstanle  ».  Haud 
prodesse  poterat  Tiburtino  Gapitulo  contra- 
ria  immeraorabilis  consuetudo  ,  arguraen- 
tura  deductum  ex.  Gaereraonialis  disposi- 
tione,  interpretatio  rubricae  Missalis  atque 
id  genus  alia,  quibus  se  tuebalur,  ne  co- 
geretur  ad  onus  canendi  secundara  Missara 
in  aurora.  Consuetudo,  etsi  iraraemorabilis, 
cui  accesserit  Ordinariorum  tolerantia  et 
adquiescentia,  nequit  sustineri  et  reprobandi 
abusus  induit  naturam  ;  quia,  quum  lauda- 
bilis  et  rationabilis  non  sit,  pugnat  cum 
lege  Ecclesiae  universalis,  veluti  pluribus 
possem  demonstrare,  nisi  de  re  ageretur 
satis  clara  et  explorata,  ac  praecise  in  casu 
a  nostro  non  absimili,  iam  definita  a  Sacra 
Gongregatione  in  antedict.  Policastren,  .  .  . 
Satis  haec  essent  ad  propositi  Dubii  solu- 
tionem :  verum  id  magis  patebit,  si  expen- 
dantur  rationum  momenta,  quibus  se  sus- 
tinere  posse  arbitrabantur  Ganonici  Tibur- 
lini.  Uiique  Gaeremoniale  Episcoporum  de 
hac  secunda  Missa  non  loquitur,  et  bene 
quidem.  Nam  discriraen  ponendum  est  in- 


ter  Missas  Pontificalcs  et  simpliciter  con- 
ventuales,  inter  solemnissimas  et  minus  so- 
lemnes.  Prima  aulem  et  tertia  solemnis- 
simae  sunt,  secunda  vero  minus  solemnis: 
oranes  sunt  conventuales,  quia  cuncti  Ghori 
servitio  addicti  ad  eas  conv«inire  debent : 
sed  prima  Pontificalis  est  ad  libitum  ;  ter- 
tia  in  praecepto,  seseqiie  ab  ea  dispensare 
nequil  Episcopus,  nisi  legiiimo  impedimento 
delineatur  ;  cum  Caeremoniale  iubeat,  el 
praeceptiva  dictione  utatur  :  «  omnino  can- 
tabit  (tertiam  Missam)  Episcopus  in  die  » 
lib.  2,  cap.  14,  num,  11;  secunda  vero 
Gapitulo  importat  onus,  sed  non  Episcopo, 
qui  eamdem  privalim  celebrat  :  et  Gaere- 
moniale  rationera  habet  Missarum,  quae  hac 
die  ponlificalibus  adnuraerantur,  idcircoil- 
lam  praeterit,  quae  simplex  conventualis 
est,  et  cuius  celebrationi  per  Missalis  Ru- 
bricas  satis  provisura  est,  quin  ad  eam  ce- 
lebrandara  vel  ab  alio  celebratae  assisten- 
dum  tenealur  Episcopus.  Gur  autem  de 
hac  aliquid  disponere  Gaeremoniale  debe- 
bat '?  Quid  vero  dicam  de  argumento  alter.o, 
quod  petebant  Ganonici  ex  distinctione  ru- 
bricarum  inter  praeceptivas  et  directivas, 
ut  inde  concluderent  ad  secundara  Missam 
in  aurora  non  teneri,  quia  rubrica  praece- 
ptiva  non  est,  ut  ipsi  perperam  arbitran— 
tur?  Nollera  talia  audire  a  Sanctuarii  Mini- 
stris,  quasi  pro  lubitu  liceat  a  sanctissimis 
illis  regulis  declinare,  quae,  licet  positivum 
praeceptum  non  importent,  sapienti  tamen 
consilio  dalae  sunt  pro  Ghoralium  functio- 
nura  directione,  observantia  et  implemento. 
Praeterea  dictio  illa  rubricae  dicitur,  quae 
arbitrarie,  contorto  sensu,  ut  directiva  ob- 
truditur,  praeceptiva  revera  est ;  vel,  si  pla- 
cel,  dabo  eamdera  partim  praeceptivam  esse, 
parlim  directivara.  Praeceptum  dat  quoad 
obligalionem  triura  Missarura  convenlualium 
certo  ordine  ea  die  distributarura  ;  dire- 
ctionem  vero  praebet  quoad  designationem 
temporis  quo  singulae  absolvendae  sunt  : 
quamobrera  vi  praefatae  rubricae  ea  in  so- 
lemnitate  omnino  tres  conventuales  Missae 
cura  canlu  sunt  celebrandae  :  ad  lempus 
vero  designatamque  horam,  qua  singulae 
canendae  sunt,  eadera  rubrica  directiva  est, 
quia  lo"cura  relinquit  pro  circumstantiarum 
diversilate  alicui  moderationi  ab  Apostolica 
Sede  oblinendae.  Explicil  namque  limita- 
tionem  ponens:  «  vel  ubi  aliter  ex  dispen- 
satione  Apostolica  disponatur»  :  quae  verba 
relationem  habent  ad  horas,  non  autem  ad 
onus  celebrationis.  Ita  Gavantus :  «  ex  dis- 
pensatione  Apostolica  :    intellige    de  con- 

16 


—  242  — 


cessa  post  Concilium  Tridenlinum,  quod 
prohibet,  ne  aliis  horis  quam  debilis  Mis- 
sae  celebrentur  ».  Neque  alius  rubricae 
sensus  esse  potest,  si  altendalur  particula 
vel,  quae  disiunctiva  est  et  necessarioad  cele- 
brandi  horam  referri  debet,  quae  potest  ex 
dispensatione  variari,  non  ad  ipsam  cele- 
brationem,  quae  nequit  omilti.  Sed  de  hoc 
sermo  infra  redibit :  satis  modo  est  po- 
suisse  discrimen  inter  illud,  quod  in  sensu 
rubricae  cadit  sub  praecepto,  et  aliud,  quod 
aliquam  moderationem  ab  Apostolica  Sede 
impelrandam  admittere  potest.  Cetera,  quae 
a  Tiburtinis  Canonicis  afferebantur  lam  le- 
via  sunt,  ne  dicara  inepta,  ut  potius  prae- 
tereunda  silentioque  tegenda  sunl,  quam 
diluenda  et  refulanda.  Nam  coeli  incle- 
mentia,  anni  tempestas,  viarum  asperitas 
quae  aliquando  stralae  sunt  nive,  aedium 
a  Cathedrali  distantia,  tuendae  valetudinis 
cura,  deficientia  lemporis  ad  tres  Missas 
privatim  celebrandas  et  his  similia,  si  at- 
lendenda  essent,  omnes  fere  Calhedrales  ab 
onere  secundae  Missae  in  aurora  forent  ab- 
solvendae.  Cum  enim  solemnis  Nativitatis 
Dominicae  memoria  in  media  incidat  hie- 
me,  praefata  incommoda  et  ubique  occur- 
runt,  et  omnibus  communia  sunl.  Porro 
huiusmodi  circumstantiae  aliquam  possunt 
indulgentiam  invenire  quoad  horam,  non 
aulem  quoad  Missae  onus  adimplendum. 

Hac  indulgentia  favore  Cleri  Tiburtini 
usum  fuisse  SSmum  D.  Nostrum,  firma  ta- 
men  rubrica,  mox  videbimus.  Verum,  quod 
altinet  ad  Sacr.  Congregationis  Responsum, 
cum  quaereretur:  An  liceret  vigore  consue- 
tudinis  secundam  Missam  in  aurora  omit- 
tere?  optimo  iure  eadem  declaravit,  non 
licere;  tum  quia  id  erat  contra  apertum 
rubricae  praescriptum ;  tum  quia  in  Eccle- 
siis  Cathedralibus  et  Collegiatis,  quae  ha- 
bent  onus  quotidiani  servilii,  tot  conven- 
tuales  celebrandae  sunt  Missae,  quot  eae- 
dem  rubricae  canendas  iubent,  veluli  supra 
notatum  est.  Enimvero  Sanctissimus,  rela- 
tione  audila,  adprobando  confirmandoque  in 
omnibus  praefatum  Sacr.  Congregationis  Re- 
sponsum,  sartam  teclamque  voluil  rubri- 
cam  ea  in  parte,  qua,  iuxta  allalam  dislin- 
ctionem,  praeceptiva  esl:  verumtamen,  at- 
tentis  peculiaribus  circumstantiis  animum 
suum  moventibus,  moderando  eamdem  ru- 
bricam  alia  in  parte,  qua  est  directiva,  in- 
dulsit,  ut  secunda  Mssa,  quae  in  aurora 
dicenda  esset,  protrahi  posset  ad  unam  al- 
teramve  horam  post  Solis  ortum,  dummodo 
tamen  Missa  cum  cantu  celebretur,  omnes- 


que  intersint,  qui  ad   Chori  servitium   te- 
netur. 

Per  huiusmodi  autem  Pontificium  rescri- 
ptum  magis  magisque  confirmatur  rubricae 
sensus  quoad  postrema  illa  verba :  vel  ubi 
aliter  ex  dispensatione  Apostolica  dispona- 
tur,  quae  referuntur  ad  horam  ex  Aposto- 
lica  dispensatione  in  aliam  commutandam, 
non  autem  ad  onus  secundam  hanc  cele- 
brandi  Missam.  Et  revera,  si  quod  est  ex 
hisce  tribus  Sacris,  prae  aliis,  stata  hora 
persolvendum,  illud  profecto  est,  quod  post 
mediam  noctem,  iuxta  rubricae  praescri- 
ptum,  peragi  debet,  ad  recolendam  tem- 
poris  memoriam,  quo  Redemptor  noster  in 
Bethleem  ludae  natus  est :  nihilominus  non 
ubique  idem  servatur,  sed  nonnullis  in  Ec- 
clesiis  ex  privilegio,  antequam  dies  civilis 
initium  habeat,  ea  celebratur  Missa ,  non 
obstante  Constitutione  Sanctissimus  etc.  a 
S.  Pio  V  evulgala  die  29  Martii  156«,  qua 
omnia  privilegia  sublata  sunt,  antea  quibus- 
dam  Ecclesiis  concessa,  illam  celebrandi  ante 
mediam  noctem.  Praeter  Pontificium  Sacel- 
lum,  in  quo,  una  saltem  hora  ante  civilis 
diei  initium,  peractum  esl  Sacrura;  Venetiis 
non  una  est,  sed  plures  sunt  Ecclesiae,  in 
quibus  idipsum  fit ;  quod  nonnisi  vigore  po- 
slerioris  privilegii  derogatorii  Pianae  Consti- 
tutionis  fieri  posset.  Videsis  BenedictumXIV 
de  Synodo  Dioecesana  lib.  6,  cap.  8,  num.  9  ; 
Lucium  Ferraris  yevh.  Mism,  art.  5,  num.  51; 
Tetaraum  Tract.  1,  lib.  3,  part.  2,  ad  25  De- 
cembris  num.  45  et  seq.  Praeterea  in  Pa- 
triarchalibus  et  Collegiatis  Urbis,  necnon 
aliis  in  Ecclesiis  haec  Missa  protrahitur  ad 
plures  horas  post  mediam  noctem,  ita  ul 
celebreturj  illucescenle  iam  die.  Rem  dico 
oranibus  manifestara.  Itaque,  si  in  aliqui- 
bus  Ecclesiis  prima  Missa  in  nocte  cele- 
branda  vel  anticipalur  vel  protrahitur  Apo- 
stolici  vigore  indulti ;  multo  magis,  attentis 
peculiaribus  circumstantiis,  aliquo  privilegio 
gaudere  potest  secunda  Missa  in  aurora, 
quae  longe  minorem  solemnitatera  habet, 
quam  illa  post  mediam  noctem  celebranda, 
etiarasi  ratio  haberi  nolit  sublimissimi  my- 
sterii,  quod  in  hac  prima  Missa  prae  aliis 
recolimus.  Nec  praelereundum,  quod  non 
desunt,  qui  volunt  secundam  hanc  Missara 
in  aurora  non  ubique  antiquitus  obtinuisse, 
sed  «  Romae  exlra  ordinem  ob  id  tantum- 
raodo  celebratara  esse,  quod  in  Urbe  ha- 
berelur  Ecclesia  S.  Anastasiae,  cuius  Fe- 
stum  in  eumdem  diem  Natalis  incidit  etc.  », 
prout  lalius  apud  Meratum  ad  Gavantum 
parl.  4,  lit.  3,  num.  V. 


243  — 


Ad  DuBiUM  11.  Eruditissimus  Meralus  hac 
de  re  agens  part.  4,  lit.  10,  de  Sabbato 
Sancto,  rubric.  4,  nura.  XI,  notat  quod 
«  Diaconus  debet  esse  ille  idem,  qui  in 
Missa  et  Officio  inservire  debet,  et  non  alius 
ad  hanc  solam  functionem  et  ad  cantandum 
lantummodo  Praeconium  Exultet  elc,  ut 
inale  multi  faciunt :  hoc  enim  repugnat 
omnino  rubricae  Missalis,  neque  in  ullo  ha- 
belur  Caeremoniali,  cum  sit  quiddam  ad- 
dere,  quod  est  contra  Bullam  Pii  V,  et  ma- 
xime  notandum  cumCorsetto  cap.  8,  num.  3, 
et  Hyppolilo  a  Portu  rubric.  4,  in  adnotat., 
num.  7  ».  Haec  profecto  est  generalis  re- 
gula  in  rubricae  praescripto  fundata  ;  quae 
lamen  tanto  cum  rigore  accipienda  non 
est,  ut  et  praeceptivis  adnumeranda  sit,  et 
nullus  detur  casus,  qui  aliquam  in  qui- 
busdam  circumstantiis  exigat  moderatio- 
nem.  Quamobrem  Sacra  Gongregaiio  regu- 
lae  insistens,  primum  proposilo  dubio  re- 
spondit  :  negative;  verumtamen  omnia  con- 
siderans,  quae  in  casu  concurrunt,  et  in- 
dulgentiae  dant  locum,  rem  supremo  Pa- 
stori  definiendam  remisit,  addens  rescriplo: 
«  consulendum  SSmo  iuxta  Votum  >,  quod 
erat  «  pro  indulto  servandae  consuetudinis, 
attentis  peculiaribus  circumstantiis  in  casu, 
de  quo  agitur  ».  Et  Sanctitas  Sua  adpro- 
bando  et  confirmando  eiusdem  S.  Congre- 
gationis  Votum ,  heuigne  annuit.  Quum 
enim  ad  Praeconium  canendum  Diaconus 
seligendus  sit,  qui  bene  polleat  cantu  Gre- 
goriano,  ne  asperitate  vocis  et  dissonantia 
notarum  adstantibus  offensioni  et  scandalo 
sit,  multosque  ad  risum  potius  commoveat, 
quam  ad  devotionem  alliciat:  cumque  ali- 
cubi  ad  officium  Diaconi  pro  sacris  actio- 
nibus  et  Missa,  specialiter  aliquis  teneatur, 
qui  tamen  ad  modulandum  vocemque  notis 
aptandam  habilis  non  sit ;  satius  esse  vide- 
lur  alium  substituere  ad  canendum  Prae- 
conium,  quod  multum  requirit  idoneitatis. 
Hinc  novum  non  est,  quod  in  permiiltis 
Ecclesiis  mos  invaluerit  ad  unum  Praeco- 
nium  canendum  alium  seligere  Diaconum 
ab  eo  diversum,  qui  Gelebranti  assistere 
debet.  Huiusmodi  autem  mos,  qui  Praesi- 
dum  vigilantiam  ut  fugiat,  haud  credi  potest, 
nihilominus  tacite  toleratur;  sed  toleran- 
tia  locum  non  haberet,  si  rubrica  aliquam 
quandoque  moderationem,  aut  dispensatio- 
nem,  aut  benignam  interprelationem  non 
admilteret.  In  nostra  facti  specie  rationa- 
bilis  causa  dispensationis  non  deerat ;  si- 
qiiidem  Episcopus  ipse  fatebatur  in  Tibur- 
tino  Clero    perpaucos    esse    ad    huiusmodi 


oflicium  aptos,  praesertim  quia  ea  in  Ca- 
Ihedrali  Diaconus,  qui  Celebranti  tenetur 
assistere,  unus  est  ex  duobus,  qui  ex  fun- 
datione  Gard.  Marescolli  praebenda  fruuntur 
cum  onere  inserviendi  in  officio  Diaconi  el 
Subdiaconi  Canonicis  celebranlibus.  Plerum- 
que  idcirco  fit,  ut  ex  his  nullus  sit  aptus 
ad  canlum  Praeconii  :  en  necessitas  allerum 
ad  hoc  munus  sufficiendi.  Aderat  igilur  in 
casu  proposito  congruus  ac  rationabilis  ti- 
lulus,  quo  Tiburtinae  Cathedralis  Capitulum 
servandae  consuetudinis  indultum  oblineret. 

Ad  DuBiUM  III.  Duplex  est  casus,  diversa 
igitur  decidendi  ralio.  Primus  est  de  Sub- 
diacono  praeintonante  antiphonas  in  Vesperis 
Episcopo  in  crastinum  Missam  celebraturo  : 
debetne  idem  sedere  in  distincto  parato  sca- 
mno,  et  non  potius  in  suo  chorali  stallo  ? 
Omnem  dirimit  controversiam  Caeremonia- 
lis  dispositio  lib.  2,  cap.  1,  num  7,  ubi  lo- 
quitur:  «  Caeremoniarius  ducit  Subdiaco- 
num,  vel  alium  ad  quem  spectat  de  Ec- 
clesiae  consueludine,  intonare  anliphonam 
in  habitu,  in  quo  reperitur  ante  Episco- 
pum  ....  et   donec    per  Episcopum   non 

fuerit  praeintonatio  repetita Ea  au- 

lem  repetita,  ad  loca  sua  redeunt  ».  Quid 
clarius?  si  tam  Caeremoniarius,  quam  Sub- 
diaconus  redire  debent  ad  loca  sua,  palam 
fit,  quod  Subdiaconus,  qui  tunicella  paratus 
esse  debet,  non  in  scamno,  quo  in  cornu 
Epistolae  solent  Sacri  Ministri  Altaris  uti, 
sedere  debet,  sed  ad  suum  chorale  slallum 
redire.  Et  quoniam  alii  Canonici  sacris  amicti 
sunt  indumentis,  haud  decet,  ut  inferior, 
qualis  est  Subdiaconus,  habeat  distinctum 
honorificum  locum,  et  sedeat  supra  alios 
ordine  digniores  pluviali,  vel  casula,  vel 
dalmatica  indutos. 

Diversa  est  species  altera  de  Sacris  Mini- 
stris  inservientibus  Episcopo  in  Missa  Pon- 
tificali,  quibus  Gaeremoniale  assignat  sca- 
mnum  paratum.  Agens  namque  lib.  1, 
cap,  9,  num.  1,  de  officio  Diaconi,  haec 
habet:  «  Sedente  postea  Episcopo  (post  Ky- 
rie  eleison),  et  ipsi  sedent  in  scamno  ali- 
quo  paralo  in  cornu  Epistolae  Allaris  »  : 
omnis  quaestio  igilur  versatur  circa  intel- 
ligentiam  et  sensum  dictionis :  in  scamno 
aliquo  parato.  Caeremoniale  nec  formam 
praescribit,  nec  ornatum,  quae  duo  acci- 
dentalia  sunt  et  varia  esse  possunt  iuxta 
diversas  Ecclesiarum  consuetudines  ;  dum- 
modo  cerlos  intra  fines  coerceantur.  Scamni 
nomen  genericum  est,  et  aeque  potesl  in- 
telligi  tara  de  scabello  oblongo,  quam  de 
lignea  pariter  oblonga  sede  cum  suo  poster- 


244  — 


gali;  excludit  vero  sedes  camerales.  Qui 
lamen  sit  Gaeremonialis  sensus,  num  velit 
scamnum  cum  vel  sine  postergali,  incer- 
tum  est.  Qui  morem  reprobat  Tiburlinae 
Gathedralis  adhibendi  scamnum  cum  poster- 
gali  serico  damasceno  rubro  cooperto ,  co- 
ronide  deaurata  a  parte  superiore  appa- 
rente,  ab  uno  gradu  a  terra  elevato,  pro 
se  habere  putat  Sacrae  Gongregalionis  De- 
cretum  in  Turritana  19  Maii  1614  auclori- 
tate  Gl.  Gatalani,  et  declarationem,  quae  le- 
gitur  in  Memoriali  Rituum  maioris  hebdo- 
madae.  Sed  haec  quod  obscurum  est  et  in  du- 
plici  diversa  significatione  intelligi  potest, 
non  elucidant.  Quid,  quaeso,  prodest  De- 
cretum  in  Turritana?  Numquid  per  idem 
declaratur,  quod  in  Gaeremoniali  non  est 
satis  expressum?  Imo  tale  Decretum  quae- 
stionem  intactam  relinquit,  dum  simpliciter 
iubet  servari  formam  lihri  Caeremonialis. 
Nec  adhaerendum  videtur  Gatalano,  qui  ad 
praefatum  Gaeremonialis  locum  pro  scamno 
parato  intelligendum  vult  scabellum  nudum, 
sed  tamen  pictum,  et  ad  lib.  l,  cap.  8^ 
num.  23,  sedem  nudam  ibidem  positam. 
Non  enim  ulla  ratio  subest,  qua  talem 
esse  Gaeremonialis  sensum  admittamus.  Ac 
tandem  illud  sedeant  in  scamno,  seu  sca- 
bellis  in  cornu  Epistolae,  prout  habetur  in 
praefato  Memoriali  etc.  lib.  2,  cap.  27,  de 
Episcopo  celebrante,  num.  13,  satis  non 
est,  ut  inJe  conseqaatur  scamnum  esse 
oportere  sine  postergali.  Neque  insistendum 
in  disiunctiva  vel  scabellis ;  nam  Gaeremo- 
niale  apte  distinguit  scamnum  pro  sacris 
Altaris  Minislris  a  scahelUs  parandis  pro 
Diaconis  Episcopo  assistentibus.  Quum  igi- 
tur  res  in  ancipiti  sit  posita ;  ideo  S.Gongre- 
gatio  noluit  positivo  responso  definire  quid 
per  scamnum  paratum  intelligendum  sil, 
sed  tolerari  posse  morem  Gathedralis  Ti- 
buriinae  decrevit. 

Ad  DuBiUM  IV.  Est  certe  mirandum,  quod 
in  Gathedrali  Tiburtina  numquam  celebrari 
consuevit  Anniversarium  pro  ultirao  Epi- 
scopo  defuncto,  secus  ac  iubent  Gaeremo- 
niale  Episcoporum  et  Goncilium  provinciale 
Romanum.  Illud  namque  dislricle  id  prae- 
cipit  lib.  2,  cap.  26  :  «  Episcopus  viveus 
Praedecessoris  sui  proxime  ante  ipsum  de- 
funcli  memoriam  hab-jre  debet,  et  pro  eius 
anima  singulis  annis  in  die  obitus  celebrare 
vel  sallem  Missae  ab  aliqua  Dignitate  vel 
Ganonico  celebratae  assistere^  et  in  fine  ab- 
solvere  ».  Praeceptiva  pariter  sunt  diio  An- 
niversaria,  quae  in  praefato  Goncilio  lil.  15, 
cap.  5,  praescribuntur  pro    defunctis    Epi- 


scopis  :  «  Ex  ipsius  Caeremonialis  Episcopo- 
rum  mandato  in  universis  cuiuscumque  Gi- 
vitatis  et  Dioecesis  Gathedralibus  et  Golle- 
giatis,  aliisque  conventualibus  seu  receptitiis 
Ecclesiis,  praeter  solemne  Anniversarium 
pro  ullimi  defuncti  Episcopi  anima  in  eius 
die  obitus  celebrandum  ;  alterum  etiam  per 
singulos  annos  agendum  decernimus  in  per- 
petuum  pro  omnibus  propriis  Dioecesis  Epi- 
scopis  infra  praedictam  fidelium  omnium 
defunctorum  Octavam  ».  Sed  quod  magis 
admirationem  excital,  est  audire  quod  num- 
quam  hoc  Anniversarium  celebratum  sit 
contra  expressum  praeceptum,  quod  legi- 
tur  in  Synodo  Tiburtina  tit.  11,  de  Sacri- 
ficiis  Missarum  7 :  «  Praeter  solemne  Anni- 
versarium  pro  Anima  ultimi  Episcopi  de- 
functi,  in  eius  die  obitus  celebrandum,  al- 
terura  etiam  per  singulos  annos  agendum 
decernimus  pro  omnibus  huius  Dioecesis 
Episcopis  etc.;  ad  quae  Anniversaria  omnes 
omnino  Ganonici  et  Beneficiati  convenire  sub 
poena  punctaturae  teneantur  ».  Meum  non 
est  tantae  oscitantiae  originem  et  causas 
scrutari  ;  nemini  forte  ex  illis  qui  modo  Ga- 
pitulum  Glerumque  Gathedralis  componuut, 
id  culpae  vertendum  est,  imo  potius  com- 
mendandi  omnes  sunt,  si  ad  Sacram  Gon- 
gregationem  una  cum  Episcopo  confuge- 
runt,  ut  docerentur  quid  ab  ipsis  in  po- 
sterum  agendum  sit.  Modo  igitur  composita 
res  est,  postquam  proposito  Dubio  respon- 
sum  fuit  «  Aflirmative  ». 

SUFFRAGIUIVI  SUPER  DECRETO 
2632.  RESOLUTIONIS  DUBIORUM.   (4604) 

Anno  1823  Festum  S.  Philippi  Nerii  pro 
Urbe  elevalum  ad  ritum  secundae  classis 
incidit  in  Feriam  II  post  Dominicam  Trinita- 
tis,  quae  prima  est  post  Pentecosten.  Orta 
hinc  quaeslio  :  Num  in  secundis  Vesperis 
praefati  Festi  SSmae  Trinitatis,  praeter  il- 
lam  de  sequenti,  hoc  est  de  S.  Philippo, 
fieri  eliam  deberet  commemoratio  Domini- 
cae?  Distractae  fuere  sententiae;  ideo  in  Ga- 
lendario  Patriarchalis  Lateranensis  el  in  al- 
tero  Romano  addita  fuit :  in  Vaticano,  ac 
Liberiano  omissa.  Ubinam  bene?  Id  quae- 
rendum. 

Ut  huiusmodi  enodetur  quaestio,  sta- 
tuendum  est  quam  in  classem  ponenda  sit 
Dominica  prima  post  Pentecosten  simplici- 
ler  considerala,  ac  si  adnexum  non  haberet 
Feslum  SSihae  Trinitatis.  Scriptores  de  re- 
bus  liturgicis  hanc  praetereunt  controver- 
siam  ;  et  vix  unus  est  Gavantus,  qui  in  ni- 


245 


hilo  differre  docet  hanc  Dominicam;  seorsim 
ab  adnexa  Festivitate  consideratam,  ab  aliis 
quae  sequuntur  usque  ad  Adventum  :  «  Haec 
Dominica,  inquit,  prima  post  Pentecoslen; 
ut  sic  (videlicet  ut  Dominica)  est  eiusdem 
rationis  cum  Dominicis  sequentibus,  non 
enim  de  ea  intelligitur  Rubrica  sub  tilulo 
Dominicarum  primae  classis,  quae  numquam 
omittuntur,  nempe  Dominica  Trinitatis,  ut 
patet,  quia  de  illis  fit  lotum  OfTicium;  de 
hac  vero  commemoratio  tantum ,  et  ipsa 
commemoratio  omittitur  in  iis  YesperiS;, 
si  Feria  II  celebretur  Officium  secundae 
classis;  vel  primae  » :  et  occurrens  obiectO; 
quod  forte  alicui  magni  ponderis  videri 
poterat,  ex  eo  deducto,  quod  huiusmodi 
Dominica  notatur  in  Tabella  Breviariis  prae- 
missa  inter  Dominicas,  quae  numquam  omil- 
tuntur  ;  ita  prosequitur :  «  Neque  mireris, 
quod  Festum  Trinitatis  nunc  dicatur  Festum; 
nunc  Dominica ;  nam  utrumque  verum  est, 
et  ratione  Dominicae;,  in  qua  semper  occur- 
rit,  habel  hoc  quod  nunquam  omittitur 
Oflicium  de  Trinitate,  licet  eo  die  occurrat 
alicubi  primae  classis  Festum  ;  ratione  vero 
Festi,  habet  ea  tantum,  quae  sunt  propria 
Festorum  secundae  classis  »,  Ad  Rubricas 
Breviarii  sect.  6,  cap.  19,  num.  2. 

Igitur  iuxta  Gavanlum  Dominica  prima 
post  Pentecosten  in  ratione  Dominicae  mi- 
nime  differt  ab  aliis  post  Pentecosten  el  post 
Epiphaniam.  Et  hoc  bene  est ;  nam  haec 
Dominica  aliam  habere  nequit  qualitatem, 
praeter  illam  quae  communis  est  suprain- 
dicalis;  neque  uUo  pacto  conlundi  debet 
cum  aliis;  quae  qualilatem  habent  primae 
vel  secundae  classis;  quoad  privilegium  ex- 
clusivum,  licet  ritus  sinl  semidupl.  Non  ti- 
tulus;  non  ratio  occurrit,  ob  quam  privi- 
legialis  queat  adnumerari.  Praecedens  Sab- 
batum  dal  complementum  celebrationi  Offi- 
ciorum  de  Divinis  Mysteriis  relate  ad  Pas- 
sionem  et  Resurrectionem  Christi  Domini  et 
Adventus  Spirilus  Paracliti ;  ideo  eo  in  Sab- 
balo,  celebrala  Missa,  finem  habet  tempus 
Paschale,  Igitur  Dominica,  quae  immediate 
sequitur,  neque  est,  neque  haberi  potest, 
ut  Octava  Penlecosten  ;  nam  si  talis  esset 
repulanda,  comparanda  quodammodo  foret 
Dominicae  in  Albis,  quae  gaudet  ritu  du- 
plici  ;  eontra  vero  haec  Dominica,  quae  im- 
mediate  sequitur,  iam  absolula  Pentecostes 
hebdomada;  non  habet;  nisi  rilum  semidu- 
plicem.  Et  revera  Missa,  quae  legenda  es- 
set  in  hac  Dominica,  nisi  Officium  occur- 
reret  SSmae  Trinitatis,  nullam  habel  rela- 
lionem  ad  Octavam    Pentecostes :    et   ideo 


non  omittitur  in  Missarum  Godice,  quia  le- 
gebatur;  priusquam  Festum  SSmae  Trinitatis 
ad  universam  Ecclesiam  praeceptive  exten- 
derelur.  Quod  vero  sit  rit.  semidupl.  patet, 
quia  habet  secundam  Orationem  A  cunclis, 
lertiam  ad  libilum:  contra  vero  si  haberel 
qualitatem  Octavae  Pentecoslen ,  haberet 
etiam  ritum  duplicem  el  unicam  Orationem, 
ut  illa  est  Dominicae  in  Albis. 

Neque  obiicias  Dominicas  Advenlus  et 
Quadragesimae  qualitatem  hahere  dupl.  1 
vel  2  class.  quoad  privilegium  exclusivum, 
et  nihilominus  non  esse,  nisi  ril.  semidupl. 
veluti  illa  est,  quae  primum  post  Penteco- 
sten  occurrit:  nam  ex  hoc  non  consequitur 
hanc  eodem  privilegio  gaudere.  Hoc  illae 
decoranlur,  quia  ex  Ecclesiae  institutione 
peculiaria  includunt  Mysteria  et  populum 
Christianum  spirituali  quodam  apparatu  dis- 
ponunt  ad  celebrandas  solemniores  Festivi- 
tates;,  in  quibus  memoria  recolilur  Nalivi- 
tatis;  Manilestationis,  Passionis,  Morlis  et  Re- 
surrectionis  D.  N.  I.  C.  Quae  vero  sequuntur 
Dominicae  post  Epiphaniam  et  Penlecosten 
nihil  habent;  quod  non  oranibus  et  singulis 
aeque  conveniant ;  neque  ulla  est,  quae 
aliqua  distinguatur  praerogativa.  Ad  harum 
classem  referenda  certe  est  prima  post  Pen- 
tecosten  ;  ideoque,  si  privilegio  gaudet 
quodlibet  excludendi  Officium  cuiuscum- 
que  ritus,  eo  gaudel,  non  ratione  Domini- 
cae,  sed  ob  adnexam  Festivitatem  SSmae 
Trinitatis,  quae  licet  sit  2  class.;  numquam 
omittitur,  etiamsi  occurrat  Festum  primae 
classis,  quod  Rubrica  transferendum  iubet. 
Uniuntur  quidem  Festum  Trinitatis  et  Do- 
minica  prima  post  Pentecoslen;  sed  non 
confunduntur  :  unicuique  tribuendum  est, 
quod  illi  convenit :  Feslum  Trinitalis  pri- 
vilegio  donatur  eliminandi  quodcumque  du- 
plex;  Dominica  vero,  ut  Dominica;,  cum  sit 
rilus  semidupl.,  id  dumtaxat  habet,  quod 
exigit  qualitas  ritus. 

Quod  si  aliquis  velit  hanc  Dominicam 
ratione  sui  et  separatim  ab  adnexo  Festo 
SSmae  Trinitatis,  illis  revera  adnumeran- 
dam  esse,  quae  numquam  omiltuntur,  onus 
in  se  suscipit  aliquam  promendi  ex  iis  ra- 
tionibus,  quae  ab  inlrinseco  dicunlur.  Equi- 
dem  ego  diu  cogitaliones  inlendi,  ut  hanc 
adinvenirem,  irrito  tamen  conatu.  Si  quae 
excogitari  possunt,  extraneae  sunt,  et  ad  id 
conficiendum,  quod  probandum  est,  nuUa- 
lenus  prosunl.  Nemo  est,  qui  neget  hanc 
Dominicam  legi  in  Tabella  illarum,  quae 
numquam  omittunlur.  Quid  tamen  inde?Non 
ut  Dominica  illis  adnumeratur,   verum  dq- 


—  246  — 


tatur  ratione  adnexae  Festivilatis,  quae  licet 
sit  secundae  classis,  nihilominus  primae  qua- 
litatem  habet,  idcirco  non  dicitur  Dominica 
prima  post  Pentecosten,  vel  Dominica  in 
Octava  Pentecosten,  ut  dicitur  prima  Ad- 
ventus,  prima  Quadragesimae:  verum  enun- 
ciatur  Dominica  Trinitatis.  Dominicis  quae 
numquam  omittuntur,  adnumerantur  Pascha 
et  Pentecosten  ;  at  nemo  est,  qui  sibi  fingat 
Dominicam,  ul  Dominica,  eo  privilegio  gau- 
dere,  quod  adnexum  est  solemnioribus  illis 
Festivitatibus,  ex  Ecclesiae  insliluto,  in  Do- 
minica  perpetuo  celebrandis.  Ita  etiam  fe- 
stiva  solemnitas  SSmae  Trinitatis  Dominicae 
perpetuo  affixa,  notatur  in  Tabella  dupli- 
cium  secundae  classis,  sed  iterum  notanda 
erat  inter  Dominicas,  quae  numquam  omit- 
tuntur,  ratione  privilegii  exclusivi.  Secus 
dicendum  esset  in  eo  stare  privilegium 
SS.  Trinitatis,  quod  ei  cedil  Dominica,  quae 
numquam  omittilur.  Id  autem,  utpole  con- 
tradictionem  involvens,  absurdum  est.  Patet 
igitur  privilegio  decorari  Feslum  non  Domi- 
nicam,  eodem  ferme  modo,  quo  solemni- 
tates  Paschae  et  Pentecosten  alia  omnia 
respuunt  Festa  ratione  sui,  non  relate  ad 
Dominicas,  in  quibus  perpeiuo  huiusmodi 
solemnitates  sunt  affixae. 

Forte  non  deerit  qui  existimet  Domi- 
nicam  primam  post  Pentecosten  eodem  frui 
privilegio,  quo  gaudet  Dominica  in  Albis, 
quae  est  rit.  dupl.  mai.,  et  nihilominus  Fe- 
sto  altioris  ritus  locum  non  cedit.  Ast  ve- 
hementer  errat,  qui  in  hac  opinione  versa- 
tur.  Magnum  quippe  unam  inter  et  aiteram 
discrimen  est.  Dorainica  in  Albis,  quamquam 
de  rigore  non  sit  Oclava  Paschae,  quae  de- 
sinit  ad  nonam  Sabbati  praecedenlis,  habet 
nihilominus  qualitatem  Octavae  singulari  pri- 
vilegio  dilatae,  quo  ab  aliis  omnibus  distin- 
guilur,  ideo  in  Rubrica  legitur:  Dominica 
in  Albis  in  Octava  Paschae:  Breviarium 
Mozarabum  el  Orationale  Gothicum  habet 
Dominica  in  Octava  Paschae,  ita  eliam  in 
Sacramentario  Gelasiano  apud  B.  Thoma- 
sium  et  Gregoriano  apud  Menardum.  Non 
qua6ram  modo  curnam  in  Albis  dicatur  : 
num,  quia  nuper  baptizati  albas  deposuerant 
in  praecedenti  Sabbato,  unde  in  Missali  Am- 
brosiano  appellabatur  in  albis  depositis,  et 
in  antiquo  Ordine  Romano,  Dominica  post 
albas ;  an  potius  quia,  depositis  vestibus 
albis  susceptis  in  Baptismo,  alias  vestes 
similiter  alhas  recipiebant  in  Confirmatione 
in  hac  Dominica,  in  qua  hoc  alterum  Sa- 
cramentum  (scilicet  Confirmationis)  ipsis  ab 
Episcopo  conferebatur,  prout  latius   videri 


potest  apud  Tetamum  Diar.  Ecclesiastic.  et 
Givil.  part.  3,  lib.  5,  cap.  1,  art.  1,  sect.  2. 
Attendenda  potius  est  qualitas  Missae  eius- 
dem  diei  propria  :  Deo  in  hac  reddimus 
graliarum  acliones,  tum  pro  noviter  Sacro 
lavacro  regeneratis  ,  tum  pro  Paschalibus 
festis  peractis.  Introitus  quippe  et  Epistola 
ad  collatum  Neophytis  Baptismum  relatio- 
nem  habent,  reliqua  ad  Resurrectionem. 
Hisce  de  causis  haec  Dominica  semper  in 
Ecclesia  solemnissima  fuit,  utpote  quae  su- 
blimia  includit  Mysteria.  Hinc  etiam  apud 
Graecos  Dominica  nova  seu  novella  fuil 
appellata,  quia,  ut  vult  Raynaldus  tom.  10, 
tract.  de  Agno  cereo,  cap.  7,  num.  6,  erat 
addicta  recolendae  novae  generationi  et  no- 
vitati  vitae  per  Baptismum  receptae.  Prae- 
tereo  alia  multa,  ne  nimius  videar,  diuque 
immorer  in  re  salis  omnibus  clara. 

Enimvero  Dominica  prima  post  Pente- 
costen  nihil  prorsus  habet,  unde  aequari 
possit  Dominicae  in  Albis;  imo  si  adnexum 
non  haberet  Festum  Trinitatis  et  de  ea 
fieri  deberet,  nullalenus  differret  a  Domi- 
nicis,  quae  sequuntur.  Nam,  ut  legitur  in 
Ordine  Romano  XIII  ,  sive  Gaeremoniali 
edito  iussu  Gregorii  X,  num.  27,  apud  Ma- 
billon  Mus.  Italic.  tom.  2,  pag.  241  :  «  In 
Dominica  prima  post  Festum  Penlecosten, 
quae  caret  Octava,  die  Sabbati  in  Vigilia 
ipsius  Dominicae  usque  ad  Dominicam  pri- 
mam  de  Adventu  Domini  fit  Officium  de 
die  et  nocte,  ut  continetur  in  Ordinario, 
et  utitur  Ecclesia  colore  viridi  ».  Et  quam- 
quam  assentiri  nolim  Grancolasio  de  Bre- 
viario  Romano  lib.  2,  cap,  81,  et  Cavalerio 
tom.  2,  cap.  17,  num.  6,  qui  volunt  ideo 
hanc  Dominicam  assignalam  fuisse  Festo 
Sanctissimae  Trinitatis,  quia,  absoluta  iam 
in  Sabbato  Octava  Pentecostes,  non  habebat 
Officium  proprium  et  vacantibus  adnumera- 
batur,  quippe  vacans  non  est  si  dat  initium 
Dominicis  post  Penlecosten,  et  quae  pro- 
xime  succedit,  in  ordine  secunda  est ;  cer- 
tum  tamen  est,  quod  in  Cappella  Pontificia 
Missa  Trinilatis  unicam  Orationem  habebat, 
quin  de  Dominica  fieret  Gommemoratio.  Ita 
in  Caeremoniali  S.  R.  C.  lib.  2,  tom.  2, 
cap.  13  :  «  In  vigilia  SSmae  Trinitatis  fiunt 
Vesperae  etc.  In  die  fit  Missa  solemnis  etc. 
dicitur  tantum  una  Oratio  » ;  ad  quem  Cae- 
remonialis  locum  notat  Calalanus :  «  Hic 
est  ritus,  cuius  passim  meminit  Burchardus 
in  suo  MS.  Diario,  ubi  etiam  refert,  quod, 
cum,  finila  Missa,  Gardinalis  S.  Marci  ei  di- 
xisset  quod  de  Dominica  debuit  fieri  com- 
memoratio  in  Vesperis  et   in  Missa  :    ipse 


—  247  — 


eidem  respondit  illam  de  expresso  man- 
dato  D.  N.  Papae  (nempe  Innocentii  VIII) 
fuisse  omissam  ».  Idipsum  confirmalur  ex 
Rubrica  27  Codicis  Valicani  4737,  quae  iu- 
bet :  «  Item  in  Feslo  Trinitalis,  quae  esl 
in  Octavis  Pentecoslen,  ulitur  paramentis 
albis  ....  nec  in  Missa  dicti  Fesli  fit  com- 
memoratio  de  Dominica,  quamvis  in  Matu- 
linis  et  Vesperis  de  ipsa  Dominica  fit  com- 
memoratio»;  apud  Gatticum,  Acta  selecta 
Gaeremonialia,  tom.  1,  pag.  45,  column.  2. 

Verumtamen,  etsi  aiia  deesent  argu- 
menta,  illud  unum  sufficeret  ad  finem  quae- 
stioni  imponendura,  quod  haec  Dominica  nec 
decoratur  Stalione,  quagaudent  omnes  aliae 
Dominicae,  quae  ob  privilegium  exclusivum, 
elsi  ritu  gaudeanl  semiduplici,  Fesla  lamen 
occurrenlia  ritus  primae  vel  secundae  clas- 
sis  non  admiltunt;  quod  expresse  notalum 
video  a  Panvinio  de  Basil.  Lateranen.  lib.  2, 
cap.  8,  ex  MS.  asservato  in  Archivio  eius- 
dem  Basilicae:  «  ast  Stationes  S.  Gregorius 

PP limitavit statuens   videlicet 

quatuor  Dominicis  Adventus  elc.,  a  vigilia 
Pentecostes  usque  ad  Dominicam  SSmae 
Trinitatis  EXGLUSIVE  ».  Ex  his  iure  con- 
cludam :  si  revera  Dominica  prima  post 
Pentecosten  Dorainicis  adnumeranda  esset, 
quae  privilegio  exclusivo  gaudent,  nec  co- 
lor  viridis  adhihendus  foret  (quatenus  de 
ea  fieri  deberet  Officium)  sed  potius  ru- 
beus,  ut  albus  adhibetur  in  Dominica  in 
Albis;  neque  omittenda  eiusdem  comme- 
moralio  in  solerani  Missa  de  Trinitate,  quae 
cantatur  in  Sacello  Pontificio  ;  neque  care- 
ret  Slatione,  qua  nulla  ex  Dorainicis  privi- 
legiatis  fraudatur.  Haec  tene,  et  dic  modo 
Dominicam  hanc,  ratione  Dominicae,  et  non 
adnexae  festivitatis,  illis  adnumerandam, 
quae  numquam  omittuntur. 

Quae  cum  ita  sint,  plane  consequitur 
nihil  fieri  debere  et  omnino  corruere,  quae 
in  contrarium  afferri,  imo  potius  obtrudi  et 
fingi  possent  argumenta.  Et  revera  omni 
prorsus  fundamento  caret  opinio,  seu  sim- 
plex  suppositio,  quod  haec  Dominica  quali- 
tate  priniae  classisgauderet,  priusquam  loan- 
nes  XXII  eamdem  assignaret  Feslo  SSraae 
Trinitatis.  Fallax  esse  huiusmodi  argumen- 
tum  plane  evincit  ritusMissae;  quae  adhuc 
in  Missarum  Godice  habetur  ,  ne  eiusdem 
obiiteretur  meraoria.  Gum  enira  praeter 
Orationem  propriam,  habeat  secundam  A 
cunctis,  tertiam  ad  libitum,  ritus  semidupl. 
fuisse  et  esse  cerlo  consequitur.  Quod  si 
in  eadera  ratione  habita  fuisse  ac  ilia  est, 
quam  in  albis  dicimus,  eumdem  obtinuisset 


niMmdwpl.  mai.  cum  priviiegio  exclusivo. 
Gontra  vero  iam  demonstravimus  aevo  Beali 
Gregorii  X,  qui  per  dimidium  fere  saeculum 
praecessit  loannem  XXU,  a  quo  Feslum  Tri- 
nitatis  additum  fuit,  eamdem  Dorainicam 
nulla  speciali  praerogaliva  fuisse  decora- 
tam,  et  ab  Ecclesia  adhibitum  colorem  vi- 
ridem,  qui  proprie  convenit  Dominicis  se- 
nnduplicibus  post  Epiphaniam  et  Penteco- 
sten.  lure  igitur  poslulo,  ut  qui  privile- 
giatam  volunt  Dominicara  primam  post 
Pentecosten,  ila  ut  frui  commemoratione 
debeat  in  secundis  Vesperis  concurrenlibus 
cum  Festo  dupl.  2  class.,  proferant  unam 
ex  Dorainicis,  in  quibus  coior  viridis  adhi- 
betur,  quae  rilus  semidupl.uon  sit,  et  ali- 
qua  praerogativa  fruatur. 

Neque  aiterura  iuvat,  quod  petitur  ex 
pervetusta  consuetudine  Basilicae  Latera- 
nensis  adnolandi  in  Directorio  Officii :  Do- 
minicapriwapost  Pentecosten  dupl.  lclass., 
Festum  SSmae  Trinitatis  dupl.  2  class.  Er- 
rorera,  in  quo  priraus  Directorii  exlensor 
inconsiderate  lapsus  est,  oscitanler  nimis 
sequuti  sunt  caeteri,  qui  ei  in  munere  suc- 
cesserunt.  Arbiiraria  enim  est  inversio  Ru- 
bricae.  Nara  notandura  eral  non  Dominica 
priraa  post  Penlecosten,  verum  Dominica 
Trinitatis,  ut  in  tabella  legitur,  quae  licet 
ratione  Festi  sit  secundae  classis,  induit 
tamen  qualilatem  primae  ;  et  quoniam  Do- 
minicae  affixa  est,  bene  stat  quod  Domi- 
nicis  adnuraerelur,  quae  numquam  omit- 
tuntur.  Nam  si  priraae  classis  esset  quoad 
priviiegiura  exciusivura  Dominica  in  ra- 
tione  Dorainicae  duo  sequerentur  absurda: 
videiicet,  vel  quod  Dominica,  quae-num- 
quam  omittitur,  omiltenda  esset ;  vel  quod 
priviiegio  exciusivo  potirelur  Dorainica  et 
Festum  Trinitatis  eo  gaudeiet  non  ratione 
Festi,  sed  ralione  Dominicae  :  quae  certe 
contradictionem  involvunl,  nulioque  pacto 
componi  queunt.  Omnia  conciiiantur,  si  ad 
Feslum  Trinitalis  referatur  iilud  Dominica 
Trinitatis,  ita  ut  sensus  sit :  Festum  Trini- 
tatis,  quod  adnexum  est  Dominicae  primae 
post  Pentecosten,  iicet  sit  rit.  2  class.,  ad 
instar  Dominicarum  quae  numquam  omit- 
tuntur. 

Quae  autem  huc  usque  dicta  sunt,  plane 
evincunt  praefatam  Dominicara  ratione  sui, 
priviiegiatis  non  adnuraerari,  omnique  fun- 
daraento  destilui  quae  in  contrariura  af- 
ferri  aut  fingi  possent :  nam  revera  haec 
Dominica  gaudet  ritu  durataxat  seraiduplici, 
minimeque  differt  ab  aliis,  quae  sequuntur; 
et  privilegio  exciusivo  Officii  cuiuscumque 


—  248  — 


ritus  decoratur  Festum  SSmae  Trinitatis, 
non  Dominica  :  quamobrem  recta  descendit 
responsio  ad  proposilum  Dubium  :  Negative, 
et  Commemorationem  Dominicae  esse  omit- 
tendam;  veluti  Sacra  Congregalio  sua  au- 
ctoritate  definivit,  ut  Galendaristae  in  si- 
mili  concursu  sciant  quid  in  Directorio 
Officii  notare  debeant. 

Ad  DuBiUM  II.  Gasus  est  novus ;  et  primum 
accidit  (saltem  Romae)  hoc  anno  1824,  cum 
recens  sit  inslitutio  Festi  Sacri  Gordis  lesu, 
cui  celebrando  assignata  est  Feria  VI  post 
Octavam  SSmi  Gorporis  Ghristi :  unde  oritur 
apud  nonnuUos  quaestio  :  An,  et  cui  com- 
memoratio  in  secundis  Vesperis  tribuenda 
sit?  De  utroque  non  licet,  cum  duplex 
commemoratio,  vel  Officium  simul  et  com- 
memoratio  de  eodem  subiecto  ex  Rubrica- 
rum  praescripto  fieri  nequeanl.  Omnis  con- 
troversia  cessaret,  si  obtinuisset  illorum 
opinio,  qui  censebant  nihil  obstare,  quo- 
minus  in  secundis  Vesperis  Octavae  SSmi 
Gorporis  Ghristi  de  uno  fieri  posset  Offi- 
cium,  de  allero  simplex  commemoratio : 
(vide  Tetamum  Diar.  Ecclesiastic.  tract.  \, 
lib,  6,  part.  2,  cap.  2,  art.  4,  sect.  1). 
Sed  quoniam  praevalere  debet  contraria 
sentenlia,  quae  stricte  adhaeret  regulae  ge- 
nerali  iubenti,  ne  in  eadem  parte  Officii  si- 
mul  de  eodem  Officium  et  commemoratio 
fiat,  ac  propterea  in  Romano  Directorio, 
quod  aliis  certam  dat  normam  amovetque 
arbitrium  aliter  statuendi,  signatur :  Vespe- 
rae  de  eadem  Octava  sine  ulla  commemo- 
ratione;  ideo  decidendi  ratio  a  congruenlia 
petenda  esl.  Etenim  ex  una  parte  videtur 
quod  illud,  de  quo  inchoandum  in  Vesperis 
Officium  est,  locum  obtinere  debeat  prae 
altero,  quod  per  accidens  simplificatum 
fuit :  contra  vero  si  Octava  ob  occursum 
Festi  solemnioris  ritus  huic  cedit,  et  licet 
duplex  sit  gaudeatque  privilegio  exclu- 
sive  cuiuscumque  Festi,  quod  dupl.  primae 
classis  nron  sit,  in  huius  duplicis  concursu 
simplicem  habet  commemorationem  ;  non 
ideo  tamen  ea  praerogativa  privatur;  quae 
compatibilis  est  cum  qualitate  simplicis  per 
accidens.  Haec  autem  ratio  tanti  est,  quae 
unica  valet,  ut  praelatio  concedatur  com- 
memorationi  Octavae,  nullalenus  vero  con- 
currenti  Festo,  quod  nec  habere  potuisset 
commemoralionera;  si  de  eadem  Oclava  Ve- 
sperae  persolvi  debuissent. 

Neque  prosunt  exempla,  quae  in  contra- 
rium  afleruntur  ab  illis,  qui  commemora- 
tionem  Sacri  Gordis  lesu  fieri  debere  arbi- 
Irantur;  altera   omissa  de  die  octava.  Non 


illud  Festi  Patrocinii  B.  M.  V.  concurrentis 
(dum  transferri  contingit  in  diem  17  vel 
19  Decembris)  cum  altero  Expeclationis 
partus,  quippe  ad  quaesitum  :  «  Quomodo 
in  iis  casibus  disponendae  sunt  Vesperae  ». 
Sacr.  Gongr.  sub  die  27  Martii  1779  respon- 
dit:  «  Totum  de  praecedenti  in  utroque 
casu;  nihil  de  sequenti  »,  videlicet  de  Pa- 
trocinio  translato  in  die  17:  de  Expecla- 
tione  partus,  si  illud  in  die  19  reponendum 
sit.  Utrumque  eiusdem  est  ritus  et  digni- 
tatis  ;  neutrum  ullo  peculiari  privilegio  do- 
natur.  Bene  igitur  stat,  ut  de  illo  Vesperae 
persolvantur,  de  quo  factum  est  Officium, 
et  nihil  de  sequenti.  Imo  retorqueri  possel 
argumentum,  si  in  concursu  duorum  Festo- 
rum  B.  M.  V.  aequalis  ritus  Vesperae  fiunt, 
de  quo  Officium  factum  est,  ita  eliam  de 
Oclava  SSmi  Gorporis  Ghristi  simplificata 
fieri  debet  in  secundis  Vesperis  corame- 
moratio,  quae  venit  loco  Officii.  et  nihil  de 
SSrao  Gorde  lesu,  quod  relate  ad  eas  Ve- 
speras,  nec  ius  habet  ad  Officium,  nec  ad 
commemoralionem. 

Quod  si  Dominica  IV  Adventus  incidal 
in  diem  18  Decembris  assignata  Officio  Ex- 
pectationis  partus,  cui  reponendo  non  sit 
locus,  et  ad  diem  19  transleratur  illud  Pa- 
trocinii,  necesse  omnino  est,  utde  hoc  Ve- 
sperae  fiant,  quia  nequit  habere  secundas 
Vesperas  Officium  per  accidens  simplifica- 
tum  :  pari  modo,  quo  in  Feria  III  Quadra- 
gesimae  nequit  habere  primas  Vesperas  dies 
octava  quae  incidit  in  Feriam  IV  Ginerum, 
ut  sancivit  S.  R.  G.  in  una  Hispaniarum  die 
17  Maii  1692  ;  quia  in  hac  Feria  nec  Offi- 
cium,  neccoramemoratioOctavaefieri  potest, 
Ast  ex  hoc  non  valet  illatio  ad  comraemo- 
raiionem,  quam  non  perdit  Officium  per  ac- 
cidens  simplificatura ;  praesertira  in  con- 
cursu  cum  altero  Festo,  quod,  si  non  oc- 
currisset  impedimentum,  nec  ad  commemo- 
rationem  ius  habuisset. 

Multo  minus  ad  rem  facit  alter  hypo- 
Iheticus  casus,  quem  sibi  fingit  contrariae 
opinionis  assertor ;  occursus  videlicet  Octa- 
vae  SSmi  Gorporis  Ghristi  cum  Dorainica 
privilegiala,  sed  ritus  semidupl.  Si  huius- 
modi  occursus  dari  possel,  utique  fieri  de- 
berent  secundae  Vesperae  de  sequenti  du- 
plici,  non  autem  de  Octava,  quae  non  ha- 
buit  Officium  ;  sed  quid  ad  nos  ?  Hypothe- 
ticus  casus  nullam  habet  relationem  ad  spe- 
ciem,  in  qua  nnn  de  Vesperis  quaestio  est, 
sed  de  simplici  commemoratione,  ad  quam 
ius  habet  Oclava,  cuius  Vesperae,  remoto 
impedimento,  peragendae  fuissent )  nulla- 


—  249  — 


tenus  vero  Festum  subsequens,  quod  Ve- 
speris  caret,  nec  habet  commeinoralionem. 
Verumtamen  ullro  progredior  et  quoniam 
hypotheses  placenl,  fingo  casum,  quod  Fe- 
slum  Sacri  Cordis  lesu  concurrat  in  Vesperis 
cum  Dominica  privilegiala,  et  Octava  SSmi 
Gorporis  Ghristi,  libenlerque  concedam  de 
Sacro  Gorde  lesu  Vesperas  fore  celebran- 
das,  sine  commemoratione  Octavae,  ob  al- 
latam  rationem,  quod  secundas  Vesperas 
nequit  habere  Festum,  de  quo  factum  non 
fuit  Officium.  Sed  quid  tum  postea  ?  INon 
inde  inferlur  quod  fieri  nequeat  comme- 
moratio,  casu  a  nostro  omnino  diverso;  quo 
nihil  oiastat  ut  fiat,  quinimo  fieri  debet ; 
quia  Octava  praestat  Festum  subsequens , 
quod,  re  integra,  in  iisdem  Vesperis  nec  ha- 
bet  commemorationem. 

Addam  ulterius  casum,  quem  sibi  pro- 
ponil  Gavalerius  tom.  1,  cap.  6,  Decrei.  5, 
num.  34  :  de  duobus  aeque  duplicibus  Fe- 
stis  simul  occurrentibus,  et  ab  Officio  su- 
perioris  ritus  impedilis,  quin  circa  anni 
finem  dies  liberi  supersint  pro  eorumdem 
repositione  ;  et  hanc  dat  solutionem :  «  In 
simullanea  autem  occurrentia  duorum  Fe- 
storum  per  accidens  simplicium,  illud  prius 
commemorationem  sortietur,  de  quo  Offi- 
cium  fieret,  si  ambo  non  impedirentur;  et 
Festum  illud,  quod  in  tali  occursu  trans- 
ferrettir,  secundo  loco  commemorationem 
habebit ;  quod  enim  alteri  Festo  in  casu  Of- 
ficii  locum  cedit,  utique  et  cedere  debet 
in  casu  solius  commemorationis  ».  Quod 
autem  oblinel  in  occurrentia,  cur  non  ob- 
linebit  in  concurrentia?  Nonne  par  est  casus 
utriusque  ratio?  Neque  dicas  casum  a  casu 
differre,  et  unum  inter  et  alterum  interesse 
discrimen,  quia,  prout  habetur  in  dubio, 
Octava  per  accidens  simplificata  non  oc- 
currit  cum  Festo  pariter  simplificato,  sed 
cum  illo,  quod  licet  nequeal  habere  Ve- 
speras,  habet  nihilominus  in  sequenti  Fe- 
ria  VI  integrum  Officium.  Sit  equidem 
casus  diversus ;  magnam  tamen  unus  ad 
alterum  habet  analogiam  ,  et  quod  discri- 
men  ponit,  tanti  non  est,  ut  aliam  inducat 
decidendi  rationem. 

Etenim,  in  aequalitale  ritus  et  digni- 
tatis,  Officium,  seu  Festum  primarium  prae- 
ferri  debere  secundario  certum  est.  Atqui 
Octava  SSmi  Gorporis  Ghristi  dat  comple- 
mentum  Festo  primario  amplissimis  privi- 
iegiis  decorato :  contra  vero  secundariis 
adnumerandum  est  illud  Gordis  lesU;  quod 
relate  ad  primarium  est  quaedam  veluti 
eiusdem  appendix  :  et  quamquam  idem  sit 


Festi  utriusque  obiectum,  illius  tamen  reale 
est,  istius  vero  symbolicum,  veluti  in  eius- 
dem  Festi  approbatione  declaiatum  fuit,  vi- 
delicet  :  «  Non  aliud  agi,  quam  compleri 
cullum  iam  institutum  el  symbolice  reno- 
vare  niemoriam  illius  Diviiii  Amoris,  quo 
Unigenilus  Dei  humanam  suscepil  naturam 
et  factus  obediens  usque  ad  morlem  prae- 
bere  se  dixit  exemplum  hominibus,  quod 
esset  mitis  et  humilis  corde  ».  Octavae  igi- 
tur  danda  est  praelatio ;  et  quoniam  nisi 
occurrisset  Festum  duplex  primae  classis, 
integras  habuisset  Vesperas ;  ideo  fraudari 
nequit  commemoralione,  ut  locum  cedat 
secundario,  quod,  in  casu,  dum  de  Octava 
Vesperae  fiunt^  commemoralionem  non  ha- 
bet. 

Addam  insuper;  si  contrariae  sententiae 
adhaerere  quis  vellet,  admittere  cogeretur 
absurdum  ;  nam  Octava^  de  qua  Vesperae 
integrae  essent  recitandae,  perderet  etiam 
commemorationem,  et  hanc  obtineret  Fe- 
stum,  cuius  in  concursu  nulla  mentio  fiei  i 
debet ;  quia,  ut  vidimus  et  rubrica  dispo- 
nit,  de  uno  eodemque  subiecto  simul  fieri 
nequil  Officium  et  commemoratio.  Atqui 
iuxla  Cavalerii  doctrinam,  in  aequalitate 
tam  ritus,  quam  simultanei  impedimenti, 
in  occursu  facienda  primum  est  commemo- 
ratio  illius,  de  quo  faciendum  Officium  es- 
set,  nisi  occurrisset  Festum  altioris  ritus  ; 
concliidendum  videtur,  etiam  in  concursu 
commemorationem  deberi  Octavae  SSmi 
Gorporis  Ghrisli ,  quae  procul  ab  impedi- 
mento  integras  habuisset  Vesperas  sine  com- 
memoratione  de  sequenti.  Sed  modo  com- 
posita  res  est,  et  omnis  cessat  dubitandi 
ratio,  postquam  S.  R.  C.  proposito  dubio 
respondit :  «  Affirmative  ad  primam  par- 
tem  ;  Negative  ad  secundam  ». 

ADNOTATIONES  SUPER  DEGRETO 
2633.  GOLLEN.  (4605) 

Ad  DuBiUM  I.  Species  haec  eiat,  Inco- 
lae  Terrae  S.  Geminiani  Dioecesis  Vola- 
terranae  hunc  Sanctum  vel  ab  immemora- 
bili,  vel  ex  electione  legitime  peracta,  uli 
principem  Patronum  venerabantur,  diem- 
que  eius  nomini  sacrum  sub  integro  prae- 
cepto  recolebant.  Postmodum,  vero,  quum 
eadem  Terra  ab  Volaterrana  disiuncta,  fuerit 
Gollensi  unita,  nescio  quo  iure,  cultus,  quo 
prius  gaudebat  S.  Geminianus,  exhiberi  coe- 
pit  S.  Martiali  Gollensis  Civitatis  Palrono. 
Sed  non  apud  omnes  pacifica  res  fuit,  el 
plures  inde   exortae  quaestiones,   quia  Pa- 


—  250 


rochi  et  Glerus  in  diversas  abierunt  opi- 
niones  et  populus  in  ancipili  positus,  quod 
agendum  esset^  ignorabat.  Hinc  ad  com- 
ponenda  huiusmodi  dissidia,  et  ad  id,  quod 
in  posterum  servandum  foret;  constabilien- 
dum;  Sacr.  Rit.  Gongregalio  rogata  fuit,  ut 
exortis  dubiis  respondere  dignarelur,  et 
omaem  conlroversiam  sua  auctoritate  defi- 
niret.  Et  quoniam  primum  quaesitum  fuit: 
An  in  dicta  Terra  eiusque  districtu  Festum 
S.  Geminiani  esset  sub  utroque  praecepto 
colendum?  iure  fuit  datum  affirmativum  re- 
sponsum.  Etenim  s.  m.  Urbanus  VIII  de 
observantia  Festorum  sollicilus,  in  sua  Gon- 
stilutione  Universa  per  orbem  etc.  dat.  idibus 
Septembr.  1642,  Festa  enumerans  sub  utro- 
que  praeceplo  servanda,  quoad  Patronos  prin- 
cipales  disponit,  ut  Feslum  peragatur  unius 
dumtaxat  ex  principalibus  Patronis  in  quo- 
cumque  Regno  sive  Provincia  ,  el  alterius 
pariter  principalioris,  in  quacumque  civi- 
tate,  oppido  vel  pago,  ubi  hos  Palronos 
haberi  ac  venerari  contigerit.  Itaque,  si 
lex  Festi  celebrationem  coarctat  ad  loci  Pa- 
tronum,  allerumque  Regni  vel  provinciae, 
quin  illum  Dioecesis  appellet  :  plane  con- 
sequilur  civitatem  vel  locum,  in  quo  pe- 
culiaris  habetur  Patronus,  haud  debere  aut 
posse,  proprie  poslhabito,  festivum  agere 
diem  alterius,  qui  est  Protector  civitalis 
episcopalis,  aliorumque  Dioecesis  locorum, 
in  quibus  alius  non  est,  vel  ab  immemo- 
rabili  cultu  Patronis  debito  veneratus,  vel 
et  universi  populi  suffragiis  legitime  in  Pa- 
tronum  electus.  Id  tam  verum  est,  ut  qui 
specialem  habent  Patronum,  nec  ad  ser- 
vandum  diem  festum  Patroni  Dioecesis,  nec 
ad  eiusdem  Officiiim  persolvendum  tenean- 
lur.  Ita  Sacra  Rit.  Gongr.  in  Narnien.  6  A- 
prilis  1658  declaravit :  «  De  Patrono  princi- 
pali  civitatis,  in  civitate  tantum  cum  Octava, 
in  Dioecesi  vero,  ubi  non  adsit  proprius 
loci  Palronus,  similiter  cum  Octava;  el  ubi 
colilur  Festum  peculiaris  Patroni,  nihil  de 
Patrono  civitatis,  vel,  altenta  consueludine, 
sine  Octava,  sub  duplici  maiori  tantum  •». 
Ita  etiam  sancivit  in  Galagurilana  28  Se- 
ptembris  1558.  Igitur  vix  permittitur,  ut 
de  Patrono  civitatis  et  Dioecesis,  ubi  pe- 
culiaris  habetur,  fiat  sub  inferiori  ritu,  qua- 
tenus  adsil  consuetudo.  Per  huiusmodi  De- 
crela  declaratur  allerum  latum  in  Gaven. 
23  Maii  1739,  quo  voluisse  videlur  S.  R.  G. 
ut  de  Patrono  civitatis  fierel  eliam  per  Dioe- 
cesim  :  nam  ad  dubium  :  «  An  de  Prote- 
ctore  principali  civitatis  celebrari  debeat 
Officium  cum  Octava  per  civitatem  et  Dioe- 


cesim?»  respondit  «  Affirmative,  tam  in 
civitate,  quam  in  Dioecesi  ».  Nara  res  erat 
de  locis,  quae  peculiari  Patrono  carebanl  : 
ideo,  ut  bene  advertit  Gavalerius  Tom.  1, 
cap.  3,  Decr.  5,  num.  3,  ponenda  est  li- 
mitatio,  «  quod  per  Dioecesim  Patronus  ci- 
vitatis  cum  Octava  coli  debet,  ubi  non  ad- 
sit  proprius  loci  Patronus ;  secus  autem,  ubi 
colitur  Festum  peculiaris  Patroni  ».  Et  ibi- 
dem  Decret.  6,  num.  3:  «  hoc  ipso,  ait, 
quod  peculiaris  Patronus  alicubi  habelur, 
relate  ad  ea  loca  Palronus  civitatis  patro- 
cinium  non  gerit,  et  consequenter  deper- 
dit  lilulum,  vi  cuius  Officium  sibi  vindicat; 
quapropter,  nisi  aliunde  eidem  Officium  de- 
beatur,  nihil  de  Patrono  civitatis  faciendum 
venit.  Quod  si  civitatis  Patronus  inter  di- 
ctorum  locorum  Patronos  adnumeretur,  ad- 
huc  utique  non  inter  Patronos  principales, 
cum  unius  loci  plures  huiusmodi  Patroni 
esse  non  valeant,  sed  inter  minus  principa- 
les,  et  hoc  in  casu  de  eo  Officium  instituen- 
dum  est  sub  ritu  duplici  maiori  tanlum  sine 
Octava  etc.  >.  Sensus  igitur  Decreti  est,  ut 
civilatis  Patronus  gaudeat  privilegiis  etprae- 
rogativis  Protectoribus  debitis  in  iis  Dioe- 
cesis  locis,  quae  proprium  non  habent.  Ex 
his  patel  populum  et  Glerum  S.  Geminiani 
ad  huius  Sancti  dumlaxat  Feslum  sub  in- 
tegro  praecepto  servandum  teneri,  etiam 
postquam  eadem  Terra  unita  fuit  Dioecesi 
Gollensi,ut  tenebatur,  dum  ad  Volaterranam 
pertinebat.  Quod  si  aliquis  adhuc  dubitet, 
omnem  dirimunt  controversiam  literae  Apo- 
stolicae  fel.  rec.  Pii  VII  in  forma  Brevis 
expeditae  sub  die  15  Octobris  1818  super 
observantia  et  reductione  Festorum  pro 
utriusque  Siciliae  Regno.  In  his  enim,  mo- 
derando  el  declarando  quae  relate  ad  Pa- 
tronorum  Fesli  praescripta  fuerant  in  pri- 
mo  Brevi  dal.  19  Aprilis  eiusdem  anni, 
dum  facultas  concedilur  Episcopis,  una  ta- 
men  cum  suis  Gapilulis ,  quorum  consilio 
rem  perpendere  mature  debeanl,  annuendi 
populorum  volis  petenlium  retinere  Patro- 
norum  Festivilates  in  diebus  propriis,  quin 
easdem  teneantur  in  proximum  diem  Do- 
minicum  transferre,  ad  formam  generalis 
indulti ;  simul  statuilur,  quod  cum  agalur 
de  Patronis  Dioecesium,  praeceptum  Sacro 
interessendi  et  abslinendi  a  servilibus  ad 
eas  civitates  et  loca  dumtaxal  extendatur, 
quae  cum  non  habeant  praecipuum  et  sin- 
gularem  Patronum  tenentur  ad  celebrandum 
Patroni  Feslum  sub  eadem  solemnitate  et 
ritu,  quo  in  civitate  peragitur.  En  verba: 
«  Ea  tamen  lege,  ut  quando  res  sit  de  Pa- 


—  251 


tronis  Dioecesium,  praeceptum  non  prolen- 
(latur  ultra  civitatem  principalem,  vel  ul- 
tra  ea  loca,  quae  cum  peculiari  Patrono  ca- 
reant,  Festum  Patroni  Dioecesis  ex  rubricae 
praescripto  pari  solemnitate  celebrare  te- 
nentur  ».  Quoniam  igitur  Terra  S.  Gemi- 
niani  hunc  Sanctum,  cuius  nomine  decora- 
tur  et  distinguitur,  proprium  habel  Patro- 
num,  veluli  habuerat  et  coluerat,  priusquam 
Goliensi  Dioecesi  uniretur ;  ideo  eiusdem 
dumtaxat  Festum  celebrare  debet  sub  in- 
tegro  praecepto  cum  aliis  solemnitatibus, 
privilegiis;  praerogativis,  quae  principibus 
Patronis  conveniunt. 

Ad  DuBiuM  II.  Si  Benedictus  XIV  in  sua 
Gonstitutione  Cum  semper  oblatas,  de  obli- 
gatione  applicationis  Missae  parochialis  pro 
populo,  ad  hanc  teneri  Parochos  declaravil, 
quos  inter  non  leves  erant  obortae  quae- 
stiones,  iis  etiam  in  Festis,  in  quibus  quoad 
nonnuUas  Dioeceses,  firma  obligalione  au- 
diendi  Sacrum;,  alterum  relaxaverat  onus 
abstinendi  ab  operibus  servilibus  :  «  Nos, 
ita  inquit,  ut  obortae  dubitationes  circa 
onus  applicationis  Missae  parochialis  in  hu- 
iusmodi  diebns  festis  (moderatis)  penilus 
eliminentur,  statuimus  et  declaramus,  quod 
etiam  iisdem  Festis  diebus,  quibus  populus 
Missae  interesse  debet,  et  servilibus  ope- 
ribus  vacare  potest,  omnes  animarum  cu- 
ram  gerentes  Missam  pro  populo  celebrare 
et  applicare  leneantur  ».  Praeterea  si  ad 
eamdem  applicationem  tenentur  Parochi  iis 
quoque  diebus  antea  festivis;  quos  s.  mem. 
Pius  VI,  utraque  obligatione  sublata,  sup- 
pressit,  adiecta  una  lantum  conditione,  quod 
in  sacris  Ecclesiae  functionibus  nihil  esset 
immutandum,  veluti  declaravit  Sacra  Gon- 
gregatio  Goucilii,  quae  sub  dubio  propo- 
sito  ab  Antistite  Gamerinensi  :  «  An  diebus 
festis  de  praecepto  a  s.  mem.  Pio  VI  suppres- 
sis,  sit  applicanda  in  futurum  Missa  pro  po- 
pulo  in  casu  etc.  >  sub  die  28  Martii  1801 
respondit :  «  Affirmative  » ;  multo  magis, 
potiorique  iure  ad  id  tenentur  Parochi  lo- 
corum,  in  quibus  Patroni  principis  memoria 
sub  utroque  praecepto  solemniter  recolitur. 
Et  quoniam  Parochi  rurales  in  suburbiis  el 
agris  Terrae  S.  Geminiani  adnexi  venerari 
Palronum  debent,  quem,  uti  principalem 
colunt  Incolae  Terrae :  ideo  et  iisdem  in- 
cumbit  onus,  cum  applicandi  Sacrum  pro 
populo,  tum  annunciandi  subiectae  plebi 
abstinentiam  ab  operibus  servilibus  pro  in- 
tegra  observatione  praecepti.  Sciscitandi  hic 
locus  esse  videlur,  curnam  huiusmodi  ex- 
"citalum  sit.dubium?  Fortene  qui  illud  dis- 


cutiendum  proposuit,  ea  in  opinione  ver- 
satur,  (juod  obligatio  colendi  Festum  Pa- 
Ironi  civilatis  aut  loci  non  extendatur  ad 
suburbia  et  Paroecias  rurales?  Vehementer 
errat,  qui  ita  exislimat :  nam  sub  nomine 
civitatis  et  loci  veniunt  etiam  suburbia  et 
rurales  Paroeciae,  ac  propterea  horum  In- 
colae  colere  debent  cnm  eadem  solemni- 
late  principem  Patronum  eiusdem  civitatis 
aut  loci.  Ita  Sacra  Gongr.  declaravit  in  Tri- 
dentina  sub  die  15  Septembris  1743.  Du- 
bium  erat:  «  An  dictum  Festum  (S.  Marci 
Evangelistae  in  oppido  Roboreti)  tamquam 
de  praecepto  celebrandum  ab  Incolis  totius 
oppidi,  vigore  Gonstitutionis  Universa  per 
orbem  ab  Urbano  VIII  anno  164!2  emanatae  : 
an  vero  solum  ab  iis,  qui  eiusdem  Eccle- 
siae  parochiani  existunt?  compleclitur  au- 
tem  haec  Parochia  fere  totum  oppidnm,  ex- 
cepto  unico  suburbio  trans  pontem  » :  el  re- 
sponsum  fuit  :  «  Si  Festum  S.  Marci  erit 
tamquam  Patroni  oppidi  Roboreti  .  .  .  .  vi- 
gore  Gonstilutionis  Urbani  VIII,  iuxta  De- 
creta  S.  R.  G.,  tunc  Festum  S.  Marci  eril 
de  praecepto  observandum  et  celebrandum 
ab  Incolis  totius  oppidi,  etiam  a  transpon- 
tem  suburbiis  ».  Merito  igitur  S.  Gongr.  ad 
utramque  dubii  partem  in  casu  proposiio  re- 
spondit :  «  Affirmative  >. 

Ad  DuBiUM  III.  Non  video,  curnam  hoc 
dubium  discussioni  propositum  fuerit,  pi)st- 
quam  S.  R.  G.  centies  sanciverat  Regula- 
res  teneri  quidem  ad  Officium  Patroni  prin- 
cipalis  Givitatis  vel  loci,  sed  sine  Oct^va. 
Rogata  namque  sub  die  22  iunii  1630 :  «  Quo- 
modo  concurrere  debent  Regulares  in  cele- 
bralione  Festi  Patronorum  et  Titularium  Ga- 
thedralium  locorum  circa  Officium  et  Mis- 
sam?»  respondit  :  «  Regulares  in  Festis  ?A- 
tronorum  seu  Titularium  Gathedralium  lo- 
corum  debere  celebrare  sub  ritu  duplici 
Officium  cum  Missa,  prout  celebratur  in 
diclis  Gathedralibus,  ipso  tantum  die  festo, 
et  non  Octavas  :  et  ita  per  quoscumque  Re- 
gulares  servari  debere  declaravit>.  Ita  etiam 
in  una  Pistoriensi  27  Marlii  1628;  in  Ba- 
ren.  28  Martii  1647  ;  in  Neapolitana  diei 
19  Aprilis  1687,  et  aliis  quamplurirais,  quae 
brevitalis  gratia  omittunlur.  Proposiio  au- 
tem  dubio  simillimum  illud  est,  quod  de- 
claratum  fuit  a  S.  R.  Gongregatione  in  Pa- 
normitana  10  Septembris  1741.  Gum  enim 
expositum  fuerit  S.  R.  Gongregationi  Gle- 
ricos  Regulares  Theatinos  Panormi  per  sae- 
culum  et  ultra  consuevisse  Palronorum 
civilatis  Festum  peragere  cum  Octava,  quae 
postmodum  per   annos   septem    intermissa 


—  252  — 


fueral;  ac  propterea  exorta  inler  eosdem 
quaestione  an  iterum  inlercepta  Octava 
esset  reassuraenda^  quod  faciendum  aliqui- 
bus  videbatur,  eo  praecipue  :  Perche  H  me- 
desimi  si  servono  del  Calendario,  di  cui  si 
vale  il  Clero  secolare  di  Cittd ;  ideo  ea- 
dem  S.  Gongregatio  rogala  a  volersi  degnare 
di  dichiarare  se  detti  Religiosi  siano  te- 
nuti  di  celebrare  li  predetti  uffizi  e  Messe 
de'  sette  Santi  protettori  colle  loro  rispet- 
tive  Ottave ;  sub  die  10  Septembris  1741 
respondit :  «  Regulares  non  teneri  ad  re- 
citationem  Ofificii  de  Octava  Patroni  loci  vel 
Titularis  principalis  ».  Igitur,  si  non  lenen- 
lur  ad  Octavam  Regulares,  qui  eodem  Ga- 
lendario  utuntur,  quo  utitur  Glerus  saecu- 
laris;  etiamsi  per  saeculum  et  uUra  de  ea  fa- 
cere  consueverinl  ;  multo  minus  eam  cele- 
brare  debebunt,  imo  nec  poterunt  Regulares, 
qui  Galendarium  habent  a  dioecesano  diver- 
sum.  Dixi  nec  poterunt,  et  iure  dixi.  II- 
lud  enim  non  teneri,  non  tenentur,  idem 
sonat  ac  non  debere,  non  posse,  non  debent 
non  possunt.  Ita  expressio  illa,  quae  in 
praefatis  Decretis  occurrit,  intelligenda  esl, 
ut  nec  facullalem  relinquat  peragendi  Octa- 
vam  ad  libitum.  Non  aibitraria  est  nuda- 
que  opinio  huiusmodi  interpretatio  :  quippe 
talem  esse  eadem  Sacra  Gongregatio  decla- 
i-avit,  dum  ad  quaesitum  hisce  verbis  expres- 
sum  :  «  Disponente  (Sacra  Gongregatione) 
quod  Regulares  ad  Octavam  Patroni  princi- 
palis  non  tenentur,  an  ly  non  tenentur  ex- 
cludat  eliam  libitum;  ita  ul  Regulares  non 
possint  de  dicta  Octava  recitare^,  si  velinl?  » 
Sub  die  20  Martii  1683  in  una  Ordinis  Mino- 
rum  de  Observantia  respondit :  «  Non  posse, 
nisi  id  specialiter  indultum  fuerit  ex  vi  con- 
cessionis  Apostolicae;  \el  Gonstitutionis  Re- 
ligionis  a  S.  Sede  approbalae  »  :  vide  Ga- 
valerium  tom.  1,  cap.  3;  decrel.  9,  Gavan- 
tum  ad  Rubricas  Breviarii  sect.  3,  cap.  12; 
num.  5,  ac  Meratum  ibidem,  num.  III.  Palet 
igitur  ex  his,  Regulares  in  Terra  S.  Ge- 
miniani  commorantes  vel  Galendario  Dioe- 
cesano  utentes,  vel  Religionis  proprio,  nec 
teneri;  nec  posse  reassumere  interceptum 
usum  protrahendi  Officium  de  Patrono  prin- 
cipali  ad  Octavam,  sed  debere  se  confor- 
mare  Decretis  supra  relatis :  ideo  S.  Gon- 
gregatio  proposito  dubio  respondit :  «  Ne- 
gative  ». 

Ad  DuBiUM  IV.  Gum  IncolaeTerrae  S.  Ge- 
miniani,  ut  in  responsione  ad  i,  habeant  et 
venerentur  proprium  Patronum,  ad  cuius 
Feslum  sub  utroque  praecepto  celebran- 
dum,  vi  Gonstilutionis  sa.  me.  Urbani  VIII; 


tenentur  ;  haud  habent  onus  recolendi  ullo 
modo  memoriam  S.  Martialis  principalis 
Protectoris  civitatis  Gollensis;  qui  relate  ad 
eosdem  nec  integro  praecepto  gaudet,  nec 
altero  dumtaxat  audiendi  Sacrum. 

Ad  DuBiiJM  V.  Eadem  est  ratio  :  elenim 
Glerus  tam  urbanus;  quam  suburbanus,  nullo 
pacto  tenelur  ad  OfTicium  S.  Martialis  ra- 
tione  patronatus;  ac  propterea  multo  mi- 
nus  ad  eiusdem  Octavam.  Recolenda  hic 
sunt  quae  ad  primum  dubium  adnotavi- 
mus. 


SUFFRAGIUM  SUPER   DECRETO 


2634. 


DUBIUM. 


(4C06) 


Quamvis  Gaeremoniale  Episcoporum  ada- 
mussim  praescribat;  quae  in  Ponlificalibus 
notanda  agendaque  sunt  tam  a  Gelebrante, 
quam  a  sacris  Ministris  aliisque  inservien- 
tibus;  et  officia  quae  singulis  conveniunt, 
pro  munerum  diversilate  ordinatim  enu- 
meret ;  sunt  tamen  aliqua;  quae  non  erant 
necessario  exprimenda,  prout  non  expri- 
muntur,  quia  perquamfacile  deduci  pos- 
sunt  et  deducuntur  ex  clare  expressis,  cum 
quibus  habent  connexionem.  Tale  illud  est, 
de  quo  rogata  fuil  S.  Gongregatio  in  pro- 
posito  Dubio  de  detrahendis  Episcopo,  per- 
acta  Missa  ponlificali;  sandaliis.  Equidem 
si  dubitari  potest  num  Subdiaconus  tenea- 
tur  Episcopo  pontificaliter  celebranti  detra- 
here  sandalia;  quia  idem  Gaeremoniale  o- 
mnino  silet,  neque  expresse  iubet  ut  id 
ab  eo  fiat ;  cessat  tamen  omnis  dubitandi 
ratio;  cum  quod  hac  in  parte  obscurum  est, 
facile  declaratur  ex  alia  eiusdem  Gaeremo- 
nialis  rubrica,  de  ritu  servando,  dum  Epi- 
scopus  Sacrum  solemne  peracturus  incipit 
legere  Psalmos,  qui  ponuntur  pro  praepa- 
ratione  ad  Missam.  Praelerea,  quod  expres- 
sis  non  declaratur  verbis,  ubi  opportunus 
occurrebat  locus,  volitum  tamen  intelligen- 
dum  est  sub  generali  expressione,  quae  in- 
cludit  quod  non  erat  necessario  specialiter 
exprimendum.  Quoniam  vero  sandalia  sa- 
cris  adnumerantur  indumentis;  plane  con- 
sequitur  eadem  non  a  laicis,  sed  ab  Alta- 
ris  Ministro  detrahenda  esse,  dum  Episco- 
pus  post  Missam,  sacris  aliis  paramentis  de- 
positis;   sandaliis  poslremo  exuitur. 

luxta  praefati  Gaeremonialis  dispositio- 
nem  officium  Diaconi  est  induere  et  exuere 
Episcopum  sacris  paramentis.  Diacono  vero 
datus  est  in  adiutorium  Subdiaconus;  sed 
huic  praecise  et  specialiter  pertinet  e  cre- 
dentia  ad  solium  deferre  sandalia;   eadem- 


—  253  — 


que  aptare  pedibus  Gelebrantis.  Iia  lib.  i, 
cap.  10,  §  2  :  «  Episcopo  igilur  incipiente 
legere  Psalmos,  afferl  (Subdiaconus)  illi  ca- 
ligas  et  sandalia  ex.  credentia  sumpla,  quae 
poi'tat  super  bacili,  seu  velo  serico  coo- 
perla  ....  et  adiuvanle  uno  ex.  familiari- 
bus  Episcopi  induit  prirao  libiam  el  pedem 
dexterum  Episcopi,  mox  sinislrum  genu- 
flexus  sub  cappa  illius,  el,  cum  tempus 
eril,  simul  cum  Diacono  adiuvabit  Episco- 
pum  dum  caeleris  paramentis  sacris  in- 
duitur :  quod  munus  licet  ad  Diaconum 
praecipue  spectet,  Subdiaconus  tameu  co- 
adiuvat,  ubi  opus  est  ».  Et  ilerum  lib.  2, 
cap.  8,  §  7  :  «  Interim  Subdiaconus  canla- 
turus  Epislolam  ....  affert  ex.  credentia 
super   bacili    sandalia    et    caiigas,    manibus 

velo  coopertis illaque  adiuvanlibus 

duobus  Episcopi  scutiferis genurte- 

xus  induil  primo  in  dextero,  deinde  in  si- 
nistro  pede  Episcopi,  detractis  prius  per 
sculiferum  ordinariis  calceis  ».  Equidem  si- 
let  idem  Gaeremoniale,  dum  res  est  de 
exuendo  Episcopo ;  nam  lib.  1,  cap.  10, 
§  6  legitur  dumtaxat,  quoJ  Subdiaconus 
«  redit  ad  iocum  suum  post  Episcopum,  et 
ibi  stat  usque  ad  finem  Missae,  el,  ea  fi- 
uita,  adiuval  Diaconum  in  exuendo  Episco- 
pum  ».  Et  iib.  2,  cap.  8,  §  81  :  «  ibique 
per  eosdem  Ministros  exuitur  sacris  para- 
menlis  ».  Sed  quid  lum  postea?  Si  ad  Dia- 
conum  perlinet  sacris  indumenlis  exuere 
Episcopum,  eodem  legis  praescriplo,  quo 
suam  praestare  operam  debuerat  ad  ipsum 
Sacris  induendum  curnam  Subdiaconus  non 
debebit  idem  praestare  obsequium  quoad 
sandaliorum  detractionem,  si  ei  iubet  ru- 
brica  uL  ipsius  pedibus  eadem  aptel,  desi- 
gnando  pedem,  qui  primum,  quique  poslea 
induendus  esl  ?  Nonne  quoad  ulrumque  ea- 
dem  concurrit  ratio?  Ideo  tam  in  induendo 
quam  in  exuendo  idem  servandus  esl  mo- 
dus,  et  una  Gaeremonialis  Rubrica  per  ai- 
teram  declaralur.  Praeierea  quoad  calcea- 
menta  fil  apta  distinctio  inler  usualia  et 
pontificaiia,  ac  diversa  distinguuntur  officia  ; 
quapropter  Subdiaconus  pedes  Episcopi 
sandaliis  induil,  nonnisi  poslquam  scutifer 
usualia  delraxeral.  En  discrimen  inter  ser- 
viie  servitium,  quod  praestandum  a  scuti- 
fero  est,  et  honorificum  officium  ab  Aitaris 
Ministro  exhibendum.  Sculifer  igitur,  Missa 
peracta,  suum  debet  reassumere  servile 
servitium,  non  prius,  sed  postquam  Episco- 
pus  omnibus  pontificalibus  indumentis  exu- 
tus  est,  detractis  a  Subdiacono  sandaiiis, 
quibus  induendus  est  Gelebrans,  priusquam 


sacra  alia  paramenta  sumat  de  manu  Dia- 
coni,  quaeque  deponit,  poslquam  aliis  exu- 
tus  fuit.  Ex  rubrica  igitur  de  induendo 
Episcopo  facile  consequitur  id,  quod  clare 
non  exprimit  alia  rubrica  de  sacris  para- 
menlis  dimillendis  post  Missam. 

Sed,  quod  magis  esl,  idipsum  colligi- 
tur  ex  iliis  rubricae  verbis :  ihidem  per  eos- 
dem  Ministros  exuilur  sacris  paramentis : 
quae  lacite  includunt  quod  necesse  non  erat 
aperte  exprimere.  Etenim,  postquam  decla- 
ralum  fuerat  quaenam  agenda  essent  cum 
a  Diacono,  tum  a  Subdiacono  ad  sacris  Epi- 
scopum  induendum  ;  quae  necessilas  ilc- 
rum  iuutililer  repetendi  singularia  vel  ab 
ulroque,  vel  ab  alterulro  praestanda  officia 
in  exuendo?  Sensus  ergo  illorum  verborum 
per  eosdem  Ministros  exuitur,  nisi  me  omnia 
fallanl,  non  alius  est,  quam  sequens  :  qui- 
libet  eorum  suo  fungatur  ojficio;  scilicel, 
expleta  Missa,  Subdiaconus  adiuvel  Diaco- 
num  in  exuendo  Episcopum,  ut  fecerat  in 
induendo,  et  postremo  pecuiiare  suum  ex- 
pleat  officium,  delrahatque  sandalia,  queni- 
admodum  imposuerat.  Ilaque  cum  in  aclione 
ilia  nulla  notelur  differentia,  imo  eadem 
soiemnilate  exuendus  Episcopus  sit,  iisdem 
caeremoniis  et  per  eosdem  Minislros,  quis- 
que  videt,  pianeque  intelligit  actionem 
istam  ab  iisdem,  eodemque  modo  esse  prae- 
standam,  nullumque  inter  utramque  ponen- 
dum  esse  discriraen.  Atqui  anle  Missam  so- 
iemniler  ceiebraturus  Episcopus  sandaliis 
a  Subdiacono  induitur ;  ab  eodem  igitur 
eodemque  modo  exuendus  est ,  absoiuta 
Missa.  Hanc  autem  esse  interpretalionem 
verborum  iliorum  per  eosdem  Ministros  exu- 
itur,  declarat  cl.  loseph  Galaianus  ad  Gae- 
remoniale  lib.  2,  cap.  27,  num.  28,  Gom- 
ment.  16,  ubi  aii  :  «  Accepta  per  Episco- 
pum  cappa,  accedant  duo  assistentes  Dia- 
coni  in  haijilu  Ganonicali,  et  Diacono  ad 
suum  scabeilura  manenle,  Subdiaconus  it  ad 
credenliam  ubi  accipit  veiura  humerale  ai- 
bura,  et  cura  Acolythis  et  scutifero  ad  Ar- 
chiepiscopum  accedit  pro  detrahendis  san- 
daiiis.  .  .  .  Subdiaconus,  detractis  sandaliis, 
ipsisque  repositis  apud  credentiam,  una  cum 
Diacono,  facta  Ailari  et  Episcopo  profunda 
indinatione  .  .  .  .  ad  Sacrisiiam  pergunt  ». 
Idipsura  iegitur  in  Meraoriai.  Rituum  ma- 
ioris  hebdoma  lae  lit.  1,  cap.  2,  §  17, 
num.  26.  «  Subdiaconus,  more  solito  (ac- 
cedit)  cum  Acoiylhis  et  sculifero  pro  san- 
daliis  delrahendis  ».  Neque  sil  qui  exci- 
piat,  velitque  sandalia  sacris  indumenlis 
adnumeranda  non  esse,   ideoque  non    per- 


254  — 


linere  ad  Subdiaconum  in  iis  exuendis  suam 
praestare  operam.  Ab  hoc  me  facile  pos- 
sum  expedire.  Sciscitabor  curnam  Gaere- 
moniale  praecipit,  ut  Subdiaconus,  et  non 
scutifer,  Gelebrantis  pedibus  sandalia  aptel? 
Nonnisi  quia  inter  sacra  indumenta  recen- 
sentur.  Verum  si  sacra  sunt,  dum  Episco- 
pus  iisdem  est  induendus  :  quapropter  sa- 
crum  ad  hoc  opus  Caeremoniale  iubet  ad- 
hiberi  Ministrum :  desinunt  ne  esse  talia, 
peracta  Missa,  ut  non  a  Subdiacono,  sed  a 
scutifero  sinl  detrahenda,  ac  si  essent  usua- 
lia  et  profana  ?  Quonam  argumenti  genere 
huiusmodi  poterit  extricari  nodus  ? 

Quamquam  omnis  cessat  controversia,  si 
preliosa  antiquitalis  monumenlaspectare  ve- 
limus,  rubricarum  praescripta  expendere, 
Scriptores  omnes  de  hac  re  agentes  audire. 
Omnia  simul  in  unum  confluunt  evincunt- 
que  sandalia  sacris  ponlificalibus  indumen- 
tis  esse  adnumeranda.  Mei  instituti  ratio 
non  patitur,  ul  cuncta,  quae  in  demonstra- 
tionem  afferri  possenl,  ex  ordine  proferam 
et  mysticas  significationes  recenseam,  quae 
huiusmodi  pontificali  indumento  tribuuntur. 
Videri  possunt  Amalarius  lib.  2,  cap.  25; 
Rabanus  Maurus  de  institutione  clericorum, 
lib.  1,  cap.  22  ;  Valfridus  Slrabo  de  rebus 
Eccles.  cap.  23;  Ivo  Garnutensis  Sermon.  3  ; 
Rupertus  Tuitiensisde  Divin.  Offic.  cap.  24  ; 
Honorius  Auguslodunensis  lib.  1,  de  anliq. 
Missar.ritu  cap.  2i0;  Hugo  Victorinus  lib.  1, 
de  Sacramenl.  cap.  54;  Innocent.  III  de  myst. 
Missae  lib.  2,  cap.  48;  Guillelmus  Durandus 
lib.  3,  cap.  8,  num.  7  el  8  :  alios  quamplu- 
limos  omitto  brevitatis  gralia.  Addam  ex 
recentioribus  Gardinalem  Bona  Rer.  litur- 
gic.  cap.  24,  num.  9,  ibique  Roberlum  Sala 
et  Catalanum  in  Prolegomenis  ad  Ponlificale 
Romanum,  cap.  8.  Hauu  praetereundum 
quod  legitur  in  rubrica  de  ritu  servando 
iii  celebratione  Missae  §  6  :  «  Si  sit  Episco- 
pas,  et  solemniter  celebrel,  accipit  para- 
menta  et  alia,  ut  in  Gaeremoniali  etc.  >; 
ubi  Gavantus  hoc  est  caligas,  amictum,  al- 
ham  etc.  Siquidem  indumenta,  quibus  Epi- 
scopus  a  simplici  Sacerdote  dislinguilur, 
sunt  Caligae,  Sandalia,  Crux  pectoralis, 
Tunicella,  Dalmatica,  Chyrothecae,  Mitra, 
Baculus  pasloralis.  Meratus  ad  Gavantum 
ibidem  num.  34.  Nulla  autem  in  rubricis, 
nulla  a  Scriptoribus  distinctio  inter  para- 
menla  el  paramenta  :  ideo  si  sacra  sunt 
Tunicella,  Dalmatica,  Chyrothecae  etc.  cur 
non  erunt  Caligae  el  Sandalia  ?  Sed  in  re 
lam  clara,  quid  verbis  est  opus?  Si  alia  de- 
essent   argumenta,   illud    unam  suIFiceret, 


ab  oratione  petendum  in  sandaliis  induen- 
dis  a  Gelebrante  recitanda.  In  consecratione 
Episcopi,  dum  is  caligis  et  sandaliis  in- 
duebatur ,  sequens  a  duobus  Episcopis , 
qui  cum  Gonsecrando  a  Sacrario  egressi 
ad  paratum  Sacellum  venerant,  dicebatur 
Oratio  :  Omnipotens  sempilerne  Deus,  qui 
es  initium  et  finis,  fac  istum  famulum 
tuum  JV.  Fratrem  scilicet  nostrum  tua  he- 
nedictione  calceari,  pedibus  istis  in  prae- 
paratione  Evangelii  pacis.  Ita  se  legisse 
ait  in  quodam  anliquo  Ordine  Romano  lo- 
seph  Vice-Gomes  lib.  3,  de  Missae  apparatu, 
cap,  2,  pag.  116  apud  Dominicum  Giorgi 
de  LiturgiaJlomani  Pontificis  tom.  l,  cap.13, 
num.  2.  Numquid  autem  preces  istae  as- 
signantur  in  solemnibus  peragendis  mysle- 
riis,  quoad  indumenla,  quae  sacra  non  sinl? 
Sed  cur  immoror  in  antiquis,  quae  non 
sunt  amplius  in  usu  ;  si  formulam  Oratio- 
nis  habemus,  quam  Episcopus  solemne  Sa- 
crum  facturus  recitare  debet,  dum  sanda- 
liis  induitur?  videlicet :  Calcea  Domine  pe- 
des  meos  in  praeparationem  Evangelii  pa- 
cis,  et  protege  me  in  velamento  alarum 
tuarum.  Sandalia  igitur  sacris  indumentis 
adnumeranda  esse  tam  certum  esl,  quam 
quod  maxime.  Quid  plura?  Sandalia  pecu- 
liare  quid  festivum  habent  ad  solemnitatem 
actionis  referendum  ;  ideo  iisdem  Episcopus 
non  utilur  Feria  VI  in  Parasceve,  vel  si  in 
funeribus  pontificaliler  celebret,  ut  in  Gae- 
remoniali  lib.  2,  cap.  11,  §  2,  el  cap.  25, 
§  6.  Si  quaeras  cur  ita  ?  rationem  afferi 
Durandus  :  quia  tunc  omnis  solemnitas  ces- 
sare  dehet;  apud  MartSne,  de  anliquis  Eccle- 
siae  rilibus,  lib.  1,  cap.  4,  arl.  12,  pag.  589, 
et  apud  pracfatum  Dominicum  Giorgi  ibi 
cap.  14,  num.  7  et  8.  Dic  modo,  quod  san- 
dalia  sub  sacrorum  indumenlorum  appella- 
tione  non  veniant  et  uli  profana  habeantur  1 
At  si  sacra  sunt,  nedum  decet,  ut  sacer  Mi- 
nister,  tam  in  induendo  iisdem,  quam  iu 
exuendo  Episcopum  suam  praestet  operam 
el  obsequium ;  verum  etiam  ita  faciendum 
omnino,  veluli  iubet  Gaeremoniale  ei  S.  Gon- 
gregatio  in  responsione  ad  proposilum  du- 
bium  deftnivit. 

SUFFRAGIUIVI  SUPER  DECRETO 

2635.  VELITERNA.  (4607) 

Ad  componendas  quaestiones,  quae  saepe 
oriebantur  inter  Parochos  et  Sodalilates  Lai- 
corum  horumque  Gappellanos,  generalia  De- 
creta  evulgala  fuerunt  anno  1703,  quorum 


255  — 


ope  certa  slatuebanlur  confinia,  intra  quae 
ulraque  pars  conlinere  se  deberet,  ne  in 
posterum  similes  contentiones  excitarenlur, 
Haec  inter,  quod  nostra  interest,  illud  est, 
quo  non  licere  declaratur  praefatis  Gappel- 
hinis  stolam  deferre  extra  propriam  Eccle- 
siam  ;  quo  posito  ad  huius  Decreti  tramites 
«  Negative  »  respondendum  fuisset  supplici 
Libello  porrecto  nomine  Sodalitatis  sacro- 
rum  Stigmalum  Velitris  canonice  erectae, 
et  Archiconfraternilati  Urbis  aggregatae.  Se- 
cus  lamen  accidit :  et  Emi  Pati'es  Sacr.  Rit. 
Gongregationi  praepositi  declararunt  :  «  Ser- 
vandam  esse  consuetudinem,  et  nihil  inno- 
vandum  ».  Et  iure  quidem.  Etenim  Decre- 
tum  illud  non  ubique  observantiam  obtinuit, 
et  forte  alicubi,  Ordinariis  locorum  acquie- 
scentibus  et  annuentibus,  in  desuetudinem 
abiit.  Praxis,  quae  Romae  obtinet  exemplo 
sit,  ubi  Gappellani  Sodalitatum  sine  ulla 
contradiciione  Stolam  deferunt,  et  pacifica 
modo  res  est,  nedum  vigore  inductae  con.- 
suetudinis,  verum  etiam  Tribunalis  Vica- 
riatus  Decreto  et  Sententia.  Nam,  lile  ex- 
citata  inter  Sodalitatem  Mortis  et  Parochos 
Urbis,  quinque  Dubia  Sacr.  Rit.  Gongregationi 
proposita  pro  decisione  fuerunt;  quae  inter 
hoc  tertium  :  «  An  Rectores  sive  Sacristae 
aliive  Gappellani  earumdem  Gonfraternita- 
tum,  quando  non  incedunt  cum  suis  Gonfra- 
ternitalibus,  sed  seorsim  ab  illis,  possint  in 
funeribus  ducendis  Stolam  deferre?  »  cui 
responsum  fuit  sub  die  27  lanuarii  1680, 
ad  3.«  Negative  ».  Dubium  autem  supponit 
potius,  quod  Stolam  deferri  liceret,  vel  sal- 
tem  in  more  id  esset,  dum  Gappellani  in- 
cedebant  cum  suis  Gonfiaternitatibus  :  non 
enim  de  hoc  quaestio  erat  ,  quae  unum 
respiciebat  casum  Gappellanorum  seorsim 
a  suis  Gonfraternitatibus  incedentium.  Non 
acquieverunt  dissidentes  partes,  iterumque 
causa,  beneficio  novae  audenliae,  Sacrae 
Gongregationi  delata  fuit,  cui  rem  matu- 
riori  examini  subiiciendam  fore  visum  est; 
quamobrem  sub  die  21  Aug.  eiusdem  anni 
ampliatum  iudicium  fuit,  quin  tamen  appa- 
reat  ilerum  Sacram  Gongregationem  roga- 
tam  pro  Dubii  decisione  fuisse.  Verumia- 
men  scimus  ex  Decreto  Gardinalis  de  Gar- 
pineo  Urbis  Vicarii  super  hisce  contro- 
versiis  anno  1698,  plures  habitos  fuisse 
particulares  Gonventus ;  ac  tandem,  qua- 
tuor  resoluta  Dubia  a  Patribus  Sacrae  Gon- 
gregationi  Goncilii  praepositis,  negatumque 
Sodalitatum  Gappellanis  Cotta  et  Stola  iii- 
dutis  lantummodo  recitare  preces,  et  lu- 
strali  aqua  cadavera  aspergere  in  Ecclesiis 


Parochialibus ;  sed  per  hoc  non  consequi- 
tur  interdictum  fuisse  stolae  usum  in  Pro- 
cessionibus.  Dices  tamen  id  postea  vetitum 
vigore  memorati  Decreti  anni  1703.  Non 
intercedo.  Dico  lamen,  vel  numquam,  sal- 
tem  Romae,  hoc  Decretum  in  observanlia 
fuisse,  vel  postea  eidem  derogatum  per- 
missumque  Stolae  usnm  in  processionibus 
vel  funereis,  vel  generalibus,  vel  peculia- 
ribus,  suprema  auctoritate  aut  praeceptis 
aut  permissis.  Lego  enim  in  Slatuto  Gleri 
Gamerarii  Urbis  confirmatum  fuisse  Gardi- 
nalis  de  Garpineo  Decretum  sententia  Gar- 
dinalis  Marefuscus  Urbis  Vicarii,  Petri  Ga- 
thedram  tenente  Benedicto  Xlll,  (scilicet 
multo  posl  quam  prodierat  Decretum  ge- 
nerale  anni  1703).  Per  eam  sententiam  ve- 
titum  estGonfraternitatibus  Grucem  erigere, 
sed  eisdem  datum,  parvum  adhibere  vexil- 
lum,  seu  signum  in  deferendis  cadaveribus ; 
permissum  tandem  quod  Cappellani  Confra- 
ternitatum  incedant  cum  Stola  irromediate 
post  ipsam  Confraternitateni.  Ex  quo  in- 
telligimus,  antea  inolevisse  abusum  ince- 
dendi  cum  Stola  seorsim  a  Gonfraternitate, 
vel  etiam  in  eadem  linea  ad  sinistram  Pa- 
rochi,  cum  decisum  videam  sub  die  20  De- 
cembris  1698  :  «  Gappellanis  Gonfraterni- 
tatum  in  associalione  cadaverum  tumulan- 
dorum,  etiam  ad  Ecclesias  seu  Oratoria 
ipsarum  Gonfraternitatum,  non  licere  ince- 
dere  in  fine  Processionis  funebris  ad  sini- 
stram  Parochi,  sed  tantummodo  incedere 
debere  post  ipsam  Gonfraternitatem  funus 
associantem  ».  Quae  Decreta  confirraata  po- 
stea  fuerunt  a  Gardinali  Guadagni  Urbis  Vi- 
cario  sub  fel.  record.  Glemente  XI!.  Ua  in 
praefato  Gleri  Urbis  Statuto  a  pag.  61  ad 
pag.  63.  Sed  hic  de  Stola  adhibenda,  vel 
non,  dum  Gappellani  seiuncti  non  sunt  a 
suis  Gonfraternitatibus,  ne  verbum  quidem 
occurrit ;  vetitus  vero  est  Stolae  usus  in  Ec- 
clesia  tumulante,  in  qua  possunt  preces 
devote  recitari,  ut  prosequitur  laudatum 
Gardinalis  de  Garpineo  Decretum,  sed  sine 
cantu,  sine  thure,  sine  Stola  et  sinc  asper- 
sione  aquae  benedictae,  luminibus  tamen 
accensis.  Verum  prohibilio  isthaec  non  ex- 
tenditur  ad  funebrem  Processionem  extra 
Ecclesiam.  Ex  his  consequitur  delationis 
Stolae  prohibitionem,  quae  venit  ex  De- 
creto  anni  1703,  vel  ex  permissione  et 
privilegio,  vel  ex  longaeva  consuetudine 
coercendam  esse  quoad  Ecclesias,  non  quoiul 
Processiones.  Elrevera  haec  esl  consueludo, 
quae  Romae  viget,  ubi  in  omnibus  Proces- 
sionibus,  quae  fiunt,  vel  in  funerum  asso- 


—  256  — 


ciatione,  vel  devotionis  gralia,  vel  de  Prae- 
sidum  mandato,  cum  vel  sine  pompa,  Cap- 
pellani  agmen  Gonfralernilatum  claudentes 
Stolam  deferunt  coloris,  quem  exigit  actio- 
nis  qualitas;  eamderaque  in  Ecclesiarum  in- 
gressu  dimiltunt,  in  egressu  reassumunt. 
Qaod  si  ralio  quaeratur,  cur  id,  ubi  consue- 
tudo  est,  permitlalur?  facile  est  invenire  : 
decet  namque,  ut  hisce  Processionibus  Sa- 
cerdotes  Slolam  deferanl,  quae  characteris 
distinctivum  est,  ne  cum  simplicibus  cle- 
ricis  confundantur.  Neque  est  cur  Parochi 
id  eis  invideaut,  turbasque  moveant  :  non 
enim  per  delalionem  Stolae  ipsorum  iura, 
privilegia,  praerogativae  laedunlur  :  siqui- 
dem  probalum  fuit  in  adnotationibus  legen- ' 
dis  ad  Decretum  in  Tiburtin.  diei  25  Au- 
gusti  1818  Stolam  distinctivum  quidem 
esse,  non  aulem  signum  iurisdictionis,  ut 
perperam  Parochi  arbilrabanlur.  Neque  ipsis 
fil  iniuria,  si  Gappellani  incedentes  cura  suis 
Goafraternitatibus,  Slolam  deferanl,  prae- 
sertira  in  ducendis  faneribus ;  quippe  Pa- 
rochi  digniori  prosequuntur  loco  in  fine 
processionis,  neque  cum  iisdem  Gappellanis 
confundi  possunt.  Ideo  per  praefalum  Gar- 
dinalis  Garpinei  Decretura  duralaxat  prae- 
cipitur,  ne  Gappellani  eamdem  tenenles 
lineam,  ad  eoriira  sinistrara  cum  Slola  in- 
cedant :  quo  tantum  in  casu  ab  iisdem  rai- 
nime  distingaerentur,  et  aliquod  ius  vide- 
rentur  habere  in  corpus  defuncti,  ul  ha- 
bent  Parochi  ;  iure  igitur  vetitam  id  esl. 
Enimvero  haud  repugnabant  Parochi  Veli- 
trenses,  irao  annuebanl,  ut  praefalus  Gap- 
pellanus  Slola,  taraquara  Sacerdolalis  cha- 
racteris  insigni,  uti  possent,  duraraodo  eam 
deferret  super  brachio  plicaLam  instar  Al- 
mutiae,  non  autem  e  collo  pendentem. 
Qaid  ineptius  ad  componendam  litera?  Nura- 
quid  novi  ritus  ad  litigantium  placilura  com- 
moduraque  sunl  inducendi?  SLoia  ex  Rubri- 
carura  praescriplo,  non  alio  deferenda  est 
modo  a  simplicibus  Sacerdolibus  supra  Gol- 
tam,  quara  circa  collum  aptata  el  pendens 
ante  pectus,  praeterquamquod  in  Sacrificio 
Missae  in  quo  coraponenda  esl  in  forma 
Grucis:  neque  est  chorale  indumenLum,  uL 
ad  instar  Alrauiiae  deferenda  sil.  Licet  dura- 
Laxat  brachio  plicaLara  superimponere,  dum 
aliqua  actio  Stolam  requirat  dimittendam, 
actione  absolula  reassuraendara ,  quando 
iierum  Sacerdos  sacrae  actioni  operam  suam 
praestare  debet. 

Erit  forte  nonnemo,  qui  hucusqae  le- 
lata  haud  trahi  posse  secura  putet  ad  ca- 
sum,  de  quo  agitur;  nara  S.  G.  Goncilii  re- 


sponsa,  Gardinalis  de  Garpineo  Decretum, 
Gardinalis  Marefusci  sententia  prodierunt 
in  causa  Parochorum  et  GonfraLernilalum  Ur- 
bis,  nec  quidquid  commune  habenL  cum  con- 
troversia  inter  Parochos  et  Gonfraternitatem 
a  SLigmaLibus  nuncupatara  GivitaLis  Velitren- 
sis.  Huic  excepLioni  facile  saLisfit.  Equidem 
non  diffiteor  de  Gappellanis  tantummodo 
SodaliLatum  Urbis  actura  fuisse  :  verum  a 
Gardinali  Marefusco  pronunciata  sententia 
et  consuetudo  deferendi  Stolam  per  prae- 
fatos  Gappellanos  evincunt  i'n  casibus  parti- 
cularibus,  aut  consuetudinem  susLineri,  aut 
privilegio  alias  eliam  Gonlraternitates  posse 
decorari.  Nam  a  firmata  regula,  prohibenLe 
GonfraterniLatura  Gappellanis  SLolae  delatio- 
nem  exLra  proprias  Ecclesias,  recedendum 
esL,  si  favore  earumdem  Societatum  earum- 
que  Gappellanorum  pugnaret  longaeva  ob- 
servantia,  quae  in  subiecta  maLeria  totum 
facit  ai)  unice  servanda  est,  veluti  firmavit 
RoLa  in  Golonien.  Praeeminentiarura  22  lu- 
nii  1701,  §  Verum,  coram  DeirOlmo,  et  in 
Neapolitana,  Primiceriatus  11  Decemb.  1722. 
§  Sed  et  clarius,  coram  Lancetta.  Videsis  Ea- 
bium  de  Albertis  de  saciis  utensilibus  cap.  9, 
num.  80.  Gura  vero  in  eodera  sacro  Tribu- 
nali  non  semel  disputatum  fueril  ulrum  ius 
deferendi  Stolam  compeLeret  Gappellanis 
Societatum  aggregalarum ,  vi  huiusraodi 
aggregationis,  lam  in  Piocessionibus,  quam 
in  aliis  functionibus ;  favore  Sodalitatam  de- 
cisum  fuiL,  uL  in  Savonen.,  Aggregalionis 
27  lunii  1698  et  15  lunii  1699,  coram  Pio, 
9  et  15  lunii  1670  coram  Dell'  Olrao  et 
13  lunii  1701  coram  Molines,  quae  est  in- 
ter  eius  impressas  727.  Velitrensi  aulem 
Sodalitati  nedum  favebat  consueludo,  ve- 
rum  etiam  coramunicatio  privilegiorum, 
quibus  gaudet  Archiconfraternitas  Urbis , 
cui  est  aggregala ;  ideo  S.  G.,  habita  utrius- 
qae  ralione,  in  casu  parLiculari,  eiusdem  So- 
dalitatis  favore  pronunciavit.  Gur  tamen 
dixi  in  casu  particularif  immo  potius  ut 
generale  haberi  posse  Decretum  videtur, 
quo  raoderatur  et  declaratur  antiquum  illud 
anni  1703  ;  quippe  quia  non  una  fuit  deci- 
dendi  ralio  ex  immemorabili  usu  Gonfra- 
LerniLaLis,  de  quo  erat  quaestio,  atque  ex 
consuei.udine  Roraae  alibique  vigente,  sed 
etiara  alLera,  quae  comraunis  est  omnibus 
Gonfraternilatibus,  dum  eadera  S.  G.  simul 
animadvertit  :  «  Decere  et  conveniens  esse, 
ut  Gonfraternitatum  Gappellanus  a  sirapli- 
cibus  Glericis  distinguatur  ».  Generalem 
igitur  DecreLura  istud  dat  regulam  :  eoque 
raagis,   quia   Apostolica    auctoritate    SSmus 


—  257  — 


Dom.  Noster  Leo  XII  Pont.  Max.  S.  G.  Re- 
sponsionem  approbavit  et  confirmavit. 

SUFFRAGIUM  SUPER  DECRETO 

RESOLUTIONIS 


2636. 


DURIORUM. 


(4609) 


Ad  DuBiuM  I.  Casus,  superquo,  duobus 
propositis  Dubiis,  S.  R.  G.  rogata  fuit  pro 
decisione,  vere  est  singularis.  Similis  forte 
numquam  per  plurium  saeculorum  fugam 
contigerat ;  accidit  tamen  anno  proxime 
praeterito  1824  in  altera  ex  Ecclesiis  Sta- 
tus  Veneti.  Qua  ratione  pro  novitate  rei 
consultum  fuerit,  omnino  ignoratur:  nec 
certe  poterat  in  temporis  angustia  a  Mis- 
salis  Rubricis  vel  a  liturgicarum  rerum 
Scriptoribus  lumen  aliquod  peti,  cuius  ope, 
quid  facto  opus  esset,  agnosceretur.  Si  quod 
tunc  fuit  male  geslum  (quod  ignoro)  emen- 
dari  nequit:  plurimum  tamen  interest,  immo 
S.  R.  G.  visum  est  omnino  necessarium  ma- 
turo  examini  subiicere  proposita  Dubia,  ne- 
dum,  ut  cognoscatur  quo  modo  agendum 
sit,  si  idem  casus  in  posterum  contingat ; 
verum  etiam,  ut  palam  fiat  qualitas  et  na- 
tura  Missae,  quam  Feria  YI  in  Parasceve, 
vero  Sacrilicio  destituta,  Praesanctificatorum 
appellatione  distinguimus.  Exquisitum  pro- 
inde  fuit  Votum  duorum  Theoiogorum;  sed 
quoniam  hi  non  fuerant  in  una  eademque 
sententia  concordes,  demandatum  mihi  fuit, 
ut  iisdem  expensis,  meum  sensum  aperirem. 
Parui  mandatis,  et  pro  ingenii  tenuitate  ra- 
tiones,  quae  in  unam  potius  quam  in  alte- 
ram  sententiam  inclinabant,  ingenuo  calamo 
exposui.  Votum  aulem  praelo  cusum,  quod 
fuit  Eminentissimis  PP.  Sacrae  Gongrega- 
tioni  praepositis  distributum,  et  ab  iisdem 
probatum,  est  ut  sequitur  : 

«  Quantunque  la  soluzione  de'  proposti 
Dubbii  nulla  giovi  rapporto  al  fatto  gia  con- 
sumato,  ed  al  quale  non  sappiamo  se  bene 
0  male  fosse  allora  provveduto;  si  e  non- 
dimeno  riputato  espedienle  di  averli  in  con- 
siderazione  si  per  istabilire  la  regola  da 
tenersi  in  altri  simili  casi,  se  mai  accades- 
sero,  si  per  conoscere  qual  sia  propria- 
mente  la  qualita  della  Messa,  che  dicesi 
de'  Presantificati.  Perci6  airistanza  fu  re- 
scritto :  Proponatur  in  prima,  exquisito 
Voto  duorum  Consultorum  Theologoruni. 
Dieder  questi  i  loro  voti  in  iscritto,  che 
dal  degnissimo  Monsignor  Segretario  fu- 
rono  a  me,  come  Assessore  della  S.  Gon- 
gregazione,    comunicati,  affinch^    li    ridu- 


cesai  in  compendio,  e  sull*affare  aprissi  il 
mio  sentimento. 

»  In  esecuzione  dell'onorevole  incarico, 
ho  preso  in  considerazione  ambedue  i  Voti, 
i  quali  ho  trovati  nella  parte  sostanziale  fra 
loro  discordi ;  e  non  poco  ho  esitato  prima 
di  determinarmi  piuttosto  alPuno,  che  al- 
raltro  parere  ;  giacchi>,  per  non  porre  il 
piede  in  fallo,  e  senza  prevenzione  per 
1  uno  0  per  1'altro,  seriamente  ho  voluto 
ponderare  le  ragioni  recate  hinc  inde. 

»  Gonvengono  essi  in  due  punti,  ciofe 
nel  primo,  che  se  per  mancanza  di  sog- 
getto  abile  a  proseguir  la  funzione ,  do- 
vesse  quesla  rimaner  inlerrolla,  non  deve 
trovarsi  ostacolo  nelTamrairazione,  che  ci6 
potrebbe  cagionare  nel  popolo,  avvegnache 
in  simili  o  poco  differenti  casi  Tammira- 
zione  si  loglie  con  avvertire  il  popolo  dei 
motivi,  pei  quali  non  pu6  proseguirsi  la 
sagra  funzione. 

>  II  secondo  poi,  sul  quale  parimente 
convengono,  si  h  nelio  stabilire  che  non 
possa  il  Diacono  in  virtu  deirOrdine,  che 
esercita  nel  ministerio,  proseguir  la  fun- 
zione,  e  dare  a  questa  compiraento  colla 
Messa,  che  dicesi  de'  Presantificati.  E  ci6 
con  tutla  ragione:  imperciocchfe,  qualunque 
sia  in  questo  giorno  la  natura  di  tal  fun- 
zione  e  Messa  ;  certo  h  per6  che  per  isti- 
tuto  e  disciplina  della  Ghiesa,  questa  fe  cosi 
propria  delPOrdine  presbilerale,  che  da  altri 
d'iuferior  grado  non  si  pu6  eseguire  per 
qualunque  evento,  urgenza  e  circostanza. 
In  questo  dunque  cessa  ogni  questione,  e 
1'affare  e  composto. 

»  Ma  non  sono  cosi  d'accordo  nel  punto 
sostanziale,  cio^,  se  non  essendovi  che  un 
solo  Sacerdote  non  digiuno,  possa  quesli  ri- 
prendere  la  funzione  dal  luogo,  ove  fu  in- 
terrotta  per  l'apoplessia,  da  cui  venne  im- 
provvisamente  colpito  il  Gelebrante,  oppure 
nol  possa,  ed  in  conseguenza  abbia  a  ri- 
porsi  la  Sagra  Ostia  nel  Tabernacolo  da 
consumarsi  nel  di  seguente  dal  Gelebrante, 
dopo  la  sunzione  del  Galice. 

»  L*uno  crede  che  debba  continuarsi 
l'interrotta  azione  dal  Sacerdote  non  di- 
giuno.  Egli  si  appoggia  airopinione  proba- 
bile  di  quei  Teologi,  che  tengono  essere  la 
Messa  de'  Presantificati  il  compimento  del 
Sacrificio  offerto  nelTantecedente  Giovedi : 
ed  alieso  che  in  materia  de'  Sacramenli  fa 
d'uopo  attenersi  alla  piu  sicura  sentenza, 
essendo  bastevole  qualunque  dubbio,  pur- 
chfe  sia  fondato  e  ragionevole,  per  deter- 
minare  il  giudizio  ;  perci6  egli  opina  per 

17 


—  258 


ia  continuazione.  Cosi  esso  argomenta.  L'o- 
pinione  probabile  che  la  Messa  de'  Presan- 
tificati  sia  compimento  del  precedente  Sa- 
crificio  rimane  tutlavia  indecisa,  non  es- 
sendo  stata  finora  dalla  Ghiesa  o  espressa- 
mente  ammessa,  o  assolulamente  riprovata : 
dunque  la  cosa  fe  dubbia,  e  nella  dubbiezza 
sembra  debba  prevaler  l'obbligo  di  dar 
compimento  al  Sacriiicio,  e  non  allender 
raltro  del  digiuno  naturale,  non  polendosi 
in  questo  caso  osservare  ambedue  i  pre- 
cetli.  Se  un  tal  argomenlo  possa  convenire 
al  caso  nostro  vedremo  in  appresso.  Ogni 
qual  volta  si  avesse  ad  ammetlere  una  tale 
opinione,  si  dovrebbe  rispondere  ai  pro- 
posti  quesiti  : 

Ad  1.  cio6  :  Se  in  tal  caso  la  funzione 
di  quella  mattina  debba  proseguirsi  sino  al 
cotnpimento  f 

Resp.  In  casu  de  quo  agitur  Affirmative. 

Ad  2.  cio6  :  Se  possa  proseguirla  il  Dia- 
cono  Digiuno,  ovvero  continuarla  un  Sa- 
cerdote  non  digiunof 

Resp.  Negative  ad  primam  partem,  Af- 
firmative  ad  secundam. 

y>  Diametralmente  6  opposto  il  Volo  del- 
l'aitro  Teologo  ;  e  siccome  questi  6  d'opi- 
nione,  che  non  possa  continuarsi  l'inler- 
rotla  azioije  nfe  dal  Diacono  digiuno,  n6 
dal  Sacerdole  non  digiuno,  cosi  ei  si  de- 
termina  per  la  negativa,  tanto  al  primo 
quanto  al  secondo  quesito,  e  conchiude, 
che  debba  cessare  la  sacra  funzione  e  con- 
venga  riporre  il  Sacramento  nel  Taberna- 
colo.  Le  ragioni,  che  egli  adduce,  (senza 
far  conto  di  quelle  che  si  recano  piu  ad 
ornatum,  che  ad  opportunitatem)  special- 
mente  si  riducono  a  quesla,  cio^,  che  nel 
caso  proposto  non  si  tratla  di  dar  compi- 
mento  ad  un  Sacrificio  incoato,  che  debba 
necessariamente  perfezionarsi,  ma  bensi  di 
consumare  la  Sacra  Ostia  riservata  nella 
Messa  del  precedente  giorno,  ciofe  della 
Feria  V,  afBne  che  nella  segu^le  Feria  VI 
in  Parasceve  dal  Sacerdoie,  che  eseguir 
deve  le  funzioni  del  giorno,  possa  consu- 
marsi.  Dunque  non  v'inierviene  quella  va- 
lidissima  ragione,  per  la  quale  non  sola- 
mente  6  lecito  al  Sacerdote  non  digiuno  di 
compiere  la  Messa  da  allro  Sacerdole,  dopo 
la  consegrazione  di  una  o  di  ambedue  le 
specie,  interrolta;  per  improvviso  sopravve- 
nuto  accidente  ;  ma  assolulamente  lo  deve, 
poiche  l'obbIigo  di  perfezionare  il  Sacri- 
ncio  prevale  al  precello  Ecclesiaslico  del 
nalural  digiuno.  Conferma  il  suo  senlimenlo 
coU'aulorita  e  dottrina  di    Benedello  XIV, 


il  quale  seguendo  la  sentenza  di  altri  dotti 
Scrillori,  tiene,  che  nel  caso  del  Parroco, 
che  ha  celebrato  e  riposto  il  Sacramenlo 
nel  Sepolcro  in  due  Parrocchie  nel  Giovedi 
Santo,  non  possa  poi  nella  Feria  VI  iterare 
la  funzione  e  celebrar  la  Messa  de'  Presan- 
lificali  in  ambedue  :  giacch^,  avendo  ci6 
interamente  eseguito  nella  prima  Parroc- 
chia,  con  adempire  il  rilo  della  Ghiesa, 
che  non  deve  essere  per  verun  modo  al- 
teralo,  ha  dovuto  necessariamenie  franger 
la  legge  del  natural  digiuno,  con  sorbire  la 
Particola  della  Sacra  Ostia  in  un  col  vino  non 
consacrato.  Questo  b  un  caso  cosi  analogo 
al  nostro,  che  non  pu6  desiderarsi  di  piu. 

»  Ammesso  dunque  il  Voto  di  questo 
secondo  Teologo,  si  dovrebbe  rispondere 
Negalive  ad  utrumque. 

»  In  questa  diveisita  di  opinioni,  quale 
dovra  abbracciarsi?  Non  sono  io  da  lanto, 
che  possa  simil  questione  decidere,  ed 
aspetto  il  giudizio,  che  sara  per  pronun- 
ciare  la  Sacra  Gongregazione  in  cosa  di  non 
lieve  momento,  quale  6  la  presente.  Non- 
dimeno  siami  lecito  di  esporre  e  soggettare 
al  savio  intendimento  degli  Eminentissimi 
Porporati,  che  la  compongono,  quelle  ra- 
gioni,  che,  dopo  aver  maturamente  esami- 
nali  gli  argomenli  recati  hinc  inde,  mi 
fanno  propendere  a  favore  del  sentimenlo 
del  secondo  Teologo. 

»  Senza  andar  per  le  lunghe,  e  cercar 
da  lontano  argomenti,  che  di  molto  razio- 
cinio  abbisognino,  la  soluzione  sembra  a  me 
semplicissima,  come  quella,  che  unicamente 
dipende  dal  conoscere,  se  la  Messa  de'  Pre- 
santificali  debba  aversi  per  vero  Sacriticio 
0  per  compimento  del  Sacrificio  antece- 
denle,  oppure  non  sia  ne  Tuno,  nfe  l'altro. 
Sciolta  questa  questione,  il  dubbio  6  riso- 
lulo.  Imperocchfe,  se  avr6  dimostrato  non 
esser  la  Messa  de'  Presantificati  vero  Sacri- 
ficio,  ne  compimento  di  Sacrificio,  sara  di- 
mostrata  altresi  la  qualita  e  natura  della 
medesima,  che  dicesi  Messa  in  lalo  signi- 
ficato,  perchfe  il  Gelebranle  usa  i  sacerdo- 
lali  indumenli,  con  misteriosi  riti,  e  rite- 
nendo  alcune  preci  appartenenti  alla  Messa, 
ma  non  sostanzialmente  al  Sacrificio,  colla 
solennita  propria  del  giorno,  consuma  la 
Sacra  Ostia,  a  tal  fine  nel  precedente 
giorno  riservata,  spezza  l'Ostia  e  ne  im- 
merge  una  parlicella  nel  Galice  ecc.  Da 
tali  premesse  chiara  discende  la  conse- 
guenza,  che  non  e  lecito  al  Sacerdote  non 
digiuno  di  dare  nel  caso  proposto  compi- 
mento  alla  Messa  de'  Presantificati. 


—  259 


»  Certa  cosa  ella  b,  che  a  mio  ciedere 
non  pu6  dirsi  la  Messa  de'  Presantificati 
vero  SacriQcio:  cosi  la  coinune  de' Teo- 
logi.  E  benchfe  Ira  quesli  alcuni  pochi  vi 
siano,  che  sostengono  il  contraiio,  o  almeno 
hanno  la  Messa  de'  Presantificati  per  com- 
pimento  del  precedente  Sacrificio  ;  non  b 
da  farsi  verun  conlo  della  loro  opinione, 
troppo  essendo  labili,  e  fuor  di  proposito 
le  regioni  da  essi  addotte,  come  mi  accingo 
a  dimostrare. 

»  Non  vale  quella  dedotta  dal  ripetersi 
piii  volte  nella  sacra  azione  il  termine  Sa- 
crificio,  e  dal  recitarsi  pria  di  partire  dal- 
rAltare  l'orazione  Placeat.  Imperciocchfe  la 
parola  Sacrificium  non  sempre  ha  il  signi- 
ficato  di  Messa,  ma  bensi  vel  late  sumitur 
pro  quocumque  ministerio  sacro :  vel  (che 
e  il  caso  nostro)  significatur  ipsa  Hostia 
consecrata  ;  eo  modo,  quo  viclima  Sacri- 
ficii  solet  interdum  Sacrificium  appellari. 
Telarao,  Diar.  Ecclesiast.  tract.  2,  lib.  4, 
part.  2,  cap.  8,  num.  254  et  26G  ;  Suarez, 
lom.  3,  in  3  part.,  disp.  75,  sect.  A,  in 
fine.  Si  possono  vedere  i  significati  della 
parola  sacrificium  nel  Lessico  del  Macri,  e 
uel  Glossario  del  Ducange.  Non  sussiste 
poi,  che  si  chiuda  la  sacra  funzione  col- 
l'orazione  Placeat ;  giacch6  detlosi  dal  Sa- 
cerdote  Quod  ore  sumpsimus  etc.  nota  la 
Rubrica:  non  dicitur  Corpus  luum  Domine, 
nec  Post  Communio,  nec  Placeat  tibi,  nec 
datur  benedictio,  sed,  facta  reverentia  Al- 
tari,  Sacerdos  cum  Ministris  discedit.  Ma 
dato  ancora,  che  una  volta  si  conchiudesse 
la  Sacra  azione  coirOrazione  Placeat,  come 
si  pretende  (non  so  con  qual  fondamento) 
da  chi  sostiene  Topinione  suddetta  ;  l'es- 
sersi  poi  questa  posteriormente  omessa 
porge  un  validissimo  argomento  per  islabi- 
lire  che  la  Messa  de'  Presantificati  non  6 
Sacrificio:  poichfe  l'anzidetta  Orazione  P/a- 
ceat  in  taii  termini  6  concepita,  che  nella 
medftsima  la  parola  Sacrificium  ha  piii 
stretto  e  proprio  significato,  di  quello  ab- 
bia  nt\y  Orate  fratres,  e  nell' 7»  spiritu 
humilitatis.  Afifine  dunque  di  togliere  ogni 
motivo  di  equivocare  sull'intelligenza  del- 
l'espressione  usata  in  detta  Orazione,  che 
potrebbe  far  credere  esser  vero  Sacrificio 
quello  che  tale  non  6,  avvedulamente  la 
Rubrica  vuole  che  nel  Venerdi  Santo  si 
laccia  non  solo  il  Post  Communio,  ma  an- 
cora  rOrazione  Placeat.  Perci6  il  Gavanlo 
ad  Rubr.  Missal.  part.  4,  tit.  9,  num.  20, 
litt.  1,  meritamente  avverte,  che  si  trala- 
scia  rOrazione  Placeat :  «  non  ob  eam  ra- 


lionem,  quia  Sacrificium  in  ea  nominatur, 
quod  non  fit  hodie :  nam  supra  nominalum 
est  in  Oratione  Orate  fratres  ;  sed  quia  hic 
expresse  diceret  Sacerdos  se  obtulisse  Sa- 
crificium,  quod  non  est  verum;  est  autem 
verum  in  Sacramenlo  Christi  esse  Sacrili- 
cium  Sacerdotis  et  populi  seu  victimam 
Sacrificii,  late  sumpto  vocabulo  Sacrificii, 
ut  in  hoc  casu  docet  Suarez  part.  3, 
disp.  75,  sect.  4,  in  fin.,  quod  in  Orate 
fratres  dicitur.  Et  hoc  idem  voluit  Duran- 
dus  elc.  ».  Che  piu  dunque  vi  vuole  per 
conchiudere,  che  il  lermine  Sacrificium 
quale  in  questo  giorno  s'incontra  nelTO- 
rate  fratres,  e  uell'/n  spirilu  humilitatis, 
non  deve  esser  preso  nello  stretto  e  pro- 
piio  significato  di  vero  e  real  Sacrificio, 
ma  bensi  largamente  pro  quocumque  mi- 
nisterio  sacro ,  et  pro  ipsa  hostia  conse- 
crata. 

»  Non  mi  fermo  nell'  allra  ancor  piu 
debole  ragione  desunta  dal  supposlo,  che 
1'assistenza  alla  funzione  di  questo  giorij  o 
si  abbia  per  adempimento  del  precetto 
d'udir  la  Messa,  se  in  esso  coincide  la 
Festa  dell'Annunciazione  di  Maria  SS.  Ar- 
gomento  piantato  sul  falso ;  giacch^  ces- 
sando  in  tal  giorno  TOstia  e  il  Sacrificio, 
cessa  ancor  l'obbligo  di  udir  la  Messa  ;  e 
la  Chiesa  ha  provvedulo  al  caso,  col  tra- 
sferire  insieme  la  Festa  col  precetto  alla 
Feria  II  dopo  la  Domenica  in  Albis  ;  a  dif- 
ferenza  di  quanto  accade  nella  Feria  V,  in 
cui,  per  esser  giorno  liturgico,  a  comodo 
del  popolo  si  permetlono  piu  Messe,  oltre 
la  solenne  Conventuale. 

»  Finalmente  non  so  intendere,  come 
si  voglia  trarre  al  significalo  di  vero  Sa- 
crificio  una  espressione  usata  dal  Dottor 
Angelico  che  sicuramente  nol  porta.  Al- 
l'obbiezione,  che  ei  si  propone  :  Perche 
mai,  facendosi  la  commemorazione  della 
Passione  di  Gesu  Cristo  nella  Feria  VI  in 
Parasceve,  venga  intermesso  il  Sacrificio? 
risponde :  «  Quod  veniente  veritate,  cessat 
figura.  Hoc  autem  Sacramentum  est  figura 
quaedam  et  exemplum  Dominicae  Passio- 
nis ;  et  ideo  in  die,  quo  ipsa  Passio  Do- 
mini  recolitur,  prout  realiter  gesta  est, 
non  celebratur  Gonsecratio  huius  Sacra- 
menti  ».  (Lo  stesso  6  che  dire,  cessat  Sa- 
crificium):  Indi  prosiegue  :  «  ne  tamen  Ec- 
clesia  ea  etiam  die  sit  sine  fruclu  Passionis, 
per  hoc  Sacramentum  nobis  exhibito,  Corpus 
Christi  consecratum  de  praecedenti  reser- 
vatur  sumendum  in  illo  die,  3  part.,  qu.  23, 
arl.  2,  ad  2  ».   Qui  il  Santo  Doltore  parla 


260  — 


dei  frutto  del  Sacramenlo  riservato  per 
qiiesto  giorno,  in  cui,  veniente  veritate, 
cessat  figura  ;  ma  non  mai  significar  vuole, 
che  la  sunzione  dell'Ostia  preconsecrata  sia 
vero  Sacrificio  o  compimento  dell'antece- 
dente,  pienamente  gia  perfezionato.  Ghe  se 
volesse  1'espressione  usala  da  S.  Tommaso 
prendersi  nel  significato  di  Sacrificio  o 
Gompimento  di  Sacriticio,  ne  derivereb- 
bono  due  gravissimi  assurdi.  II  primo,  che 
manca  qualche  cosa  alla  perfezione  del  Sa- 
crificio  celebrato  nel  di  antecedente :  lo  che 
h  apertamente  falso.  II  secondo,  che  vi  sa- 
rebbe  il  Sacrificio  nel  giorno,  in  cui  per 
istituto  della  Ghiesa  cessar  deve  il  Sacri- 
ficio,  e  dovrebbe  dirsi  giorno  Liturgico 
quello  che  dicesi  ed  6  Aliturgico,  perchfe 
senza  Sacrificio.  Patentissime  contradizioni  1 
Ne  risulta  perci6;  che  non  pu6  trarsi  ve- 
run  argomento  dall'espressione  di  S.  Tom- 
maso  a  sostener  l'opinione  di  chi  pretende 
esser  la  Messa  de'  Presantificati  vero  Sacri- 
ficio  0  compimento  delPanlecedente. 

»  Ed  in  fatti  Francesco  de  Lugo,  il  quale 
lib.  4,  de  Missa,  c.  2,  qu.  K^  num.  4,  si  di- 
mostr6  propenso  airopinione,  che  sostiene 
doversij^intendere  1'espressione  dell'Ange- 
lico,  se  non  di  vero  Sacrificio,  almeno  di 
compimento  del  Sacrificio  antecedente ;  si 
ritratt6  poscia  per  la  forle  ragione,  che  il 
Sacrificio  antecedente  ha  di  gia  avuto  il 
pieno  suo  compimento,  n6  resta  cosa,  di 
che  perfezionarlo;  perche  una  Consecratio 
nonnisi  per  unam  sumptionem  compleri  de- 
bet  in  ratione  Sacrificii,  e  l'una  e  l'altra 
azione  comprendono  morale  unita  di  tempo 
in  ratione  Sacrificii.  Gi6  tanlo  6  vero^  che, 
trattandosi  di  vero  Sacrificio,  dato  il  caso 
che  questo  sia  interrotto  dopo  la  Consecra- 
zione,  nfe  si  abbia  pronto  un  Sacerdote 
che  prosiegua  e  compisca  la  Messa,  ed  in- 
tanto  passino  piu  ore  ;  vuole  la  .  comune 
de'  Teologi,  che  si  ripongano  le  specie 
consecrate  nel  Tabernacolo,  da  consumarsi 
dopo  la  sunzione  del  Galice  in  altra  Messa 
nel  di  seguente;  ma  non  esser  piii  lecilo 
il  perfezionare  la  Messa  inlerrotla  nel  giorno 
antecedente,  poichfe  una  lunga  inlerruzione 
toglie  l'unili  morale  necessaria  al  Sacrifi- 
cio.  Si  veda  Telamo,  loco  cilato,  quaest.  4, 
num.  267,  il  quale  aggiunge  :  «  Quod  Si 
verbo  Missa,  num.  38  docuerat,  etiam  se- 
quenti  die  esse  ab  alio  peragendum,  ubi 
prior  desierat  et  sic  complendum  Sacrifi- 
cium  ;  hoc  correxit  Magister  Sacri  Palalii, 
recte  volens  sequenti  die  sumi  in  alia  Missa 
quod  superesset ;  quia  peracta  est  actio  tota 


hesternae  Missae,  nec  censeretur  esse  idem 
Sacrificiura  ».  Fratta  magislralmente  questa 
questione  il  Quarti  ad  Rubr.  Missal.  tit.  10, 
nura.  2,  secl.  1,  dub.  5,  ed  ouime  ragioni 
adduce,  che  pienamenle  convincono  esser 
una  lunga  interruzione,  che  toglie  Tunita 
morale,  d'impedimento  a  compiere  il  vero 
interrollo  Sacrificio.  Ghe  dir  dunque  do- 
vremo  del  caso  in  queslione,  in  cui,  ollre 
la  lunga  inlerruzione,  vi  e  piu  forte  il  mo- 
tivo  desunlo  dalla  qualita  della  Messa  dei 
Presantificali,  che  n6  fe,  n6  in  stretto  senso 
dir  si  pu6  Sacrificio? 

»  Serabra  perci6  bastantemenle  compro- 
vato,  che  la  Messa  de'  Presantificati  non  b 
Sacrificio,  ma  neppur  pu6  dirsi  compimento 
del  Sacrificio  antecedente,  che  ebbe  la  sua 
piena  ed  intiera  perfezione.  Mi  si  diri  :  Per- 
chfe  dunque  nella  Messa  della  Feria  V  fu- 
rono  consecrate  due  Ostie?  Perchfe  la  se- 
conda  con  lanta  solennita  custodila?  Perche 
nel  seguente  giorno,  secondo  il  prescritto 
rito,  dal  celebrante  Sacerdote  all'Altare 
consumala?  E  non  potranno  considerarsi 
la  celebrazione  della  Messa,  la  riposizione 
nel  Sepolcro,  li  prescrilti  riti  del  di  se- 
guente  e  la  Messa  de'  Presantificati  per 
una  continuazione  di  alti  fra  loro  si  strel- 
tamente  connessi  e  legati,  perch6  formino 
moralmente  Tunita  deWazione?  Se  ci6  non 
prova  che  la  Messa  de'  Presantificali  abbia 
ad  aversi  per  un  vero  Sacrificio,  almeno 
condurra  ad  averla  per  compimento  del  Sa- 
crificio  antecedente.  A  lale  obbietto  rispondo 
che  le  premesse  non  conducono  alla  conse- 
guenza,  che  se  ne  vuol  trarre. 

»  Imperciocchfe  e  vero,  che  nella  Fe- 
ria  V  si  consacrano  due  Ostie  ;  ma  altret- 
tanto  e  vero,  che  una  solamente  6  neces- 
saria,  e  dee  servire  alla  perfezione  del  Sa- 
crificio  ;  Taltra  si  dee  conservare  ad  un  fine 
totalmente  diverso,  cioe  per  consumarsi  in 
un  giorno,  che  privo  6  di  Sacrificio ,  per- 
che,  secondo  la  dottrina  deirAngelico  :  Ne 
Ecclesia  etiam  hodie  sit  sine  fructu  Pas- 
sionis  etc.  Allo  stesso  modo,  benchfe  a  dif- 
ferente  oggetto  e  fine,  si  consacrano  le 
parlicole  da  riporsi  nel  Tabernacolo  per  la 
comunione  de'  Fedeli ;  si  consacrano  due 
Ostie,  affine  di  riserbarne  una  da  esporsi 
alla  pubblica  venerazione.  Ognun  vede  qual 
conseguenza  debbasi  da  ci6  dedurre.  Souo 
poi  piene  di  sublimi  misteri  le  azioni  po- 
steriori  alla  Messa  della  Feria  V  cio6  la  ri- 
posizione  nel  Sepolcro,  i  riti  da  osservarsi 
nej  seguente  giorno,  le  lezioni,  le  preci,  i 
mesli  canti   e    la    Messa    de'  Presantificati ; 


—  261  — 


tutto  diretto  a  tener  viva  nel  cuor  de'  Fe- 
deli  la  memoria  della  Passione  e  Morte  del 
Redentore.  Si  abbian  pur  questi  pei'  atti 
continuali,  che  formino  l'unita  dell'azione; 
avrassi  bensi  una  conlinuazione  successiva 
di  riti  e  ceremonie  riguardanli  il  medesimo 
oggetlo,  ma  non  g\k  una  continuazione  ed 
unita  identica,  onde  la  sunzione  dell'Ostia 
riservala  abbia  necessariamenle  ad  aversi 
per  conlinuazione  e  compimento  dell'ante- 
cedente  Sacrificio.  Ghe  se  vorra  dirsi  che  la 
Messa  de'  Presantificati  per  li  speciali  riti 
proprii  di  quel  giorno ,  nel  suo  estrinseco 
ha  una  lal  quale  apparenza  di  Sacrificio,  il 
conceder6  ;  purchfe  mi  si  dia  che  nel  senso 
stretto  e  proprio  non  6  Sacrificio,  nfe  com- 
pimento  di  vero  Sacrificio. 

A  maggior  conferma  di  quanto  finora 
si  e  detto  giova  ancora  il  riflettere,  che 
nfe  vi  e  obbligO;  n6  la  Rubrica  prescrive, 
che  il  Sacerdote,  il  quale  ha  celebrato  nel 
Giovedi,  e  nella  Messa  ha  consecrate  due 
Oslie,  abbia  poi  ad  eseguire  le  sacre  fun- 
zioni  della  Feria  VI,  e  conchiuderle  colla 
Messa  de'  Presantificati.  Anzi  universale  e 
l'uso  contrario;  e  nelle  Patriarcali,  Gatte- 
drali,  Gollegiate  e  Ghiese  Gonvenluali  per 
il  solito  celebra  le  sacre  funzioni  quello, 
che  6  di  turno,  bench^  diverso  daIl'altro, 
che  ha  celebrato  nelPantecedente  Giovedi; 
anzi  cosi  si  pratica  nella  Gappella  Pontifi- 
cia,  ove  nella  Feria  Y  in  Coena  Domini 
canta  Messa  un  Gardinal  Vescovo,  nella  Fe- 
riaVI  il  maggior  Penilenziere.  Dir6  di  piii, 
che  la  Sagra  Gongregazione  de'  Riti  ha  cre- 
duto  universale  la  diversiia  de'  Gelebranti 
in  questi  giorni,  poichfe  nelle  questioni 
spesso  proposte  :  Se  ed  a  chi  debbasi  con- 
segnare  la  chiave  dell'Urna,  che  racchiude 
la  sacra  e  riservata  Ostia?  costantemente 
ha  risposlo  :  Canonico  vel  Dignitati,  qui  in 
crastinum  Feria  VI  in  Parascece  erit  ce- 
lebraturus :  Sacerdoti  in  crastinum  cele- 
braturo.  Lo  slesso  e  che  dire  :  Al  Sacer- 
dote  cui  tocca  per  turno.  Gosi  nella  Pa- 
cen.  30  lanuarii  1610  et  Hispalen.  9  lanua- 
rii  1633  et  22  Novembris  1636,  Granaten. 
16  lanuarii  1664,  Garthagenen.  15  Mar- 
tii  1732,  Tiburtina  7  Decembris  1737.  Si 
tralasciano  per  brevita  altri  simili  Decreti. 
Ma  se  la  Messa  de'  Presantificali  fosse  una 
continuazione  e  compimento  del  precedente 
Sacrificio ;  se  le  funzionidi  ambedue  le  Ferie 
si  dovessero  avere  come  componenti  una 
sola  identica  azione,  cosicchfe  non  consuman- 
dosi  rOstia  preservata,  restasse  imperfetto 
il  Sacrificio  della  Feria  V,  ragion  vorrebbe 


che,  per  modo  di  regola,  senza  un  legit- 
limo  impedimento  la  funzione  della  Fe- 
ria  VI  venisse  eseguita  da  quello  stesso, 
che  ha  celebrato  nel  giorno  antecedenle. 
Dunque  qual  conseguenza  se  ne  dovra  de- 
durre?  Non  altra  certamente,  se  non  che 
la  Messa  de'  Presantificati  non  6  vero  Sa- 
crificio,  nfe  compimenlo  di  Sacrificio. 

N6  punto  mi  muove  l'argomento,  che 
si  fa  dall'aulore  del  primo  Voto.  Oltrechfe 
1'opinione  prx)babile,  alla  quale  egli  si  ap- 
poggia^  (cio6  che  la  Messa  de'  Presantificati 
6  compimenio  dell' anlecedente  Sacrificio) 
si  6  dimostrato  essere  d'ogni  ragione 
sfornita  ;  si  dee  rifieltere,  che  qai  non  si 
tratta  de  Sacramento  conficiendo ;  oppure 
de  validitate  Sacramenti ;  rapporto  a'  quali, 
qualunque  dubbio,  che  sia  fondato  e  ra- 
gionevole,  basta,  perchfe  si  abbracci  il  par- 
lito,  che  melta  la  cosa  in  sicuro  :  ma  la 
questione  si  riduce  a  vedere,  se  la  sun- 
zione  dell'Ostia  consecrata  debba  aversi  per 
cosi  connessa  col  Sacrificio  del  precedente 
giorno,  che  si  abbia  a  tenere  per  parte  in- 
tegrale  del  medesimo.  Qui  la  validita  del 
Sacramento  6  in  sicuro,  e  non  consuraan- 
dosi,  secondo  il  prescritto  rito,  per  qua- 
lunque  inaspettato  accidente,  l'Ostia  pre- 
consecrata ,  il  Sacrificio  del  precedente 
giorno  nulla  perde  della  sua  perfezione 
ed  integrita,  nfe  pu6  acquistare  maggior 
perfezione  :  perci6  credo  non  potersi  am- 
mettere  il  sentimento  esposto  dall'  autore 
del  primo  Voto,  il  quale,  attenendosi  al  pa- 
rere,  come  egli  crede,  probabile  di  pochi 
Teologi  di  sopra  gia  confutati,  giudica  ci6 
essere  sufficiente,  perchfe  possa  e  debba 
il  Sacerdote  non  digiuno  continuare  l'in- 
terrotta  funzione  e  consumare  l'Ostia  ri- 
servata. 

Da  quanlo  si  6  detto  fin  qui  sembra 
al  corto  mio  intendimento  essere  a  suffi- 
cienza  provato,  che  la  Messa  de'  Presanti- 
ficati  non  6  Sacrificio,  nfe  compimento  di 
Sacrificio.  Ghe  se  ci6  non  bastasse,  assai 
di  forza  aver  deve  1'esempio  del  Parroco, 
che  in  due  distinte  Parrocchie  ha  celebrato 
nel  Giovedi  Santo,  e  si  nell'una,  come  nel- 
Taltra  ha  riservato  TOstia  per  consumarsi 
nel  seguente  Venerdi.  Se  in  questo  giorno 
compie  la  funzione  nella  prima  Parrocchia, 
non  pu6  iterarla  nella  seconda,  perchfe  non 
piu  digiuno,  avendo  sorbito  la  particola  in- 
fusa  nel  vino  non  consecrato.  Gosi  Rene- 
detto  XIV  nel  Trattato  de  Sacrificio  Mis- 
sae  lib.  3,  cap.  5,  num.  5,  aderendo  al 
sentimento  del  Silvio  e  del   Suarez  :   cosi 


—  262 


il  Telamo  loc.  cit.  cap.  8,  niim.  170.  Ma 
quel  che  6  piu,  ci6  che  aveva  insegnato 
il  suddelto  dotlo  Pontefice  da  Dottore  pri- 
vato,  conferraollo  poscia  nella  Goslituzione  : 
Declarasti  nobis,  delli  16  Marzo  1745  su- 
per  celebratione  duaium  Missarum  eodem 
die  per  unum  Sacerdotem  Bullar.  tora.  2, 
Constitut.  3,  pag.  14  et  seq.  Mi  sia  lecito  di 
qui  riportar  per  inlero  l'articolo  della  della 
Costituzione  su  tale  oggetlo:  «  In  nonnul- 
«  lis  regionibus  mos  inoleveral,  quod  Pa- 
«  rochi  duarum  Parochiarum  Feria  VI  ma- 
«  ioris  hebdomadae  OfBcium  faciebant,  pri- 
€  mum  in  una  ex  Parochiis,  et  deinde  il- 
«  lud  ilerabant  in  altera.  leiunii  praeceptum 
€  in  sumptione  Eucharistiae  non  est  iuri? 
«  Divini,  sed  Ecclesiastici,  teste  Cardinali 
«  Bona,  Rerum  lilurgicarum  lib.  1,  cap.  21, 
«  num.  2,  ubi  refert  initio  non  omnibus 
€  in  locis  universos  praedicta  lege  obslri- 
«  ctos  fuisse  :  cumque,  hoc  minime  ob- 
« slante,  animadversum  fuisset  Parochum 
«  celebrantem  Officiura  in  secundaParochia, 
«  non  ieiunum  sumere  Eucharistiam  sub 
«  specie  panis,  sumpserat  enim  in  Officio, 
«  quod  celebravit  in  prima  Parochia,  par- 
«  liculam  Hostiae  consecralae  die  praece- 
«  denti,  una  cum  vino  non  consecrato,  el  sic 
<  ieiunium  fregerat  nalurale ;  reprobala  fuit 
«  consuetudo,  etsi,  uti  afferebatur,  pietati 
«  et  devotioni  innixa.  Hoc  exemplo  per- 
«  culsi  alii  Parochi  duarum  Parochiarum, 
«  aliam  induxerunt  consueLudinem,  ut  utra- 
«  que  Parochia  OfScium  Feriae  VI  maioris 
«  hebdomadae  celebrare  posseni;  praeter- 
«  mittendi  scilicet  haustum  vini  in  primo 
«  Officio,  quod  in  prima  Parochia  celebra- 
«  bant,  sumentes  lantummodo  speciem  pa- 
«  nis,  ul  ieiuni  in  secunda  Parochia  Odi- 
«  cium  facerenl,  Missamque,  quae  dicitur 
«  Praesanctificalorum,  celebrarent.  At  haec 
«  quoque  consuetudo  fuit  reprobata,  ut- 
«  pote  contraria  ritui  Ecclesiastico,  quem  et 
«  Ordo  Romanus  et  Sacramentarium  S.Gre- 
«  gorii  praescribunt  et  adhibel  universalis 
«  Ecclesia.  Frauciscus  Sylvius  magni  nomi- 
«  nis  Theologus,  tom.  5  suorum  operum 
«  editionis  Antuerpien^is  Orat.  1,  quae  est 
«  unica  de  Officio  Parasceve,  rem  graphice 
«  exponit,  nec  Parochorum  consuetudini 
«  censet  esse  ullo  modo  deferendum.  De 
«  hac  eadem  re  plura  habentur  apud  Sua- 
«  rez  in  3  part.  Divi  Thomae  tom.  3,  quaest. 
«  art.  2,  disput.  80,  sect.  3,  et  nos  ipsi  haec 
«  omnia  exposuimus  in  nostro  tractalu  de 
«  Sacrificio  Missae  ;  et  in  alio  tractatu  de 
«  Festis  Domini  NoUri  lesu  Ghristi  part.  1, 


«  typis  Patavinis  edito,  §  306  et  seq.  con- 
«  futavimus  errorem  Graecorum  schismali- 
«  corum,  qui  volunt  in  Missa  Praesanctifi- 
«  catorum,  per  immersionem  particulae  in 
«  Calicem  ex  Sacratissima  Hostia  delractae, 
«  transubstantiationem  fieri  vini  in  Sangui- 
«  nem  Christi,  et  diximus  Sacerdotera,  in 
«  Officio  Feriae  VI  raaioris  hebdoraadae,  su- 

<  mere  Christi  Corpus  et  Sanguinem,  cum 
«  utrumque    revera    sil    sub    specie    panis 

<  praecedenti  licet  die  consecrati  ». 

Ma  se  al  Parroco  di  due  Chiese  non  fe 
lecito  1'iterare  la  funzione  del  Venerdi 
Santo  nella  seconda  Chiesa,  dopo  averla 
eseguita  nella  priraa,  perche  non  fe  piu  di- 
giuno,  avendolo  dovuto  frangere  per  ne- 
cessila  in  osservanza  del  rito  prescritto 
dalla  Chiesa  ;  molto  meno  potra  esser  le- 
cito  il  farlo  al  Sacerdote,  che,  non  g\k  per 
l'osservanza  del  prescritlo  Ecclesiastico  rito, 
ma  per  nalural  necessita,  o  per  qualunque 
altra  siasi  volontaria  o  accidental  cagione 
trovasi  di  averlo  violato.  La  Rubrica  tit.  9, 
num.  4  contempla  il  solo  caso,  in  cui  si 
abbia  a  compiere  Tinterrotto  Sacrificio,  per- 
che  non  debba  rimanere  imperfetto  :  <  Missa 
per  alium  Sacerdotem  expleatur  ab  eo  loco, 
ubi  ille  desiit  el  in  casu  necessitatis,  etiam 
per  non  ieiunum  ».  Ma  siccome  la  Messa 
de'  Presantificali,  atteso  quanto  si  b  detto, 
non  6  Sacrificio,  ne  compimento  di  Sacri- 
ficio,  cessa  il  raotivo  di  dar  compimento  a 
ci6  che  e  perfettamente  compito  e  per- 
fezionato  ;  ed  in  conseguenza,  tolta  di  mezzo 
la  condizione  assoluta  della  positiva  neces- 
sita,  non  potra  il  Sacerdote  non  digiuno 
consumar  l'Ostia  preservata,  raa  dovra  que- 
sta  esser  riposta  nel  Tabernacolo. 

Faccio  qui  fine,  tralasciando  quel  di  piu, 
che  dir  potrei  in  conferma  di  quanto  ho 
cercato  di  comprovare  e  non  facendo  d'uopo 
d'ulteriori  argomenii  a  dimostrare  Tinsus- 
sistenza  dell'opinione  contraria.  Resta  ora 
che  la  Sigra  Gongregazione  in  vista  delle 
addotte  regioni  decida,  non  gia  per  rime- 
diare  ad  un  fatto  che  non  pu6  disfarsi, 
perche  consummato,  ma  per  prender  mo- 
tivo  dal  medesimo,  affine  di  provvedere 
all'avvenire,  dandosi  un  simil  caso  :  e  la 
risoluzione  potra  servire  per  vieppiu  con- 
fermare  quel  che  gia  6  certo  cioe  che  la  Messa 
de'  Presantificati  non  6  Sacrificio,  ne  com- 
pimenio  di  Sacrificio.  Crederei  perci6,  clie 
potrebbe  essere  il  Rescritlo,  cpme  siegue. 

Ad   1.  Provisum  in  secundo. 

Ad  2.  Si  ministrans  ut  Diaconus  est 
Sacerdos  et  ieiunus,  ipse  assumpta  casula^ 


—  263 


prosequatur  Officium,  et  Missam  praesan- 
ctificatorum  absolvat,  alterque  non  ieiunus 
Sacerdos  ei  succedat  in  munere  Diaconi  ; 
qualenus  vero  ille  sit  dumtaxat  in  Diacona- 
tus  Ordine  constitutus,  et  nemo  alius  adsit 
Sacerdos  ieiunus,  cesset  Officium  et  sacra 
Hostia  reponatur  in  Tabernaculo,  die  se- 
quenti  post  sumptionem  Calicis  a  celebrante 
sumenda. 

ADNOTATIO 

SUPER 

2637.       GENERALl  DEGRETO.       (4610) 

Dabitatum  saepe  fiiit,  nura  in  Oratioai- 
bus  recitandis  in  Officio  et  Missa  S.  [oannis 
Gonslantinopolitani  Antistilis  et  S.  Pelri  Epi- 
scopi  Ravennae  addi  possent  agnomina  Chry- 
sostomi  et  Chrysologi,  an  potius  omitti,  vi- 
gore  Decreti  ab  hac  S.  Gongreg.  editi  in 
Einsilden.  23  lunii  1736,  quod  iubet  ut 
expungantur  omni.no  in  Orationihus  tan- 
tum  cognomina  et  patriae  Sanctorum.  lure 
aulem  super  hoc  rogata  S.  R.  G.  definivit 
stricte  accipiendura  esse  praefatum  Decre- 
lum,  nec  extendi  ad  agnoraina  vel  prono- 
mina  specialis  praerogalivae,  qua  Sancti  de- 
corantur.  Ratio  autem  discriminis  est,  quia 
familiae  cognoraina  et  patriae  designatio 
distinguunt  personara  ab  aliis,  quibus  idera 
nomen  est,  et  curaOratio  dirigatur  adDeum, 
non  est  opus,  ut  Sanctus,  cuius  memoria 
recolitur,  cognomine  aut  patria  abaliis  eius- 
dera  nominis  secernatur.  Etenim,  ut  notat 
Gavalerius  tora.2,  cap.  38,  decr.  1,  niira.  4: 
«  In  Orationibus  ....  Deum  alloqaimur, 
qui  haud  eget  instrui  cuiusnara  Sancti  in- 
tercessionera  postulemus ;  quare  ab  Oratio- 
nibus  aliisque,  quae  ad  Divinum  pertineni 
Officium,  merito  ad  distinctionera  patria 
apponi  vetatur  »:  et  ibidem  decr.2,  num.2: 
«  Ubi  in  praecedenti  decreto  ab  Orationi- 
bus  palria  expungi  dumtaxat  praescribitur: 
modo  et  patria  et  cognomina  expungenda 
dicuntur.  Sicuti  namque  in  praecedenti  de- 
creto  ponderabamus,  Deum,  quem  in  Ora- 
lionibas  alloquimur,  ut  intelligat  cuius  San- 
cti  praesidium  imploramus,  cognoraine  ali- 
quo  nefas  est  indigura  repulare  ». 

Non  ita  dicendura  de  pronomine,  quod 
includit  atque  designat  specialem  quamdara 
qualitatem  seu  praerogativara,  qua  Deusde- 
coravit  Sanctura,  de  quo  recitalur  Officiura, 
uti  sunt  loannes  Chrysostomus  et  Petrus 
Chrysologus.  Non  enira  pronomen  adiicitur, 
ne  coofundantur  cum  aliis  Sanctis  eiusdera 
norainis,  uli  sunt  familiae  cognomen  et  in- 


dicatio  patriae,  sed  adiicitur  ad  recoidndum 
singulare  donum  iisdem  concessum,  quod 
ad  Dei  donantis  gloriam  refertur  et  ad  fi- 
delium  aedificationera.  Praefatus  Gavalerius 
ibidem  decreto  1,  num.  5,  postquam  a  re- 
gula  excipiendas  esse  docuerat  «  Mariam 
Magdalenam,  Mariam  Aegyptiacam,  aliasque 
Sanctas,  quae  Mariae  nomen  habent,  ut 
distinguantur  a  Maria  Ghristi  Matre,  quam 
sicuti  dignitas  a  caeteris  mulieribus  admo- 
dum  distare  facit,  ita  congruit  eadem  se- 
cernatur,  ita  ut  Mariae  nomen  absolute  et 
simpliciter  pronuntiatum  Matri  Ghristi  dum- 
taxat  adapletur»:  prosequitur  ad  decr.  2, 
num.  4:  <  ab  hac  regula  (vetante  additio- 
nem  cognominis  et  patriae)  exciperemus 
agnomina  illa,  ut  Ghrysostomi  et  Ghryso- 
logi  etc,  quae  tituli  honoris  sunt  el  prae- 
serlim,  quia  novissirae  cura  hoc  litulo  in 
Breviariura  S.  Petras  Ghrysologus  invectus 
fuerit  »  :  videri  etiara  potest  Guyetus  in 
Hortologia  lib.  3,  cap.  2,  quaest.  5. 

Et  revera,  si  in  Orationibus  id  expri- 
raendum  est,  in  quo  magis  emicuit  San- 
ctus,  de  quo  celebretur  memoriam  ad  fide- 
lium  aedificationem  et  exemplum  :  curnam 
tacendura  erit  pronomen,  quod  donum  Dei 
includit  et  pandit,  veluti  sunt  Chrysostomus 
et  Chrysologus'?  Nonne  haec  duo  pronomina 
mirara  exhibent  in  dicendo  facundiam  et 
in  suadendo  efficaciam,  qua  loannes  et  Pe- 
tru^  fuerant  insigniter  a  Deo  ditati,  ut  do- 
cerent,  instituerent,  corriperenl,  animarum 
spiritaali  saluti  consulerent  ac  devios  in 
vias  Domini  revocarent?  Num  ne  grande 
hoc  Dei  donum,  quod  nedura  honorificum 
est  illis,  quibus  datura  est,  verum  etiam 
in  elargitoris  Domini  gloriam  convertilur, 
cui  soli  debetur  laus,  honor  et  gratiarum 
actio,  in  Orationibus  tacendum  erit?  Num 
ne  haiusraodi  pronoraina  confundenda  sunt 
cum  familiae  cognomine  et  designatione 
patriae,  de  quibus,  dumtaxat  loquitur  De- 
cretum  anni  1736?  Res  tamen  clara  ulle- 
riori  illuslratione  non  indiget;  et  cessat  modo 
quaelibet  controversia,  postquara  S.  G.,  re 
raature  discussa,  pronoraina  illa  retinenda 
esse  declaravit,  ut  patet  ex  relato  Decreto. 
Firmum  igitur  stat,  quod  per  Decretum 
anni  1736  delenda  ex  Orationibus  sunt  fami- 
liae  cognomina,  patriae  designalio  et  aliae 
quaelibet  addiliones,  quae  ideo  invectae 
sunt,  ut  Sanctus  ab  aliis  eodem  nomine  nun- 
cupatis  distinguatur  ;  non  autem  pronomina, 
quae  hunoris  sunl,  et  ad  significandam  San- 
cti,  de  quo  fit  Officium,  singularem  a  Deo 
ipsi  dalam  qualitatem  apponuntur. 


—  264  — 


ADNOTATIONES  SUPER  DEGRETO  i 

2638.  BRIGTINOR[EN.  (46H) 

Ad  DuBiuM  n.  Facti  species  haec  erat. 
Brictinoriensi  Dioecesi  novissimis  tempori- 
bus  plures  accesserunt  Parochiae  cum  suis 
plebibus.  Siquidem  ex  conterminis  Abbatiis 
S.  Elleri  de  Galeata  et  S.  Mariae  in  Cos- 
medin  suppressis,  s.  me.  Pius  VI  anno  1784 
duodecim  Paroecias,  quae  temporali  Ponti- 
ficio  Dominio  subiiciebantur,  Brictinoriensi 
Ecclesiae  adiunxit :  anno  1806  s.  m.  Pius  VII 
addidit  septem  alias,  quae  prius  ad  Abba- 
tiam  NulliusForoPompilii  pertinebant,  Quo- 
niam  autem  ab  eo  usque  tempore,  quo  Bri- 
ctinoriensis  Givitas  ad  Sedem  Episcopalem 
evecta  fuit,  quod  accidisse  ferlursaeculo  XIV 
Virginem  et  Martyrem  Gatharinam,  quae 
iam  erat  Titularis  maioris  Ecclesiae,  Ga- 
thedralis  honore  postea  decoratae,  Givita- 
tis  et  Dioecesis  incolae,  ut  principem  Pa- 
tronam  habuerunt,  ei  tribuenles  emnia  ve- 
nerationis  obsequia,  quae  Patronis  deben- 
tur;  opinio  invaluit,  quod  adieclae  supra- 
memoratae  Paroeciae,  ut  caetera  Dioecesis 
loca,  S.  Gatharinam  in  Patronam  assumere 
deberent.  Hinc  orta  dissidia,  cum  aliquae 
plebes,  quos  antea  coluerant,  nollent  cum 
diverso  Patrono  commutare.  Gomposita  res 
fuitquoad  Paroecias  primae  accessionis;  nam 
(si  unus  excipiatur  popuius  Terrae  Givitel- 
lae,  qui,  arbitratus  sibi  Patronum  adesse 
S.  Philippum  Nerium,  haud  se  induci  si- 
vit,  ut  S.  Gatharinam  ei  in  Patronatu  suffi- 
ceret)  aliae  omnes  undecim  minime  du- 
bilarunt  illam  in  Patronam  habere,  quae 
hoc  honore  in  Dioecesi  Brictinoriensi  deco- 
rabatur.  At  non  ila  accidit  de  aliis  Parochiis 
avulsis  ab  Abbatia  et  Territorio  Foro  Pom- 
pilii :  singulae  quippe  Patronos,  quos  prius 
coluerant,  retinere  voluerunt.  Huiusmodi 
dissidia  et  in  Patronis  colendis  varielates, 
excitarunt  solicitudinem  vigilantissimi  Epi- 
scopi,  qui,  ul  cuncta  componeret  el  ad 
formam  legis  exigeret,  S.  R.  G.  supplex 
rogavit,  ut  quid  facto  opus  esset,  sua  au- 
ctoritate  definiret.  Implexa  res  videbatur, 
cum  de  tot  diversis  Paironis  ageretur  :  ni- 
bilominus  S.  G.  brevi  responso  ad  duo  prima 
Dubia  singulis  plebibus,  quae  peculiares  Pa- 
tronos  venerabanlur,  sua  prudentia  consu- 
luit.  Generalem  regulam  dedit  ubique  in 
similibus  seivandam,  qua,  ut  saepe  alias 
declaratum  fuerat,  sancivil  ab  omnibus  co- 
lendum  esse  Givilatis  Patronum,  dummodo 
in  locis  Dioecesis  nullus  reperiatur  Palro- 
nus  principalis.  Hisce  adnumerari  nequibat 


populus  Terrae  Givitellae,  qui  perperam 
putat  sibi  adesse  Patronum  S.  Philippum 
Nerium,  minime  servata  forma  Decretorum 
Urbani  VIII,  arbitrarie  assumptum.  Id  cla- 
rissime  evincitur,  tum  quia  idem  Sanctus 
in  illa  Terra  ritu  dup.  mai.  gaudet ;  tum 
etiam  quia  usque  ad  annum  1784  in  ea- 
dem  cultum  principalis  obtinuerat  S.  El- 
ierus  Ecclesiae,  cui  tunc  subiiciebatur,  Pa- 
tronus.  Nequil  igitur  praefatus  populus  fe- 
riatum  habere  diem  festum  S.  Philippi  (nisi 
ex  simplici  devolione  fiat),  sed  iuxta  prae- 
falum  S.  G.  responsum,  S.  Gatharinam,  ut 
praecipuam  Patronam  colere  debebit.  Quid 
vero  dicendum  de  Paroeciis  et  plebibus, 
quae  sub  iurisdiclione  fuerant  Abbatiae  Nul- 
lius  Foro  Porapilii,  et  modo  adiectae  sunt 
Dioecesi  Brictinoriensi,  si  retinere  cupiant 
Patronos,  quos,  ut  principales  Territorii,  in 
quo  versabantur,  coluerant?  Turbandi  ne 
erunt  a  legitima  possessione,  et  cogendi 
ut  alium  Patronum  assumant  ?  Si  meum  fas 
est  expromere  sensum,  in  libertate  iisdem 
id  esse  relinquendum  videtur.  Difficile  enim 
est,  ut  antiquum  Patronum,  quem  tam  ma- 
iores,  quam  ipsi  specialibus  venerationis  si- 
gnificationibus  coluerant  usque  adhuc,  modo 
velint  deserere,  ut  alterum  prosequantur. 
Vere  quippe  ipsorum  Patronus,  quia  talis 
erat  Ecclesiae,  cui  subiiciebanlur.  Sed  li- 
cel  haec  mea  sit  opinio ;  attamen  magis 
congruere  credo,  si  fieri  sine  turbis  el  of- 
fensione  potest,  ut  hoitationibus  inducan- 
tur  harum  Parochiarum  et  Pagorum  inco- 
lae  ad  debito  honore  colendam  Patronam 
Dioecesis,  ad  quam  modo  pertinent.  Plura 
disserere  non  est  opus ;  consulto  tamen  haec 
adnntavi,  quia  non  raro  accidunt  huiusmodi 
dismembraliones  et  adiectiones,  ac  oppor- 
lunum  visum  est,  cohaerenler  ad  S.  R.  G. 
responsum,  regulara  tradere,  quae  hisce  in 
casibus  quoad  principales  Patronos  servanda 
sit.  Ad  rem  hauc  illustrandam  nonnihil  pro- 
dest  aliud  recentius  Decretum  eiusdem  S.  G. 
in  Gollen.  27  Maitii  anni  mox  praeteriti  1824 
cum  subieclis  adnotationibus. 

Ad  DuBiUM  III.  lure  quaesitum  fuit:  «  An 
possit  Episcopus  lolerare,  quod  in  Galen- 
dario  dicatur  Patrona  Givitatis  et  Dioecesis 
tam  B.  V.  Maria  de  Lacu  ouncupala,  quam 
S.Gatharina  V.  etM.».  Unus  namque,  ut  de- 
creta  iubent ,  Patroni  Givitatis  nomine  et 
praerogativis  gaudere  polest :  quamobrem 
cum  S.  Galharina  V.  et  M.,  ab  immemorabili 
tempore  lalis  sit,  perperam  in  Galendario 
principalis  Patronae  qualitate  B.  V.  Maria 
de  Lacu  donala  est.  Habet  quidem  Officium 


—  265  — 


ex  concessione  S.  R.  G.  diiplex  1  class. 
cum  Octava ;  sed  sola  elevalio  ritus  non 
valet  ad  patronatum,  quum  alii  multi  sint 
tituli,  qui  S.  G.  indicunt  ad  illud  indul- 
gendum.  Ad  palronatum  inducendum  aliae 
et  multo  pluressunt  condilione.s,quae  requi- 
runtur,  et  in  casu  et  in  specie  nostra  omnino 
desunt.  Specialissiraus  cultus,  singularia  ve- 
nerationis  obsequia  debentur  B.  M.  V.  quae 
prae  oranibus  Sanclis  omnium  Ghrislifide- 
lium  Patrona  est  :  verum  non  inde  conse- 
quilur,  quod  non  generali  dumlaxat,  sed 
etiam  peculiari  alicuius  Givitatis  vel  loci 
patronatu  gaudeal,  cum  adnexis  praeroga- 
livis  et  privilegiis,  nisi  praecesserit  forma- 
lis  electio  et  subsequens  conlirmatio,  iuxta 
Urbani  decreta.  Ideo  S.  G.  proposilo  Du- 
bio  respondit :  «  Negaiive,  etiamsi  Officium 
Beatissimae  Virginis  celebretur  sub  ril.  dupl. 
1  class.  cum  Octava  ». 

Ad  DuBiUM  IV.  Altera  se  offerebat  quae- 
stio  de  abstinentia  et  ieiunio  seivando  in 
pervigilio  Fesli  S.  Gatharinae  principalis 
Patronae.  Variae  erant  senientiae.  Notabat 
extensor  Galendarii  Dioecesaui  :  Vigilia  cum 
ieiunio.  Rogatus,  quo  lure  ?  ignorare  fas- 
sus  est  :  neque  ex  caeieris  invenlus  est 
ullus,  qui  id  sciat.  Gertum  tamen  est  alios 
esse,  qui  tenent  ex  praecepto  omnino  ser- 
vandum,  alii  putant  in  arbitiio  id  relin- 
quendum,  et  quatenus  servari  velit,  nonnisi 
ex  devotione  laciendum  :  hinc  scandala  et 
peccandi  pericula.  Qui  ieiunium  non  servant 
scandalo  sunt  iis,  qui  abstinenliam  et  ie- 
iunium  in  praecepto  esse  arbitiantur ;  et 
ex  diverso  opinandi  modo  onri  potesi  pe- 
riculum  quoad  populum  operandi  cum  er- 
ronea  conscientia.  Eoque  magis  id  timen- 
dum,  quia  non  una  est,  sed  varia  Gonfes- 
sariorum  praxis.  Ut  rem  componeret,  so- 
lertissiraus  Episcopus  onus  sibi  dedit  scru- 
tandi  ;  num  ex  voto,  num  ex  consuetudine, 
an  alia  quacumque  ex  causa  huiusmodi  ie- 
iunium  inductura  fuerit :  nihilque  invenisse 
fatetur,  unde  saltem  coniici  posset  Vigiliam 
hanc  cum  ieiunio  de  piaecepto  servandam. 
Ad  hanc  igiiur  S.  G.  recuisum  habuit  pio 
solutione  Dubii.  Quid  eigo  iuris?  Decidendi 
ratio  a  regula  generali  petenda  est,  qua 
docemur  huiusmodi  ieiunium  non  esse  in 
praecepto  ;  repetendam  vero  eiusdem  ori- 
ginem,  vel  a  Maiorum  voto,  vel  a  consue- 
tudine  ac  voluntaria  populi  devotione.  Nulla 
lex  est,  quae  iubeat  principalium  Patrono- 
rura  Festa  praevenienda  esse  in  pervigilio, 
et  illa  dumtaxat  sub  piaecepto  cadunt,  quae 
in  Kubricis,    Breviario    et    Missali    Romano 


suis  aple  locis  nolantur,  vel  cum  Oflficio  et 
Missa  atque  ieiunio  servanda,  vel  cum  al- 
terutro  tantum,  iuxta  qualilatem  Feslorum 
et  temporum,  in  quibus  cadunt.  In  hypo- 
thesi  vero,  quod  ieiunio  originera  dederil 
votum  a  Maioribus  nuncupalura,  hoc  non 
obligat  successores,  qui  non  voverunt,  ut 
pluries  declaravit  S.  R.  G.,  praesertim  veio 
sub  die  18  Aprilis  1(543  :  «  Unanimi  con- 
sensu  declaratum  fuit,  ex  dispositione  Gonsti- 
tulionis  praediciae  Universa  per  Orhem  \S\- 
bani  PP.  VIII  pro  observatione  Festorum  dat. 
Idibus  Septembris  1642,  personas  voventes 
lanluin  teneri  ».  Huiusmodi  aulem  respon- 
sura  idem  Urbanus  Pontifex  laudavit  et  ap- 
probavit,  dixilque  «  intenlionem  suam  fuisse 
per  eam  Gonstiiuiionem  tollere  Festa  de  voto 
quoad  vim  praecepti  et  reducere  illa  ad  in- 
slar  Festorum  de  devotione,  praeservala 
obligatione  ratione  peisonalis  contractus  ex 
vi  voti  provenientis  ipsismel  personis  tan- 
tum,  quae  voverunt  ».  Ila  etiam  sancilum 
fuit  in  Hippoiegien.  die  19  Noverab.  1650, 
in  Marianen.  die  16  Martii  1658  et  15  Fe- 
bruarii  1659,  in  Barcinonen.  20  Decem- 
bris  1659  et  in  Panormitana  die  1  Februa- 
rii  1744.  Ad  consueludinem  quod  atlinet, 
haec  laudabilis  est,  slriclam  tamen  obliga- 
tionem  non  inducit.  Guyetus  in  Hortoiogia 
lib.  1,  cap.  17,  quaest.  2  de  hac  re  agens: 
«  Multorum  pia,  inquit,  ac  laudabilis  con- 
suetudo  tam  Saecularium,  quara  Regula- 
riura,  ut  in  pervigiliis  suorum  Patronorum, 
sive  ex  devotione,  sive  ex  statuto  et  or- 
dinatione  aliqua  particulari,  ieiunium  ser- 
venl  »  :  mox  quaestio  3  quaerit  :  «  Num 
legitimus  sit  hiiiusinodi  Vigiliarum  usus?» 
et  respondit  ut  sequilur :  «  cum  Ecclesiae 
illae,  in  quibus  receptus  est,  insignes  sint, 
ac  titulares,  quae  suo  item  gaudent  Bre- 
viario  proprio,  non  tantuin  legitiraiis  est 
eiusraodi  usus,  sed  etiara  venerandus  ac 
laudabilis;  adeoque  iiire  retinendus.  Quoad 
vero  alias  Ecclesias,  quae  Roraano  Brevia- 
rio  mancipatae  sunt,  si  lalis  etiam  usus 
apud  illos  inductus  est  ex  legitima  ilem 
consuetudine  ,  quae  numquam  interrupta 
fuerit,  non  video  quid  necesse  sit  eum 
abrogare  ,  maxime  cura  id  patilur  ratio 
lemporis,  nec  aliud  occurrit  impediraen- 
tum.  Nam  velira  id  sit  praeter  Rubricas 
quidem,  at  non  contra  ....  ubi  vero  talis 
usus  incognitus  fuit  haclenus,  haudquaquam 
eura  legitime  induci  posse  crediderim,  cum 
nihil  simile  in  Rubricis  permittatur  (ubi 
agit  de  inore  illarum  Ecclesiarum,  quae 
proprio  gaudent  Breviario,    iungendi    leiu- 


—  266 


nio  Vigiliae  Officium),  cuius  proinde  silen- 
tium  hac  in  parte  pro  negatione  haberi 
debet.  Eslo  ergo  ieiunetur  in  mensa,  si 
lubet  (idera  est  ac  si  ex  devolione  fiat) 
haud  tamen  propterea  Officium  diei  immu- 
lare,  aut  aliquid  addere  fas  est  ».  Equi- 
dem  commendatissimus  Auctor  inductam 
laudabilem  et  legitimam  consuetudinem  vult 
esse  servandam,  quae  tamen,  ut  prosequitur, 
nusquam  interrupta  fuerit.  In  specie  autem 
nostra,  num  consuetudo  ieiunandi  in  pervi- 
gilio  S.  Gatharinae  legitima  sit,  et  num- 
quam  interrupta  fuerit,  dubium  est ;  et  du- 
bitandi  rationem  affert  opinionum  dissensio, 
et  confessariorum  praxis,  unde  fit  ut  ali- 
qui  de  populo  abstinentiam  et  ieiunium 
Festo  praemittant  principalis  Patronae,  alii 
non  ilem  ad  id  teneri  arbitrentur.  Itaque 
S.  G.  regulae  adhaerens  proposito  Dubio 
respondit :  «  Negative  ad  primam  parlem, 
Affirmative  ad  secundam  ».  Sed  quoniam 
providendum  erat  quieti  animarum,  cum 
et  Gonfessarii  in  diversa  abirent,  scandalis- 
que  parandum  erat  remedium,  addiderunt 
Patres :  «  Gonsulendum  SSmo  pro  absolu- 
tione  quoad  praeterilum  et  exemptione 
quoad  futurum,  quatenus  opus  sit  ». 


SUFFRAGIUM  SUPER  DEGRETO 


2639. 


URBIS. 


(4613) 


Gupientes  Magistri  Gaeremoniarum  Pa- 
triarchalis  Lateranensis  Basilicae  novis  pri- 
vilegiis,  praeter  ea  quibus  gaudenl,  lo- 
cupletari,  preces  dederunt  Sanctissimo  Do- 
mino  Nostro  Leoni  XII  Pont.  Max.  eas 
llagitantes  honorificenlias  et  praerogalivas, 
quae  Sacri  Palatii  Aposlolici  caeremoniarum 
Magistris  concessae  sunl.  Precibus  autem 
ad  S.  R.  G.  remissis,  haec  re  mature  di- 
scussa,  respondendum  censuit:  «  In  decisis 
sub  die  17  Septembris  1822  in  responsione 
ad  14,  videlicet  :  Et  quoad  caeremoniarum 
Magistros  Ecclesiarum  Patriarchalium  Urbis 
servandam  esse  stricte  formara  privilegii  ». 
Aequum  visum  fuit  huiusmodi  responsum 
Sanctissimo  Domino  Nostro,  ac  proinde  ne- 
dum  Sanclitas  Sua  eidera  Aposlolicae  au- 
cloritatis  addidit  pondus,  verum  eliam  ius- 
sii,  ne  preces  amplius  recipiantur.  Decet 
namque  illos,  qui  immediate  servitio  Domni 
Apostolici  specialiter  sunt  deslinati,  nedura 
extrinsecis  honorificeniiis,  sed  et  privilegiis 
plurirais  distingui  ab  aliis,  qui  eodem  fun- 
guntur  officio,  sed  quosdam  inlra  limites 
contineri  debent,  ulpote  ad  unius  Ecclesiae 


servitium  destinati.  Hi  namque  uti  possunt 
indullis  privilegiis,  non  ubique,  sed  in  Ec- 
clesia  tantum,  cuius  servilio  sunt  addicti. 
Secus  si  fieret,  magna  oriretur  confusio,  et 
ex  communicatione  privilegiorum  non  levis 
daretur  dissidiorum  occasio.  Siquidem,  ui 
non  infrequenter  accidit  in  similibus,  ex 
privilegiorura  etiam  liraitata  coramunica- 
tione,  possent,  qui  hanc  obtinuerunt,  fim- 
brias  extendere,  iuraque  turbando,  indebita 
ac  incompetentia  sibi  munia  usurpare  in 
praeiudicium  illorum,  quibus  privative  con- 
veniunt ;  cavendum  propterea,  ne  id  fiat. 
Neque  illud  omittendnm ,  quod  magnura 
discrimen  ponit  inter  Pontificios  caeremo- 
niarum  Magislros  et  alios  qui  Patriarchalibus 
Basilicis  inserviunt.  Quippe  prirai  nobile 
quoddara  Gollegiura  efTormanl,  atque  con- 
stiluunl.  Horum  in  munere  senior  Praefecti 
nomine  decoratur ;  et  idem,  vel  ex  eodem 
Gollegio  alter  assuraptus,  a  Surarao  Ponli- 
fice  d  pulatur  in  Secretarium  Gongrega- 
tionis  Gaereraonialis,  cui  semper  praeest 
Eminenlissiraus  Dominus  Sacri  Gollegii  Gar- 
dinalis  Decanus.  Et  quoniara  numquam  de- 
fuerunt  in  eodem  Gollegio,  qui  nedum  in 
agendo  peritia  el  rerum  liturgicarum  co- 
gnilione,  verum  etiam  in  scientificis  aliis 
facultatibus  multum  praestabant ;  ideo  am- 
plioribus  honoribus  digni  habiti  sunt.  Et  ne 
vetustiora  exempla  quaeraraus,  recentissima 
non  desunt :  nam  saeculo  proxime  praete- 
rito  sacris  infulis  Garabaruccius  et  Realius 
fuerunt  insigniti  :  Dinius  vero  Praelatis  do- 
mesticis  adnuraeratus  :  et  raodo  alter,  qui 
in  eodera  Golle^io  fuerat,  ob  eximia  sua 
merita  et  doctrinara,  uno  ex  iis  muneribus 
decoratur  et  fungitur,  quibus  maiora  suc- 
cedunt.  Qui  igitur  ad  huiusmodi  Gollegium 
pertineni,  confundendi  non  sunt  cum  illis, 
qui  in  respectivis  Patriarchalibus  Lalera 
nensi  ,  Yaticana  et  Liberiana  idem  munus 
exercent.  Hi  sua  habenl  privilegia,  suasque 
etiam  extrinsecas  honorificentias ,  quibus 
ab  aliis  inservientibus  minoribus  Ecclesiis 
distinguuntur ;  iisdem  contenti  sint,  nec 
poliora  quaerant. 

SUFFRAGIUIVI  SUPER  DECRETO 
2640.  NERITONEN.  (4614) 

Dura  S.  R.  G.  a  fel.  record.  Pio  VII  de- 
putata  in  peculiari  Gonventu  die  27  Au- 
gusti  1822  providis  legibus  modura  impo- 
suit  GapituUs  et  Ganonicis  quibus  Insignium 


—  267  — 


Pontificalium  usus,  vel  exorcilium ,  aut 
utrumque  indullum  est,  ne  sibi  indebitos 
usurparent  honores,  utque  ;ib  usurpatis 
in  posterum  desisterent  ;  simul  addidit  per 
stalutas  leges  Apostolica  auctorilale  firma- 
tas,  ope  Constitutionis  Decet  Romanos  Pon- 
tifices  etc.  IV  editae  Nonas  lulias  1823,  nul- 
lum  inferri  praeiudicium  Capilulis,  si  quae 
sunt  amplioribus  privilegiis  decorata.  Sed 
quoniam  evenire  facile  polerat,  ut  aliqui, 
perperam  interprelando  hanc  exceplionem 
et  praeservalionem,  eadem  abulerentur  cen- 
senles  sibi  licere  morem  sequi,  et  honori- 
ficentias  in  Decrelo  el  Gonstitutione  non  ex- 
pressas  adhibere,  ac  si  essenl  speciali  In- 
dullo  vel  immemorabili  consuetudine  quae 
iuslum  supponit  titulum,  roboratae;  ideo 
cautum  consulto  fuit,  ut  si  quae  sunt  aut 
esse  putantur  huiusmodi  privilegia,  in  Sacra 
Gongr.  perpendenda  deducantur,  ad  effe- 
ctum  opportune  decernendi  quod  e  Gano- 
nicarum  Sanctionum  praescripto  visum  fue- 
ril.  Latae  legi  oblemperans  Neritonensis  An- 
tistes  et  Apostolicae  Gonstilulioni  §  Quo 
circa,  praecipienti  locorum  Ordinariis,  «  ul 
praesentes  noslras  Literas,  et  singula  in  eis 
statutafaciant  auctoritate  nostra  debilae  exe- 
quulioni  demandari,  illaque  inviolabiliter  ob- 
servari  »:  interdixit  quasdam  honorificentias 
ei  praerogativas,  quas  agnovit  nec  expressas, 
nec  permissas  in  praefatis  Decretis  et  sub- 
sequenti  Apostolica  Gonstitutione  Archipre- 
sbytero  primae  Dignitali  insignis  Gollegiatae 
Gastri  Gupertini,  qui,  licel  nec  iniuria,  nec 
perperam,  iisdem  uteretur,  reverenter  ta- 
men  mandatis  paruit.  Verum  cum  bonum 
ius  habere  crederel,  ne  sibi  suisque  suc- 
cessoribus  detrimenlum  silentio  afferret;  e 
re  sua  esse  duxit  S.  G.  rogare,  ut  digna- 
retur  declarare  privilegia,  quibus  huc  us- 
que  usus  fuit,  legitirae  fuisse  inducta,  ac 
propterea  in  possessione  ipsum  esse  manu- 
tenendum.  Emiuenlissimi  autera  Patres  Sa- 
cris  tuendis  Rilibus  praeposili,  inhaerentes 
dispositioni  §  Si  quae  vero  etc.  antedicti 
Decreti,  abnuerunt  ab  iis,  quae  docuraenlis 
destituebantur,  veluti  eral  mos  sumendi  ex 
Altari  paramenfa,  adhibendi  assistentem 
ministrum  supra  numerum,  sedendi  in  mo- 
bili  sede  coriacea,  et  coercendas  praeroga- 
tivas  deciaravit  dumtaxat  ad  duo,  videlicet, 
quoad  trinam  benedictionem,  et  quoad  anu- 
lum.  Ita  habelur  in  supra  relato  Decreto; 
de  his  namque  plene  constabat,  praeserlim 
ex  actis  visiiationis  peractae  anno  1686,  in 
qua  Episcopus  cognovil  :  «  Ghe  il  Reve- 
rendo  Arciprete  di  Goperlino  aveva  il  pri- 


vilegio  ab  immemorahili  di  benedire  il  po- 
polo  col  Sanlissimo  Sagramento  con  tre 
Groci,  come  suole  benedire  il  Vescovo ;  ed 
anco  tiene  il  privilegiodi  celebrare  la  Messa, 
0  solenne  o  privata  con  lo  anello  al  dilo  ». 
Proplerea  huiusmodi  praerogalivas  appro- 
biivii,  confirraavitque.  In  Inslrumenlo  vero 
possessionis  datae  proviso  a  felic.  recorda- 
tionis  Glemente  XI  de  Archipresbyteratu, 
legitur  eumdem  admissum  in  possessione 
fuisse  :  «  Apponendo  in  uno  ex  eius  digitis 
anulum  gemmatum,  quem  continuo  gestare 
debel  el  in  Missis  tam  solemnibus ,  quam 
privatis  et  ubique  locorum  ;  ac  pariter  in 
Iriplici  benedictione  populi  cum  Venerabili 
Sacramento  ad  inslar  Episcopi,  ut  ex  privi- 
legio  etc.  ». 

Facti  seriem  exponereopportunum  duxi, 
immo  id  consulto  feci,  ut,  qui  in  casibus 
huic  affinibus  versantur  ;  inlelligant  quae 
fiierit  mensSacr.  Gongr.,  dum  Decreto  ge- 
nerali  adiecil  clausulam  praeservatiram, 
quae  simul  susjiensiva  est.  Qui  enim  in  di- 
gnitate  aliqua  constituli  Pontificalibus  fruun- 
tur  insignibus,  vel  etiam  exercere  Pontifi- 
calia  habent  iii  more,  ne  credant  sibi  licere 
usum  honorificum  alicuius  praerogativae, 
quam  sibi  debitam,  praeter  expressas  in 
Decreto  et  Apostolica  Gonstitutione,  arbi- 
tranlur  vel  ex  privilegio,  vel  ex  consuetu- 
dine,  priusquam  iura  ad  Sacr.  Ril.  Gongr. 
deducant,  et  huius  decisionem  oblineant. 
Nam  non  datum  est  ipsis  de  legitima  pos- 
sessione  decidere,  sed  examen  et  iudi- 
cium  eadem  Sacra  Gong.  sibi  reservavit,  el 
semper  est  parata,  iuxla  canonicas  sanctio- 
nes,  ad  confirmandum  privilegia,  siqua  le- 
gitiraa  repererit,  vel  immemorabilem  con- 
suetudinem,  si  plene  probatam  cognoverit. 
Sciant  quoque  Episcopi,  aliique  locorum 
Ordinarii,  onus  sibi  iniunctum  exequendi 
praefatum  generale  Decrelum,  quod,  utpote 
Aposiolica  auctoritate  firmatum,  vim  legis 
universalis  oblinel:  proindeque,  si  in  re- 
spectivis  Dioecesibus  aut  separatis  Territo- 
riis  quid  inductum  invenerint  vel  praeter, 
vel  contra  in  Decreto  indulla  et  specialiter 
expressa,  iubere  debent,  ut  adamussim  ser- 
vetur  idem  Decrelum;  et  interea,  specialis 
praerogativae  usu  suspenso,  ad  Sacr.  Ril. 
Gongr.  deducanlur  documenia,  ut  eadem, 
iuxta  casuum  diversilatera  et  documento- 
rum  pondus,  providere  possit,  et,  quid  in 
posterum  servandum  sit,  praecipere,  ve- 
luti  in  praefato  casu  Archipresbyteri  Gol- 
legialae  Gastri  Gupertini  Dioecesis  Neri- 
tonen.  factum  est. 


—  268  — 


ADNOTATiONES  SUPER  DECRETO 

2641.       APUANA.       (4615) 

Ad  DuBiuM  l.  Qiiaraquam  Gaeremoniale 
Episcoporum,  dum  ordinem  servandum  in 
solemni  Processione  Sanclissimi  Gorporis 
Christi  apte  disponit  lib.  2,  cap.  33,  num.  4, 
Uim  Parochis,  quam  Gollegiatis  sub  Gruce 
Gleri  Ecclesiae  Gathedralis  incedenlibus,  de- 
bitumlocum  assignet:  haectamen  regulanon 
omni  ex  parte,  et  praeceptiva  tenenda  est; 
sed  potius,  ne  oriantur  inter  diversos  Gleri 
coetus  dissidia  et  dissensiones  de  praece- 
dentia  et  loco,  ut  directiva  habenda  est: 
dum  sub  unica  tantum  Gruce,  unicum  quo- 
dammodo  morale  Gorpus  efficiunt,  licetdi- 
versi  Ordines  sint.  Ideo  varias  locorum  con- 
suetudines  non  eliminat,  veluti  notal  cl.  Ga- 
lalanus  ad  hunc  Gaeremonialis  locum  num.  1 
et  2.  Eadem  dispositio  obtinet  dumtaxat  in 
casu,  quo  diversi  Ordines  simul  conveniunt, 
non  autem  si  in  more  sit  positum,  ut  seiun- 
ctim  a  Glero  Gathedralis,  vel  Parochi ,  vel 
Gollegiatae  sub  propria  Gruce  incedant.  Hoc 
adeo  verum  est,  ut  nemo  ignoret  universali 
fere  usu  id  esse  receptum.  Itaque  Apuani 
Parochi  cum  a  saeculo  et  ultra  consueve- 
rint  alterna  vice  propriae  Parochiae  Gfucem 
erigere,  sub  qua  primum  Glerici,  mox  Pre- 
sbyteri,  demum  ipsi  Parochi  Superpelliceo 
Stolaque  induti  incedebant,  dignioremlocum 
relinquentes  Gollegiatae  (postmodum  in  vim 
subrogationis  ad  Gathedralis  decus  evectae) 
a  legitima  possessione  acquisita  per  cen- 
tenariam  consuetudinem,  quae  vix  praeter, 
non  contra  legem  est,  lurbandi  non  sunt. 
Neque  deneganda  eis  est  stolae  delatio. 
Praeterquamquod  enim  de  centenaria  hu- 
iusmodi  delationis  consuetudine  non  dubi- 
tatur;  decet  ut  Parochi  collegialiter,  non 
uti  singuli;  incedentes,  a  ceteris  Presbyteris 
distinguantur.  Stola  quippe  sacerdotale  in- 
dumentum  est,  non  signum  iurisdictionis 
(si  excipias  parochiale  exercitium  in  fune- 
ribus),  ut  quidam  perperam  opinantur.  Nul- 
lam  autem  importareiurisdictionem,  si  sim- 
pliciter  deferatur  sine  ullo  illius  actuali 
exercitio,  docet  Pignatellus  tom.  3,  con- 
sultat.  48,  num.  40,  expresse  dicens,  quod 
Stola  sine  suo  exercitio  non  est  signum 
praecipuum  iurisdictionis,  sed  vestis  sacer- 
dotalis.  Gan.  Ecclesiastica  9,  dislinct.  23 ; 
et  ut  iradit  S.  Thomas  tom.  3,  part.  9,  sup- 
plemeul.  arlic.  7,  in  corp.  Est  habitus 
proprius  Sacerdotis,  et  est  veluti  forma  to- 
tius  ornalus  Sacerdotalis ;  et  deducitur  ex 
Goncilio    Bracharen.    III    et   Toletan.    IV, 


cap.  39,  apud  Gratian.  cap.  398,  n.  61  ; 
Panimoll.  part.  3,  decis.  270,  num.  11; 
Rota  in  Savonen.  Aggregationis  15  lu- 
nii  1699,  §  Non  obstat,  coram  Pio,  ibi  : 
«  Non  obstat  quod  Stola  sit  signum  iuris- 
dictionis,  ideoque  non  concedenda  simplici 
Sacerdoti  etc.  Quapropter  aliud  Stola  si- 
gnificat  in  Episcopo,  aliud  in  simplici  Sa- 
cerdote  etc.  Et  propterea  esse  signum  ae- 
quivocum,  nec  importare  iurisdictionem, 
nisi  illam  deferens  expleat  Parentalia».  Et 
in  Bisinianen.  Praeeminentiarum  27  lanua- 
rii  1726  §  final.  coram  Galcagnino,  ubi : 
«  quod  delatio  Slolae  in  actibus  non  fune- 
ralibus  non  est  signum  iurisdictionale,  sed 
dumtaxat  distinctivum  Parochorum  a  ceteris 
Presbyteris  » ;  et  sic  etiam  alibi  saepe  sae- 
pius,  ut  refert  probando  Scarfantonius  ad 
Geccoperium  part.  3,  addit.  36,  sub  n.  80. 
Et  expresse  declaravit  Benediclus  XIII,  Gon- 
stit.  incip.  Pretiosus  §  et  ad  tollendam,  ibi : 
«  declarantes  et  quatenus  opus  erit,  decer- 
nentes,  ac  matura  deliberatione  mandantes 
Grucis  erectionem,  Stolae  delationem  et  in- 
gressus  in  Ecclesias  in  omnibus  et  singulis 
enumeratis  ac  ceteris  quibuscumque  simi- 
libus  casibus,  nullam  penitus  iurisdictionem 
importare  etc.  ».  Ita  apud  Lucium  Ferra- 
rium  verb.  Stola,  num.  2, 

Ad  DuBiuM  II.  Non  eadem  militat  ratio 
quoad  praetensionem  Parochorum,  qui  ar- 
bitrantur  Glericos  Seminarii  nuperrime  ere- 
cti  anteire  debere  immediate  post  ipsorum 
Grucem,  non  autem  sub  illa  Gathedralis.  Ob- 
stat  clare  Gaeremonialis  dispositio,  obstant 
S.  R.  G.  Decreta ;  sed  nec  ulla  afferri  potest 
consuetudo,  quae,  etiamsi  adesset,  repu- 
dianda  foret  ut  irrationabilis.  Gaeremoniale 
loc.  sup.  cit.  disponit,  quod  post  Magi- 
stratum  Glerus  succedat  sequenti  ordine  : 
«  Primo  minister  porlans  Grucem  Ecclesiae 
Gathedralis  medius  inter  duos  Glericos  por- 
tantes  duo  Gandelabra  cum  candelis  accen- 
sis;  deinde,  si  aderunt,  Glerici  Seminarii, 
et  post  eos  Gurati  Ecclesiarum  Parochialium 
cum  Gotlis  ;  tum  Ecclesiae  Gollegiatae,  ei 
ultimo  loco  Glerus  Ecclesiae  Gathedralis  ». 
«  Utique  Seminarium  non  esse  membrum 
Ecclesiae  Gathedralis  et  propterea  debere 
in  publicis  Processionibus  generalibus  an- 
teire,  et  cedere  locum  digniorem  Guralis, 
Ganonicis  et  Glero  Ecclesiarum  Parochia- 
lium  et  Gollegiatarum,  iuxta  formam  dicii 
Libri  caeremonialis  »  declaravit  S.  R.  G.  in 
Gapuana  die  1  Seplembris  1607;  addiclum 
tamen  est  Ecclesiae  Gathedralis  servitio,  et 
statis  diebus  interesse  debet  Ghoro,  Proces- 


—  269  — 


sionibus,  aiiisque  functionibus  sallem  sole- 
mnioribus  ;  ideo  a  Glero  Ecclesiae,  cui  in- 
servil,  seiungendum  non  est ;  et  eo  tanlum 
in  casu  digniorem  locum  cedil  Parochis  et 
Gollegiatis,  si  omnis  Glerus  sub  unica  Ga- 
thedralis  Gruce  incedal.  Vide  hac  de  re 
eiusdem  S.  G.  Decreta  inRodigien.  Andren. 
Dioecesis  die  2d  Marlii  1620,  Pennen.  die 
1  Mart.  1636,  Gapuana  14  lanuarii  1640, 
Placentina  13  lanuarii  1661,  Nucerina  Pa- 
ganorum  die  19  lanuarii  1704  et  26  Aprilis 
eiusdem  anni.  Necafferri  polest  consuetudo, 
quia  agitur  de  Seminario  ereclo  anno  1803, 
in  quo  admissi  fuerunt  Glerici  mense  No- 
vembris  anno  1805,  qui  pruinde  advenien- 
tibus  Litaniis  Maioribus  die  Festo  Sancti 
Marci  1806  interesse  coeperuni  Processioni 
sub  Gruce  Gapituli  Gathedralis.  Gum  itaque 
conlrariam  Parochi  habeant  dispositionem 
iuris,  nec  consuetudine  (quia  revera  con- 
suetudo  neque  habuit  initium,  nisi  Glerici 
simplices  respectivis  Parochiis  subiecti  et 
inservientes  confundantur  cum  Seminarii 
alumnis)  tueri  se  possint  ;  consilium  di- 
mittant  exigendi,  quod  Seminarium  ipso- 
rum  Grucem  sequatur.  A  Glero  quippe  Ga- 
thedralis  separandum  non  est.  Quod  si  ipsi 
nolint  supplicationibus  interesse  ante  Gle- 
rum  et  Ganonicos  Gathedralis,  et  post  Gle- 
ricos  Seminarii  simplicesque  Presbyteros, 
servata  forma  Gaeremonialis  Episcoporum  ; 
velintque  antiquum  morem  sequi  et  seorsim 
a  Gathedrali,  publicis,  ut  debent,  supplica- 
lionibus  interesse,  sub  propria  Gruce  ele- 
vanda  ab  illa  Parochia,  ad  quam  per  lur- 
num  pertinet,  cum  propriis  singularum 
Gleris,  id  eis  licet,  veluti  declaravit  S.  G. 
ad  I.  Dubium. 

ADNOTATIO  SUPER   DECRETO 

2642.  EMERITEN.  (4616) 

lure  merito  S.  R.  C.  ampliavit  iudicium, 
quousque  accederenl  aliorum  Episcoporum 
inslantiae,  una  cum  documentis  originali- 
bus  assertam  Imaginis  B.  M.  V.  manifesla- 
tionem  comprobantibus.  Unus  enim  erat 
Emerilensis  Episcopus,  qui  postulationem 
faciebal  pro  universa  Sanctae  Fidei  Provin- 
cia.  Utique  in  Emeritensi  Dioecesi  silus  esl 
Pagus  nuncupatus  Chinquinquir  a,saicra  Ima- 
gine  dilatus  B.  M.  V.  tilulo  Rosarii  popu- 
lorum  devotione  et  frequentia  ac  miracu- 
lorum  fama  apud  Indos  celebralissima,  quae 
ex  traditione  maiorum  mirabiliter  ad  finem 
vergente  saeculo  decimo  sexlo  fertur  ma- 
nifestata :    sed    non    inde   sequilur,    quod 


Dioecesanus  Antistes  ius  habeat  usurpandi 
nomen  universae  Provinciae,  pro  qua  peliit 
in  Patronam  dari  B.  M.  V.  sub  praefato  li- 
tulo  cum  Officio  proprio  in  Festo  secundario 
celebrando  in  die  designanda  ab  Ordinario, 
ad  recolendam  eiusdem  imaginis  manifesta- 
lionem,  quam  accidisse  dicunt  die  26  De- 
cembris  perpetuo  impedita.  Neque  ad  coho- 
nestandam  Emeriiensis  Anlistitis  petitio- 
nem,  ratio  valet,  quod  tam  Archiepisco- 
palis,  quam  fere  omnes  Episcopales  Pro- 
vinciae  sedes  modo  vacent  :  nam  non  de 
re  agitur,  cui  aul  promplo  aliquo  remedio 
aut  Indulto  consulendum  sit:  immo  nul- 
lum  detrimenlum  religioni,  illisque  populis 
venit,  si  cunctando  S.  G.  differalur  respon- 
sum,  quousque  novi  Pastores  vacanlibus  Se- 
dibus  dentur.  Et  quoniam  ralio  extendendi 
Officium  sub  convenienti  ritu  ab  altera  de- 
pendebat,  scilicet  a  cunfirmatione  Patrona- 
tus ;  et  petitio  altera  concessionis  Officii 
cum  lectionibus  propriis  secundi  Nocturni 
ab  authenticis  legitimisque  documenlis , 
quae  deerant,  quum  ea,  quae  afferebanlur 
ad  rem  conficiendam,  essent  prorsus  ine- 
pta  ;  ideo,  ne  pes  laberetur  in  lubrico,  ne- 
dum  opportuna,  verum  eliam  necessaria 
visa  est  praefata  dilatio.  Verumtamen,  no- 
vis  datis  precibus  Sanclissimo  Domino 
Nostro  Leoni  XII,  eadem  Sanctitas  Sua, 
cunctis  perpensis  facli  circumstantiis,  habita 
ratione  tituli  Ecclesiae  B.  M.  V.  de  Rosario 
a  nomine  Pagi  de  Cfiinquinquira  nnncu- 
patae,  petitam  graliam  indulsil,  eam  coer- 
cendo  ad  unam  dumlaxat  titularem  Eccle- 
siam  sub  rilu  Titularibus  convenienti.  Sed 
quia,  ut  supra  nolalum  est,  apud  Indos  Ira- 
ditio  viget,  quod  dictae  Imaginis  mira  ac- 
cidisset  mauifestatio,  pluribus  signis  alque 
miraculis  comprobata  die  sacro  Protomar- 
tyri  Stephano ;  ideo,  ne  pietas  Indorum 
tepesceret,  quae  potius  excitanda  foven- 
daque  videlur,  indulsit  insuper,  ut  eiusdem 
manifestationis  quotannis  memoria  fieret  in 
numquam  immutanda  die  ab  Ordinario  fixe 
designanda,  sed  cum  Officio  et  Missa  de 
SSmo  Rosario  pro  universali  Ecclesia  ap- 
probatis.  Sed  nihil  decrevit  de  manifesta- 
tionis  modo,  cuius  examen  instituendum 
reliquit  S.  G.,  postquam  allala  fuerint,  si- 
qua  revera  habenlur,  documenta  eiusdem 
veritatem  et  circumstantias  comprobanlia  : 
quapropter  nihil  detractum  voluit  eiusdem 
S.  G.  responso,  quod  immo  firmum  manere 
declaravil.  Haec  adnotanda  duxi,  ne  quis 
credal  Pontificio  rescripto  reformatum  fuisse 
S.  R.  G.  responsum,  aul  eidem  derogatuffi; 


—  270  — 


quin  imo  simul  ambo  mire  concordant, 
unumque  lantum  intercedit  discrimen  vix 
attendendum,  quod  SSmus  id  beiiigne  con- 
cessil,  quod  nullum  praebebat  obslaculum  ; 
et  S.  G.^ampHalo  iudicio,  hoc  etiam,  quod 
seorsim  peiilum  indulsisset,  decidendum 
reservaveiat  in  alio  Ordinario  Conventu,  ut 
sub  uno  eodemque  Decrelo  aliis  ad  rem 
eamdem  pertinenlibus  peliiionibus  respon- 
dendo,  cuncta  simul  comprehenderet.  Ec- 
ciesiae  namque  sub  titulo  B.  M.  "V.  de  Ro- 
sario  iure  convenit  rilus  dupl.  1  class.  cum 
Octava  :  el  conslans  apud  Indos  Iraditio  de 
mira  eiusdem  Sacrae  Imaginis  maniffsta- 
tione  satis  erat  pro  Indulto  celebrandi  Fe- 
stum  secundarium  in  einsdem  memoriam. 
Verum  Sanclitas  Sua  S.  R.  Gongregalioni 
reservavii  examen  documentorum,  si  quae 
sunt,  de  modo,  quo  huiusmodi  manifestalio 
facta  esl;  ad  effeclum  declarandi  an  pro 
memoralo  secund;irio  Officio  historicae  le- 
ctiones  secundi  Noclurni  admillendae  sint, 
vel  reprobandae. 


ADNOTATIO  SUPER   DEGRETO 


2644. 


VIGEN. 


(4618) 


Duo  sunt,  quae  notanda  occurrunt  ad 
huius  Decreli  illuslrationem.  Primum  ver- 
satur  circa  abusum  ceiebrandi  Missam  Gon- 
venlualem,  simul  ac  in  Choro  aliqua  ex 
Horis  Canonicis  cum  canlu  persolvitur.  Id 
fieri  solet  in  Gathedrali  Ecclesia  Vicensi,  in 
qua,  ut  in  facli  expositione  legitur,  sin- 
gulis  lertiis  Dominicis  cuiuslibet  mensis  us- 
que  ab  anno  1584,  Missam  votivam  sole- 
mnem  de  SSmo  Sacramenlo  ceiebrari  con- 
suevit  post  Missam  conventualem  celebra- 
tam,  durante  cantu  Horarum  canonicarum 
Tertiae  et  Sextae.  Alterum  vero,  quod  in 
proposita  instantia  quaerebatur,  eral  circa 
lempus  canendi  Missam  solemnem  de  Sa- 
cramento,  cui  Processio  succedit. 

Ad  primum  quod  altinel,  abusum  dixi, 
et  meriio  quidem,  morem  illum  Vicensis 
Ecclesiae  celebrandi  Gonventualem  Missam, 
dum  persolvuntur  Horae  canonicae.  Aclio- 
nes  enim  sunl,  quae  successivae  esse  de- 
benl,  nec  licet  easdem  ita  simul  componere, 
ut  quae  diversae  sunt  et  certo  quodam  or- 
dine  peragi  debent,  quodammodo  compe- 
netrentur. 

Ad  alterum  ut  progrediar,  cum  Missa 
solemnis  voliva  de  SSmo  Sacramento  nul- 
lam  habeat  relaiionem  ad  Officium  et  Mis- 
sam  de  Dominica  aut  de  Festo  occurrente, 
nonnisi  post  Nonam  canenda  est.  Ita  dispo- 


nit  Rubrica  part.  1,  tit.  de  hora  celebrandi 
Missam,  num.  5,  ubi  legitur  :  «  Missae  vo- 
livae,  quia  non  correspondent  Officio,  si  so- 
lemniter  celebrentur  pro  re  gravi  vel  pu- 
blica  Ecclesiae  causa  cum  populi  frequentia, 
dicanlur  post  Nonam  ».  Ibi  Gavantus :  «  Du- 
plicem  habescausam;  discordanliam  ab  Of- 
ficio  et  frequenliam  populi;  qui  dum  tar- 
diori  Missae  interest,  quasi  suo  ieiunio  Ora- 
tioni  publicae  vires  addidit  ».  Perperam 
igitur  anno  1804  vel  1806,  antiquus  mos 
(nescio  quorum  consiiio)  perlurbalus  fuit, 
et  ordo  confusus :  nam  Missa  voliva  sole- 
mnis  de  SSmo  Sacramento  canlari  coepit, 
dum  simui  in  Ghoro  persolvebatur  cantus 
horarum  Terliae  el  Sextae  :  deinde  vero 
succedebat  Gonvenlualis  de  Dominica  aut 
Feslo  occurrente  cum  Processione.Oh  quot 
in  hisce  innovalionibus  reprobandi  damnan- 
dique  abusus  1  Praescriptus  ordo  perverti- 
tur ;  incongruus  locus  datur  Missae  volivae 
solemni ;  eodem  tempore  simul  persolvun- 
tur  Horae  canonicae,  quae  praemitti  debent 
Missae  Gonventuali  postmodum  canendae  de 
Dominica  aut  Festo  occurrenle,  quae  pro- 
inde  celebratur  non  post  Tertiam,  ut  Ru- 
brica  iubel,  sed  posl  Sextam.  Erat  igitur 
debilus  revocandus  ordo;  quamobrem  Sacra 
Rit.  Gong.  nedum  antiquum  laudabilem  mo- 
rem  arbitrarie  inversum  restituit ;  verum 
eliam  praelalos  abusus  removit,  mandans 
ut  post  Terliam  celebrelur  Missa  conven- 
tualis  de  die  ;  absolulis  vero  reiiquis  horis 
Sexta  et  Nona,  allera  solemnis  canletur  vo- 
tiva  de  SSmo  Sacramento.  Gum  vero  ritus 
diei  sil  primae  classis,  qui  impedit  Missae 
votivae  ceiebrationeiu,  quae  Expositionem 
et  Processionem  cum  SSmo  Sacramenlo  non 
impedit,  eadem  convenlualis  Missa  celebrari 
posse  post  Nonam  videtur,  ut  Processio  Mis- 
sam  immediale  sequatur. 


ADNOTATIO  SUPER  DECRETO 


2645. 


ALBANEN. 


(4619) 


Facti  species  haec  erat.  In  Galhedrali 
Ecciesia  Civilalis  Albani  duo  sunt  Gano- 
nicorum  classes.  Ad  primam  perlinent  qui 
anliquilus  fuere  instituti  :  in  ailera  ponun- 
tur  iiii,  qui  postea  ex  piis  fundationibus 
accesserunt,  el  secundae  erectionis  nuncu- 
pantur.  Hi  autem,  licet  ultima  teneant  sub- 
seiiia,  nihiiominus  ex  indulgenlia  Ganonico- 
rum  primae  ereclionis,  in  vacationibus  su- 
perius  permittuntur  ascendere  iuxta  ordi- 
nem  antianitatis.  Hinc  fil  ut,  etiamsi  quoad 


271  — 


praebendas  et  raassam  communem  et  vo- 
cem  in  Capitulo  ab  iisdem  Canonicis  primae 
erectionis  omnino  discrimiiientur ,  quoad 
stallum  in  Choro,  aliis,  qui  poslea  de  Ca- 
nonicatu  provisi  sunt,  praecedant.  Id  acci- 
dit  Canonico  Silvestroni,  qui  licet  praeben- 
datus  esset  secundae  erectionis,  huiusmodi 
ascensum  a  Capitularibus  obtinuerat,  et  gra- 
dalim  eo  inde  pervenit ,  ut  posl  se  duos 
haberet  Ganonicos  primae  erectionis,  quibus 
onus  incumbit  inserviendi  Canonicis  in  of- 
ficio  Diaconi  et  Subdiaconi.  Quoniam  vero 
non  ita  mullo  post  praefalus  Silvestroni 
primae  erectionis  Canonicatum  obtinuil,  ei; 
ne,  ut  de  novo  provisus  inlerius  descendere 
cogeretur,  indullum  peiiii  retinendi  locum, 
in  quo  reperiebatur,  quod  concessum  Apo- 
slolica  auctorilate  ei  fuit  sub  hac  expres- 
sione  :  SSfhus  Oratoris  precihus  indulsit 
quoad  stallum  dumtaxat  ;  erat  hinc  quae- 
stio  super  dictione  illa  restricliva  dumtaxat, 
et  iuniores  duo  Canonici  sese  ei  contradi- 
ctores  praebuerunt,  arbitrati  materialem 
tantummodo  sedem  in  Choro  ei  fuisse  supra 
ipsos  indultam  ;  neutiquam  vero  concessum, 
ut  iis  frui  posset  oflficiis,  quibus  seniores 
gaudent,  et  ab  iis  esset  oneribus  exemplus, 
quibus  duo  iuniores  gravantur.  Ul  autem 
componerentur  dissidia ,  conventum  inter 
parles  fuit  ut  res  omnis  definienda  propo- 
neretur  Sacr.  Rit.  Congregalioni. 

Quinque  igitur  Dubiis,  quae  data  fuerunt, 
Emi  Patres  eidem  Congregationi  praepositi 
responderunt,  ut  in  supra  relato  Decreto  ; 
declarantes  Silvestronio  de  novo  Canoni- 
catu  proviso  cum  retentione  stalii  praeemi- 
nenlias  et  munera  in  omnibus  Ecclesiasticis 
functionibus  fuisse  praeservata,  quae  eidem, 
priusquam  novum  Canonicatum  conseque- 
retur,  vel  ex  iure,  vel  ex  indulgentia  com- 
pelebant,  quin  obslel  dictio  illa  dumtaxat, 
quia  retentio  stalli  alia  omnia  includit,  quae 
in  eo  sedenli  conveniunt.  Duo  tamen  ex- 
cipienda  visa  sunt,  videlicet  sedes  in  Capi- 
tulo  et  delalio  Stolae  in  funeribus. 

Etenim  sedes  in  Capitulo  confundi  ne- 
quit  cum  slailo  in  Choro.  Per  slallum  quippe 
locus  designatur  a  Praebendatis  occupandus 
ad  persolvendas  Horas  canonicas,  aliaque 
agenda,  quae  ad  Divinum  Cultum  perlinent, 
nihilque  ibi  licet  peragere  quod  temporale 
et  profanum  sit.  Contra  vero  eorumdem 
conventus  in  Capitulo  de  rigore  actio  sacra 
non  est,  vel  talis  improprie,  latoqiie  modo 
appellanda.  Non  enim  fit  ad  Primam  com- 
plendam,  ut  antiquitus  praesertim  apud  Mo- 
nachos  erat  in  more    positum,    qui,   dicta 


Oratione,  e  Choro  pergebant  ad  Capitulum- 
videlicet  in  unum  conveniebant  omnes  ad 
Marlyrologii,  Necrologii,  Sacraeque  regulae 
lectioncm,  Culparum  eniendationem,  ac  la- 
boris  iunctionem  elc.  (Videri  possunt  Mar- 
tfene  lib.  i,  cap.  5,  de  Monachorum  rilibus, 
ac  alii,  quos  recenset  Meratus  ad  Gavantum 
secl.  6,  cap.  21,  num.  4).  At  luxta  ho- 
diernam  disciplinam  Capitulum  nihil  com- 
mune  habet  cum  Horis  Canonicis,  a  quibus 
omnino  seiungitur.  Si  quid  vero  superest 
antiqui  moris  vestigium,  non  ad  Capitulum, 
sed  ad  Chorura  perlinet,  ubi  Horae  Priraae 
Oratione  absoluta,  preces  leguntur,  quae 
antiquitus  legebantur  in  Capitulo.  Sed  ne- 
dura  Capitulum  a  Choro  dislinguilur,  verum 
etiam  in  eo  plerumque  lemporalia  tantum 
tractantur:  agitur  de  bonorum  administra- 
tione  ;  dati  et  accepti  rationes  a  ministris 
redditae  expunguntur;  designantur  perso- 
nae,  quibus  diversa  dislribuuntur  officia,  et 
id  genus,  alia  fieri  solent,  quae,  ut  quisque 
videl  planeque  intelligit,  laiura  ponunt  dis- 
crimen  inler  stallum  in  Choro  et  sedem 
in  Capitulo,  seu,  ut  rectius  dicam,  inler 
choralia  officia  et  capitularia  negotia.  lure 
igitur  per  diciionem  illa  praeservativam 
simul  et  rcstrictivam:  quoad  stallum  dum- 
taxat  reservata  fuisse  Silvestronio  declara- 
tum  fuit  munera,  praeerainenlias,  honorifi- 
centias  ac  alia,  quae  stallo  Choii  adnexa 
sunt  :  neutiquara  vero  praecedentiam  in  Ca- 
pitulo,  tuii)  quia  antequam  ipse  Canonicus 
fieret  primae  erectionis,  vocera  in  Capitulo 
non  habuerat,  tum  etiam  quia  aequum  non 
videbatur,  quod  ei  essent  postponendi  voto 
et  subscriptione,  qui  usque  dum  in  posses- 
sione  reperiebanlur  tam  votandi,  quara  sub- 
scribendi. 

lus  autem  deferendi  Stolam,  quod  Sil- 
vestronio  non  competebat  ratione  praece- 
dentiae  in  slallo,  priusquam  Canonicis  pri- 
mae  erectionis  adnumeraretur,  neque  com- 
petere  raodo  polest  supra  illos,  qui  licet 
sint  inferiores  in  sedendo,  sunt  tamen  an- 
tianitate  potiores,  Enimvero  cum  huiusmodi 
ius  in  funeribus  lucrum  aliquod  secura  ferat, 
ratio  illud  exercendi  non  esl  pelenda  a  iure 
praecedendi  in  stallo,  sed,  cura  praebendae 
oranes  sint  aeque  presbytcrales,  anterioritas 
possessionis  unice  spectanda  est ;  ideo  de- 
trimenlum  inferendura  non  est  illis,  quos 
Silvestronius,  priusquara  novo  Canonicalu 
potiretur,  ex  indulgentia  praeierat,  neque 
eo  privilegio  uti  poluerat,  etsi  gauderet 
aliis  honorificentiis  stallo  adnexis,  veluti 
sunt  officiura  hebdomadarii,  Missa  conven. 


272 


tualis  per  turnum,   praeinlonalio   Antipho- 
narum  el  his  similia. 

Breviler  ut  omnia  compleclar,  Sacr.  Gon- 
gregationis  responsa  redigi  ad  unum  pos- 
sunt,  quo  declaratur  ita  inlelligendam  esse 
dictionem  illam  quoad  stallum  dumtaxat, 
ut  per  eam  praeservala  Silvestronio  fuerint 
iura  omnia,  beneflcentiae,  munera  quibus 
huc  usque  politus  fuerat  :  non  aulem  alia, 
ad  quae  ius  non  habuerat,  uti  sunl  vox  in 
Gapiiulo  et  delatio  Stolae  in  funeribus,  quae 
duo  de  novo  ei  conveniunl,  utpote  de  Ga- 
nonicalu  primae  erectionis  proviso :  idcirco 
in  horum  exercitio  ordo  servandus  est  non 
stalli,  sed  provisionis  et  possessionis. 

ADNOTATiONES  SUPER  DECRETUM 


2646. 


ALEXANDRINA. 


(4620) 

Ad  DuBiUM  I.  Non  inficior  aliqua,  (sed 
sane  pauca)  in  Episcoporum  Gaeremoniali 
occurrere,  quae  forte  non  satis  clara  videri 
possunt ;  talia  tamen  non  sunt,  dummodo 
non  superficiali  intuitu,  vel  sola,  separalim 
a  contextu,  specletur  expressio,  vel  ratio 
haberi  velit  omissionis  alicuius  dictionis  non 
necessario  exprimendae,  ut  sibi  fingunl 
qui  novilates  amant,  easque  inducere  stu- 
denl ;  sed  attendenda  sunt,  simulque  con- 
ferenda  adiuncta  et  circumstantiae  sacrae 
funclionis,  ul  qui  fuerit  extensoris  sensus, 
et  quid  in  casu  faciendum  sit,  intelligatur. 
In  hoc  tamen  immorari  non  est  opus,  quum 
in  proposito  casu,  de  quo  est  quaestio,  nihii 
implexum  sit,  nil  obscurum,  nil  non  satis 
declaratum,  ut  propterea  inierpretatio  sit 
postulanda.  Lege  cap.  16,  lib.  2,  Gaeremo- 
nialis  de  Processione  Gandelarum  in  die  Pu- 
rificationis  B.  M.  V.,  praesente  Episcopo.  Ibi 
num.  15  praecipitur:  Processionem  esse  in- 
choandam,  praeeunte  thuriferario,  quem  se- 
quuntur  «  duo  Acolythi  .  .  .  .  et  inler  eos 
Subdiaconus  paratus  Planeta  ante  pectus 
plicata  super  Albam  sine  manipulo,  portans 
Grucem  ».  Igitur  non  a  Glerico  Gotta  in- 
duto  Grux  est  deferenda,  sed  ex  Gaeremo- 
nialis  lege  a  Subdiacono  Planeta  ante  pe- 
ctus  plicata.  Quod  vero  is  diversus  esse 
debeat  a  Subdiacono  Missae  ministrante, 
clarissime  patet,  quia,  dum  fit  Processio, 
«  Ganonicus  aut  alius  Missam  celebraturus 
cum  Diacono  el  Subdiacono  capiunt  para- 
menta  convenientia  ».  Ibi  §  16.  Nec  di- 
versus  est  ordo  servandus  in  Dominica  Pal- 
marum,  etenim  ul  in  cap.  21,  §  8  habetur: 
«  ordinatur  per  Gaeremoniarium  Processio 
per  Ecclesiam  eodem  ordine,  quo  ibi  (sci- 


licel  in  die  Purificalionis)  dictum  fnil  .  .  . 
interim  Ganonicus  Missam  celebraturus  cum 
Diacono  et  Subdiacono  debent  esse  parali  ». 
Quod  vero  attinet  ad  Feriam  V  in  Goena 
Domini,  iubet  Gaeremoniale  cap.  23,  n.  10: 
«  inlerim  alter  Subdiaconus  accipit  Grucem 
velatam  velo  violaceo  ».  Et  agens  cap.  25, 
de  Feria  VI  in  Parasceve :  «  interim  ordi- 
natur  Processio  .  .  .  praecedit  Subdiaconus 
paratus  cum  Gruce  denudata  inler  duos  Ge- 
roferarios  ».  Qui  Subdiaconus  alius  sit  opor- 
tet  a  Subdiacono  Missae,  qui  ministrare  ne- 
cessario  debel  Gelebranti  in  reliquo  Officio 
et  Missa,  quae  dicitur  Praesanctificatorum. 
Ubinam  igitur  obscurum  occurrit,  quod  in- 
terpretatione  indigeat?  imo  potius  clara 
sunt  omnia,  et  ad  cuiuscumque  intelligen- 
tiam  expressa. 

Aliqua  forte  possel  exoriri  dubietas  de 
Grucifero  adhibendo  apud  Gaslrum  doloris, 
dum  assistens  Episcopus,  vel  e  throno,  vel 
e  faldistorio  in  die  omnium  Fidelium  de- 
functorum  el  in  Anniversariis,  absolutionem 
facit.  Siquidem  Gaeremoniale  lib.  2,  cap.  12, 
num.  6,  apertis  non  id  declarat  verbis:  at 
si  le  non  pigeat  implicitum  scrutari  sensum, 
fatearis  oporlel  satis  hoc  esse  declaratum. 
En  Gaeremonialis  verba  :  «  Si  Episcopus 
voluerit  ipse  absolvere ,  deposita  cappa 
apud  sedem,  capiet  amictum  supra  Ro- 
cheltum,  sive  supra  cottam,  si  sit  Regu- 
laris,  crucem  pectoralem  el  Stolam,  et  de- 
mum  pluviale  nigrum,  et  milram  simpli- 
cem;  el  omnia  fient,  quae  superius  in  prae- 
cedenii  capite  dicta  sunl  ».  Atqui  ibi  legi- 

tur  praecedunt  duo  Acolythi in  quo- 

rum  medio  erit  Suhdiaconus,  qui  in  Missa 
cantavit  Epistolam,  deferens  Crucem  etc, 
cap.  11,  num.  14.  Idipsum  igitur  facien- 
dum  esl  si  Episcopus  dumtaxat  assislat  et 
Missa  ab  alio  celebrala  fuerit.  Aique  haec 
est  omnium  Ecclesiarum  Galhedralium  pra- 
xis,  quae  arbitrarie  inverlenda  non  est,  imo 
constanter  servanda,  cum  nulla  ratio  occur- 
ral,  qua  vel  Subdiaconus  diversus  a  Mini- 
strante,  vel  non  Tunicella  nigri  coloris,  sed 
simplici  indulus  Gotta,  Grucem  deferat. 

Ad  DuBiuM  II.  Nihil  est  quoad  hoc  Quae- 
situm  indigens  declaratione.  Sacra  enim  Ri- 
tuum  Gongregatio,  dum  servandum  iubel 
Gaeremoniale  Episcoporum,  haud  intendit 
adprobare,  vel  reprobare  peculiares  Eccle- 
siarum  consueludines,  sed  sibi  reservat  ea- 
rumdem  examen  in  casibus  particularibus, 
ul  cognoscere  possit  num  rationabiles  et 
laudabiles  sint,  vel  potius  habendae  ut  cor- 
ruptelae  et  abusus,  ac  tales  propierea  sint, 


2n 


ut  leprobari  et  eliminari  omiiino  debeaiiL. 
Eqiiidein  in  dubio  (lc  (onsueliidinibus  res 
esse  videtur,  quae  nulli  Ecclesiae  Siatuto 
opponuntur  :  sed  id  piivalorum  iudicio  non 
est  relinquendum.  Miiltae  quippe  consue- 
Ludines,  (|uae  laudabiles  privato  aliquoium 
iudicio  videri  possunt,  tales  revera  non 
sunt  :  idcirco  vel  ad  debitam  formam  ab 
locorum  Oidinanis  reducendae  sunl,  vel 
in  dubio  Sacr.  Gongregatidni  exponendae, 
uL  eadem  definiat  iilnini  necne  queant  re- 
tineii.  Si  ita  est,  poieruntiie  consuetudines 
omnes,  ut  in  dubio,  ac.  veluLi  in  unum  col- 
leclae,  quaeqiie  ignorantur  ,  probaii  vel 
leiici  unica  respnnsione  nrgaliva,  vel  affii- 
mativa?  Quis  non  videt  quoi  quanlaque  in- 
commoda,  quolquoL  in  piobatoium  riluum 
pe.iniciem  induci  ;iuL  iiivalesceie  pussent 
conuptelae  ex  nimis  generico  illiinilaLo  re- 
sponso  ;  prudcns  ideo  f  t  omnino  necessai'ia 
esL  illius  regiilae  cihsei  vanLia,  quam  con- 
sLanter  seivat  Sacra  Gongiegalio,  dum  ge- 
iierica  haec  dubia  pioponunLur,  respondens, 
prout  in  casu,  recurrendum  in  casihus  jKir- 
licularibus. 

Ad  DuBiuM  III.  Nec  video  nec  iiilelligo 
quo  aigumi^iiti  geneie  queant  se  tueri,  qui 
dubium  pioponunL,  vohintque  assistentiam 
a  Digiiitaiibus  non  deberi  Episcopo  Sacra- 
menLum  deforenti  ad  piiatuiu  Sacellum  Fe- 
ria  V  in  Coena  Domim,  hoc  officium  reii- 
cientes  iu  Diaconum  et  Suiidiaconum,  (jui 
Missae  inservieranL.  Qui  iioviLaLem  hanc  ni- 
Lunlur  induci  le,  oculcts  lantisper  intendaiiL 
in  Caereinoniale  Episcoporuin  lih.  2,  cap  23, 
in  quo  agiLur  de  Feria  V  in  Coena  Doraini, 
num.  l^,  ubi  legitur  :  «  quo  facto,  Episco- 
pus  rediL  ad  Altare  .  .  .  .  et  Diaconus  assi- 
stens  (ut  disLinguatur  a  Diacorio,  (}ui  mini- 
sLravit  in  Missa)  et  non  alius,  cum  debitis 
reveienliis  capit  Saciamenlum  de  AlLari,  et 
illud  stans  otVeit  Episcopo  »  et  paulo  post: 
«  Ministri  assistentes  (non  Diaconus  eL  Sub- 
diacorius  Mis.>ae)  hinc  iude  elevant  fiinbrias 
anteiiores  Pluvialis  ».  Quod  si  adhuc  dubi- 
Las,  lege  Memoriale  RiLuum,  in  quo  pi-ae- 
scripLa  in  Caereinoniali  clare  eL  oidinaLe 
enumeranlur.  Duin  ibi  agiLui  de  Proces- 
sione  cuin  SSmo  SacrainenLo  ad  sacellum, 
§  iX,  num.  1,  legitur:  «  Episcopo  paraio 
accediL  Presbyter  assistens  ....  recedenLi- 
bus  Diacono  el  Subdiacono  in  Secretarium 
pio  deponendis  Albis,  et  sumendis  para- 
ineniis  super  RocheLLiim  siculi  et  caeleii 
C  iiionicorum,  etc.  .  .  .  In  suppedaneo  ge- 
iiiinevus  Saciainentuin  iiuensaL,  adiuran- 
tibus  Pieshytero  et    Diaconis    assistentibus 


(non  Diacono  et  Subdiacono  Missae,  qui 
iam  recesseranl,  el  amicli  parainenlis  Ordini 
convenienlibus,  se  aliis  Canonicis  adiunxe- 
1'unt)  ».  Nonnisi  igiiur  (jui  Caeremoniale 
ignorat,  opinari  polesl,  quod  in  solemni 
hac  SSihi  Sacramenti  dclalione  ab  Episco^to 
facienda,  non  ei  lei.eaniur  debiliim  obse- 
quium  ac  servitium  praestare  assislenles,  a 
ipiibus  id  exigiL  ([u.ditas  functionis  ponlifi- 
calis. 

Ad  DuBiUM  IV.  Haud  concipere  menle 
possum,  quod  aliquis  invenialur,  qui  aibi- 
LieLur  pro  diversilate  personarum  inverten- 
das  esse  cum  Caeremonialis  tiim  Missalis 
Rubiicas  circa  ea,  quae  coramunia  sunt  sa- 
cris  Ecclesiae  Ministris;  vel  hi  sint  ex  Di- 
gnitatum  et  Canonicoiura  Collegio,  vel  Be- 
ueficiaLi  ac  Mansionarii,  vel  exteri  CaLhe- 
dialis  Ecclesiae  Clero  non  adscripLi.  Pio  di- 
versitate  tempoium  el  functionum  diversa 
adhiberi  debent  sacra  paramenta,  quae  ne- 
diiiii  colore,  sed  etiam  forina  distinguantur, 
neque  ulla  ralio  habenda  esL  maioris  mi- 
norisve  dignilatis  MinisLrorum,  (^ui  iisdem 
uti  debent,  sed  unice  aLLendendum  esl  of- 
ficium,  in  quo  minisLranL.  Atqui  usus  Dal- 
inaLicae  vel  Planetae  plicatae  pro  dierum 
temporumque  diversitale  slatutus  esL  eL  ab 
Ecclesia  absulute  praescriptus,  neque  esL  in 
privaLorum  aibiLno  eumdem  immutare  ; 
quod  si  GaL,  qui  facit,  id  Ecclesiae  le- 
ges  ausu  temerario  conlemnit,  aut  ul  mi- 
Lius  agam,  suam  ciassam  supinamque  igno- 
rantiam  pr-odii.  In  ulroiiue  casu,  vel  de- 
bila  plectendus  poena ,  V(d  monendus  et 
erudiendus  ;  ideo  Sacra  Coiigregatio  ad  pri- 
mam  Dubii  paiLem  respondit  :  Negative:  ad 
secuiidam  vero  conlra  faciens  jdcctendus 
poena  arbitria  Episcopi  pro  qualitate  de- 
fectus.  Mei  instituti  non  esl  hac  de  re  lon- 
gius  disst  rere  ,  rationesque  exponeie  ac 
enumerare,  ob  quas  in  diebus  moestitiae 
et  lucLus,  ac  illis  praeserlim,  qui  nos  ad 
lecolenda  praecipua  Incarnalionis  et  Re- 
dempLionis  raysLena  disponunl,  Dalraatica 
et  Funicella  in  PlaneLas  plicat.is  commu- 
tantur :  usLendisse  sat  esL  relale  ad  Du- 
bium,  quod  in  alterulrius  usu  atiendi  omnino 
debent  Riibrn  arum  praesciiptum  et  sacrae 
actionis  qualitas,  nullaLenus  veio  minislran- 
Lium  in  officio  Diaconi  eL  Subdiaconi  diver- 
sus  subsellii  gradus,  maior  minorque  hono- 
rifica  personalis  digniLas.  TanLo  aulem  cuin 
rigore  accipienda  ac  servanda  esL  rubrica 
praescriben.=  usuin  plancLarura  complicala- 
ruin  in  designatis  diebus  el  functionibus, 
qiiin  liceat  earuindem  loco  Dalmaiicam  et 
18 


274 


Tunicellam  adhibere,  ut  in  minoribus  Ec- 
clesiis  ad  quas  Gaeremonialis  dispositio  non 
extenditui,  Diaconus  et  Subdiaconus  haud 
possint  cum  Dalmatica  et  Tunicella,  sed  in 
Alhis  lantum  debeant  uiinistiare.  Ita  re- 
spondit  S.  R.  G.  in  Angelopojiiana  die  1.3 
lunii  1671.  Si  quis  plura  velil,  consulat 
Meratum  ad  Gavantum  in  adnolalionibus  ad 
Rubricas  Missalis  part.  4,  tit.  I,  num.  IV, 
ad  §  4. 


SUFFRAGIUM  SUPER  DECRETO 


2648. 


RAVENNATEN. 


(4621) 


Paucis  est  opus,  ut  quisque  videat  pla- 
neque  inlelligat  per  Apostolicas  Literas  De- 
cet  Romanos  Pontifices  fel.  record.  Pii  VII, 
derogatum  nullaienus  fuisse  iuribus  ac  privi- 
legiis,  quibus  aliqua  Gapitula  decorabantur, 
praeter  expressa  in  eadem  Gonstilutione  ; 
eaque  proinde  firma  consisteie,  quibus  di- 
lata  Ravennatensis  Metropolitana  Ecclesia 
eminet,  atque  inter  celebriores  cum  vetu- 
state  tum  dignitate  distinguitur.  Ignorare 
id  nequit  qui  in  ecclesiastica  historia  hospes 
non  sit  el  peregrinus.  Usqiie  ab  Ecclesiae 
primoidiis  suam  habuit  insiitutionem  et  na- 
cta  est  Antisiitem  S.  Apollinarem  a  Petro 
Apostolorum  Principe  Romae  consecratum, 
illucque  missum,  ut  eam  regeret  et  gubei- 
naret.  Interim  optimus  Pasior  per  Aemiliam 
discurrens  ab  nefario  Idolorum  cultu  plu- 
rimis  revocatis  el  ad  humilem  Ghristi  se- 
quelam  adductis,  Ravennam  tandem  rever- 
sus  glorioso  mailyrio  cursum  cousummavit. 
Ita  in  Martyrologio  Romano  ad  diem  24  lulii. 
Successores  habuit  nonnullos  mulla  sancti- 
tale  praestantes,  quos  inter  speciali  men- 
tione  dignus  est  Sanctus  ille  Petrus  coeli- 
tus  datus,  qui  ob  auream  eloquentiae  vim 
Chrysologi  pronomine  meruit  nuncupari. 
Merilo  igitur  Innocentius  III  Ravennatensem 
Ecclesiam  appellavit  quasi  primogenitam 
Apostolicae  Sedis,  aliique  plures  ex  Ro- 
manis  Pontificibus  verbis  amplissimis  com- 
mendarunl.  Sed  ne  antiquiora  quaeramus 
exempla,  quod  longum  nimis  ac  laborio- 
sum  foret,  satis  esse  puto  recentissima 
felic.  recordat.  Renedicti  XIII  ac  Pii  VII 
elogia  referre.  Siquidem  ille,  datis  Literis 
in  forma  Rrevis  die  19  Augusti  1727,  eam 
appellavit  Metropolitanam  istam  tot  con- 
spicuis  meritis  vetustae  recentisque  memo- 
riae  illustrem  ecclesiam  etc.  Alter  vero  in 
similibus  Literis  datis  sub  die  22  lunii  1819 
eam  appellat  vetustissimam  Ravennatensium 
Ecclesiam,  quam  a  primis  Christianae  Fi- 


dei  temporibus  celebratam  multis  praecla- 
risque  nominihus  etc. 

Non  autem  hic  est  animus  singula  pei- 
censere  privilegia,  honorificentias  ac  piae- 
rogativas,  quibus  omni  aevo  fuit  curaula- 
tum  et  gaudet  Ravennatensis  Metropoii- 
tanae  Gapitulum;  neque,  ut  hoc  praestem, 
mei  fert  instituti  ratio.  Satis  est  animad- 
vertere  eiusdem  Metropolitanae  Dignitates 
atque  Ganonicos  honoribus  plurimis,  usu 
Pontiticalium  atque  Insignibus  fuisse  deco- 
ratos,  vel  beneficenlia  el  auctoritate  Roma- 
norum  Poniificum,  vel  longaeva  consuetu- 
dine,  cuius  origo  inter  tenebras  antiquitalis 
omnino  laiel,  et  frustra  adlaborarel  qui  eam 
quaereret  invenire.  Verum  elsi  tam  nobilis 
insignisque  Ecclesiae  Gapitulum,  dum  pro- 
diit  praefata  Gonstitutio  Decet  Romanos  Pon- 
tifices  de  amplioribus,  piaeler  illa  quae  in 
eadem  adnuineranlur  et  declaranlur  per- 
missa  Pontificalium  usum  habentibus,  de 
sibi  collatis  privilegi  s  et  praerogativis,  quae 
illustria  sunt  et  non  pauca,  minime  dubi- 
laret  ;  nihilominus  paruit  Archiepiscopo 
praecipienli,  ut  latae  legis  in  obsequium 
ab  eorumdem  usu  cessaret,  ac  inlerea  sua 
iura  expendenda  in  S.  R.  G.  deduceret,  si- 
mulque  ostenderel  non  esse  comprehensum 
sub  regula  generali,  bene  vero  ad  eorum 
classem  pertinere,  quae  sub  clausula  piae- 
servaliva,  si  quae  rero  Capitula  veniunt, 
et  excipiuntur.  Praesiiium  hoc  fuit  in  ordi- 
nario  Gonventu  habilopridie  nonasMaii  1826. 
In  hoc  autem  visum  est  Patribus  Emis  am- 
pliare  iudicium,  non  quod  ancipites  essent 
de  bono  poslulantium  iuie,  sed  quia  tunc 
temporis  Ravennatensis  Ecclesia  suo  erat 
viduala  Pastore,  ideoque  esse  ciinctandum 
duxerunl,  quousque  novus  eidem  darelur 
Anlistes,  qui  et  audiri  posset,  et  Sacrae 
Gongregationis  decreta  exequi,  quaecum- 
que  demum  ea  forent.  Ideo  statim  ac  Ar- 
chiepiscopali  illi  Sedi  SSmus  Dominus  No- 
ster  Leo  XII  Ponl.  Max.  novum  dedit  Ar- 
cliiepiscopum,  instaurata  fuit  instantia  ;  et, 
ne  in  longum  nimis  protiaheretur  decisio, 
oiiinem  solicitudinem  posuit  novus  Anlisles, 
ut  anlequam  ad  sibi  commissam  Ecclesiam 
accedi  ret,  delinitivum  hac  super  le  iudi- 
ciiiin  posuilaret.  Quamobrem  Sanctitas  Sua 
piecihus  annuens  eiusdem  Gausae  cognilio- 
nem  Gongregationi  paiticulari  comrnisit  , 
quae  sub  die  28  Seplembris  anno  1826  de- 
finivit  Ravenuatense  Gapitulum  a  generali 
lege  esse  excipiendum,  uipote  compiehen- 
sum  sub  praefata  clansula  praeservativa,  ac 
propterea  manutenendum   esse    in    posses- 


I 


sioiie  et  usu  privilegiuiiui),  (juae  privalive 
eidem  concess.i  opliinoque  luie  acquisila 
coimnunia  non  suni  aliis  Capilulis,  Digni- 
lalibus,  Canonicis,  Reiluribus  aul  alio  quo- 
cuinque  nomine  nuucupalis  Puntificalium 
usum  habenlibus.  Ne  lamen  ex  generali 
simplicique  responsione  ulla  posset  oriri 
dubielas  aut  conlroveisia,  opportunum  du- 
K\\.  specidce  duo  declarare,  videlicet  :  «  li- 
cere  usura  Palmatoriae  in  Givilate  univer- 
saqne  Dioecesi,  in  omnibus  ecclesiaslicis 
functionibus  »,  apposila  tamtn  exceplione 
el  limitalione  :  «  duminodo  aliquis  nou  as- 
sistat  ex  Gardinalibus  vel  Archiepiscopus  ». 
Item  sancivit  :  «  licere  adhibere  Mitram  iion 
simplicem  hoc  cst  lineain,  sed  serico-dam.i- 
scenam  »,  addita  declaratione,  «  dummodo 
dissimilis  sit  in  textura  ab  illa  EminenLi.s- 
sitnorum  Gaidinalium  »;  ac  prae:erea  iussit 
quoad  Piocessionem  Gorporis  Ghristi,  ut  ser- 
venlui  strictiin  decreta  in  Anicien.  et  Ur- 
binaten.,  ([iiae  iubent  «  ne  in  hac  proces- 
sione  capul  Mitra  legatur  ».  In  reliquis  san- 
civil  :  «  ut  servetur  decrelum  Aichiepiscopi 
Farsetti  die  24  Decemb.  1727  et  2  lanua- 
rii  1728  ».  Non  eiani  neces.sario  expri- 
menda,  quae  in  praefatis  Decretis  enume- 
labantur  privilegia  Meiropolitanae  Gapilulo 
specialim  coiicessa,  aut  immemorabili  legi- 
tim.ique  inducta  con.suetudine  comprobata. 
Ac  praeterea  in  iislem  ila  clare  disLincte- 
qut^^  enumeranLiir  tam  quae  in  saci  is  acLio- 
nibus  liciLc,  retinenda  et  servaada  sunt, 
quam  niodus  in  exercitio  adhibendus,  et 
circumstanliae,  quibus  occuiienLibus  unius 
aUeriusve  piaeiogativae  usus  coercendus  ; 
ut  nihil  superesseL  aut  muderandum,  aut 
declarandum,  aut  abolenduin.  AnLedictae 
.lutem  parliculaiis  Gongregationis  Rescri- 
pLum  approbaviL  conlii  iiiaviique  SSmus 
Dominus  Noster  Leo  XII  die  4  OcLobr.  eius- 
dem  anni   1826. 

Quae  huc  usque  dicta  sunL,  potius  quam 
ad  uLiiusque  deoeLi  dilucidatiunem  servire 
possunl  eL  debeni  ad  docendum  Gapitula, 
DignilaLe.s,  Ganunicos,  RecLores  eLc,  qui 
ampliora  piivilegia,  praetei-  enumerata  in 
gt-nerali  decielo  et  subsequenti  Apostolica 
Gonstitutione,  vel  habent  vel  habeie  arbi- 
tiaiitur,  ne  ad  placitnm,  sacra  Gongiega- 
lione  inconsulta,  in  ('urumdeni  usu  conti- 
iHjare  praesumant,  sil)ique  usurpare  dechi- 
rattjrium  iudicium,  quod  apeitis  verbis  ei- 
dem  Saciae  Gungiegalioni  leservatum  est 
>n[)  0  1  clausula  :  «  si  quae  vero  Gapitula 
amplioribus  ac  pr.u  ter  huiusce  decreti  in- 
sliLuLa  pi  ivilfgiis  se  aucla  fuisse  arbitrentur. 


peculiaria  haec  iura  in  Sacram  Gtmgregaiio- 
nein  perpendenda  deducanl,  ut,  quod  ex 
canonicarum  sanctionum  praescripto  visum 
fuerit,  opportune  decernatur  ».  Exemplo 
sint  ipsis  Gapiiiibi  Efclesiarum  Ravenna- 
tensis  et  Imolensis,  (jnae  licet  illuslria, 
clara  nullique  exteptioni  obnoxia  habe- 
rent  monumenta,  quibiis  bonum  ius  lueri 
possunt,  ac  tali;i  ul  igiiori  ra  niiin  aliquid 
sit;  non  dicam  ainplioribus  sed  saltem  ae- 
quahbus  ditatum,  nihilominus  praecepto  ob- 
sequcntes  ab  specialium  indultorum  usu  et 
exercitio  cessarunt  eaque  subiecerunl  Sa- 
crae  Gongregationis  examini.  Si  quae  sunt 
igitur  Gapitula,  Dignitates,  Ganonici,  Re- 
ctores  elc.  inaiuribus  piaerogativis  ac  ho- 
norificentiis  gaudenles,  sciant  non  ipsis 
licere  in  eoruindeiu  exeicitio  continuare, 
nisi  id  (ieri  posse  Sacra  Gongregatio  de- 
claret  et  iubeat  post  institutuiu  eorumdeni 
privilegiorum  examen. 


SUFFRAGIUIVI  SUPER  DECRETO 


26i9. 


IMOLEN. 


(4ti22) 


luvat  hic  recolere  ea,  quae  adnuiata  fue- 
runt  ad  Decretura  Sac.  Gongregatiouis  in 
Gausa  Neritonen.  die  8  Maitii  182S  legen- 
dum  iu  hac  Gollectione,  ubi  declaralum 
fuit  quomodo  intelligenda  sit  clausula  prae- 
servaliva  apposila  Decretis  eiusdem  Sacrae 
Gongr.  datis  sub  die  27  Augusti  1822 
et  in  GonstiLulione  Aposlolica  Decet  fio- 
manos  Pontifices  IV  Nonas  lulii  anni  1823 
a  fel.  record.  Pii  Vil  adprobatis  et  confir- 
malis  ad  elTectum  eliminandi  corruptelas 
et  abusus,  qui  inoleverant  in  quibusdam 
GaLhedralibus ,  Gollegialis  aliisque  Eccie- 
siis  et  Personis  arbiLrarie,  ac  ad  proprium 
commodum  decusque  ampliantibiis  aliqua 
privilegia  ipsis  concessa  circa  usum  hono- 
rificum  Insignium  ;ic  exercitium  Pontifi- 
caliuin,  eadem  revoccindo  atl  formam  iuris, 
enumerando  quae  per  eadein  piivilegia 
licent,  et  quae  non  itera.  Praefata  quippe 
clausula  dei;laratam  fuit  per  generales  le- 
ges  in  Decrelis  et  successiva  Gonstitutione 
contentas:  «  nulluiu  inferri  praeiudicium 
Gapitulis,  si  tiuae  sunt  araplionbus  privi- 
legiis  decorata  ».  Sed  quoniam  evenire  fa- 
cile  poteiat,  uL  nunnulli  peiperam  intei- 
pietando  hanc  exceptionem  et  praeserva- 
Lionera,  eadem  abuterentur  censentes  sibi 
licere  morem  sequi  et  houorificentias  in 
Decretis  et  Gunsiitutione  minime  expres- 
sa.s,  (pervertendo  sensum  vel  aucupando 
verba,    eaque    ad    placitum     studiose     lia- 


276 


hendo)  sibi  usurpare  ac  si  essent  speciali 
indulto  vel  inirnemorabili  consaetudine  ro- 
borala ;  ideo ,  ne  id  accideret,  provide 
consultum  fuit,  adiectaque  conditio  ;  ut, 
si  quae  sunl  aut  esse  pulanlur  huiusmodi 
peculiaria  privilegia  in  Sncr.  Rit.  Congre- 
gationem  deducantur,  ad  effectum  oppor- 
tune  decernendi,  quod  cx  Canonicarum  San- 
ctionum  praescripto  visum  fuerit.  Quum 
autem  praefata  clausula  praeservativa  raodo 
supra  relato  teneuda  servandaque  sit;  ideo 
Imolensis  Gathedralis  Ecclesiae,  multis  no- 
minibus,  nobilionbus  adnumerandae  Digni- 
tates  et  Canonici;  quos  per  Literas  in  forma 
Brevis  expeditas  die  11  Maii  1816  fel.  re- 
cord.  Pii  VII,  qui  eamdem  Ecclesiam  gu- 
bernavij^  Antistes,  et  etiam  post  Summum 
adeptum  Pontificatum  universaeque  Ec- 
clesiae  regimen  ad  plures  annos  reti- 
nere  voluil,  privilegiis  amplissimis  deco- 
ravit  et  auxit :  licet  de  iisdem,  utpote  ex- 
presse  indultis  et  singillatim  enumeratis, 
deque  eorumdem  firmitale  dubitandum  mi- 
nime  foret,  nihilominus  latae  legi  reve- 
renter  ul)temperantes,  religioni  sibi  duxe- 
runt  suppliciter  a  Sacra  Congregatione  de- 
clarationem  postulare,  qua  licile  possent 
honorifica  adhibere  insignia  et  Pontificalia 
diebus  modisque  (a  quibus  posL  latam  Gon- 
siilutionem  cessaverant)  exercere.  Quoniam 
igitur  in  praefatis  Aposiolicis  Litleris  Pii  VII 
omnes  enumerantur  honorificentiae  et  pri- 
vilegia,  quibus  ditati  sunt  Imoleusis  Galhe- 
dralis  Ecclesiae  Ganonici  et  Dignitates,  item- 
que  modus  et  tempora,  quibus  permissum 
est  iisdem  uti  ;  ide)  Sacrae  Gongregationi 
haesitandum  non  fuil,  et  ad  aequam  po- 
stulationem  respondit:  «  Iux.ta  votum  Ma- 
gislri  Gaeremoniarum,  ad  formam  privilegii 
licere  Gapitulo  Imolensi  uti  Ponlificalibus 
in  omnibus  ad  formam  Literarum  in  forma 
Brevis  expeditarum  ». 

Unura  iamen  est,  de  quo  dubitari  ad- 
huc  posse  videtui- ;  num  scilicet  fuerit  con- 
cessum,  utpote  in  praefatis  Literis  specifice 
non  expressum,  privilegium  Presbyteri  as- 
sistentis  praeier  alios  Ministros  in  Missa  pon- 
tificali.  Siquidem  nonnemo  pulabit  dubiam 
rem  esse,  et  in  utramque  partem  disputari 
posse.  Si  literalite!'  et  slricte  acciplenda 
sunt,  quae  in  Apostolicis  Litens  enumeran- 
tur,  certe  videtur  Presbyter  assistens  nul- 
latenus  comprehensus  in  indulto,  cum 
nulla  fiat  eiusdem  mentio  in  tam  specifica 
pnvilegiorum  enuineratione,  pioptercaque 
censendum  non  illud  concessum ,  quod 
expressum  non  est.    Et  revera  ipsi    Gano- 


nici  et  Dignitates  Iraolensis  Ecclesiae  post 
editam  s.iepe  dictara  Gonstitutionem  Decet 
Romanos  Pontifices  etc.  de  huiusmodi  pri- 
vilegio,  utpote  non  expresso,  merito  dubi- 
tarunt  :  nara,  ut  refert  Vicarius  Generalis 
in  sua  informitione  :  «  Ganonici  in  exe- 
cuiione  Literarum  Apostolicarum  Pii  VII,  an- 
nuente  etiain  lunc  teraporis  Gardinali  Epi- 
scopo  Rusconi,  usi  quidein  sunt  Pontifica- 
liura  privilegio  in  singulos  annos  et  statis 
diebus  usque  in  praesens,  omnii  ad  con- 
cessionis  liLorara  intra  sLaLutos  fines  perfe- 
cerunL,  neque  sibi  aliquid  vel  usurpaie 
vel  arapliare  aiisi  sunL  :  (Quae  sequuntur  at- 
tenle)  si  unus  excipiatur  PresbyLer  assi- 
slens,  qui  Ganonico  celebranti,  piabsenle 
etiam  Episcopo,  ad  Altare  cum  Pluviali  in 
Missa  seinper  adhibitus  esl,  quainvis  de  eo 
nullura  faciant  verbum  Literae  Apostolicae 
supra  inemoiaLae  :  rati  forsan  hoc  esse  ipso 
Pontificalium  privilegio  generaliter  inclu- 
sum».  Quimobrein  idem  Vicarius,  postquam 
suam  aperuiL  sententiam  et  Votum,  vide- 
licet  :  «  GapiLulum  eL  Ganonicos  penitus  ma- 
nutenendos  in  piivilegio,  ijuo  legiLime  ho- 
nestaLi  sunt  » ;  tamen  concludit,  suas  ad- 
iungendo  preces,  ut  et  eLiam  :  «  Si  fieri 
poleiit,  quoad  PresbyLerum  assisLenLem,  ara- 
plielur  indulLum  ».  b'.x  his  clare  pateL  Ga- 
pitulura  eL  Ganonicos,  imo  et  ipsura  Vi- 
cariura  generalera  infoirnantem  Voluinque 
suum  aperientem,  inceiLos  salLein  fuisse, 
nuin  revera  Presbyter  assistens,  si  iion  ex  - 
presse,  tacite  saltem  iuxta  mentiMn  ("^n- 
cedentis  haberi  possit  indultus  :  secus  pro 
declaratione,  non  autern  pio  nova  conces- 
sione  posLulas.sent. 

Gontia  vero  quura  in  praefaLis  Aposto- 
licis  LitLeris,  inler  alia,  quae  Dignita  ti  aut 
Ginonir-o  ponlifii-aliter  celebranti  cum  in- 
duUo  adhibendi  Faldistoriuin  conceduntur, 
expressum  habeatur  qudd  et  Ministrum 
de  candela  scii  palraaLoria  habere  libere 
eL  liciLe  possii  et  valeat,  non  abs  re  erit 
puLare  quod  per  Ministi  uin  de  camlela  in- 
Lelligi  debeaL  Presbyler  assistens,  quia  re- 
ipsa  is  ille  est,  qiii  in  Pontificalibus  (non 
in  Throno,  sed  in  Faldistorio  etiam  cele- 
liiandis)  pilinatoriam  sustineL,  et  ad  opus 
uiiuisLraL.  PraoLerea  ([iiis  ciedere  posset  id 
cinforrae  non  esso  raenLi  concedentis?  Qui 
eniin  indulsii  indiiinenLa  ponLificalia  sacris 
acLionibus  respecLive  convenientia,  videlicet 
Mitrain,  Giucein  pectoi^alera,  Anuluin,  San- 
dalia,  Galiga.s,  Ghirotbecas,  Tunicellas,  Dal- 
raaticain,  FaldisLoriuin,  ceuseri  potest  con- 
cessisse    quoque   sub    noraiae    Ministri  de 


277 


Candela  Presbylenim  assistentem  :  eoqiie 
magis,  quia  idem  Presbyter  assistens  (per 
usum  vel  abusum,  de  quo  non  esl  hic 
disputandi  locus)  alicubi  in  celebrioribus 
feslivilatibus  a  celebranle;  etiam  si  simplex 
sit  Sacerdos,  in  solemni  Missa  solel  adhi- 
beri.  Quinimmo  ipsa  Sacra  Gongregatio  in 
una  Nullius  Allamurae  ad  quaesitum  :  «  An 
l)igiiit;itibus  Ecclesiae  S.  Nicolai  Missam  so- 
lemniter  celebrantibus  Presbyter  assistens 
(lebeatur  cum  Pluviali?»  sub  die  23  Se- 
plenibris  1713  respondil  :  «  Atlirmative  ». 
Alia  fuisset  respoiisio  longeque  diversa, 
si  huiusmodi  assistentia  uni  dumtaxat  de- 
beretur  Episcpo.  Nonne  autem  potior  mi- 
litaL  latio  in  casu  nostro,  in  quo  agitur  de 
Dignitatibus  et  Canonicis  Cathedralis  Ec- 
clesiae,  pluribus  honorilicentiis,  praeroga- 
tivis  ac  privilegiis  decoralis  el  auctis?  De 
Canuniris  inqnam  et  Dignitatibus,  nori  ut 
celeri  Sacerdotes  celebrantibus,  sed  pontili- 
caliter  Sacrum  perageiitibus?  Ac  landem,  ut 
praeteream  cetera,  quae  afTerri  possent, 
addam  hic  argumentum  negativum  ex  iis- 
dem  Apostolicis  Literis  desumptum.  In  his 
expresse  recensentur  quae  indulta  non  sunt 
et  omnino  interdicuntur  Dignitatibus  el  Ga- 
nonicis  ponlilicalia  exercenlibus.  En  verba: 
«  Praecipiendo  mandamus  ne  Dignitas  vel 
Ganonicus  celebrans  ullo  modo  praesumat 
pontificalibus  indumentis  ad  Altare  aut  in 
Glioro  indui,  vel  trina  beneJiclione  popu- 
lum  benedicere,  seu  cum  tornia  episcopali 
Pax  vobis :  salutare,  vel  pastorali  baculo 
uti  .  .  .  .  in  processionibus  Gorporis  Ghristi 
Mitram  in  capite  gestare  .  .  .  .  aut  Mitra 
in  aliis  praeter  quam  in  supradictis  Golle- 
gialibus  functionibus  uti  valeat  ».  Sed  hisce 
exceptionibus,  limitationibus,  declarationi- 
bus  non  adnumeralur  Presbyter  assistens  ; 
quamobrem  per  negativum  hoc  argumen- 
tum  conOrmari  posse  videtur  quod  supra 
diximus,  videlicet  per  Ministrum  de  can- 
dela  ex  concedentis  mente  intelligi  posse 
Presbyterum  assistentem.  Haec  sunt,  quae 
tam  pro  aflirmativa,  quam  pro  negativa 
sententia  afferri  possent.  Negativam  autem 
sequutiis  egregius  caeremoniarum  Magister 
pro  Voto  requisitus  in  sensu  est,  quod  in- 
dultis  privilegiis  illud  adnumerandum  non 
sit  Presbyteri  assistentis.  Ait  enim  :  «  Quod 
vero  speclat  ad  Presbylerum  assistentera, 
quo  in  Pontificalibus  huc  usque  usi  sunt, 
praesente  eliam  Episcopo,  quoniam  nec  in 
Apostolicis  Literis  conceditur,  nec  per  ali- 
quam  consuetudinem,  coiirirmationem,  qiiae 
omnino  deesi,    adpiobniur,    putarem    i'sst' 


revocandam,  ne  eara  confirmando,  dum  Gon- 
stitutionem  ipsam  pro  viribus  protuemur, 
eam  infirmare  aliqno  modo  videamur  »  ; 
et  id  quidem  merito,  ut  infra  sura  osten- 
surus. 

Quoniam  autem  Sacra  Congregatio,  licet 
pro  ampliatione  indulti  requisita,  quatenus 
illud  in  Literis  Apostolicis  comprehensum 
non  censerei,  simpliciter  respondit  :  Licere 
Capitulo  Imolensi  uti  in  omnihus  ad  formam 
Lilerarum  in  forma  Brevis  expeditarum, 
quin  verbum  addiderit  relate  ad  Presby- 
terum  assistentem  ;  nonnemo  forte  erit  qui 
in  quaestione  verti  posse  existimet  :  Num 
et  quae  sit  vera  intelligentia  generalis  Re- 
scripti,  et  dubitaudum  fore  arbilretur  num 
Sacra  Gongregalio  negaverit  ampliationem 
et  extensionem  Indulti  ad  Presbyterum  as- 
sistentem,  an  potius  voluerit  rem  in  Apo- 
slolicis  Lileris  non  expressam  el  lorle  ob- 
scuram,  in  suspenso  relinquere.  Quid  igi- 
lur  in  hac  ambiguitate  sentiendum  ?  Ego 
quidem,  si  quid  promere  licet,  in  sensu 
sum,  quod  verba  Rescripli  :  licere  Capitulo 
uti  Pontificallhus  in  omnihus  ad  formam 
Literarum  ApostoHcarum,  stricie  accipienda 
sint,  quodque  Sacra  Gongregatio  Voto  ad- 
haeserit  Gaeremoniarum  Magistri,  qui  in- 
sinuaverat  admittendam  non  fore  petitio- 
nem  pro  Presbytero  assistente ;  ideoque 
nihil  addere  voluerit  (per  declarationem, 
aut  interprelaiionem,  aut  concessionem)  pri- 
vilegiis  enumeratis  in  Lileris  Apostolicis 
Pontificis  Pii  VII :  eoque  magis  quia  finis 
et  obiectum  petitionis  erat  non  ampliatio 
indulti,  sed  simpliciter  declaratio  dubii : 
num  privilegia  Gathedrali  Iraolensi  con- 
cessa  sustinenda  forent,  utpote  contemplata 
in  clausula  praeseivaliva  Apostolicae  Gon- 
stiliitionis  Decet  Romanos  Pontifices,  addita 
generali  Decreto  super  moderatione  indul- 
lorum. 

Neque  argumenta  supra  relata,  quae  in 
oppositum  afferri  possenl,  tanli  sunl  pon- 
deris,  ut  in  sensum  contrarium  meum  ani- 
mum  inflecLere  valeanl.  Elenim  Presbyler 
assistens  uni  debelur  Episcopo,  nec  con- 
fundi  debet  cum  MinisLro  de  candela  ;  duae 
quippe  sunt  diveisae  personae,  duo  di- 
versa  officia.  Quaraobrem  si  in  Apostolico 
iiidulto  expresse  nominatur  Minister  de 
candela,  sed  non  aeque  Presbyler  assistens; 
nemo  eril,  qui  non  intelligal  unum  fuisse 
concessum,  non  itera  alterura.  Eoque  ma- 
gis,  quia  raulto  honorificenlior  est  Presby- 
leri  assistentis  praesentia,  quam  Minister 
ile  candela;     eiilfinqiie    miinia    mulla  sunl 


m  ~ 


{)ropria,  quae  jsimplici  Ministro  de  candela 
non  conveniunl.  Id  verum  adeo  est,  ui  du- 
l)ilatura  quandoque  fuerit  nuni  celebranti 
SutTraganeo  coram  suo  Meliopolitano  com 
peleret  Presbyter  assistens.  lla  in  Aquile- 
ien.  proposito  dubio :  «  An  Suffraganeus  ce- 
lebrans  in  Ecclesia  Aquileiae  (ubi  interve- 
niunt  Patriarcha  et  Canonici  Aquileiae) 
debeal  ,  ultra  Diaconum  et  Subdiaconum 
Ganonicos,  habere  aliura  Canonicum  pro 
assistente  ?  »  Sacra  Congregatio  sub  die 
7  Augusti  1627  respondit  :  «  Debere  ». 
Locum  non  habuisset  quaositura,  nisi  de 
licilo  aut  illicito  dubitatura  fuisset.  Abba- 
tibus  quidem  statis  diebus  ponlificaliter 
celebrantibus  in  Throno  convenil  Presbyler 
assistens,  quia  in  Decreto  generali  fel.  re- 
cord.  Alexandri  Vll  huiusmodi  privilegium 
concessum  legiiur :  aliis  vero  Presbyleris 
quacumque  dignifate  fulgentibus  Pontifica- 
lium  usu  ditalis  haud  debelur,  nisi  ex- 
presse  declaratum  sit.  Haud  prodest  De- 
cretum  Sacrae  Congreg.  in  causa  supra  re- 
laia  Collegiatae  Nullius  Altamurae :  forte 
enira  illi  favebat,  aut  speciale  privilegium, 
aut  antiquissima  consueludo,  cuius  latebat 
origo.  Quod  si  alicubi  in  soleranioribus  fe- 
slivitalibus,  praeler  Diaconum  et  Subdiaco- 
num,  Presbyler  pluviali  indulus  assistit,  id 
fil  per  abusum,  nullo  praetextu  cohone- 
slandura,  imo  prorsus  reprobandum  et  aho- 
lendum.  Quis  vero  non  videt  in  lubrico 
versari,  et  fallax  esse  argumentum  alterum 
desumplura  ex  potioribus  honorificenliis, 
quibus  Pontifici  plaruit  decorare  Capitulura? 
Duo  quippe  notanda  sunt.  Primura  :  Prin- 
cipi  liberum  esse,  qua  vult  in  parte  iuris 
relaxare  rigorem.  Secundum :  Privilegia 
minirae  posse  pro  lubito  extendi  ad  non 
expressa. 

Tandera  nullatenus  prodest  arguraen- 
lum  alterum,  quod  negativum  est ;  quippe 
quia  in  'parle  postrema  Apostolici  Brevis 
necessario  ea  erant  enumeranda,  quae  forte 
per  abusura  pedeientim  facile  poterant  vel 
falsa  inlerpretatione  et  arbitraria  exten- 
sione  introduci  :  at  non  aeque  opus  erat 
specialim  inler  excepta  recensere  praeser- 
lim  Presbyieri  assistentis;  nam  si  expresse 
in  indulto  norainalur  Minister  de  candela, 
non  ilem  Presbyter  assislens  (ut  eo  in  loco 
fieri  debuisset,  si  concedens  el  hunc  etiara 
indulgere  voluisset),  facile  quisque  intelligit 
eumdem  minirae  in  privilegio  fuisse  con- 
tentum. 

Quae  cum  ila  sini  in  ea  me  senlenlia 
confirmo,  quod  pcr  Sacrae    Congregationis 


Rescriptura  rainime  censeri  polest  amplia- 
tum  privilegium  ad  non  expressa  in  Lite-  ' 
ris  Apostolicis,  ac  proplerea  Dignilalibiis 
et  Canonicis  Iraolensiinis  Pc.ntific.ilia  cele- 
brantibus  non  licere  babere,  praeter  Dia- 
conum  ei  Subdiaconum,  eliam  assislentem 
Presbyleium  ;  ideoque  siui'  eiusdera  prae- 
senlia  posse,  inio  debere  ponlificalem  Mis- 
sam  celebiari,  nisi  benigna  Pontificis  lar 
gitiouf  uovum  huiiismodi  privilegium  iam 
indultis  accedal. 

SUFFRAGIA  ET  ADMOTATIO>^ES 
SUPER  DECRETO 


26.30. 


GANDAVEN. 


(4623) 

Ad     DUBIUM  1.     QUAESTIONJS    PRIMAE.    Con- 

suctudines  laudabiles  et  ralionabiles  ser- 
vari  licile  possunl,  quamvis  plane  non  con- 
veniant  cum  regulis  conleiilis  in  Caeremo- 
niali  Episcoporum,  Rituali  Roraano  aliis- 
que  liturgicis  Codicibus.  Quod  si  utraque 
destiluaiitur  qualilate,  omnino  tollendae  et 
elirainandae  sunt,  ac  ad  formara  legiim 
S.  R.  C.  exigendae.  Id  profecto  accidit 
relale  ad  dubia,  quae  Sacrorura  Rituum 
Congregationi  pro  decisiune  delatae  fue- 
runt  a  Parochis  Gandavensis  Dioecesis.  0- 
mnia  fere,  etsi  ab  iisdem  legibus  difformes 
rilus  exhibeant,  non  alio  iniiituntur  funda- 
mento,  si  illud  excipias,  qiiod  originem 
causamque  ab  una  dumlaxat  consueludine 
trahil.  Sed  istiusmodi  consuetudo  tantum 
abest,  ut  dici  possit  rationabilis  et  lauda- 
bilis,  quin  imo  potius  ut  detestabilis  cor- 
ruptela  habenda  sit,  ac  proinde  omnino  re- 
probanda  et  darananda,  etiarasi  longissimi 
temporis  observantiam  ostentaret.  lure  igi- 
tur  Emi  Patres  sacris  tuendis  ritibus  prae- 
positi,  pro  delatis  dubiis,  id  omne  reforman- 
dura  esse  decreverunl,  quod  perperara,  el 
conlra  iegem  Ecclesiaeque  disciplinam,  sub 
consuetudinis  praetextu,  huc  usque  gestum 
est. 

Et  revera  ad  praesens  dubium  quod 
attinet,  nemo  est,  qui  non  sciat  pro  qui- 
busdam  conficiendis  ant  conferendis  Sa- 
cramenlis  p;!randam  ac  adhibendam  esse 
materiam  designalis  rilibus,  precibus  ac 
caeremoniis,  a  quibus  velitum  est  declinare; 
praet.erquara  in  Sacramento  Baptisraatis , 
pro  quo  conferendo,  si  necessitas  urget 
ac  irarainenlis  mortis  periculum,  non  opus 
est  adhibere  aquam  solemni  ritu  sacratam, 
sed  sufTicil  simplex  et  elementaris.  Sic  fe- 
ria  V  in  Coena  Doraini  sacra  ab  Episcopo, 
cum  raagno  ministrorum  et  caeremoniarum 


270  — 


apparatn,  cnnficiunlur  olea,  quae  in  posle- 
rurn  per  inlegrum  sequenlem  annum  ad- 
hiberi  debenl,  nec  amplius  uli  fas  esi  ve- 
leribus,  quae  comburenda  sunt.  Quin  imo 
si  quis,  de(icienlihus  recenler  sacratis,  an- 
tiquis  utatur  (puta  in  Exlrema  Unctione) 
aclus  erit  iHicilus,  non  tamen  invalidus. 
De  hoc  tamen  opporlunior  redibit  disse- 
reudi  occasio  in  sequentibus  enodandis  du- 
l)iis.  Irileresi  modo  cohibere  serraonem  ad 
illiid  quod  pi-aesens  dubium  requiiit;  et  r-e- 
fertur  ad  maleriam  Sacrilicii,  praecipue 
vero  pro  eo  conficiendo  et  in  particulis 
asservando  ad  Coinmunionem  Fidelibus  ad- 
ministrandain.  Quilibel  panis  vel  ferinen- 
taius  sit  vel  azymus  corruptioni  obnoxius 
est,  si  diiiturno  tempore  reservetur ;  prae- 
serlim  vero  si  in  arca  vel  alia  custodia 
obseratus  retineatur.  Et  quamvis  fermen- 
tatus  magis  ac  citius,  quain  azymus  ad  cor- 
ruptionem  pergal  ,  nihilominus  azymns 
etiam  alteralionem  patiiur.  Nolo  hic  immo- 
rari  in  quaestione  :  Num  facilius  sit,  quod 
citius  in  aestivo,  quam  in  hyemali  tempore 
corruptio  eveniat  vel  e  contra  ;  mihi  suffi- 
cit  quod  sine  ullo  discrimine  et  distin- 
ctione  inter  vatias  anni  lempestates,  non 
liceat  ad  Gommunionem  Fidelium  adhibere 
particulas  vel  a  sex  vei  a  tribus  mensibus 
reservatas,  quia  uno  vel  altero  temporis 
interiecto  spatio,  facile  possunt  sacrae  spe- 
cies  corrumpi,  quod  omnino  vitandnm  esl. 
Idcirco  sacrae,  quibus  iitimur,  leges  iubent 
frequenter  renovandum  esse  Sacramentum 
ad  evitandum  corruptionis  periculum.  Et 
quamvis,  ut  supra  nolatum  est,  citius  fer- 
raentatum  corruptioni  obnoxium  sit ;  diffi- 
cilius  tamen  in  azymo  coepta  corruptio  ex 
visus  sensu  cognosci  potest;  quapropler,  ne 
servatae  particulae  caepta  iam,  sed  non  visu 
cognita  corruplione  adhibeantur,  easdem 
frequenter  renovari  necesse  est.  Quo  enim 
difiicilius  corruptio  solo  intuitu  cognosci 
polesl;  eo  raaior  adhibenda  cauteia  est, 
ne  id  coniingat.  Noslrum  Romanum  Rituale 
ideo  praecipit  :  «  SSmae  Eucharistiae  parti- 
culas  frequenter  (Farochus)  renovabit  .  Ho- 
stiae  vero  seu  particulae  consecrandae  sint 
recentes ;  et  ubi  eas  consecravit,  vetei'es 
prius  distribuat  vel  sumat  »  lil.  de  SSmo 
Eucharistiae  Sacramento  §  SSmus  etc.  Glar-a 
est  iex,  sed  quoniam  Rubrica  tempus,  in- 
tra  quod  particulae  renovandae  sunt,  non 
declai"at ;  aliquis  forte  pulabit,  quemque 
suo  pro  lubito  facere  id  posse,  dummodo 
de  corruptionis  periculo  cerle  non  conslel. 
Equidem    perperam  ;    primum    enim,    nun 


expectandum  esl  quod  certe  de  periculo 
constel,  sed  periciilum  pra  evenire  oportet: 
dein  vero  adveriendum,  quod  si  particu- 
larum  renovatio  relmquerelur  in  privalo- 
rum  arbitrio,  ut  et  inlerpretalio  d'ictionis 
frequenter,  illud  perquamfacile  accidere 
malum  posset,  quod,  ne  fiat,  diligentissi- 
me  curandum  est.  Praeterea  quod  gene- 
rice  innuit  Rubrica,  nec  satis  clare  pr-ae- 
cipit,  aliis  ex  fontibus  singulariler  nec  ob- 
scure  desumiiur.  De  renovanda  enim  Sacr-a 
Eucharistia  habetur  Decretum  Goncilii  Tu- 
ronensis  apud  Regionein  lib.  1,  de  eccli- 
siasticis  disciplinis,  cap.  70.  Ibi  legitur  :  «  ut 
de  tertio  in  tertiiim  diem  semper  muletur, 
illa  a  Presbytero  suraatur,  et  alia,  quae  eo- 
dem  die  consecrata  esl,  in  locum  subro- 
getur,  ne  foite  diiitius  asservata  mucida, 
quod  absil,  lial  ».  Rigida  foite  nimis  hu- 
iiisraodi  sanctio  videbitur.  Non  intercedo  ; 
neque  in  expendenda  ea  sanclione,  quae 
particularem  Ecclesiam  respicit,  est  aniraus 
me  velle  im.noiari.  Quae  fueriL  el  modo 
sit  universalis  Latinae  Ecclesiae  disciplina 
qiiaerendum  est  ;  nec  ab  ea  declinandum. 
Audiendus  Baruflaldus  ad  supra  noLatum 
Ritualis  locura:  «  Praecipit  Rubrica  nostra, 
ut  frequenter  renoventur  particulae,  ne  in 
Pyxide  el  in  Tabernaculo  clausae  corrura- 
panlur,  el  sic  Sacramentum  amplius  non 
adsit,  quia,  coiruptis  panis  speciebus,  ces- 
sat  esse  Gorpus  Ghristi.  Ista  frequentia 
D.  Garolus  act.  4  decrevit,  ut  octavo  quo- 
que  die  ad  summuin  esset  inlelligenda  ». 
Martenius  de  antiquis  Ecclesiae  lilibus  lib.  l, 
cap.  5,  num.  3,  infmila  properaodura  alTert 
tesLimouia,  quibus  comprobat  constantem 
esse  disciplinain  Ecclesiaium  renovandi  par- 
ticulas  semel  in  hebdomada  vel  saltem  ad 
summum  de  quindecira  in  quindecim  dies. 
In  Goncilio  Mediolanensi  IV  Pi-ovinciali :  et 
capite,  cui  titulus  :  (Juae  ad  SSrhum  Eu- 
charistiac  Sacramentum  pertinent,  a  S.  Ga- 
rolo  Borromaeo  statutura  est :  «  ut  octavo 
quoque  die  renovetur  Euchaiistia  et  qui- 
dera  ex  HosLiis  non  anLe  viginLi  dies  ad 
summum  confecLis  ».  Idem  saepe  alibi  con- 
(irraat  eL  praesertim  in  Instructionibus  de 
ipso  Eucharistiae  SacraraenLo.  Sic  enira  in- 
quit  :  «  eas  (Eucharistiae  particulas)  octavo 
quoque  die  ad  summum  renovabit  .... 
Hostiae  autem  adhibeantur  recenles,  et  a 
viginti  diebus  ad  suraraura  confeclae  ». 
Quid  autera  non  ultra  octavura  diem  par- 
ticulae  pro  Goraraunione  Fidelium  reser- 
venLur,  expresse  mandanL  passim  non  le- 
centes    modo    Synodi,  verum.  etiam    auti- 


__  280  — 


quiores,  plaeserlira  Rolomagensis  anni  1072, 
Ganone  6,  et  Londinensis  anni  1257, 
Ganone  2,  elc. 

Haud  ignoro  apud  Graecos  Eucharisliam 
in  Goena  Domini  consecratam  usque  ad  an- 
num  reservari  consiievisse  quia  apud  eos 
invaluil  opinio,  quod  Euchaiislia  in  Goena 
Domini  consecrata  maioris  foret  efficaciae. 
Verum  Innocentius  IV  in  Lileris  Apostoli- 
cis  ad  legatum  in  Regno  Gypri  super  rili- 
bus  Graecorum  hunc  errorem  proscripsil, 
et  leservationis  licentiam  ad  quindecim 
dies  cohibuit.  Quamvis  vero  etiam  Cle- 
mens  VIII  Gonsliiut.  SSihus  31  Aug.  1591 
Eucharisliae  reservationem  non  ad  octo  co- 
hibuerit,  sed  ad  quindecim  usque  dies  pro- 
trahi  posse  declaraveiit ;  nolandum  primo 
est  eam  Gonslitutionem  iatara  fuisse  super 
ritibus  ltalo-Grae<  oruw  :  secundo  constan- 
tem  disciplinam  omnium  Ecclesiaium  esse, 
ut  non  ultra  htbdomadam  huiusmodi  tial 
renovatio.  Habemus  etiam  Sacr.  Rit.  Gon- 
gregaiionis  Decretum  in  Conchen.  3  Se- 
ptemb.  1662,  quo  idipsum  praecipitur :  «  In 
renovatione,  quae  quolibet  octavo  die  fieri 
debet  de  Auguslissimo  Eucharistiae  Sacra- 
mento,  consumi  debet  tum  Hostia,  tum 
etiam  parliculae,  quae  existunt  in  Taber- 
naculo,  post  sumptionem  Sanguinis  anie  pu- 
rificalionera  etc.  ».  Quod  si  ad  quindecim 
dies  protrahatur  renovalio,  non  id  repro- 
bandura,  culpaeque  vertendum ;  quia  hoc 
intra  breve  tempus  haud  formido,  quod 
sacrae  species  corrumpantur.  Secus  nec 
Glemens  VIII  tempus  hoc  pro  Italo-Grae- 
cis  determinasset. 

Ex  his,  quae  hactenus  sunt  disputata, 
recte  consequilur  quod  si  non  licet  reno- 
vationem  Sacramenti  uUra  octo  vel  ad  sum- 
mum  ullra  quindecim  dies  diflerre,  multo 
minus  fas  erit  permissos  transgredi  leimi- 
nos  et  Fidelibus  distribuere  particulas  a 
sex  vel .  tribus  mensibus  consecratas.  Si 
Goncilium  Turonense  supra  laudatum  vo- 
luil,  ut  de  tertio  in  lertium  diem  Hostiae 
renovalio  fieret,  ne  diutius  asservata  mu- 
cida  evaderet;  quomodo  ferendum  erit,  ut 
particulae  reconditae  maneanl  ad  longissi- 
nium  tempus  trium  vel  etiam  sex  men- 
sium,  intra  quod  nun  solum  timenda,  sed 
forte  etiam  iam  inducta  censenda  erit  spe- 
cierum  alteratio  et  corruptio?  Omnino  igi- 
lur  proscribenda  et  damnanda  erat  con- 
suetudo,  de  qua  in  dubio  et  iubendura 
Parochis  Givitatis  et  Dioecesis  Gandavensis, 
ut,  eliminata  corruptela,  ad  Ritualis  Ro- 
mani    Rubricas  sese    omnino    conformenl ; 


velnti    Sac.    Ril.    Gongregalio    oranino   t'a- 
cieniJura  praeceptive  decrevit. 

Ad    DUBIUM     II.     QUAESTIONIS     PRIMAE.    Si 

illicitum  est  Parochis  el  Recloribus   Eccle- 
siarura  Dioecesis  Gandavensis  reservare  par- 
liculas  pio  Goraraunione  Fiileliura   ad  tres 
usque,  vel  etiam,  quod  magis  est,  ad  sex 
menses   ob    gravissimam    illam    rationem  , 
quod  infra    lara   longum   lempus  potuerinl 
corrumpi,  licet,  non  alteralo  colore  el  ex- 
leina  superficie,   integiae    videantur,  quod 
nonnisi  fallaci    sensu    visus   percipilur,  cui 
proinde  fidendura  non  esi ;  quura    inducla 
corruptio  sit,  quin  oculis  paleal,  haud  po 
terunl  Sacerdotes,  qui  hoc  non  ignorantes 
(ut  praesens   dubiura   supponit)  easdem  sa- 
cra   Gomraunione   refici    pelentibus    dislri- 
buere.    Eadem    quippe    mililat    pio  ulri>- 
que  raiio.    Nain,  si,  ut  in  praecedenli   re- 
sponso  declaratum  fuit,  darananda  est  con- 
suetudo    ad    longura  et    ultra    piaefinitura 
lempus    reservare   parliculas,   nemini  con- 
sequenler    fas    erit  easdem   Hostias  ac  par- 
ticulas  taradiu  leservatas  ad  Fidelium  Gom- 
munioneir.    adhibeie.    Igilur  vel     Parochus 
vel   Recior    ille    sit,  qui    communicat,  vel 
exlraneus  Saceidos,    qiii   ad  Ecclesiara  ce- 
lebraturus   accedit,    haud  potest  id  facere, 
quod  ex  inirinseca  causa  damnatum  est,  el 
subslantiahter  praeceptivis,  ac  omnino  ser- 
vandis  Rubiicis,    Apostolicis    Gonstiiutioni- 
bus  Decretisque  S.  R.   G.   opponitur  ;  qui- 
bus   districLe    piaecipitur,    ne    ultra    octo, 
aut  ad  suiumura   quindecini  dies  renovatio 
Sacramenti  prolrahatur,  ne  periculum  im- 
mineat  vel    sit   distribuendi    particulas  iam 
corruplas.  Neque  vero  in  re  tara  gravi  li- 
citura  vel  illicitura  ullo  raodo  pendere  po- 
test  ab  approbatione  vel  iraprobatione,  con- 
sensu  aut    dissensu    Rectoium  et  Parocho- 
rum.   Non    enim    agilur    de  re,    quae  uno 
alterove  modo  tieri  possit,  sed  de  Euchari- 
stiae  distnbutione,  quae  non  amplius  adest, 
sed  adesse  cessat  sub  speciebus,  quae  cor- 
ruptionem    subierint.    Ac     propterea    non 
expectanda  cerla  inceptae  corruptionis    si- 
gna,  sed   ad    avertendura    malura  satis  est 
periculura  ;  ideo  determinatum  est  tempus 
faciendae  renovationis.  Igitur  responsio  dala 
ad  praecedens  dubiuin  afficit  aeque  Reclo- 
res  et  Parochos,  ac    etiam  Sacerdotes ,  qui 
non  ignorant    pravain    et  Rubricis    contra- 
riam  consuetudinera,    quae    viget    in  Dioe- 
cesis  Gandavensis    Ecclesiis.    Si  Sacr.  Gon- 
gregalionis    raandatis  (quod    absit    ut  futu- 
rura  credam)  aliquis  sit  ex   iisdem   Recto- 
libus    et    Parochis    vel    Sacerdotibus,    qui 


281 


adhuc  in  retinenda  reprobata  ac  damnala 
consuetudine  persistere  velit,  scial  gravi 
reatu  (ieri  obnoxium.  Quod  enim  est  in- 
trinsece  illicitum,  nullo  modo,  nullo  sub 
praetextu,  nullo  coloralo  motivo  liciluui 
evadere  potest. 

Ad    DUBIUM    I.  QUAESTIONIS    SECiNDAE.    Si 

omnia,  quae  Ritualis  Romani  Rubricae  ser- 
vanda  iubent,adamussim  lenendasunt,  multo 
magis  ab  iisdem  non  est  recedendum,  quae 
respiciunt  Sacramentonim  adrainislrationem. 
Altera  autem  ex  generalibus  regulis,  quae 
sub  titulo  de  iis,  quae  in  Sacranmitorum 
administratione  generaliter  servanda  sunt, 
haec  est,  quae  sequitur  :  «  In  omni  Sa 
cramentorum  adminislralione  Superpellict-o 
sit  indutus  (Parochus  aut  Sacerdos  quili- 
bet,  qui  administrat)  et  desuper  Stola  eius 
coloris,  quem  Sacramenti  ritus  exposcit  ». 
Quae  regula  exceptionem  dumlaxat  patitur 
in  Sacramento  Poenitentiae  uiinistrando, 
quia  facile  contingeie  potest,  ut,  aut  pro 
re  nata  tempus  non  suppetat  sumendi  Su- 
perpelliceum  et  Stolam  ;  vel  alia  inlerce- 
dat  rationabilis  accidentalis  causa  dispensa- 
tionis  et  excusationis.  Sed  de  hac  gene- 
ralis  regulae  exceptione  quaerendum  modo 
non  est,  quum  quaestio  omnis  in  eo  sil  : 
An  retineii  possit  praxis,  ubi  invaluil,  de- 
ferendi  ad  infirmos,  eisque  administrandi 
Sanctissimura  Sacramentum  cum  Slola  su- 
pra  Vestem  communem  sine  Superpelliceo. 
Ad  hunc  reprobandum  abusum  satis  essel 
regula  generalis,  cuius  supra  mentio  facta 
est :  veiuralaraen  alia  Rubrica  specialis  de 
Communione  ministranda  infirmis,  in  qua 
sic  legitui  :  «  Deferri  aulem  debet  hoc  san- 
ctum  Sacramentum  ab  Ecclesia  ad  priva- 
las  aegrotantium  domos,  decenti  habitu  su- 
perposito,  mundo  velamine  ,  manifeste  al- 
que  honorilice  etc.  ».  Decenlia  autem  haec 
quoad  habitum,  non  ad  Vestis  cuiuscumque 
usualis  et  comraunis  rainorem  vol  maio- 
rem  pulchritudinem,  elegantiam,  decus  re- 
ferri  debet,  sed  ad  illam,  quae  ecclesia- 
sticorura  indumenlorura  propria  est,  quae- 
que  Sacramentorum  adrainistrationem  de- 
cet,  eique  ex.  praefala  generali  regula  con- 
venit,  necnon  sacro  Ministro  Sacramentum 
deferenti.  Nova  non  est  huiusmodi  Vestium 
dilTerenlia;  imo  anliquissima  nec  repudianda 
illorura  sententia  est,  qui  censent  in  ipsis 
Ecclesiae  primordiis  Apostolicisque  tem- 
poribus  duplicem  fuisse  Vestem,  aliam  sci- 
licet  ad  comraunem  iisum,  aliara  ad  inini- 
sterium  et  officium.  Sed  modo,  non  inte- 
lesl  de  hoc  disputare.   Vel  Veslium  distin- 


ctio  fere  ab  Ecclesiae  exordio  repetenda 
sit,  vel  aliijuando  post  fueril  inducta,  cer- 
tum  laraen  est  eamdem  esse  multa  anli- 
quitate  praestantera.  Sed  qualis  esse  de- 
beat  decens  hic  habitus  infra  a  Rubrica 
declai'atur  :  «  Ubi  vero  convenerint  qui 
Eucharistiara  coinitaturi  sunt,  Sacerdos  in- 
dutus  Superpelliceo  ei  Stola,  et,  si  haberi 
potest,  Pluviali  albi  coloris,  Acolythis  seu 
Glericis  aut  eliara  Presbyteris  (si  locus  fe- 
rat)  Superpclliceo  pariter  indutis  comita- 
tus  etc.  ».  Superpelliceum  igitur  el  Stola 
in  prneceplo  sunt,  Pluviale  vero  in  arbi- 
trio  et  moie.  Neqiie  sit  quispiam,  qui  au- 
cupando  verba  et  eoiunidem  pervertendo 
sensum,  interposila  illa  dictione  si  locus 
ferat  abutatiir  et  ad  Sacerdotem  Sacramen- 
tum  deferentem  refeiut  id  quod  respicit 
diimtaxal  Pluviale,  Acolylhos,  Glericos  aut 
eliara  Presbyteros  comilanles,  qiios  Rubrica 
exoptaret  (insinuando,  non  praei  ipiendo) 
Superpelliceo  indutos  incedeie.  Quod  si 
ecclesiastico  hoc  indumento  optat  Rubrica 
indiitos  esse  Sacerdotes  aul  Glericos  co- 
mitantes,  suspicari  ne  possuraus  fas  essc 
consuetudinis  praetextu  non  adhiberi  Su- 
perpelliceum  a  SaceidoLe  Sacramentum  de- 
ferente,  quaravis  praecepliva  sit  prima  Ru- 
bricae  pars,  quae  eiiradem  respicit  ;  dire- 
ctiva  vero,  et  facultativa  pars  altera,  quae 
ad  Sacerdotes  et  Glericos  comitaiites  re- 
fertur?  Praeterea,  erit  forle  nonnemo,  qui 
reponat,  non  haec  omnia  semper  et  ne- 
cessario  esse  in  praecepto,  et  excipiendum 
esse  casum,  in  quo  locus  fiet  alicui  indul- 
gentiae  non  sumendi  Superpelliceum,  si 
nempe  longius  aut  difficilius  iter  obeun- 
dum  sit,  ut  in  dubio  proponitur.  Errat 
quammaxirae  qui  ila  opinalur  ;  quippe  ca- 
sum  hunc  Rubrica  non  praelerit,  imo  mo 
dum  in  eo  servandum  praescribit.  En  verba: 
«  Quod  si  longius  aut  difficilius  iter  ob- 
eundum  sit  et  forlasse  etiam  equitandum, 
necesse  erit  vas,  in  quo  Sacramentum  de- 
fertur,  bursa  includere-,  et  ita  ad  pectus 
alligare  atque  obslringere,  ut  neque  deci- 
dere,  neque  Pyxide  exculi  Sacraraenlum 
queat  »  :  ex  quibus  Rubricae  verbis  colli- 
gitur  modum  dumlaxat  praescribi,  quo  Sa- 
cramentum  decenler  deferatur,  ne  vel  de- 
cidat,  vel  Pyxis  excutiatur  :  quoad  Super- 
pelliceum  et  Stolam  iiulla  fit  limitatio  aut 
exceptio.  Quod  si,  quando  longius  cst  iter 
et  difficilius,  dispensandura  Parochuni  vo- 
luisset  Rubrica  a  delalione  Superpellicei 
et  Stolae,  hic  erat  locus  apposite  id  ad- 
notandi.    Hoc  notaluin    uon    video ;    igitur 


—  282 


in  hoc  contemplalo  casu  per  islam  Rubri- 
cae  declaralionem  nihil  detiaclum  esl  al- 
teri  supra  relatae,  quae  iubel  Supcrpelli- 
ceum  et  Stolam  assnmendam  a  Parocho 
vel  quoque  Sacerdole  Vialicum  defeientc 
et  minislranle.  Si  mei  ita  ferrel  Instituti 
ratio,  longe  plura  addere  hic  possem,  sed 
brevitati  consulturus,  quae  dixi  salis  esse 
arbitror,  ut  evincam  S.  C,  proposito  du- 
bio  respondendo  :  «  Negative,  et  eliminata 
consuetudine  servetur  Ritualis  Romani  prae- 
scripium  »,  eidem  Rubricae  adhaesisse,  eius- 
demque  sensum  declarasse. 

Ad  DUBIUM  II.  QUAESTIONIS  SECUNDAE.  Ea- 

dem  responsio  convenit  alleri  huic  dul)io. 
Rubrica  namque  ordinem  ritumque  prae- 
scribens  in  administratione  Extremae  Un- 
ciionis  servandum ,  vult  omnino  decenler 
ministrari ;  ideo  vesles,  quae  a  Parocho  vel 
Sacerdote  ministranle  adhibendae  sunt,  ta- 
lcs  sint  oportet,  ut  ad  debitam  reveien- 
tiam  rectamque  tractationem  conducant  , 
piaesertim  vero  (tmillendae  non  sunt, dum 
eas  signanter  Rubiica  designat  el  adbibeii 
iubet.  Haec  autem  nedum  piincipio  ex- 
presse  praecipil,  datque  regulam  gencra- 
lem  de  Superpelliceo  et  Stola  coloiis  con- 
venientis  adhibendis  in  oinnium  Sacramen- 
torum  adminislratione,  ut  supra  notalum 
est ;  verum  eliam  speciatim  agens  de  Sa- 
cramento  Extremae  Unctionis  :  «  Deinde, 
ail,  posilo  oleo  supra  Mensam,  Superpel- 
liceo  Stolaque  violacei  coloris  indutiis , 
aegroto  Crucem  pie  deosculandam  porri- 
git,  mox  etc.  ».  En  piaescriptum  praetcr 
Stolam  etiam  Superpelliceum.  Gur  aulem 
scrvanda  et  non  potius  damnanda  consue- 
tudo,  seu  potius  corruptela  Extremam  Un- 
ciionem  administrandi  sine  Superpciliceo? 
Excipio  casum  posilivae  necessitatis.  Dura 
quippe  videtur  senlentia  Layman.  tract.  8, 
cap.  8,  num.  1  relat.  a  Rarbosa,  qui  dicit 
«  non  liceie,  etiam  in  casu  necessilatis,  ad- 
ministraie  hoc  Sacranentum,  non  adhibitis 
Veslibus  ab  Ecclesia  praesciiptis  ».  Gerte 
casus  necessitatis  a  multis  excusat,  veluti 
refert  ct  monet  RarrutYaldus  ad  Ritual.  Ro- 
man.  tit.  27,  num.  44.  At  casus  necessi- 
tatis  dari  polesl,  quin  tempus  suppetat  su- 
mcndi  vcstes  pio  hoc  Sacramcnto  admini- 
strando  praescriptas.  Quid  autem,  si  lon- 
gum  ac  ditficilius  ineundum  sit  iter?  Eritne 
causa  sufficiens,  quae  ab  usu  praescripla- 
rum  Vestium  excuset?  Minime  gentium. 
Rubrica  casum  praevidit,  eidemque  con- 
suluit;  ei,  dum  modum  servandum  quoad 
ciicumstantiam  itincris  indixil,  niillam  aliam 


limitationem  posuit  aut  moJerationem  quoad 
leliqua.  En  Rubrica  :  «  Quod  si  longum  est 
iler  peragendum,  aut  etiam  equitandum 
sil  .  .  .  .  vas  cum  oleo  sacculo  aul  buisa 
inclusum  .  .  .  ad  collum  appendat,  ut  com- 
modius  et  securius  perferat  ».  Qtiae  qui- 
dem  ad  cinumstantiam  itineris  dumtaxat 
sunt  referenda,  non  ad  celera  quac  ciica  Sa- 
cramenti  administrationem  versantnr.  Ru- 
brica  igitur,  quae  sine  ulla  exceptione,  li- 
milatione  aut  moderatione  adhibeii  iubet 
Superpclliceum  et  Slolam,  servanda  omnino 
est,  et  ab  ea  nullo  sub  expiscato  praetextu 
declinandum.  Ideo  usus  contrarius  sive  po- 
tius  abnsus,  ubi  viget,  est  eliminandus. 

Ad    DUBIUM  QUAESTIONIS  TERTIAE.   Accidit 

sacpenumero ,  ut  Ecclesiastici  etiam  viri, 
quin  servent  praescriptas  leges  consulant- 
que  decenliae  quoad  Sacramentalia  resque 
sacras,  propriae  polius  commoditati  inser- 
vianl.  Id  profecto  accidit  in  Gandavensi 
Dioecesi  (el  utinam  ibi  dumtaxat),  ut  Pa- 
rochi,  ne  aliquid  incommodi  senliant  et 
accedere  cogantur  ad  Ecclesiam,  ubi  Sa- 
crum  infirmorum  Oleum  servandum  est, 
apud  se  in  propriis  domibus  illud  reti- 
ncant.  Equidem  fateor  Ritualis  Romani  Ru- 
bricam  rigorose  locum  non  adsignare  pro 
sacris  custodiendis  oleis,  sed  quod  expresse 
non  iubet,  tacite  tamen  designatum  intel- 
ligitur,  et  ex  contextu  aliisque  Rubricae 
locis  declaratum  videtur  esse  Ecclesiam. 
Vult  enim  ut  «  haec  vascula  (sacra  olea 
continentia)  in  loco  proprio,  honcsto  et 
mundo  sub  clave  et  tuta  custodia  asserven- 
tur  etc.  ».  Quis  autem  deceutem,  hoiiestum 
et  mundum  locum  extra  Ecclesiam  a  Ru- 
brica  consideratum  fuissc  palabit?  Praeter- 
ca  quod  lex  aperle  non  dicil,  universalis 
omnium  Ecclesiarura  constans  disciplina  de- 
clarat.  Nam  ubique  Ecclesia  locus  est,  in 
quo  Sacra  Olea  asservantur ;  at  varius  esl 
locus  pro  iisdem  custodiendis.  ideo  non- 
nuUis  in  Ecclesiis  consueverunt  reponi  in 
custodia  prope  Allare  maius,  sed  seorsim 
ab  illo ;  in  aliis  servabantur  in  cuslodia  sa- 
crarum  rerum,  quam  Sacristiam  sive  Sa- 
crarium  et  Secretarium  vocant ;  in  aliis 
tandem  intra  ipsura,  vel  saltera  prope  Fon- 
tem  baptismalcm,  ut  in  promptu  sinlGhrisma 
et  Oleum  Gathecumenorum,  dum  iafantes 
baptizandi  deferuntur.  Quovis  aulem  in  loco 
ex  memoratis  Sacra  Olea  cuslodiantur,  sem- 
per  ac  solemne  cuique  fuit  surama  fcum 
reverentia  eadem  servare  et  custodire  in 
Ecclesia.  Et  quoniam  longe  decenlius  esset 
adhibitis  luminibus  assidue   ardentibus   ea- 


—  283 


dera  asservari ;  propteiea,  ul  plnres  mo- 
nent  hac  de  re  ScriploteS;  communisque 
est  Ecclesiarum  praxis,  praestat  post  vel 
prope  Altare,  in  quo  reconditur  Sanctissi- 
mnm  Sacramentum  .Cuslodiam  collocare  ; 
illae  quippe,  quae  ralione  SSmi  Sacramenli 
ardent  lampades,  custodiendis  eliam  reve- 
renter  sacris  oleis  possuni  inservire.  In  hoc 
l;imen  non  insislo,  quia,  licet  deceat  lam- 
padem  ardere,  ubi  sacra  olea  asservantur, 
decenlia  lamen  minime  secum  fert  obliga- 
tionem  el  praeceptura.  Haud  praetereunda 
sunt  quae  S.  Garolus  Borromaeus,  ecclesia- 
slicae  disciplinae  post  Tridentinum  Gonci- 
lium  Restaurator  et  Assertor  exiraius,  quoad 
rem  hanc  sapienter  constiluit  pio  sua  Me- 
diolanensi  Ecclesia.  In  III  Fiovinciali  Gon- 
cilio,  et  praecise  in  capite  de  iis  quae  ad 
sacraraentalia  et  Saciamenla  pertinent  sta- 
tutum  lego  «  ut  sancti  Chrismalis  et  sancli 
Galhecumenorum  Olei  (idera  inleliigendum 
de  altero  infirmorum)  vascula  non  alibi, 
sed  in  Ecclesia  religiose  adserventur  in  Ci- 
borio  aliove  eiusdem  Ecclesiae  certo  con- 
slituto  loco,  quem  Episcopus  comprobave- 
rit  •».  Hic  autem  Cihoriuw,  ne  forle  acci- 
pias  pro  Tabernaculo,  in  quo  SSinura  Sa- 
cramentum  adservatur;  sed  intelligi  debet 
pro  Custodia  separata,  clave  claudenda. 
Clare  id  patet  ex  alio  eiusdem  Provincialis 
Goncilii  loco,  ex  capite  scilicet  de  iis  quae 
ad  SSraara  Eucharistiae  Sacraraentura  per- 
tinent,  in  quo  statuitur  ut  Tabernaculum 
pro  sacra  Eiicharistia  asservanda  vacuum 
sit.  En  verba  :  «  Oranino  Sacra  Eucharistia 
cum  suo  vase  in  eo  dumtaxat  servetur, 
aliud  praeterea  nihil  ».  Synodus  etiam  Fer- 
rariensis  expressius  locum  designal,  in  quo 
oleuni  infirmorum  decenter  el  caute  sit 
cuslodiendura  :  «  Fenestellam  propriam, 
atqueadhoc  unice  praeparaLara  habere  de- 
bsi  Sanctum  Oleum  infirmorum,  quara  non- 
nulli  vocant  Armarium.  Propria  ista  debet 
esse  haec  fenestella  in  parte  Ecclesiae  ad 
cornu  Evangelii,  seu  in  quo  adsit  Taber- 
niuulum  cum  SSma  Eucharistia  ».  Atque 
id  est  universaliter  receplura  ;  et  bene  stat, 
quia  frequenter  accidil,  ut,  dum  Viaticum 
infirrao  defeiendum  est,  Oleum  eliam  in- 
firmorura  pro  sacra  unctione  deferendum 
sit ;  quemadraodum  expedit,  ut  prope  ba- 
ptismalem  Fontem  costodianlur  cum  Chri- 
sraa  tura  Oleura  Calhecumenorura ,  quia 
adhiberi  debent  in  sacro  ministrando  ba- 
ptismate. 

Quod  si  in    Pontificali    Romano    praeci- 
pitur,  ut  iuxta  Sacroriiin    Canonum    dispo- 


sitionem  sacra  olea  custodianlur,  utque  Epi- 
scopus  diligenler  curet,  ne  Presbyteri  in 
iis  caule  cuslodiendis  negligentes  sinl  :  si 
Cuslodiae  locus  designatur,  vt-l  iu  Eccle- 
sia ,  vel  in  Sacrario :  si  eadem  Giistodia 
clave  est  claudenda,  «  ne,  ut  praecipil  Ri- 
tuale  Romanum,  ab  aliqiio  nisi  Sacerdole 
teraere  langalur,  aut  eis  sncrilege  quispiam 
abuti  possit  »  «  ut  nulli  (ita  in  Pontificali) 
sub  praelextu  medicinae  vel  maleficii  tra- 
(iere  praesuraanl  »,  fas  ne  erit  ut  privata  in 
sua  domo  Parochi  oleura  infirraoium  de- 
tineant?  Si  ita  fiat,  dici  ne  poterit  re- 
vereniiae  et  decentiae  satis  provisum?  Dici 
ne  poierit  sic  custodiri,  ul  nulliim  sit  pe- 
riculum,  quod  a  laicis  langalur,  aut  quod, 
absente  Parocho,  saci  ilege  aliqnis  illo  abnti 
non  possit? 

Eoque  magis  quia  idem  Rituale  Roma- 
num,  praecise  agens  de  oleo  infii  raornm  , 
illud  cusLodiri  praecipit  in  lnco  Hilido  el 
decentcr  ornato,  ad  quac  verba  nolal  Ba- 
rufl"aldus:  «  hoc  oleum  suum  habere  debet 
reposiloriura  separatum  a  quocumqne  alio 
loco,  nam  neque  in  Fonte  Baptisraali,  ne- 
que  in  Tabernaculo,  neque  in  Reliquiaiuui 
Sacrario,  custodia  reponi  debet  ».  Huius- 
modi  locum  in  Ecclesia  ponit,  apleque  dis- 

tinguil  aiens  :    «  didiel  esse in  pariete 

Ecclesiae  ad  cornu  Evangelii  Altaris  maio- 
ris,  seu  in  quo  adsit  Tabeinaculum  cura 
SSma  Eucharislia....  eius  alLi.udo  a  terra 
sil  quanla  sufficiat  ad  comraode  eam  (fe- 
nestellam,  quae  cusLodiara  (daudiL)  ape- 
riendam,  sine  ope  vel  scalae,  vel  snppe- 
danei....  ostiolum  habeat  ex  ligno,  quod 
bene  claudat  cum  sera  et  clave....  el  sub- 
tus  literis  maiusculis  haec  verba  legantur  : 
SANGTUiM  OLEUM  INFIRMORUM  ». 

Eritne  igitur  vel  nunquam,  vel  ali- 
quando  licitum  sacrum  oleum  domi  reli- 
nere?  Passerinus  cap.  9,  n.  102,  queni 
sequitur  Barbosa ,  non  bene  agcre  pulal 
Parochum  dubitantem  de  nocte  se  fore  pro 
iufirmo  periclilante  vocandum,  si  Vespere 
ferat  oleum  ad  suum  cubiculum,  ut  voca- 
tus  expeditior  procedal ;  vel  si  de  nocte 
reversus  ab  adrainistratione  Saciamenli , 
oleum  non  reponat  in  consueta  fenestella 
seu  repositorio  Ecclesiae,  sed  retineal  in 
cubiculo  usque  mane  :  verunUamen  gravis 
eum  piaculi  minime  damnandum  putat, 
duraraodo  nou  adsit  scandalum  vel  peri- 
culura  irreverentiae.  Mei  Instiluli  ralio  noii 
fert,  ut  in  hac  senlentia  discutienda  immo- 
rer.  Dato  autem  quod  in  casu  proposito 
infirmi  peiiclitantis  liceat  Parocho  per  unara 


284  — 


noctem  vel  paitem  noclis  Sacium  Oleum 
domi  retinere,  ul  promplius  accurral  ad 
illud  morituro  minisLrandum,  ex  hac  ge- 
neralis  regulae  limitatione  recla  consequi- 
tur,  ab  regulae  observanlia  sine  urgenlis- 
sima  necessitate  recedendum  non  esse , 
proindeque  illicilum  fore  unica  lantum 
commodilatis  ralione  Sacrum  Oleum  domi 
retinere, 

Quoniam  vero  in  casu  proposito  agilur 
de  consuetndine  Pinochorum,  qui  pro  sua 
commoditate  relineni  Sanctum  Oleum  ;  se- 
cus  respondendum  non  eral  quam  negati- 
ve,  hoc  est  consueludinem  esse  repioban- 
dam,  damnandam  et  eliminandam.  Scile 
tamen  S.  G  unam  posuil  limitationem,  ex- 
cepitque  casum  necessitalis  magnae  distan- 
tiae  ab  Ecclesia  ;  sed  simul  consultum  vo- 
luit  honestae  decenliae  lulaeque  custodiae, 
quemadmodum  exigit    Rubricae    dispositio, 

Ad    DUBIUM  QUAESTIONIS  Ql  ARTAE.   SaCI  0- 

rum  Oieorum  dispensatio  nequit  diffeiii  us- 
que  ad  Dominicam  in  Albis,  nisi  prius  fieii 
nequeat  ob  locorum  distanLiara,  viarum 
difficultatem  et  asperitatem,  nec  non  ob 
aeris  Lemporumque  vicissiLudines  et  intem- 
periem  ;  nec  dilalionis  causa  peti  potesL  ab 
inducta  consuetudine,  quae  potius  appel- 
lari  debet  abusus,  daranandaque  corrupLela. 
Rubricae  generales  cum  PorLificalis,  Lum 
Ritualis,  certam  ponunl  regulam,  ul  ante 
Paschalem  solemnilatem  Sacra  Olea  per  Pa- 
rochias  distribuantur,  nisi  intercedaL  alLeia 
ex  causis  superius  allatis.  Non  mihi  est 
animus  hic  quaerendi  num  Sacrorum  Oleo- 
rum  benedictio  et  consecratio  ,  ceu  non- 
nulli  AucLores  volunt;  a  S.  Fabiano  Ponti- 
fice  fiierit  insLiluta,  quod  probatum  non 
est  ;  sed  quoniam  de  ea  menlio  fiL  in  magni 
Gregorii  SacramenLario  el  in  veLeri  Ordine 
Romano  ;  ideo  sub  finem  saeculi  sexLi  vel 
sallem  sepLimi  initium;  de  re  liturgica  Scri- 
ptores  volunt  invaluisse  morem  benedicendi 
et  conficiendi  Sacra  eadem  Olea  Feria  V  in 
Goena  Domini.  Quiuquid  autem  de  hoc  sil, 
satis  nobis  sunt  Rituales  eL  a  Sede  AposLolica 
probali  Codices,  quibus  in  SacramenLis  et 
Sacramentalibus  uti  debemus.  Porro  Ponti- 
ficale  Romanum  titulo  de  ofticio  in  Feria  V 
iii  Goena  Domini  nolal  et  praecipii  :  «  liac 
die  siiigulis  annis  benedicitur  Oleum  Ga- 
thecumenorum  et  infirmorum,  et  conficiLur 
Ghrisma  » :  iubet  vero  Rituale  Romanum 
de  iis  agens,  quae  ad  sancta  pertinent  Olea  : 
«  Sanctum  Ghrisma  et  Sanctum  Oleum , 
quod  et  GaLhecumenorum  diciLur,  quorum 
usus  fsL  in  baplisnu»,  eddem  aniio  sinl  be- 


nedicta  ab  Episcopo  de  more  Feria  V  in 
Goena  Domini  ».  Huic  Rubricae  altera  suc- 
cediL,  videliceL  :  «  GureL  Parochus,  ut  ea 
suo  tempore  quamprimum  habeat,  et  tunc 
vetera  in  Ecclesia  comburat  ».  Quale  autem 
tempus  sit, ad  quod  leferri  debeat  illud  curet 
quamprimum,  clare  patet  ex  alia  Rubricae 
dispositione.  Gum  singulis  annis  Sabbalo 
SancLo  baplismalis  Fons  sit  benedicendus, 
et  in  eo  nova  Olea  Feria  Y  in  Goena  Do- 
mini  sacrata  debeant  infundi,  ut  Rubrica 
praescribit  et  habetur  in  cap.  Si  quis  de 
conseciatione,  distinct.  4;  consequitur  cu- 
landum  esse,  ut  quamprimum,  scilicet  Sab- 
bato  SancLo,  eadem  Olea  ad  Paroecias  de- 
laLa  sinL.  Hoc  ex  Rubricarura  inter  se  colla- 
tis  dispositionibus  clare  deducitur,  nec  non 
hanc  esse  obviam  et  legitimam,  non  arbiLra- 
liain  inLerpretationem  a  Sacris  Synodis  pas- 
sim  confirmatam,  quae  mandant,  ut  Parochi 
ante  Paschatis  Solemnitatem  Sacra  Olea  pe- 
tant  et  recipianL.  Sic  Synodus  Garlhagi- 
niensis  IV,  Ganone  36,  praecipit  :  «  Presby- 
Leri,  qui  per  Dioeceses  Ecclesias  regunL.... 
a  suis  (Episcopis)  ante  Paschatis  solemni- 
tatem  Ghrisma  petant  ».  Idem  mandatum 
legiLur  in  Synodo  Vasensi  Ganone  3  :  «  ul 
per  singula  TerriLoria  Presbyleri  vel  Mi- 
nisLii  ab  Episcopis....  per  annos  singulos 
Ghrisma  pelanL  appropinquante  Solemni- 
tate  Paschatis  ».  Adeundus  aeternae  memo- 
riae  Pontifex  Benediclus  XIV  qui  sparLam 
lianc,  Inslit.  ecclesiastic.  81,  solita  sua  eru- 
diLione  docLissime  illusLravit. 

Quod  si  ex  iis,  quae  huc  usque  allaLa 
sunL,  clare  paLet  Parochos  teneri  Olea  Sa- 
cra  petere  et  accipere  ante  Paschalem  So- 
lemnitatem,  nisi  rationabilis  causa  interce- 
dat,  qua  cohonestari  queat  dilatio  ;  eruntne 
sine  censura  dimittendi  Decani  foianei,  qui 
Sacra  Olea  iam  confecta  ex  una  dumlaxat 
improbanda  loci  consuetudine  ad  Parochos 
mittere  usque  ad  Dominicam,  quae  in  Albis 
dicitur,  differunt?  Ex  hac  autem  arbilraria 
consuetudine,  quae  legitiraam  causam  non 
habel,  illud  consequilur  grave  incommo- 
dum,  ut,  si  interea  contingaL  baptizari  in- 
fantera,  vel  infirmum  extrema  unctione 
muniri,  cogatur  Parochus  veleribus  oleis 
uLi,  quod  nefas  esL,  dum  haberi  possunL 
recenter  consecrata.  Si  verum  est  a  pec- 
cato  excusari  non  posse  Parochum  seu  Sa- 
cerdotem,  qui  sua  culpa  negligat  auL  sub 
reprobandae  consueLudinis  praetexLu  01  ea 
recentia  recipere,  quibus  uLaLur  in  admi- 
nisLiatione  baptismatis  et  exLremae  uncLio- 
nis,  eiiLne  a  reatu  immunis   habendus  De- 


—  285 


canus  foraneus,  qui  sine  causa  aut  ulla  ne- 
cessitate,  diffeiat  traditionem  Oleorum  ad 
Paroecias;  usque  ad  Dominicam  in  Albis  ? 
Audiondus  Baruffaldus,  qui  litiil.  de  Sacris 
Oleis  haec  habet  :  «  Haec  01  ea  debent  esse 
eo  ipso  anno  benedicta....  si  Sacerdos  ule- 
retur  veleri  oleo,  peccaret  graviter,  et  quo- 
que  puniri  deberet  etc.  »;  et  agens  de  Sa- 
cramento  extremae  unctionis  inquit :  «  de- 
bet  esse  hoc  Oleum  illo  anno  benedictum 
ab  Episcopo  in  Feria  V  in  Goena  Domini, 
quia,  quamvis  Doctores  allegati  per  Gleii- 
cat.  decis.  65,  num.  16,  concludant  valide 
posso  administrari    Sacramenlum    extiemae 

uuctionis  cum  Oleo  veteri  benedicto ni- 

hilominus  illicite  semper  ^n,  quia  est  con- 
tra  praeceptum  de  singulis  annis  combu- 
rendo  veteri  Oleo,  el  novo  consecrando. 
Altamen  in  casu  necessitaLis,  deficiente  no- 
vo,  poterit  adhiberi  Oleum  benedictum  ve- 
tus  luxta  responsum  Sacr.  Gongregalionis 
Episcopor.  20  Maii  1590,  apud  Gavant.  in 
Manuale  Episcoporum  veibo  extrema  un- 
clio  num.  10  etc.  Sed  non  omnis  neces- 
sitas  excusat  a  culpa ,  verum  illa  tantum, 
quae  non  oriatur  ex  negligentia  et  socor- 
dia  Sacramentum  ministrantis,  ideo,  ut  Ba- 
ruffaldus  prosequitur  :  «  Si  necessitate  non 
urgealur  Parochus  adhibens    vetus   Oleum, 

non  videtur  a    peccato   excusatus quia 

debet  Oleum  esse  benedictum  eo  anno,  ut 
praecipitur  in  cap.  literis  de  consecrat., 
distinct.  3.  Si  vero  Parochus  careat  Oleo 
noviier  benedicto  ob  aliquem  fortuilum 
c.isum,  adeo  ut  ista  deficienlia  absque  sua 
ciilpa  sil,  poterit  veteie  Oleo  morituios 
ungere,  iisque  dum  novum  ipsi  ab  Epi- 
scopo  iransmissum  fuerit,  elc.  ».  In  casu 
aulem  proposito  ob  paritatem  ralionis  haud 
poterunt  excusari  Decani  foranei,  qui  cum 
differant  ex  una  lantum  loci  consuetudine 
delationem  Oleorura  usque  ad  Dominicam 
ifi  Albis,  Parochis  dant  causam  ut  ,  si  in- 
lerea  lemporis  sit  Baplismum  administran- 
dum ,  vel  moribundus  exlrema  unctione 
muniendus,  veteribus  Oleis   nt.intur. 

Ad    DUBIUM    1.    QUAESTIONIS     QUINTAE.     Ad 

primum  hoc  dubiura  quaesiii  V  recolenda 
veniunt,  quae  supra  diximns  in  adnolal. 
ad  dubium  unicum  quaesiti  III.  Unum 
dumtaxai  addere  iuvat.  Gum  sacia  Olea 
iuxta  Rubricarum  dispositionem,  Iraditas  in 
Synodis  i"egulas  et  doclrinam  de  re  litur- 
gica  Scriptorum,  nequeant  asservai  i,  nisi 
in  Ecclesia,  ibique  in  custodiis  respective 
adsignatis  ;  semper  tamen  decenli  in  loco, 
honesto    ac    tuto  ,    cuius    fenestella    clave 


sit  clausa,  ne  aperiri  queal,  nisi  a  Reclore, 
vel  Parocho,  ad  (juiun  pertinet,  ne  exce- 
plo  quidera  Oleo  infiimoruin,  licet  ad  S;i- 
cramentum  evtremae  unctionis  ministran- 
dum  urgeal  quaiidoqiie  ex  inopinato  im- 
proviso  casu  verae  necessitatis,  (nisi  casus 
praevisus  sil,  ut  supra  notatum  est)  ;  quis 
non  videt  locum  eo  magis  sibi  vindi- 
care  Rubricam  quoad  Saiictum  Ghrisma  el 
Oleum  Gathecumenoium,  pro  (iQorum  usu 
inopinatus  dari  nequit  urgenscasus?  Glare 
igitur  patet  fas  non  esse  Parocho  vel  Re- 
ctori  Sacia  Olea  sibi  Lralila  rotineie  domi 
usque  ad  Dominicam  snbsequentem,  sed 
omnino  teneri  eadem  deponere  in  decenti 
tutoque  loco  intas  Ecclesiam  ad  id  desti- 
nato. 

Ad     DUBIUM     n.       QUAESTIONIS      QUINTAE. 

Quod  vero  attinet  ad  alterum  hoc  dubium, 
quod  respicit  solemnitatem  deferendi  sa- 
cra  Olea  ad  Ecclesiara,  piavain  hanc  cou- 
suetudinem  induclam  fuisse  non  ex  alia, 
nisi  ex  crassa  ac  supina  ignorantia,  iure 
exisiimo.  Debeturne  Sacramentalibus  ille 
extrinsecus  honor,  qui  uni  convenit  SSmo 
Eucharisliae  Sacramento  ?  Nonne  Rubrica 
modum  praescribit  servandum  in  deferen- 
dis  Sacris  Oleis?  lubet  nainque  deferri  de- 
bere  per  ecclesiasticum  Ministrum,  ut  de- 
cenler  et  reverenter  tracientur  :  «  Paro- 
chus,  quantum  fieri  potest,  curet  ne  per 
laicos,  sed  per  se,  vel  per  aliquem  Sacer- 
dotem,  vel  saltem  Ecclesiae  Miiiistrum  haec 
Olea  (leferantur  >.  Ubi  notandum  esl  quod 
non  absoluie  praefata  Rubrica  excludil  lai- 
cos  ab  eorumdem  delalione,  sed  monel 
tantummodo,  ne  Parochus  laico  liuiusmodi 
delationem  demandet  ;  quia  quando(jue 
contingere  potesl,  praesertim  in  parvis  Op- 
pidis  ac  Paroeciis  ruralibus  pro  admini- 
strando  Sacramento  Extremae  Unctionis,  ul 
alius  non  sil,  nisi  laicus,  qui  bursam  ciim 
Oleo  infirmorum  ad  aedes  infirmi  deferat, 
irapedito  Parocho,  necessitate  urgente,  spi- 
ritualia  Ecclesiae  subsidia  in  agone  posilo 
infirmo  ministrante.  Quum  igitur  Parochus 
per  se  nequeat,  aliumque  non  habeat,  nisi 
laicum  ministrum  Glerici  vices  fungentein, 
huic  coramiUere  cogiuir  ut  hoc  praestet 
officium.  Id  tamen,  quantum  fieri  polest, 
vilandiim  est.  Praelerea  lam  verum  i-sl, 
([uod  in  delatione  Sacri  Olei  nulla  adbi- 
benda  est  soleranilas,  ul  nec  locum  obti- 
neat  in  actu  administrationis  :  ideo  Ritualis 
Rubrica  raonet,  quod  unica  tantum  paranda 
sit  candela,  quae  deinde  accensa  ipsi  iniun- 
genti    lumen  praebeat,    ad    quae    Rubiicae 


286 


verba  Baruffaldiis  iiuial:  «  Candela  .simili- 
ler  in  piomplu  sii  :  nam  eliamsi  de  die 
minislreliir  hoc  Sacramenlum,  uecesse  esl 
ul  adtiibeaiur  lumen  non  soliim  ad  digni- 
latem  Sacramenli,...  adhibel  hoc  lumen  Sa- 
cerdos  ad  bene  discernendas  paries  inun- 
clas  et  ad  illas  tergendas  :  ul  innuit  ipsa 
Rubrica  relalis  supra  verbis  :  ipsiinungenli 
lumen  praebeat  ». 

Item  iu  Sacrorum  Oleorum  confeciione 
Pontificale  Romanum,  Rubrica  de  Officio  in 
Feria  V  in  Coena  Domini,  cum  ea  beue- 
dicuntur  et  conficiunlur;  mensam  Mappa 
ornatam  parari  praecipil,  nullinn  vero  ver- 
bum  de  luminibus  iu  Mensa  ponendis  fa- 
cil,  et  duo  tantum  lumina  assignat  hinc 
inde  a  lateribus  Grucis  deferenda,  dum  e 
Sacrario  pergitur  processionaliter  ad  Gho- 
rum  pro  conficiendo  Ghrismate  atque  Oleo 
Galhecumenorum^  et  dum  post  illorum  con- 
fectionem  ad  Sacrarium  defeiuntur.  Aliud 
revera  est  ipsa  Oleorum  benedicLio  et  con- 
secratio  quae  solemniler  fil,  pro  quorum 
confeclione  Missa*^.  Sacrificium,  inter  cuius 
Solemuia  conficiuntur,  abrumpitur  ;  aliud 
vero  simplex  illorum  delatio,  vel  ad  Ec- 
clesiam,  vel  ad  Fontem.  Et  si  pro  illorum 
consecratione  praescribunlur  lumina,  quae 
quidem  non  in  Mensa,  sed  a  Grucis  lateri- 
bus  deferuntur  ,  quaequc  praescripla  dici 
possunt  pro  actu  piocessionis,  et  Gruci  as- 
signata  videntur ;  haud  quidem  sequitur 
maiorem  Solemnitatem  in  siraplici  piaedi- 
cta  illorum  delalinne  servandam  essa.  Mullo 
aulem  mmus  fas  est  eadera  defeire  sub 
baldachino  ad  Ecclesiam,  ubi  exponuutur 
in  aliquo  Altari  cum  hymnis  ei  eadem 
soleranitate  porlantur  ad  Fonlera  baptisma- 
lem,  eique  infunduntur;  ceu  fit  a  mullis  Pa- 
storibus  Gandavensis  Dioecesis,  ut  in  Quae- 
sito.  Quis  autem  ignorat  non  aliler  ritus 
esse  servandos,  sed  eo  modo  dumtaxal, 
quem  Ecclesia  piaescnbit ?  Modus  autem 
qui  servatur  ab  aliquibus  Gandavi,  nedum 
perperam  inductus  est  praeter  et  contra 
Rubricae  disposilionem  ;  sed,  quod  gravius 
esi,  damnandum  in  errorem  rudem  popu- 
luiu  potest  inducere,  qui  cum  videat  Sa- 
cra  Olea  tanta  solemuitate  deferri  et  sub 
baldachino,  ac  in  Altari  exponi,  in  falsam 
opinionem  veniat,  quod  Sacris  Oleis  non 
reverentia  dumtaxat,  sed  et  cullus  de- 
beatur,  qui,  uni  SSmae  Eucharistiae  Sa- 
cramenlo  debetur.  Aliud  esl  quod  sa- 
crum  est  et  Sacramentalibus  adnuineratur 
levereii ;  aliud  vero  colere,  hoc  est  ado- 
rare,  et  extrinsecas  illas  soleranilales  adhi- 


bere,  quae  uni  conveniunt  Augustissimo 
Eucharistiae  Sacramento.  Neque  reverentia 
confundi  hoc  sensu  cum  cultu  debet,  ul 
unura  pio  altero  accipialur:  quae  distinctio 
in  distinctis  etiam  actibus  externoque  ap- 
paratu,  quae  indicia  sunt  interioris  animi 
sensus,  omnino  conservanda  est.  lam  vero 
cultus  sive  adoialio  non  Sacramentorura 
maleriae,  non  Sacramentalibus  generice, 
sed  Sacramentorum  Auctori  debetur.  Quod 
si  non  veneratio  solum,  sed  et  cultus  qui- 
dem  Lalriae  Eucharistiae  SacranienLo  prae- 
cipitur,  Ghristo  ipsi  praestatur,  qui  sub 
panis  speciebus  occulte  quidera,  sed  rea- 
liter  in  hoc  Sacramenlo  adest.  Ex  hoc  ipso 
non  omnia  Sacramenta  aequalia  sunt,  quem- 
admodum  sacra  Tridentina  Synodus  defi- 
nivit  Ganone  12,  Sess.  6,  de  Sacramentis, 
quo  anathema  dixit  contra  eos,  qui  pari 
iuter  se  dignitate  omnia  SacramenLa  esse 
dicerenL :  «  Si  quis  dixerit  haec  septcm 
Sacramenla  ita  esse  inter  se  paria,  uL  nulla 
ralione  aliud  sit  alio  dignius,  anathema 
sit  ».  In  Sacramento  enim  Eucharistiae  prae- 
ter  gratiam,  quae  a  Sacraraento  confertur, 
Auctor  ipse  gratiae  et  adoratur,  et  recipi- 
Lur,  in  quo  differentia  et  maior  prae  aliis 
Sacramentis  dignitas  est  posita. 

Puto  auLeiu  a  vero  non  aberrare  si  quis 
arbiLraieLur  hanc  ob  ipsam  rationem,  ne 
scilicet  in  errorem  populus  inducalur,  neve 
falso  fideles  existiment  Sacro  Oleo  deberi 
culLum  et  adorationem,  quae  uni  convenit 
Eucharistiae,  sine  luminibus  accensis,  sine 
Gampane  souitu  vas  Olei  infirmorum  de- 
ferri  debere  sacculo  coloris  violacei  inclu- 
sum.  Nonne  enim  hanc  rationem  innuit 
Rubrica  disLricte  praecipiens  occultam  esse 
debeie  eiusdem  olei  delationem  ?  Agens 
quippe  de  casu,  quo  infirmus  ad  exitum 
viLae  propeieL  et  Sanctum  Oleura  una  cum 
Viatico  deferi  i  debeat :  «  Si  lamen,  inquit, 
alius  Presbyter  vel  Diaconus,  qui  Oleum 
Sanclura  deferaL,  haberi  possiL,  per  ipsum 
deferatur,  qui  Superpelliceo  iiidutus  cum 
Oleo  Sacro  occulte  delato  sequatur  Sacer- 
dotera  Viaticum  portantem  ».  Ad  quae 
verba  noLaL  Baiuffaldus  :  «  Verum  est, 
quod  si  cete'i  et  diveisi  alii  ecclesiastici 
Ministri  adessent,  oranes,  quotquot  essent, 
deberent  similiter  Superpelliceo  indui,  unde 
non  disiinguereLur  inter  illos  quisnam  de- 
ferret  Sacramentum  Sancli  Olei,  eo  magis 
quia,  ut  praesciibit  Rubrica,  debet  occulte 
defeiri  ».  Nara  si  alios  inler  distingueretur 
Sacerdos  vel  Diaconus  Oleura  Sanctuni  de- 
ferens,  rudis    populus    facile    posset    reve- 


287  — 


renliam  culliimque  confiindei-e,  eamJem- 
que  veneraiionem  exhibere  cum  Sacra- 
mento,  lum  Sanclo  Oleo.  Neque  praeler- 
eundum  esl  S.  R.  G.  responsuui,  qiio  prae- 
cipilur  in  delalione  Olei  Sancti  ad  infirmos 
nullam  exlrinsecam  solemnitatem  esse  adhi- 
bendaui.  Qaum  enim  delatum  fuisset  Sa- 
cerdotes  Ecclesiae  S.  Nicolai  ad  infirmos 
deferre  solitos  Mannam  solemniter  Super- 
pelliceo  indulos  cum  luminibus  et  lanter- 
uis,  ac  si  Sacramentum  extremae  Unctionis 
ad  infirmos  deferrent ;  Sacra  Rit.  Gongre- 
gatio  expresse  reprohavit  huiusmoJi  mo 
rem,  nedum  quoad  Mannam,  verum  etiam 
quoad  Oleum  infirmorum  :  «  Non  modo 
Mannam  S.  Nicolai,  sed  neque  extremae 
Unctionis  Oleum  solemniler  cum  Superpel- 
liceo  et  lanternis  ad  infirmos  deferendum 
esse  ».  Ita  die  28  lanuarii  1606.  Sed  de 
hac  re  iam  satis. 

Ad     DUBIUM     III.      QUAESTIONIS      QUINTAE. 

Ab  hoc  lertio  dubio  me  paucis  expedio. 
Nam  repetenda  hic  forent  quae  dicta  iam 
sunt.  Nulla  enim  ratio  occurrit ;  qua  po- 
sita,  queat  adprobari  solemnilas  quoad  in- 
fusionem  Sacrorum  Oleorum  in  Fontem  ba- 
ptismalem ;  si  eadem  haberi  nequiverunt 
Sabbato  Sancto,  dum  sacra  actio  benedi- 
ctionis  aquae  peracta  fuit.  Auctores  litur- 
gici  agenles  de  hac  Olt^orum  infusione  di- 
lata  ad  aliam  diem,  nullam  solemnilalem 
memorani  adhibendam ;  multoque  rainus 
locum  sibi  vindicare  polest  illa,  de  qua  in 
dubio  proposito.  Sed  quid  opus  est  lilur- 
gicos  Scriptores  consulere,  si  ex.pressam 
habemus  S.  R.  G.  declaralionem  in  Lucana, 
ad  dub.  3,  hisce  verbis  conceptani  :  «  An 
fas  sit  Pai'ochis  uti  in  collalione  Sacramenti 
Baptismalis  aqua  in  Ecclesia  Matrice  aut 
Plebanali  benedicta,  cui  privatim  et  sepa- 
ratim,  et  non  in  ipso  acLu  benedictionis 
baplismalis  Fontis  fuerint  infusa  Olea  Sa- 
cra?»  En  responsum  :  «  Parochi  ex  Ma- 
tricis  Fonle  aquam,  cui  Sacra  Olea  iain  fue- 
rinl  coramixla,  suscipere  debent,  quam 
adhibeant  in  Baptismi  collatione.  Qui  vero 
ante  Fontis  benedictionem  Sacra  Olea  reci- 
pere  non  potuerunt,  ilia  ii\ih\nAo  privatim 
ac  separatim  in  aquam  raiUere  polerunt  ». 
Ita  sub  die  12  Aprilis  1755.  Si  privatim 
e\  praefalo  responso  Sacra  Olea  infundenda 
sunt,  nonne  eliminanda  est  quaelibet  ex- 
trinseca  soleranilas  ? 

AJ  DuBiuM  posTREMUM.  Dubium  hoc  po- 
stremura,  in  quo  quaeritur:  «  An  beneJi- 
ctio  cum  InJulgeutia  plenaria,  iuxta  Gon- 
stilutionera  Benedicti  XIV  Pia  Mater  5  Apri- 


lis  1747,  imperlienda  sit  pueris,  qui  de- 
fectu  aelatis  primam  Gommnnionem  nec- 
Jiim  iuslituerunt  »,  potius  pertinet  ad  fa- 
cultatem  Iheologicam,  quam  aJ  liturgicam. 
SeJ  quoniam  Sacra  Gongregatio  de  hoc 
etiam  rationem  habuii,  eiJemque  Jefinien- 
Jo  responJit  ;  et  ego  quoque  in  eoJem 
elucidando  tantisper  immorabor.  Praemitlo 
de  illis  rem  hic  es.se,  qui  possinl  per  ae- 
tatem,  malitiam  et  conJitionem  peccare, 
iJeoque  InJulgenlias  lucranJi  idonei  pu- 
tentur  ei  sint,  licei  nondum  censeantur 
capaces  ad  Sacrain  Gomniunionem  peici- 
piendam.  Nam  quum  Indulgenliae  idea 
aliam  praesupponat  peccati ,  quod  remis- 
sum  sit  quoaJ  realum  culpae,  sed  supersit 
remitteuJum  quoaj  realum  lemporalis  pue- 
nae;  et  quum  Indulgenlia,  sive  parlialis  sii, 
sive  tolalis  seu  plenaria,  aliuJ  non  sil,  nisi 
remissio  temporalis  puenae  pro  peccatis 
actualibus  quoaJ  reatura  culpae  iam  remis- 
sis;  hinc  si  quis  per  aelatem  peccatum  pa- 
traie  nequit,  nec  culpae  ignoscendae  capax 
esse  potest,  proinJeque  nec  poenae  tem- 
poralis,  ac  consequenter  neque  eius  remis- 
sionis  sive  Indulgentiae,  quia  deest  acluale 
subiectum.  Hoc  ad  rectam  rei,  de  qua  agi- 
tur,  intelligentiam ,  et  ad  omnes  ambigui- 
latem  aequivocationenique  vitanJam  bro- 
viter  praemisso ;  aj  proposilnm  Jubium 
venio.  Quum  InJulgealia  in  sensu ,  quo 
accipienJa  esl,  non  culpam  lespiciat,  seJ 
poenam ,  quia  eius  subieclum  est  poena 
remitienJa  quoaJ  illos,  qui  a  reatu  culpae 
fuerunl  absoluti,  ea  conceJi  omnibus  pote- 
rit,  qui  aJhuc  poenae  lempoiali  pio  qua- 
lilate  Jimissae  culpae  sunl  obnoxii ;  seu, 
quoJ  iJem  esl,  peccalores,  quacumque  in 
aelate  sint  constituli ,  omnes  temporalis 
poenae  remissioni-i  genericfj  capaces  sunt, 
et  InJulgentiam  oblinere  po.ssunt,  Jum- 
raoJo  sinl  rile  disposili.  Enim  vero  ad 
acquirendura  Indulgenliae  bonuin,  iniuncta 
opera  implenda  sunt,  inter  quae  si  de  ple- 
iiaria  res  sit  ,  ut  plurimum  adnumeratur 
Sacrae  Eucharisliae  sumptio.  Non  est  mihi 
animus  hic  enumerare  casus,  in  quibus 
forte  plenariae  ludulgentiae  fructus  acquiri 
possit,  etiamsi  praeinissa  non  fueril  sacra- 
menlalis  Gommunio.  Inquiri  dumtaxat  de- 
bet  nura  pueri  doli  capaces,  sed  nonduiii 
ad  Gommunionem  sumendam  per  aetaiem 
iJonei,  aJ  plenaiiam  InJulgenliam  lucran- 
Jam  in  vitae  exitu  aJmilli  po.ssini,  etiamsi 
sacra  Dapo  non  fuerint  refecti.  Omnis  tolli 
viJetur  Jubitandi  ratio  ex  Gcnslilutione 
supralaudata  Benedicti  XIV  ;  legilur  qiiippe 


—  288  — 


in  eiiisdeni  exordio  :  «  Pia  Mater  Galholica 
Ecclesia  de  aeterna  filiorum  suonim  salute 
in  primis  solicita,  quum  hanc  inteUigal  ab 
exlremo  ipsorum  mortis  articulo  potissimum 
pendere,  nunquam  praetermisit  omnibus 
eos  subsidiis,  pro  huiustnodi  temporis  ne- 
cessitate,  opportunis  iuvare  atque  inslruere, 
tam  iis  nimirum,  qaibus  opus  esset  ad  ae- 
teina  praecavenda  supplicia  ,  quam  quae 
apla  et  salubria  forent  ad  evitandas  poe- 
nas  temporibus  praefinitas,  quas  in  allera 
vita  humanis  pleruraque  spiritibus,  etiam 
dimissu  mortalis  culpae  aelernaeque  poe- 
nae  reatu  ,  in  purgatorio  ignf  luendas, 
manere  non  ignorat  ».  Clare  hic  dicitur 
quod  absolutc  generica  universalis  Eccle- 
siae  cura  sit  de  aeterna  filiorum  suorum 
salute,  et  remissiune  temporalis  poenae, 
nulla  facta  inter  (ilios  exceptione.  Omnes 
igitur  ex  generali  verborum  expressione 
umim  Ecclesiae  filii,  qui  peccaverunt  ([ui- 
que  temporali  poenae  subsunt  post  dimissum 
mortalis  culpae  reaLum,  lucrandi  Indulgen- 
tiara  capacescenseri  debenl,  iis  minimeexce- 
ptis,  qui  ob  aetatis  dumtaxat  defectuui  non- 
dum  sacrara  Syiiaxim  lecepfiiint.  Hi  nam- 
que  ,  ut  adulti  ,  lilii  siint  piae  matris  Ec- 
ilesiae,  iidemque  in  moriis  arliriilo  con 
stituli  esse  pussunt,  proindeque  ubnoxii 
temporali  poenae  luendae  ob  aliquam  cul- 
pam  ,  forte  malilia  piaeveniente  aetatem 
(utinam  non  raro  accideret)  admissain,  sed 
lam  debita  poenitentia  expiaiam.  Ut  autem 
clarius  pateat  generaliier  omnes,  qui  pec- 
caverunl,  nulla  facla  aelalis  dislinclione,  in 
praefaiis  Bene^licii  XIV  Literis  compre- 
ht-ndi  tideles,  ila  ut  nemo  temporali  poenae 
subiectus  post  culpae  lemissiontMn  ab  In- 
dulgeniia  obtinenda  excludatur,  alia  profe- 
ram,  qiiae  in  iisdem  F^ilei-is  habenlur.  Post- 
quam  enim  sapientissimu.>  Pontifex  gravio- 
rum  recensuerat  quorumdam  criminum  ab- 
soliitionem  leservatam  vel  uni  dumtaxat 
Komanb  Pontifici  quoad  universum  Orbem, 
vel  Episcopis  in  propriis  Dioecesibus,  sub- 
dit  regulae  generalis  limitationem,  casum- 
que  excipil,  si  proximae  mortis  immineal 
periculum.  En  verba  :  «  Attamen  adve- 
niento  unicuique  Fidelium  supremo  mi- 
grationis  die,  omnes  huiusmodi  absolutio- 
num  reservationes  cessare  etc.  Praeterea 
cum  in    Ecclesia    immensus    et    inaestima- 

bilis    existat    ihesaurus    spiritualis hoc 

semper  summo  studio  curarunt  Praedeces- 
sores  noslri  Romani  Pontifices,  ut  illius  di- 
vitias  in  moribundus  Fideles  diffunderent, 
et  maxima  omnium    amplitudine,  quae  In- 


dulgentia  plenaria  nuncupatur,  cuiusque 
impertiendae  ius  in  Apostolica  Sede  unica 
residet....  nec  ullus  in  Oibe  Terrarum  an- 
gulus  esset,  nbi  Galholicae  Religionis  pru- 
fessoiibus  huiusraodi  adiumenli  copia  dees- 
set  pro  extremo  illo  momenlo,  quo  ipso- 
rum  salutis  causa  in  discrimen  adducilur  ». 
Ex  relatis  Literarum  Apostolicaruni  verbis, 
rite  inter  se  collatis,  erui  posse  videtur 
Ecclesiae  curam  fuisse  et  esse,  quemad- 
modum  ab  omnibus  quibuscuraque  culpis 
quemque  peccatorem  in  mortis  articulo  ab- 
sulvere,  qaacumque  reservatione  cessante  ; 
ita  et  Indulgtntiae  Ihesaurum  eodem  mortis 
articulo  omnibus  aeque  concedeie.  Atqui 
quoad  culpas  earumque  absolutionem  nulla 
ponitur.exceplio  ;  ergo  nulla  etiam  exceptio 
(it  aut  esse  debet  quoad  impertiendam  obli- 
nendaraque  Plenariara  Indulgentiara.  Veium 
exceptio  esset  in  casu  ,  si  illi  ,  qui  Indul- 
gentiam  oblinindi  capaces  forent,  utpole 
poenae  temporalis  rei,  per  sacrae  Gommu- 
niouis  defeciura  ob  immaturam  aetatem 
ab  ea  lucranda  excluderentur.  Ne  igitur 
exceptio,  ubi  non  est  expressa,  ponatui'  ; 
dicendum  erit  etiam  pueros,  de  quibus  iu 
dubio,  per  veiba  illa  omnibus  etc.  mori- 
bundos  Fideles  titc.  Catholicae  ReUgionis 
professoribus  etc.  compreliendi.  Secus  si 
diceretur,  dici  posset  eos  taraquara  (ilios 
et  Gatholicae  Religionis  professores,  qui- 
bus  adiuvandis  Ecclcsia  magnopere  studet, 
quoad  huiusraodi  effectura,  haud  esse  cun- 
sideraiulos.  Quod  contra  Ecclesiae  spiri- 
tum  fui"et,  qiiae  in  omnes  large  diffundit 
quae  spirituali  saluti  proliciunt,  et  alienura 
esset  ab  ea  cba/itaie,  qua  oranes  indistin- 
cle  ac  peramanter  filios  corapleclitur. 

Pluia  etiain  alia  legiintur  in  Literis  Apo- 
stolicis,  ex  quibus  nullam  in  subieclis  ad 
Indulgentiam  haiic  acquirendara  idoneis  ex- 
ceptionera  faciendam  patet ;  satis  superque 
tantum  hic  referi  e  erat  ,  quum  eadem 
prorsus  de  his  ac  de  illis  ratiocinalio  pos- 
sit  institui  ;  et  quum  aeque  generalia  sint 
verba,  el  indiscrirainatira  oranium  Fidelium 
murtis  articulura,  et  ihesaurum  indulgen- 
tiae  in  tanta  communi  aeque  omnium  ne- 
cfssitale  imperliendum  respiciant.  Ita  ex. 
gr.  quae  sequuntur  :  «  A  fel.  rec.  Praede- 

cessore  Nostro   Alexandro    PP.   VII in- 

dultum  fuit,  ut  Ghristifidelibus  in  murtis 
articulo  constitutis  benedictionem  cum  In- 
dulgenlia  plenaria  impertiri  valeant  ».  Quid 
plura?  Glariora  etiam  sunt,  nullamque  ad- 
mittunt  exceptionem,  (juae  post  pauca  sub- 
dit  :  «  Ut  enim  multas   praeterearaus   con- 


—  2S0 


cessiones  Indulgenliae  plenaiiae  morienli- 
biis  Kidelibus  iiidistincte  applicandae  »  : 
quid  ad  lem  nosUam  aplius?  Si  indistincte 
morientibus  Indulgenliae  plenaiiae  conces- 
siones  sunt  applicandae  ;  nullus  ergo  exci- 
piendus  videtur,  qui  concessionis  eiusdem 
capax.  esse  possit.  Sed  illi,  qui  sacram  Com- 
munionem  nondum  receperunl,  idonei  esse 
possunt,  eo  quod,  dimissa  culpa,  superest 
adhuc  poena  temporalis  ab  iisdem  pio  qua- 
litate  culpae  luenda  ;  crgo  haud  ab  gene- 
rali  Indultu  excipi  debeiit,  ac  proinde  ap- 
plicari  iis  quoque  poLerit  in  moitis  articulo 
benedictio  cuni  adnexa  Indulgenlia. 

Demum  sapienlissimus  Ponlifex  Kpisco- 
porum  excilal  solicitudinem,  ne  sinani  mo- 
i'ibundos  tanto  beneficio  privari ;  imo  et  eos 
monet,  ut  etiam  personaliler  ad  aegrotos 
accedanl.  Poslquam  tnim  Episcopis  aliis- 
que  'Praelatis  inferioribus,  sed  iurisdictio- 
nem  in  suis  Territoriis  habenlibus,  faculta- 
lem  fecerat  alios  subdelegandi,  declarat  : 
«  Non  id  propositum  nobis  fuisse,  ut  eos 
prorsus  eximeremus  ab  hoc  paternae  cha- 
ritatis  ofTicio  per  se  ipsos  adeundi  miseros 
aegrotos  plenariae  absolutionis  in  extremo 
articulo  adipiscendae  cupidos  ;  sed  ut  eo- 
nim  pietiitcni  opportune  iuvaremus,  ne, 
dum  ipsi  ;diis  pastoralibus  curis  delinen- 
tur,  dolere  debeant  commissos  sibi  fideles 
hoc  lanto  spirituali  beneficio  destitutos  ex 
hac  vita  inigrare  ».  Quod  si  neminem  ex 
hac  vita  discedere  curandum  est  Episcopis, 
quin  ttnlo  Ecclesiae  thesauro  gaudeat ;  ne- 
que  illi  eo  privandi  sunt,  de  quibus  in 
proposito  dubio  ralio  habenda  est.  Prae- 
lerea  in  praevia  instructione  ad  formulam 
adhibendam  ad  ira[jertiendam  benedictionem 
in  arliculo  mortis  nulla  fit  menlio  Com- 
munionis,  sed  dumtaxat  Confessionis  :  «  Si 
aegrotus  voluerit  confileri....  si  Confessio- 
nem  non  pelat,  excitet  illum  ad  elicien- 
duni  actum  contrilionis  ;  de  huius  benedi- 
ctionis  efBcacia  ac  viitute,  si  tempus  fe- 
lat,  breviler  admoneat,  lum  instnial  alque 
horteiur,  ul  morbi  incommoda  ac  dcdores 
in  anteaciae  vitae  expiationeiii  libenler  pei- 
ferat  elc.  ». 

His  omnibus  addeiida  est  communis, 
quae  servatur,  praxis  impertiendi  benedi- 
cLi<(nem,  cui  plenaria  hidulgentia  esl  ad- 
nexa,  etiam  illis,  qui  repentino  morbo  cor- 
lepti,  sacram  Synaxim  in  extrema  illa  pe- 
I  iodo  recipiendi  capaces  non  sunt,  si  illam 
pelieiint,  scilicet  benedictioncin  et  indul- 
(jentiam,  dum  sana  mcnte  et  integris  sen- 
sibas  erant,  seu  verisimiliter  petiissent,  vel 


dedeiinl  signa  contritionis  elc.  iam  vero 
si  necessaiia  oinnino  esset  sacra  Commu- 
nio,  neque  Intlujgentiam  obiinendo  idonei 
essent  illi,  (|ui  subitaneo  morbo  correpli 
auL  degluliendi  facuIlaLe  piivaLi,  aul  evo- 
milionibus  obnoxii,  sacra  refici  nequeunt 
Eucharistia,  Atqui  ii  capaces  censcntur,  lan- 
loque  beneficio  nullateniis  privanLur,  si  ve- 
risimiliter  petiissent,  dum  sana  mente  et 
inlegris  sensibus  eranl.  Ex  allata  propter- 
ea  universaliter  admissa  praxi  consequi- 
lur  Communionem  tamquam  conditionem 
omnino  necessariam  in  recensilis  casibus  non 
requiri  :  curnam  tanto  bono  privandi  erunt 
pueri  qui,  ad  percipiendam  Eucharistiam, 
elsi  nondum  idonei  censenLur,  doli  lamen 
capaces  cum  sint,  aliqua  culpa  suara  foe- 
daiunt  conscienliam,  qua  per  Poenitentiae 
SacramenLum  remissa,  adhuc  sunt  tempo- 
rali  poenae  luendae  in  hac  vel  altera  vila 
obnoxii?  EriLne  deLerior  habenda  horum 
condiLio,  iLa  ul  sint  incapaces  ea  Indulgen- 
tia,  quam  pia  maler  Ecclesia  cunctis  fide- 
libus,  siiie  ulla  exceplione  vel  liraitatione, 
benigne  elaigitur?  Imo  polius  beneficium 
extendi  ad  istos  quoque  putandum  est, 
quo  omnes  adulti  (dummodo  aliud  non  ob- 
stet)  capaces  sunt,  etsi  ex  allatis  impedi- 
meniis  nequeanl  Communionem  praemit- 
Lere.  Quid  insuper?  Ideo  ad  lucrandas  In- 
dulgenlias  plenarias  praemitli  Comraunio 
debet,  quia  habetur  iit  opus  iniiincLum  a 
concedenLe,  qui  poLesl  illud,  si  velil,  non 
apponere  ;  ergo  absolule  et  sirapliciler  ne- 
cessarium  non  esL,  et  aliquo  in  casu  potesi 
omilti,  et  omissio  impediraenLo  non  esl 
lucrandae  IndulgenLiae,  ad  diflerenliara  al- 
terius  conditionis,  qua,  expiata  conscieniia 
quoad  reatum  culpae,  remittendus  dumta- 
xat  supersit  realus  lemporalis  poenae,  quum 
ad  id  consequendura  frucLumque  Indul- 
genLiae  percipiendum  indispensabiliLer  ne- 
cesse  sit  slatus  gratiae.  Idipsum  colligi  posse 
videtur  ex  praefalis  AposLolicis  Literis  Be- 
nedicti  XIV;  quippe  a  sapientissimo  Ponti- 
fice  monitos  video  Saceidoles,  ([ui  in  ex- 
tremo  agone  laborantibus  spirilualia  piae- 
bent  Ecclesiae  auxilia  :  «  Ul  omni  ratione 
studeanL  moribundos  lideles  ad  novos  de 
admissis  peccalis  doloris  aclus  eliciendos, 
concipiendosque  ferventissimae  in  Deura 
charitatis  affecLus,  praeserlim  vero  ipsani 
raorLeni  aeque  ac  libenLi  animo  suscipien- 
dam  ».  Quibus  in  verbis  nulla  fil  distin- 
clio  inier  infirmuin  et  infirmura,  sed  oniues 
veniunt  sub  geneiali  dictione  moribundi 
fideles:    de  Conimunione  vero  ne    verbura 

19 


290  — 


qiiidem,  licet  casus  (nec  infrequenter)  dari 
possil,  ut  in  morlis  discrimine  positus,  et 
plenaria  Indulgentia  ditandus  fuerit  pluri- 
bus  relro  diehus  Viatico  roboratus,  et  ad- 
huc  capax  sit  iterum  sarra  Dape  se  refi- 
ciendi. 

Addere  hic  iuvat  aliud  argumentum, 
quod,  licet  directe  casum  non  respicial, 
tanlam  nihilominus  ad  illum  relalior.em  ha- 
bet,  ut  nonnih«l  prosit  ad  ea,  quae  huc 
usque  dicta  sunt,  confirmanda.  Idem  Pon- 
tifex  Benedictus  XIV  Apostolicis  Literis  ad 
Poenilentiarios  directis,  quibus  enumeran- 
lur  facultates  per  integrum  lubilaei  annum 
Gonfessariis  concessas ,  alleram  has  inler 
ponit,  scilicet  in  aliud  pium  opus,  Indul- 
gentiam  lubilaei  lucrandam,  commutandi 
pueris,  qui  nondum  ad  Communionem  per- 
cipiendam  videntur  idonei.  Ibi  enim  §  48, 
sic  legilur  :  «  Quamvis  iniuncta  pro  hoc  lu- 
bilaeo  Communio  sit;  pueri  tamen,  qui  non- 
dum  per  aetatem  ad  propriam  Communio- 
nem  admissi  fuissent,  neque  intra  hunc 
annum  sanclum  Parochi  proprii  vel  Gon- 
fessarii  iudicio  admittendi  videanlur,  cen- 
seri  possunt  ab  isto  iniunclo  opere  legi- 
lime  impediti,  iisdemque  Gommunionem 
in  aliud  pium  opus  arbilrio  Gonfessarii  prae- 
scribendum  commutari  permitlimus  ».  lam 
vero  si  pro  lucranda  lubilaei  Indulgenlia 
pueris  Gommunio  in  ajiud  commulatur  opus, 
et  ideo  commutatur,  quia  censeri  debent 
ab  altero  iniuncto,  Gommunione  scilicet, 
legitime  impedili  ;  cur  non  idem  de  iisdem 
censendum  eril,  qui  in  mortis  articulo  re- 
periunlur?  Imo  pro  hisce  polior  videiur 
ratio,  propter  quam  tanlo  beneficio  pri- 
vandi  non  sint.  Quod  si  ullum  est  lempus, 
quo  iniunctum  Communionis  opus,  vel  in 
aliud  commutetur,  vel  etiam  nec  absolute, 
ut  in  c  su  nostro,  nec  necessario  requira- 
lur:  illud  profecto  est,  cum  maior  pro  ob- 
linenda  luendarum  p»)enarum  remissione 
urget  ffecessiias,  el  maioribus  ac  oppor- 
lunioribus  subsidiis  pia  Maler  Ecclesia  Fi- 
delibus  omnibus  in  agone  positis  succurrere 
nitiiur. 

Aliquis  fortasse  erit,  qui  casum  a  casu 
distinguat,  haereatque  in  eo  quod  pro  lu- 
bilaei  Indulgentia  obtinenda  singularis  fa- 
cultas  et  dispensatio  quaedam  concedatur ; 
quamobrem  videtur  iniuncti  operis  commu- 
lalionem  habitam  fuisse  a  legislalore  Pon- 
tifice,  ut  necessariam  condiiionem,  quae 
tamen  desideratur  pro  pueris  doli  capaci- 
bus  posilis  in  articulo  mortis.  At  primum 
advertendum  est  ea  in  Gonstitutione  (quae 


unice  versabatur  circa  facultates  Confessariis 
concessas  favore  poenitentium,  ad  effeclum 
dumtaxal  consequendi  magnara  lubilaei  In- 
dulgentiam)  locum  non  habuisse  casum  al- 
terum,  de  quo  in  praesens  est  disputatio. 
Deinde  alia  atlendenda  ratio  est,  quae  ponit 
differentiam.  Benedictina  Gonstitutio  con- 
sulit  pueris,  qui  sani  sunt  et  capaces  ad 
opus,  in  quod  iniuncta  Gommunionis  con- 
ditio  commulatur:  verum,  qui  in  agone  po- 
siti  reperiuntur,  plerumque  aliud  adim- 
plendi  opus  sunl  incapaces  ;  non  erit  igitur 
et  his  succuirendum  ?  Id  repugnaret  curae 
el  soliciludini,  quam  habet  pia  Mater  Ec- 
clesia  omnium  filiorum,  et  fidei  catholicae 
professorum,  quaque  omnes  complectitur, 
et  opportunis  iuvare  vull  subsidiis  in  gra- 
vissima  illa  necessiiate.  Hinc  nil  mirum  si 
nulla  singularis  dispensatio,  nulla  singularis 
facultas  concedalur,  nulla  commutalio  fa- 
cienda  praecipiatur  quoad  positos  in  mortis 
articulo,  licet  necessaria  sit  pueris  capaci- 
bus  et  valentibus  implere  opus,  in  quod 
commutala  esl  Gommunio  ad  lubilaei  Indul- 
gentiam  consequendam. 

Sive  igitur  ratio  habeatur  finis,  quem 
habet  pia  Mater  Ecclesia  in  hac  imperlien- 
da  benediclione  el  indulgenlia,  sive  eius- 
dem  Indulgentiae  subiecli,  sive  communis 
cum  aliis  fidelibus  obtineiidi  Indulgentiam 
necessitatis  ad  dimittendas  lemporales  poe- 
nas  debilas  pro  peccalis  iam  poenitenlia 
remissis,  sive  generalium  Apostolicarum  Li- 
lerarum  locutionum,  sive  praxis  quae  uni- 
versaliter  obtinet;  concludendum  videtur  . 
pueros,  de  quibus  in  dubio,  qualeuus  illam 
obtinendi  capaces  sint,  per  peccata  palrata 
et  iam  quoad  realum  culpae  reraissa,  ;)b 
hoc  singulari  beneficio  non  esse  pxoluuen- 
dos  ;  queraadraodnra  Sacra  Ctiigregatio  in 
responsione  ad  proposilum  dubium  decla- 
ravit. 

ADllOTATIO  SUPER  DECRETO 
2654.  NEAPOLITANA.  (4027) 

Quura  inler  Primiceriura  et  Ganonicos 
Gollegialae  S.  loannis  Maioris  Givitatis  Nea- 
polis  nonnullae  exortae  essent  conlrover- 
siae  ;  hinc  ad  effectum  imponendi  iisdera 
finera,  coniponendi  dissensiones  turbaiam- 
que  pacem  restaurandi,  aliquot  dubia  dis- 
cutienda  definiendaque  delala  fuerunl  ad 
Sacror.  Ril  Congregationem;  quae  sub  die- 
bus  22  lunii  et  25  Octobris  1697  et  5  la- 
nuarii  1(598  re    diligenter   matureque   dis- 


—  201 

cussa ,  habilaque  ralione  iurium  ulrique 
parli  cumpelenlium,  singulis  opportunum 
dedil  responsum.  Ea  inter  in  poslrema  pro- 
positione  illud  quarlum  tenebal  lociim,  quo 
quaerebatur :  «  An  Primicerio  solemniter 
celebranti  Ganonici  pro  Diacono  et^ubdia- 
cono  inservire  leneantur?>  Gui  Quaesilo, 
novis  adhibitis  curis,  requisitoque  alterius 
ex  Magislris  Gaeremoniarum  Voto,  respon- 
sum  fuit  :  «  AITirmalive  »,  «lecretoque  ad- 
dita  fuil  clausula  :  «  Nec  amplius  in  omni- 
bus  Causam  praedictam  pioponi  decrevit  ». 
Post  longam  fugam  cenlum  et  triginta  fe- 
re  annorum,  credi  merito  poterat  compo- 
silam  rem  fuisse,  nec  amplius  litem  fore 
instaurandam.  Sccus  tamen  accidit.  Etsi 
enim  quoad  alia  dubia,  quae  in  praefatis 
Gongregationibus  discussa  ac  definila  fue- 
rant,  nullo  modo  moveatur  quaestio;  non 
ita  lamen  evenit  de  illo,  quod  versatur 
circa  assistenliam  Primicaerio  solemniter 
celebranti  a  Ganonicis  praestandam.  Verum 
in  novo  hoc  disponendo  examine  ab  con- 
suelo  iudiciali  ordine  declinandum  fuit. 
Nam  cum  ageretur  de  quaestione,  quae  a 
sacro  Pairum  Ritibus  tuendis  praepositorura 
Goetu  discussa  ac  definita  est,  dubium  pro- 
ponendum  erat  sub  altera  ex  secjuentibus 
formulis:  «  An  sit  slandura  vel  receden- 
dum  a  decisis?  »  sive  «  An  Decrelum  25 
lanuarii  1698,  sit  confirmandum  vel  infir- 
manduui?  »  Verura  a  solito  declinantes  Ga- 
nonici,  ac  si  de  noviter  exorta  conlrover- 
sia  agendura  esset,  nec  petita  facultate  de 
redeundo,  non  obstanle  clausula  amplius 
apposita  postremo  Decreto  anni  1698,  sim- 
pliciter  poslularunt :  «  An  Priraicerio  so- 
lemniter  celebranli  Ganonici  pro  Diacono 
et  Subdiacono  inservire  teneantur?  »  Ideo 
Sacra  Congregatio  non  directe  proposito 
Dubio  respondit,  et  satius  esse  duxit  praxi 
iudicialique  ordini  conforme  antiquum  con- 
firniare  Decretura  sub  ea  Rescripli  forraula  : 
«  Servetur  oranino  Decretum  dici  5  la- 
nuarii  1698;  et  amplius  ».  Bieviter  haec 
adnolanda  duxi  ad  uberiorem  facti  decla- 
ration-.  m. 

ADNOTATIO  SUPER  DEGRETO 

2(>5.j.  ROMANA  (4628) 

BASILIGAE   GOLLEGIATAE 
S.  MARIAE  TRANSTIBERIM. 

Hoc  Decretum  nulla  indiget  declara- 
tione  aut  illustratione.  Postquam  SSmus 
Dominus  Noster  Leo  Papa  XII,  quem  Deus 
0.   M.  diu  sospitem   incolumeraque  servet 


pro  universae  Gatholicae  Ecclesiae  bono, 
declaravil  Sacra  Congregat.  responsa  con- 
formia  esse  Menli  Suae,  nulla  superest  am- 
biguitas  circa  inielligentiam  Gonstitutionis 
Super  universam  datac  apud  S.  Pelrum 
anno  Incarnationis  Dominicae  1824,  IV  Ka- 
lendas  Novembris  ,  de  nova  P.noeciarura 
Almae  Urbis  oidinalione.  Quod  praeser- 
lim  respicit  dispositionem  expressam  in 
§  Id  nos  maxime  conlendentes.  Etenim  Sa- 
cratissimus  Princeps  datis  regulis  mediis- 
qae  comparatis,  quibus  Parochi  simul  pos- 
sent  cum  muneris  dignitatera  lueri,  tum 
diligenlius,  expeditius,  commodius  Aniraa- 
rura  curae  incumbere,  speciali  quodam 
modo  distinxil,  novoque  auxit  honore  il- 
los,  qiii  tanquam  Vicarii  Gurati  erant  con- 
stituendi  in  Patriarchalibus,  Basilicis  mino- 
ribus  ac  Gollegiatis.  Hos  namque  praeter 
Parochialis  muneris,  qiiod  comraune  cum 
aliis  Parochis,  exercilium  habent,  novo  au- 
xit  (lecore  et  ornamento,  decernendo  ut 
iidem  ac  eorum  successores  nunc  et  in 
perpetuum  Patriarchalium  Ecclesiarum  Be- 
neficiariis  Ordinis  Presbyteralis  accenseren- 
tur,  ubi  priraum  Beneficiaria  Praebenda  va- 
casset ,  sirailique  raodo  Vicarii  perpetui 
aliarum  Basilicarum  rainorura  et  Gollegia- 
tarum  Ganonicalum  de  Massa  piimo  vaca- 
turum  obtinerent.  Sed  hoc  non  satis.  lus- 
sil  insuper,  donec  vacaret  aliqua  ex  prae- 
fatis  Praebendis,  eosdem  illico  stallo  aliis- 
que  praerogativis,  praeerainentiis  ac  insi- 
gnibus  potiri  et  gaudere,  ut  ceteri  vel 
Beneftciarii,  vel  Canonici  ex  Collegio,  re- 
spective  poliuntur  et  gaudent.  Ex  his  cla- 
lissime  patet,  quod  si  Parochus,  vel  Bene- 
ficiarius,  vel  Ganonicus,  qui  usque  dum 
honorarius  fuit,  stallum  inler  Beneficiarios 
vel  Ganonicos  Ordinis  Presbyteralis  supra 
celeros  inferioris  Ordinis  in  sua  institutio- 
ne  occupavit,  licet  nondum  Praebendara 
adeplus,  postquam  hanc  consequutus  est, 
faclusque  verus  Canonicus,  verusve  Bene- 
ficiatus,  a  sede,  quam  tenuerat,  nullo  mo- 
do,  nullo  sub  praelextu  aut  quaesito  co- 
lore  est  exlurbandus,  vel  iure  ascendendi 
privatus  ;  quia  cuiuscumque  Ordinis  sit  Prae- 
benda  vacans,  quam  ipse  oblinuil,  vigore 
lamen  praefatae  Constitutionis  Presbyteralis 
evasit,  et  uli  lalis  in  perpetuum  habenda 
erit.  Ideo  in  hoc  peculiari  casu  ex  mente 
et  volunlale  satis  expiessa  Pontificis  Le- 
gislaloris,  qui  primus  erat  in  Ordine  Dia- 
conali,  nequibat  ad  Presbyteralem  ascen- 
dere,  eo  quod  huiusmodi  ascensus  uni 
competebat  Vicario  Gurato,  et  alia   quaeli- 


—  292  — 


bet  disposilionis  Apostolicae  inlerpretalio 
erronea  enit,  ac  propterea  irriti  el  ina- 
nes  aclus  omnes,  qui  ex  falsa  inlerprela- 
tione  sequuli  sunt.  Sed  in  re  tam  clara 
non  interest  immorari  diulius,  posLquam 
Legislalor  ipse  Ponlifex  Summus  hunc  sen- 
sum  esse  volunlali  suae  conformem  decla- 
ravit. 


ADNOTATIO  SUPER  DECRETO 


2657. 


ALEXANDRINA. 


(4G31) 


Ex  Decrelo  colligimus  Gathedralem  Ec- 
clesiam  Alexandrinam  anno  1803  suppres- 
sam  fuisse,  dein  vero  in  Gollegiatam  com- 
mutalam,  in  quo  slatu  qualitaleque  per- 
severavit  usque  ad  annum  1817,  quo  tan- 
dem  a  sa.  me.  Pio  Vll  Apostolicis  Litteris 
datis  die  2  Augusti  in  Gathedralem  fuit  re- 
stituta,  aut  noviter  erecta,  dato  in  nova 
Dioecesium  circumscriptione  eidem  Eccle- 
siae  Episcopo.  Scire  nullatenus  interest 
num  intermedio  tempore,  quod  a  suppres- 
sione  ad  reintegrationem  vel  novam  ere- 
ctionem  computatur,  legitime  fuerit  in 
veram  Gollegiatam  conversa  :  illud  potius 
attendi  debet,  quod  Gapiliilum  usquequo 
existenli  Gathedrali  inservivit,  sletitque 
Episcopalis  Sedes,  consuevit  Horis  Ganoni- 
cis  addere  Officium  parvum  B.  M.  V.,  illud 
defunctorum,  Psalmos  Graduales  ac  Poe- 
nilenliales  diebus  ferialibus  vel  recurren- 
te  OfQcio  ritus  simplicis,  iuxta  formam  prae- 
scriptam  in  Rubricis  Breviarii  a  Sancto  Pon- 
lifice  Pio  V  reformati.  Ab  hoc  onere  ad- 
implendo,  extiiicto  Gapilulo,  cessatum  fuil 
prout  cessarunt  iura  aliaque  onera  omni- 
bus  Gathedralihus  communia,  vel  peculia- 
ria  vigore  Inslituti  et  Gonslitutionum  Ale- 
xandrini  Gapituli.  Eo  tamen  reintegrato, 
vel  per  restitutionem,  vel  per  novam  ere- 
ctionem,  reassumenda  erat  etiam  vi  prae- 
fatae  Pianae  Gonstitulionis  antiqua  consue- 
tudo  recitandi  Officium  parvum  B.  M.  Vir- 
ginis  etc;  nec  poterant  Dignitates  et  Ga- 
nonici,  ut  perperam  nonnulli  opinabantur, 
se  ab  eodem  onere  ita  solutos  credere, 
ut  ad  interruptam  consueiudmem  redire 
non  tenerentur,  eo  sub  praetextu  quod 
in  Literis  Apostolicis  reintegrationis  aut 
novae  erectionis  de  eadem  consuetudine 
reassumenda  nulla  mentio  occurreret.  Id 
opus  non  erat,  et  sicuti  resiiluebantur  an- 
tiqua  iura,  ita  etiam  el  onera,  vel  ex  lege, 
vel  ex  consuetudine,  salLem  quoad  ea, 
quae  respiciunt  Divinam  Psalmodiam  in 
Ghoro  persolvendam.  Rationes  aulem  subti- 


lesque  argumentationes  ab  aliquibus  pro- 
duclae,  ut  sese  Gapitulumque  eximerenl 
a  praefato  onere,  putantes  per  reintegra- 
tionem  vel  novam  erectionem  ,  restitu- 
tam  praefatam  consuetudinem  non  esse  ha- 
bendam.  Merito  igitur  re  delata  ad  S.  R.  G., 
Eminentissimi  Palres  eidem  praepositi  ni- 
hili  habendas  esse  allatas  rationes  et  sub- 
tiliter  deductas  argumentationes  declara- 
runt ;  propterea  restitutum  Gapitulum  te- 
neri  ad  recilationem  Officii  parvi  B.  M.  Vir- 
ginis  elc,  iuxta  consuetudinem,  quae  ob- 
tinuerat  usque  dum  Gathedralis  Gapitulum 
sleterat.  Haud  prodesse  poterat  interrupta 
consuetudo  ad  suslinendam  opinionein  con- 
tiariam  :  nam  eadem  S.  G.  in  quaestioni- 
bus  hac  super  re  quandoque  exortis  nihil 
pendendum  inorem  censuit  ab  laudabili 
consuetudine  alienum,  quacumque  ex  cau- 
sa  idem  fueiit  inducLus,  semperque  respon- 
dit  paiendum  esse  Gonsiitutioni  S.  Pii  V. 
et  Rubricis  Breviarii  reformati,  primaevam- 
que  consueludinem  esse  lestituendam.  Ila 
sub  die  28  lanuarii  16i'6  in  una  Suessae 
et  in  Pacen.  cum  petiissent  Ganonici  et 
Gapilulum  declaiari  :  «  An  lenerentur  re- 
citare  Officium  B.  M.  V.,  illud  defuncto- 
rum  etc  proul  assignantur  in  Breviario  re- 
formato  etc,  quae  recilari  consueverunt 
ante  acceptationem  dicti  Breviarii  lelorma- 
ti,  sed  non  in  omnibus  diebus  in  Rubricis 
poslea  praescripLis  iu  memoraLo  Breviai'io 
refurmato,  sed  in  quibusdam  tantum  die- 
bus:  quae  consuetudo  in  desuetudinera  post- 
ea  abiit  »,  sub  inani  praeLexLu  quod  Gon- 
slitutio  S.  Pii  V  non  obligal  sub  potna  pec- 
cati  mortali  ;  responsum  fuit  :  «  Teneri 
in  Ghoro  reciiaie  Officium  parvum  B.  M. 
V.  etc  in  diebus,  in  quibus  assignatur 
in  Breviario  reformato  elc  ;  extra  Ghorum 
excusari,  si....  non  celebrent  ».  Ita  sub 
die  10  lanuarii  1609.  Vide  etiam  aliud 
Decretum  in  Seguntina  die  10  Martii  1657  ; 
et  Landem  in  Nolana  lanto  cum  rigore  id 
esse  intelligendum  ab  eadem  S.  G.  decla- 
latum  fuit  sub  die  20  Martii  1660,  ut 
mos  semel  inducLus  nequeal  aboleri  per 
conLrariam  consueLudinem  post  Bullam 
Pii  V  inLioductam ,  et  hanc  esse  abusum 
impraescriptibilem.  Si  abusus  impraescripti- 
bilis  est,  quanam  ratione,  colore  ac  prae- 
textu  poterunt  Gathedralis  Alexandiinae 
Dignitales  el  Ganonici  ab  onere  se  censeie 
solutos,  cui  sese  obligaverunt  Breviarium 
reformatum  acceptantes  ? 

Ne  quis  opponat  Decrelum   in  Nucerina 
die  11  lunii  1629,  quo  declaratum  fuit  ab 


—  m  — 


liplscopo  cogi  non  posse  Nucerinae  Calhe- 
dralis  Ganonicos  ad  recilandum  in  Choro 
Psalmos  (iraduales  elc.  Nam  ea  in  Ecclesia 
sirailis  consueludo  non  aderat,  el  numquam 
adfueial  ;  nec  proplerea  novum  onus  eral 
imponendiim,  quo  eiusdem  Capilulum  se 
gravare  nolebat.  Igilur  Decrelum  hoc,  et 
Mquae  sunt  alia  huiusmodi,  conlradiclionem 
non  involvunl,  sed  inter  casus  et  casus 
ponunt  differenliam,  ut  clarius  explicatum 
video  ab  eadem  S.  C.  in  Pernambucen.  die 
4  Septerabris  1775;  nam  ad  dubium  hisce 
conceptura  verbis  :  «  An  Gapitulura  possit 
in  bona  conscientia  oraittere  recitalionem 
OfTicii  parvi  B.  M  V.  in  diebus  simplici- 
bus  et  ferialibiis,  eo  quod  tenues  sint  di- 
ctae  Praebendae,  et  nulla  adsit  consueLudo 
praedictum  Officium  parvum  recitandi  ?  » 
respondit:  «  Officium  parvum  B.  M.  V.  in 
dlebus  simpruibus  et  ferialibus,  nun  abro- 
gata  tamen  consuetudine  quae  in  contra- 
rium  fortasse  vigeref,  tulo  posse  omiiti  ». 
Ex  hoc  responso  facile  quisque  intelligit 
quid  sit  servanduiii  ;  nam  tuto  omilti  posse 
praefatam  recitationem  respondit,  quia  ex- 
positum  fuerat  nullam  adfuisse  consuetu- 
dinem,  sed  simul  Decreto  additam  voluil 
clausulam  conditionemque  praeservativara: 
Non  abrogata  tamen  consuetudine,  quae 
in  contrarium  fortasse  vigeret :  quod  idem 
est  ac  si  responsum  fuissel  :  Consuetudi- 
nem  omnino  servandam  recitandi  praefa- 
tum  Officium,  si  aliquando  ea  in  Gathe- 
drali  obtinuisset. 

Haec  adnolanda  duxi,  non  quia  Decre- 
tum  latum  pro  Ecclesia  Galhedrali  Alexan- 
drina  illustratione  indigerel,  veium  ut  os- 
tenderem  quae  constans  sit  Sacr.  huius 
Congregationis  mens  et  sententia,  videli- 
cet,  quod  nullo  sub  colore,  nullo  sub 
praetextu,  nulla  ex  causa  recedendum  sit 
a  recitalione  Oliicii  B.  M.  V.  in  Ghoro, 
eliam  si  quacumque  ex  causa  constel  mo- 
rem  a  Rubrica  praescriptum  fuisse  inter- 
ruptum.  Ab  hoc  onere  dumtaxat  libera  esse 
Capitula,  quae  nullo  unquam  tempore  illud' 
sibi  imposuerunt. 


SUFFRAGIUM  SUPER  DECRETO 


2659. 


BUGELLEN. 


(4633) 


Quoad  assistentiam  praestandam  Epi- 
scopo  pontificaliter  celebranti,  vel  in  Pon- 
tificalibus  sacris  assistenli  Mysteriis,  clara 
est  Caeremonialis  Episcoporum  dispositio, 
nec  mihi  datum  esL  inteiligere  unde  orla 
sit  pelitaque  dubitandi  ratio,  piopler  quam 


duo  dubia  discutienda  definiendaque  Sacr. 
Rit.  Congregationi  proposita  fuerunt.  Porro 
de  Presbytero  assislenle,  de  quo  dumlaxal 
quaestio  est,  praefalum  Caeremoniale  lib.  i, 
cap,  7,  num.  1,  ita  disponil,  et  generalem 
daL  regulam  :  «  Inter  omnes  Episcopi  mi- 
nislros,  qui  ei  in  Divinis  et  assislunt,  et 
serviunt,  primus  et  dignior  est  Presbyler 
assistens,  qui  idcirco  debet  esse  dignior  ex 
Presbyleris  tam  Ganonicis,  quam  DigniLa- 
libus,  qui  in  Ghoro  cum  aliis  sedere  so- 
lent,  nec  reiert  quo  nomine  nuncupetur, 
an  Archidiaconus,  an  ArchipresbyLer,  ut 
tligne  et  decenter  odicium  suum  exercere 
valeat,  et  opporlune  Episcopo  rera  divinam 
agenli  ministrare  possil  ».  Quid  clariiis, 
quid  evidentius  decerni  polerat  ad  desi- 
gnandam  cerlam  personam,  quae  Episcopo 
celebraluro  praebeal  assisLenLiam  ?  Alqni 
quum  dignior  ex  omnibus,  qui  in  GaLhedrali 
Bugellen.  sedent  in  Choro,  esi  prima  Digni- 
tas,  quocumque  nomine  ab  aliis,  si  quae  in- 
super  sunt,  disiinguaLur,  pnlam  fit,  lectaque 
consequitur  ad  ipsam  peitinere  officium 
Presbyteri  assistentis.  Id  tam  verum  est, 
ut  in  eadem  Gaeremonialis  dispositione  ad- 
hibeatur  dictio  debet ,  quae  praeceptum 
importat:  ideo  ab  hoc  exercitio  nequit  se 
eximere  prima  Dignilas,  el  alLeri  qui  se- 
quitur  locum  cedere,  nisi  legitime  sit  im- 
pedilus. 

Verumlamen  Episcopi  non  semper  Mis- 
sam  in  PonLificalibus  celebrant  et  Vespe- 
ras  decantanL,  imo  frcquenLius  Divinis  cum 
Gappa  inLersunt  OfTiciis.  Guiusnam  ergo  erit 
hoc  in  casu  munus  assistentiae  ?  Provisum 
id  video  in  eodera  Gaeremoniali.  Ibidem 
num.  7  :  «  Episcopo  vero  non  celebranLe, 
«  sed  Vesperis  auL  Missae  solemni  per  al- 
«  Lerum  cantaiae  praesenle,  tunc  Presbyter 
«  Ganonicus  dignior  post  Dignilates  assistat, 
«  prout  el  duo  Ganonici  Diaconi  in  habitu 
«  canonicali  siue  paramentis  ».  Ex  hisce 
Gaeremonialis  verbis  duo  deducuntur,  vi- 
delicet  ad  DigniLatem  spectare  assistentiam 
Episcopo  Sacra  poniificaliter  peragenti  ;  di- 
gniori  ex  Canonicis  quando  Episcopus  suam 
tantummodo  praestat  assislentiam  :  quo  in 
casu  tam  ipse  Ganonicus,  quara  duo  assi- 
stenles  Diaconi  in  habilu  canonicali  sine  pa- 
ramenlis  respectivis  ofliciis  funguntur. 

Praefatis  Gaeremonialis  dispositionibus 
apprime  consona  sunt  S.  R.  G.  Decrela. 
Gum  enim  DigniLaLes  GaLbedralis  Monopo- 
lilanae  quaesivissent  declarari  quis  inser- 
vire  debeat  Episcopo  solemniler  celebranti 
pro  PresbyLero  assistenle,  et    quis    qnando 


—  294 


Episcopus  non  celebral,  sed  lanlum  Dlvi- 
nis  praesens  est?  sub  die  15  Decembr.  1632 
respondit :  «  Aut  Praebemlae  sunt  distin- 
«  ctae  in  Presbyterales  el  Diaconales ;  et 
«  tunc  Episcopo  solemniter  celebranti  as- 
«  sistere  debere  pro  Presbytero  assistenle 
«  digniorem  de  Gapitulo,  quocumque  no- 
«  mine  nuncupetur,  dummodo  sit  in  Sa- 
«  cerdotio  constilutus;  Episcopo  vero  non 
«  celebranti,  sed  tantum  praesenti,  pro 
«  Presbytero  assistente  inservire  debere  di- 
«  gniorem  Ganonicum  post  Dignitates.  Aut 
«  Praebendae  non  sunt  dislinctae  ;  et  lunc 
«  Episcopo  sive  solemniter  celebret,  sive 
«  Divinis  tantum  piaesens  sit ,  pro  Pre- 
«  sbytero  assistente  inservire  debere  di- 
«  gniorem  de  Gapitulo  iuxta  dispositionera 
«  Gaeremonialis  lib.  1,  c.  7,  et  8  >.  Id 
ipsum  confirm.itum  fuit  in  Benevenlana 
sub  die  21  Martii  1671.  Omitto  alia  De- 
creta,  quibus  idipsum  confirmatur.  Atque 
ita  constanter  servatum  fuit  in  Ecclesia  Ga- 
thedrali  Bugellensi.  At  nunquam  desunt 
turbidi  ingenii  homines,  qui  dissidias  quae- 
runt,  alienaque  iura  usurpare  conantur.  Hoc 
novissime  accidit  in  ea  Gathedrali,  in  qua 
unus  adest  vel  aller  ex  Ganonicis,  qui  Di- 
gnitati  assisteutiam  in  solemnioribus  dum- 
taxat  competere  conlendit,  et  hoc  munus 
digniori  Canonico  tribuit,  si  solemnia  agit 
Episcopus  in  Festis  secundae  classis,  et  in 
benedictione  Gandelarum,  Palmarum  et  Gi- 
nerum.  iure  igitur  Dignitates  ad  sacram  hanc 
Gongregalionem  confugerunt  ad  iura  ser- 
vanda,  quae  ex  Gaeremonialis  dispositione 
ipsis  conveniunt,  nequaquam  Ganonicis, 
nisi  in  earumdem  delectu. 

Equidem  non  igiioro  eruditissimum  Ca- 
lalanum  in  eam  abiisse  sententiam,  ut  cre- 
deret  Episcopo  celebranle  in  Festis  mino- 
ribus  aut  Feriis,  assistentiam  competere  non 
Dignitati,  sed  Ganonico,  praesertim  ubi  Or- 
dines  non  sunt  dislincti.- Verumtamen  tanti 
viri  opinio  omni  destituitur  lundamento. 
Ideo  enim  eam  sequitur,  quia  talis  est  pra- 
xis  Pontificiae  Gappellae,  quae  tamen  Irahi 
nequit  ad  Ecclesias  Gathedrales.  Ponlificia 
enim  Cappella  suos  habet  peculiares  ritus 
et  caeremonias,  nunquam  pro  aliis  Ecclesiis 
in  exemplum  afleiendas,  in  quibus  non 
Caeremoniale  peculiare  Augiistini  Patritii 
pro  eadem  Gappella  dispositum,  sed  aliud 
quod  Episcoporum  dicimus  servandum  o- 
mnino  esl. 

lam  ergo  si  Episcopis  licet  in  quibus- 
cumque  Festis,  ac  etiam  diebus  Ferialibus, 
Vesperas  ot  Missam  ponlificaliter  celebrnre; 


imo  si  ad  aedificationem  Fidelium  quam- 
maxime  decet,  ut  Solerania  ipsi  aganl  in 
nonnullis  Festis  secundae  classi,s,  prout 
sunt  Festa  Annunciutionis ,  Gonceplionis, 
Nalivitatis  B.  M.  V.,  Apostoloium  ac  eliam 
alia,  quae  peculiaria  sunt  ob  populi  vene- 
rationem  ac  pietalera ,  et  in  quibus,  si 
lubft,  suleraniter  Episcopus  celebrat ;  ser- 
vanda  oranino  sunl  quae  in  Gaeremoniali 
praescribuntur,  praesertim  cap.  7.  Quoniam 
aulera  cap.  34,  num.  2,  libri  2,  post  enu- 
merata  Festa,  in  quibus  decet  ut  Episco- 
pus  Pontiticalia  soiemniler  peiagat,  additur: 
vel  etiam  arbitrio  suo  in  aliis  Festivilati- 
bus  per  annum,  quandocumque  ei  placuerit; 
palara  fit  quod  nihil  iramutandura  sit  quoad 
Presbyterura  assistenlem,  ceiebr.mte  Epi- 
scopo  in  Festis  etiara  minoribus  diebusque 
ferialibus. 

Idem  pariter  dicendum  est,  quando 
ipsemet  Episcopus  candtlas,  cineres  et 
palraas  benedicil.  Digniiates  quippe  et 
Ganonici  in  his  quoque  benedictionibus  sa- 
cra  induunl  pararaenta.  Atqui,  ul  supra 
vidimus  ex  eodem  Gaereinoniali,  dignior 
Ganonicorura  quando  raunere  fungitur  Pre- 
sbyleri  assislentis,  hoc  praestare  debet  of- 
ficiuin  in  habitu  canonicali,  et  sine  para- 
mentis ;  unde  facile  consequitur  non  ad 
ipsum  pertinere  assistentiam  in  supra  rela- 
tis  sacris  funclionibus,  verura  id  pertinere 
ad  primam  dignitatem  :  nempe  pluviali  as- 
sumpto,  ad  sedem  episcopalem  accedere, 
ministrare  naviculam,  porrigere  asperso- 
rium,  deindeque  thuribulura.  Verbo  cuncta 
perstringam.  Primae  Dignitatis  est,  vel  ea 
impedita,  alterius,  quae  succedit,  praeslare 
assistentiam  Episcopo,  dum  sacra  a  Dignita- 
libus  et  Canonicis  sumi  debent  indumen- 
ta,  vel  Gelebrante  Episcopo,  vel  supra  me- 
moratas  functiones  peragente  :  Canonico  ve- 
ro  digniori,  dum  assislenlia  debetur  sine 
sacris  pararaentis,  sed  in  habilu  chorali. 
Atque  ita  ad  proposita  dubia  respondens, 
S.  C.  declaravit  iutelligendam  esse  Gae- 
remonialis  Episcoporum  disposilionem. 

ADNOTATIO  SUPER  DECRETO 
2660.  VERONEN.  (4634) 

Praestat  heic  loci  maiori  claritalis  gra- 
tia  subiicere  facli  expositionem  una  cum 
Voto  a  me  confecto,  quod  Sacra  Congre- 
gatio,  re  mature  discussa,  dignata  est  ad- 
probare. 

Fin  dalTanno  1725,  sotto  il  giorno  5  Mag- 


295 


glo,  viene  asserito  che  il  P.  Ignazio  Reli- 
gioso  dell'Oi(]ine  dei  Gaimelilani  Scalzi 
con  publico  Islromento  ffe  dono  di  una  Te- 
ca,  entro  la  quale  si  conservano  le  tre  se- 
guenti  reliquie,  ciofe:  Ligni  SSffiae  Crucis 
D.  N.  1.  C,  Veli  cuiusdam  alhi,  et  alterius 
Veli  ruhri  intincti  seu  aspersi  Sangiiine 
pretioso  Plagarum  Christi  Domini  Nostri, 
colTautenlica  di  Fra  Grisoslomo  Galvi  del- 
rOrdine  de'  Predicatori,  Vescovo  di  Gefa- 
lonia  e  di  Xanle,  alla  Gliiesa  Parrocchiale 
di  S.  Ambrogio  di  Valpolicella,  Diocesi  di 
Verona. 

Tali  reliquie  furono  acceltate  dalla  Go- 
muniia  del  Luogo  e  dal  Parroco  della 
Ghiesa  con  i  seguenti  patti :  cio6  che  sieno 
custodite  in  un  Tabernacolo  a  due  sportelli 
e  a  due  Ghiavi,  una  delle  quali  abbia  a 
restare  presso  la  Gomunila  del  Luogo,  e 
l'altra  piesso  il  Parroco  della  Ghiesa  ;  che 
(iebbano  esporsi  con  certo  delerminaio  nu- 
mero  di  lumi  e  colla  maggior  solennita 
nella  terza  Festa  di  Pasqua,  in  cui  havvi 
in  quella  Ghiesa  1'Indulgenza  Plenaria  ; 
come  ancora  in  caso  di  gravissima  necessita. 
Sopra  il  Tabernacolo,  in  cui  custodiie  sono 
le  suddette  Reliquie,  o  a  meglio  dire  so- 
pra  rAllare,  o  altro  luogo  appartato  e 
decente,  ove  forse  resta  collocalo  Tanzi- 
detto  Tabernacolo;  leggesi  la  seguenle  Iscri- 
zione:  Guttas  pretiosissimi  Sanguinis  D.  N. 
I.  C,  Velum  B.  M.  V.  eodem  aspersum, 
parvam  Crucem  de  Cruce  Snlvatoris :  Ve- 
nite  Adoremus. 

In  adempimento  dei  patti  convenuti 
nello  stabi'!to  gjorno,  cioe  nella  terza  Fe- 
sta  di  i^uaqua,  si  fa  la  funzione,  che  viene 
'^usiderala  la  maggiore  della  Ghiesa  e  del 
Paese  con  grande  solennita  e  maggiori 
sfarzi  di  sacra  pompa  :  e  cosi  fors'anche  si 
pratica  nelle  straordinarie  esposizioni  del- 
le  anzidette  Reliquie,  che  fassi  in  caso  di 
gravissime  necessila.  Si  soggiunge,  che  da 
pochi  anni  fa  venne  eretla  una  magnifica 
Gappella  in  riconoscenza  di  particolar  gra- 
zia  riportata  in  occasione  di  militari  sac- 
cheggiamenti. 

II  culto,  che  in  tale  solennita  si  presta 
alle  anzidelte  Reliquie,  d  il  seguente.  Nella 
mattina  vien  trasferita  la  Teca,  che  le  con- 
tiene,  all'AItare,  in  cui  si  conserva  il  San- 
tissimo  Sagramento,  si  espone  sul  Trono, 
si  canta  la  Messa,  il  Gelebrante  le  venera 
con  doppia  genuflessione,  ed  in  fiue  bene- 
dice  il  Popolo  al  modo  siesso,  che  pre- 
scritto  viene  e  si  fa  col  Sagramento.  Quindi 
viene  collocato  il    Reliquiario   nello    slesso 


Tabernacolo  col  Sagramento;  e  nella  sera 
si  rinnuova  la  fimzione  collo  stesso  rito  e 
ceremonie  praticate  nella  matlina.  Gosi 
viene  asserito  essersi  fallo  sino  agli  ultirai 
tempi,  senza  che  i  Vescovi  in  occasione  di 
Sagra  Visita  abbiano  fatto  verun  Decrelo 
contrario;  anzi  si  pretende,  che  i  Vescovi 
medesimi  abbiano  talvolta  praticato  alcuni 
de'  suddetti  alti  di  special  Gulto. 

Inoltre  vien  soggiunto,  che  la  cosa  fino 
agli  ultimi  lempi  a  noi  prossimi,  fe  stata 
pacifica,  ed  il  rito  sopraccennato  non  ha 
sofferto  venin  cambiamento,  ne  ha  incon- 
tralo  verun  contradittore.  Provveduta  per6 
ullimamente  la  Ghiesa  del  nuovo  Arciprete 
nella  persona  del  Negrini,  questo,  come 
piu  esperto,  piu  zelante  per  1'  osservanza 
dei  sacri  riti,  vari6  il  consueto  sislema,  ed 
appoggiato  al  prescritto  delle  Rubriche  e 
al  Decreto  di  cotesta  Sacra  Gongregazione 
dell'anno  1736  in  una  Brixien.  dei  15  Set- 
tembre  riform6  la  funzione  ed  il  rito,  in- 
censando  in  piedi  il  Reliquiario  contenente 
le  suddette  Reliquie,  e  non  riponendolo 
nel  Tabernacolo  col  Sacramento. 

Una  tal  variazione  non  h  da  dire  quale 
e  quanlo  rumore  e  distuibo  cagionasse  nel 
Popolo,  che  proruppe  in  appresso  in  scon- 
venevoli  questioni  ed  espressioni  di  dub- 
biezze  e  ditlidenze  toccanti  la  Religione  e 
la  Fede. 

In  questo  stato  di  cose,  essendo  1'afTare 
assai  serio  e  delicato,  prudenleraente  il 
suddetto  Arciprete  si  rec6  a  suo  dovere  di 
consultarne  Monsig.  Vescovo  di  Verona,  dal 
quale  ebbe  in  risposta  Tapprovazione  del 
di  lui  operato  ;  ed  attesochfe  non  solo  il 
Popolo  era  rimasto  offeso  per  la  succennata 
riforma  di  rito,  ma  altresi  alcuni,  se  non 
tutti  i  Preti  ed  Ecclesiastici  di  quella  Par- 
rocchia;  perci6  conchiude  il  Vescovo:  «  Leg- 
ga  questa  leltera  ai  suoi  Preti,  e  li  faccia 
capaci.  Ad  essi  poi  tocchera  di  far  capace 
il  Popolo  in  buonc  maniere  :  il  che  otte- 
nuto  dal  Dio  della  Pace,  delTUmilta  e  del- 
rObbedienza,  si  passeri  per  gradi  a  fare 
la  diminuzione  di  Gulto  eccessivo  e  privo 
di  ragionevole  fondamento  ». 

Non  si  poleva  rispondere  e  provvedere 
con  maggior  maturiti  e  saviezza  :  ma  con- 
vien  dire,  che  non  perci6  sia  riuscito  di 
ridurre  al  dovere  tutti  gli  Ecclesiastici  e 
Popolazione.  Quindi  si  credette  indispensa- 
bil  dovere  dal  zelante  Parroco  Negrini  di 
avanzare  ricorso  a  codesta  Sacra  Gongre- 
gazione,  ad  effetto  di  avere  una  decisiva 
risoluzione,  con   precisare  ci6  che  (':  tolle- 


—  296  — 


l-abiie  e  ci6  che  non  si  deve  assolulamente 
permettere. 

Tale  6  la  serie  e  l'esposizione  del  fatto, 
sul  quale  debbon  sotlopoisi  ad  esame  due 
punli.  II  primo  riguarda  ridenlila  delle 
supposte  Reliquie  e  specialmente  di  quella, 
che  dicesi  del  preziosissimo  Sangue  :  il  se- 
condo  poi  6  relativo  alli  distintivi  di  spe- 
cial  cullo,  che  per  uso,  o  a  meglio  dire 
per  abuso,  finora  si  sono  pralicati  e  son  ri- 
putali  adesso  degni  di  riforma. 

Riguardo  al  primo,  relativo  airidenlita 
delle  supposte  Reliquie,  mi  sia  pur  lecito 
di  francamente  esporre  il  mio  sentimento ; 
il  quale  e  sembrarmi  di  avere  sufficienli 
motivi  da  doverne  dubilare. 

[|  dono  si  fece  da  un  Garmelitano  Scalzo, 
dal  quale  venne  supposto  di  averlo  rice- 
vuto  da  allro  Religioso  Domenicano  Ve- 
scovo  di  Xante  e  Gefalonia.  Ardito  non 
sembrer6,  se  poca  fede  a  me  sembra  di 
poter  prestare  alla  aulenticita  ed  identit^ 
delle  Reliquie,  venute  da  quelle  Isole,  delle 
quali  gli  abilanti,  o  siano  Gieci,  o  siano  La- 
lini,  per  lo  piii  non  sono  di  gran  cultura, 
ne  fornili  di  quella  sana  e  giusta  critica, 
c  he  in  ragion  di  Reliquie  b  necessaria  per 
discernere  le  vere  dalle  false,  ovvero  dub- 
bi  e.  Non  voglio  qui  disputare  sulla  Reliquia 
della  Groce,  ne  sull'altra  del  Velo  di  Ma- 
ria  SSma  :  la  mia  grave  dubbiezza  cade  su 
quella,  che  si  vuole  essere  del  preziosis- 
Sjino  Sangue  di  Noslro  Signor  Gesu  Gristo. 
S  i  dice  nelTAutentica  :  Alterius  Veli  rubri 
intincti  seu  aspersi  Sanguine  pretioso  Pla- 
garum  Christi  Domini  Nostri.  Se  il  Velo 
b  rosso,  come  potra  distinguersi  che  di 
sangue  b  asperso?  Nella  custodia  delle  sacre 
Reliquie  presso  Monsign.  Sacrista  6  certo, 
che  niuna  ve  ne  ha  di  tal  sorta  ;  vi  fe  bensi 
del  Velo  di  Maria  SSma  con  porzione  della 
fimbria,  che  si  dice  volgarmente  cimosa, 
la  quale  6  di  fili  rossi  tessula.  Or  dunque 
non  potrebbe  la  decantata  Reliquia  essere 
una  porzione  degli  accennati  fili?  Per  lo 
meno  evvi  una  valida  ragione  da  dubi- 
tarne. 

Ghecche  per6  sia  di  ci6,  certo  6  per 
altro  che  sospette  e  dubbie  sono  le  Reli- 
quie  tutle,  che  si  vogliono  dare  a  credere 
essere  del  preziosissimo  Sangue  di  Nostro 
Signor  Gesu  Gristo.  Ne  occorre  qui  recar 
le  ragioni,  per  le  quali  debbono  aversi  per 
incerte  e  sospette  quelle  che  per  tali  ven- 
gono  supposte  e  decantate.  Li  piu  accre- 
dilali  Scrittori  lengono  per  fermo  esser 
piuttosto  per  Reliquie  del  prodigioso  Snn- 


gue  emanato  in  Berito  da  una  prodigios^ 
Immagine  oltraggiata  dagli  Ebrei.  Fra  gl' 
altri  posbon  vedersi  Benedeltn  Xl\,  dc  Ga- 
nonizatione  Sanctoium  lib.  4,  pail.  2,  cap.  10, 
num.  8,  9,  10,  ed  Onorato  di  S.  Maria,  Ani- 
madvers.  de  regulis  et  iisu  Gritices,  loni.  3, 
dissert.  5,  artic.  1,  et  sequen. 

Questo  fe  in  quanto  airidentila  ed  au- 
lenlicita  della  supposla  Rcliquia.  Si  potrebbe 
qui  aggiungeie,  che  quiilunque  ne  sia  la 
provenienza,  la  celebrita  ed  altre  simili 
circosianze  sono  per  lo  meno  d'inceita  qua- 
lilS.  La  piu  cerla  6  quella  che  si  conserva 
in  Mantova;  ma  la  Sacia  Gongregazione  dei 
Riti  neiraccordarne  ed  approvarne  1'Uffizio 
si  per  Mantova,  come  per  aliri  luoghi,  si 
astenne  affatto  dal  dir  parola  che  potesse 
aversi  per  decisione  de  quaiitaie  sanguinis: 
come  ce  lo  attesta  lo  stesso  Benedetlo  XIV 
loc.  cit.  num.   10,  iii  (ine. 

Vengo  ora  al  secondo  punto  relalivo  ai 
distinlivi  di  «pecial  Gullo  flnora  prestali 
alla  supposta  Reliquia,  che  da  alcuni  vnr- 
rebbonsi  sostenere.  Mi  sia  qui  perniesso  di 
ricbiamare  a  memoria  quel  che  e  accadulo 
in  Roma  paiecchi  anni  addietro  ,  menire 
era  degnissimo  e  zelantissimo  Vicario  Sua 
Eminenza  Rma  il  Sig.  Gardinale  della  So- 
maglia,  ora  Decano  del  Sacro  Collegio  e  Se- 
crelario  di  Stalo. 

Gonservasi  nella  Ghiesa  Gollegiala  di 
S.  Nicola  in  Garcere  una  Reliquia  a,sserita 
e  riputata  essere  del  Sangue  del  Nostro 
Signor  Gesfi  Gristo,  la  quale  fu  da  qualche 
secolo  indietro  donata  alla  medesima  da 
uno  de'  Principi  della  nobile  ed  antica  Gasa 
Savelli;  ed  e  stato  solito  di  esporla  con 
qualche  solennila,  specialmente  nel  Venerdi 
Santo.  GolPandare  del  tempo,  cio6  dodici 
0  quindici  anni  addietro,  si  procur6  di 
estenderne  il  Gulto  con  alire  estrinseche  di- 
mostrazioni,  cio6  di  portare  la  suddetta  Re- 
liquia  in  pubblica  solenne  Processione.  L'e- 
sempio  venne  imitato  da  altri,  e  per  due 
anni  si  fece  una  siraile  Processiane  dalla 
Ghiesa  della  Madonna  de'  Monti,  la  quale 
possedeva  o  aveva  di  recente  ottenula  una 
piccolissima  Teca,"  con  una  quasi  impercet- 
tibile  macchietta  rossa  in  mezzo  ad  un  te- 
nue  frammento  di  lela,  asserendosi  essere  : 
Particula  Sanguinis  D.  N.  1.  C.  La  no- 
vita  di  tali  Processioni  non  pot6  non  ca- 
gionare,  come  addivenir  suole,  diversitS  di 
opinioni  ,  e  la  piu  sana  parte  era  di  sen- 
limenlo,  che  per  l'incertezza  di  tali  Reli- 
quie  non  convenissero  simili  dimostrazioni 
estrinseche,  cio6  la  solennita  della  Proces- 


—  297  ~ 


sione  e  l*uso  del  Baldacchino.  Non  manca- 
rono  i  Superiori  Ecclesiaslici  di  soitoporre 
Taffare  a  diligenle  esame,  e  si  convenne 
in  (ine  che  nulla  s'iniiovasse  circa  l'espo- 
sizione  solita  farsi  nella  Coljegiala  di  San 
Nicola  in  Carcere  alla  ricorrenza  del  Ve- 
nerdi  Santo  ;  ma  in  quanto  alle  Processioni, 
quesle  vennero  assolulamente  inibite.  Di 
piii  per  rapporlo  alla  Reliquia,  che  conser- 
vavasi  nella  Chiesa  di  S.  Maria  de'  Monti, 
dopo  di  essere  stata  esaminata,  fu  creduto 
espediente  di  ordinare  che  venisse  riposla 
e  custodita  Ira  le  alire  Reliquie,  ma  nulla 
piu  si  facesse  in  venerazione  della  mede- 
sima. 

Da  ci6,  che  si  k  detto  fin  qui,  ognuno 
tomprende  quale  e  quanta  cauiela  debba 
usarsi,  affinchfe  a  simili  Reliquie  non  si  pre- 
sli  un  indoveroso  estrinseco  culto,  ed  il 
Popolo  non  venga  indotlo  in  errore.  Ci6 
tanto  6  vero,  che  tratlandosi  del  vivifico 
Legno  della  Santa  Croce,  come  altresi  delle 
Reliquie  delle  sacre  Spine  inlessute  nella 
Corona  posta  sul  Capo  del  Divin  Redentore, 
la  Sacra  Gongregazione  de'  Riti  permise  bensi 
che  portar  si  potessero  in  Processione,  ma 
il  dislintivo  del  Baldacchino  fu  accordalo 
sollanto  uhi  adest  consuetudo  immemorahi- 
lis;  come  dai  Decreti  dolla  stessa  Sacra  Con- 
gregazione  delli  12  Luglio  1704  ed  in  una 
Gadicen.  dei  26  Agosto  1752. 

Posto  ci6  per  venire  al  caso  nostro  sul 
piinto  dell'identita  delle  supposte  Reliquie, 
mi  sembra  di  far  uso  di  quella  modera- 
zione  e  cautela,  che  suol  praticare  la  Sa- 
cra  Congregazione  de'  Riti,  quando  si  tratta 
di  concedere  qualche  Ufrizio  e  Messa,  a 
motivo  della  devozione  e  venerazione,  che 
prestasi  alla  Reliquia  medesima,  poiche  nella 
concessione  vi  appone  la  clausola  :  «  citra 
tamen  adprobationem  Reliquiae  »  ;  giacchfe 
questo  6  un  incarico,  che  si  appartiene  alla 
cura  e  vigilanzade*  rispettivi  Vescovi,  i  quali, 
prima  di  permettere  il  culto  e  la  venera- 
zione  alle  Reliquie,  debbono  esaminare  quali 
siano,  da  qual  luogo  estratte,  da  chi  au- 
tenticale,  unitamente  ad  altre  circostanze, 
che  rendano  una  moral  certezza  della  verita, 
identita  ed  autenticita  delle  medesime.  Anzi, 
benchfe  nella  prima  Islituzione  della  Con- 
gregazione  dei  Riti,  nelle  questioni,  che 
su  ci6  possono  insorgere,  alla  medesima  ne 
appartenesse  Tesame  :  ora  per6  privativa- 
menle  spetta  all'altra  in  appresso  istituila 
supei'  Indulgentiis  et  sacris  Reliquiis.  Ma 
quantunque  sul  punlo  dell'identita  ed  au- 
lenticita    ora    non    s'ingerisca    la    suddetla 


Congregazione  de'  Riti,  se  non  in  cerli  casi 
parlicolari,  conviene  per  allro  alla  mede- 
sima  per  Istitulo  e  diritto  il  conoscere  e 
dichiaiare  quali  disiintivi  di  cullo  e  di  ve- 
nerazione  debbano  preslarsi  alje  sacre  Re- 
liquie,  secondo  la  variet^  delle  medesime, 
e  quali  debbano  esseie  vietati,  come  alm- 
sivi  ed  indoverosi.  Perci6,  qiiantunque  spe- 
cial  cullo  si  debba  agli  Isiromenti  della  Pas- 
sione  del  Nostro  Divin  Redentore,  corae  sono 
la  Croce,  le  Spine  ecc;  nondimeno  debbono 
essere  distinti  da  quelli,  onde  adoriamo  la 
sacra  Eucarislia,  si  riposta  nel  Taberna- 
colo,  conle  patente  alla  pubblica  venera- 
zione. 

Da  quanlo  ho  riferilo,  deito  e  riflet- 
tulo  sin  qui,  mi  sembia,  che  nel  presenle 
esposto  caso,  senza  entiare  in  questioni  e 
dispute,  che  porterebbero  tioppo  in  lungo 
e  mollo  tempo  e  sludio  ricercherebbero  (il 
che  non  so  di  quale  vantaggio  fossc  por 
essere)  mi  sembra,  dissi,  potersi  stretta- 
menie  rispondere,  che  citra  adprohationem 
assertarum  Reliquiarum,  si  abbia  a  scrivere 
leltera  a  Monsig.  Vescovo  di  Verona,  in  cui 
si  dica,  che  la  Sacra  Congregazione  dei 
Rili  6  reslata  ben  soddisfatla  della  di  lui 
saviezza  per  le  disposizioni  prese,  insinuale 
e  prescritte  alTArciprete  della  Ghiesa  di 
S.  Ambrogio;  ed  ariesochfe  nello  slesso  Re- 
liquiario,  in  cui  si  conserva  la  supposta  Re- 
liquia  del  Sangue,  havvi  ancor  quella  della 
Santa  Croce,  non  permetla  allro  culto  ed 
altri  distinlivi  di  venerazione,  se  non  quelli 
che  convengono  al  sacro  Legno,  con  vie- 
tare  la  doppia  genuflessione,  Tincensazione 
del  celebranle  genuflesso,  la  benedizione 
ad  instar  Sacramenti  e  la  riposizione  nel 
Tabernacolo  col  Sacramenlo,  ed  altre  simili 
circoslanze,  se  mai  vi  fossero,  indoverosa- 
mente  introdolte.  Faccia  poi  uso  della  sua 
prudenza  per  illuminare  il  Popolo,  e  spe- 
cialmenle  gli  Ecclesiastici,  se  alcuni  di  que- 
sti  tutlora  persistessero  nella  mal  concepita 
opinione,  con  far  loro  conoscere  la  ragione- 
volezza  di  qnanto  a  nome  della  Sacra  Gon- 
gregazione  ha  dovulo  ordinare.  Ne  pu6  du- 
bitarsi  della  di  lui  esaltezza  nelI'esecuzione, 
avendone  dato  un  saggio  sicuro  colla  let- 
lera  responsiva  alI'Arciprete  di  S.  Ambro- 
gio,  dal  quale  era  stato  consultato  in  que- 
sto  affare. 

Potrebbe  perci6  farsi  il  seguente  breve 
Rescritto  : 

Citra  adprobationem  Reliquiarum,  scri- 
batur  Rmo  Episcopo,  iuxta  menlem  Sacr. 
Gongregalionis. 


—  298  — 


Mens  est ,  ul  permiltat  lantummodo 
illas  venerationis  et  cultus  significationes, 
quaeconveniunt  Reliquiis  deCruce  D.N.I.G.; 
ptudenler  vero  suaviterque  per  se  vel  per 
alios  discretos  Sacerdotes  curet  Populum 
docere  et  erudire;  ne  scandalum  patiatur 
ex  praescripla  indebiti  cullus  reforma- 
tione. 


SUFFRAGIUM  SUPER  DEORETO 


2C61. 


PATAVINA. 


(4636) 


Antiqua  est  nonnullorum  querela ,  qui 
aibitrantur  et  praedicant  plura  reperiri  De- 
creta  a  Sacrorum  Rituum  Gongiegationelata, 
quae  suslinent  sese  inter  adversa  fronte  pu- 
gnare.  Hi  autem  errant  quammaxime,  quia 
plerumque  non  distinguunt  casum  a  casu  ; 
ignorant  quandoque  habendam  esse  ratio- 
nem  consuetudinis^  vel  immemorabilis,  vel 
legitime  inductae  et  difficdlime  sine  of- 
fensione  et  scandalo  abrumpendae;  neque 
consideranl  in  aliqualibus  speciebus,  atten- 
tis  diversis  factorum  circumstantiis,  a  iuris 
rigore  consulto  posse  vel  debere  recedi 
quoad  ea,  quae  circa  disciplinam  versan- 
tur,  quin  ulla  generali  regulae  noxa  infe- 
ratur.  Quapropter  si  qui  forte  inveniatur 
el  sit,  qui  huiusmodi  querelam  instauret 
in  praesenti  casu;  cum  Sacra  Gongregatio  Pa- 
tiivinae  Ecclesiae  illud  negaverit,  quod  sub 
die  21  Apiilis  1668  Augustanae  Ecclesiae, 
et  sub  die  26  Novembris  1696  Beneven- 
lanae  indulserat  :  isle  cerle  haud  discrimen 
aitendens,  quod  casum  inler  et  casum  in- 
tercedit,  falsa  sua  opinione  decepius  a  vero 
longissime  aberral.  Sacra  etenim  Gongr.  in 
Pataviiia  Oratoris  precibus  abnuens  generali 
regulae  Pontificalis  standum  esse  iure  san- 
civit,  legesque  liturgicas,  quae  hac  in  re 
velustissima  et  gravissima  semper  vigue- 
runt,  quasque  seivandas  voluit,  neque  vel 
nulla  vel.  levissima  admodum  intercedente 
ralione,  indrmandas  est  passa ;  quum  ex 
institulo  ritus  omnes  et  caeremonias  in  ri- 
tualibus  Libris  praescriptas  (nisi  rationabilis 
gravisque  causa  adducatur)  eadem  S.  G.  de- 
beat  potueri.  Neque  sibi  adversatur  con- 
tiadiciique  si  in  Beneventana  Emi  Archie- 
piscopi,  qui  postea  in  Pelri  Gathedra  se- 
dit  Benedictus  Xlll  appellatus,  postulatio- 
nibus  annuens,  rationabilibus  de  causis  con- 
cedi  posse  sancivil,  quod  postea  in  Palavina 
negavit.  Ne  quis  autem  in  posterum  ea 
concessione  abuleretur,  clausulam  addidiL: 
«  dummodo  non  tianseat  in  exemplum  ». 
Huiusmodi    aulein  claiisula  apei  le     signifi- 


care  voluit  veterem  hanc  disciplinam,  sa- 
crosque  Ganones,  qui  eam  praescribunt,  in 
sua  firmilate  manere;  mentem  vero  Patrum 
Sacris  Ritibus  tuendis  praepositorum  fuisse 
et  esse,  ut  nonnisi  ralionabilibus  de  causis 
dispensatio  concederetur.  Sane  sibi  hoc 
modo  non  adversatur;  quippe  quia,  si  tunc 
aliquid  de  hac  veleri  discipUna  remisil,  id- 
ipsum  faciendum  in  Patavina  non  duxit,  in 
qua  ratio  satis  valida  non  occurrebat,  quae 
simili  Indulgentiae  viam  aperiret,  locum 
que  dispensationi  relinqueret.  Qui  enim 
aliquid  quandoque  vel  ob  validas  gravesque 
circumstantias,  vel  etiam,  si  vis,  ex  gratia, 
ex  causis  sibi  notis,  concedere  non  renuit, 
non  ideo  semper  ad  idem  concedendum  le- 
nelur,  nec  cogi  potest,  nec  proinde  sibi 
adversatur,  nec  ullam  notam  meretur,  si 
aliis  accedentibus  de  eadem  re  petitioni- 
bus,  illud  ipsum  deneget  quod  alias  puta- 
vit  concedi  posse. 

Scite  autem  prudenterque  S.  R.  G.  clau- 
sulam  illam  in  Beneventana  addidit,  ne  sci- 
licet  plura  danda  ac  afferenda  essent  dis- 
pensalionis  exempla,  et  ne  ex  concessio- 
liibus  ileratis  pedetentim  abusus  induceren- 
lur,  quibus  eliminandis,  si  sint,  vel  prae- 
cavendis,  si  futuri  praevideantur,  eadem 
Sacra  Gongregatio  adniti  quamraaxime  de- 
bet. 

Hisce  praeiactis,  vide  modo  discrimen, 
quod  intercedit  Patavinam  inter  causam 
aliasque  Beneventanam  ac  Augustanam  ;  in 
quibus  S.  R.  G.  rationabiles  circumstantias 
non  desiderari  conspiciens,  merito  credidit 
aliquantulum  relaxandum  de  iuris  rigore, 
quae  quidem  in  Patavina  non  occurrunL.  Id- 
circo  in  ista  nihil  esse  cognovit,  quod  Indul- 
gentiae  locum  daret;  secus  ac  in  illis.  Ete- 
nim  in  Augustana  (de  hac  primura  loquimur, 
utpole  antiquiore)  quamplurima  milliaria 
Altarium  polhttorum  erant  sola  riolatione 
Sepulcrorum,  ex  quibus  extractae  fuerunt 
sacrae  Reliquiae  in  praeteritis  Suevorum 
inrasionibus,  ac  propterea  violenter  pro- 
fanata,  non  tamen  amotis  lapidibus,  seu 
mensis  a  suis  stipitibus.  Quomodo  autem 
potuisset  Episcopus  tot  Altaria  in  variis  va- 
stissimae  Dioecesis  locis,  iisque  inter  se  dis- 
silissirais  sita,  de  novo  et  integraliler  con- 
secrare,  omnibus  servatis  ritibus  et  caere- 
moniis  in  Pontificali  praescriptis?  Id  ctrte 
nedum  multum  difficultatis  habebat,  verum 
et  erat  plane  impossibile,  nisi  plures  ac- 
cersiti  fuissent  Episcopi  ad  id  peragendum, 
quod  per  unum  dumtaxat  nequibat ;  aliqua 
idcirco  dispensatione  opus  erat,  quam  S.  G. 


299 


Indulsil,  concedendo  facullatem  illa  recon- 
ciliandi  sola  repositione  Reliqtiiarum,  ser- 
valis  caeremoniis  pro  eadem  praescriplis. 
Atque  id  eral  quod  Episcopus  in  gravissi- 
ma  illa  circumslantia  compulsus  merito  po- 
siulabat. 

In  Beneventana  autem,  licet  non  multa 
essent  Altarium  millia  reconcilianda,  ut  fue- 
rant  in  Augustana,  sed  longe  minor  nume- 
riis,  scilicet  quatuordecim;  licet  praeterea 
non  in  dissitis  inter  se  locis  extarent ;  li- 
cet  tandem  non  lam  gravi  cum  Episcopi 
incommodo  possent  rite  consecrari,  tamen 
Emi  Antistitis  petitionibus  annuendum  esse 
Sacra  Gongregatio  tunc  censuit,  quia  Mensae 
non  impia  manu  fuerant  pollutae,  aut  alio 
nefario  modo  Altaria  direpta,  sed  eaedem 
Mensae  integiae  permanentes  cum  Reliquia- 
rum  Sepulcris  a  stipitibus  decenter  fuerant 
amotae,  ad  hunc  solum  finem,  ut  Alta- 
ria,  quibus  sacris  unctionibus  adhaerebant, 
ex  nobiliori  materia  constiuerentur,  ac  in 
eleganliorem  redigerentur  formam  ;  ex  qui- 
bus  externis  operibus  maior  iis  splendor 
et  maiestas  accederet,  et  maius  per  haec 
divinus  Gultus  decus  acciperet.  Quod  mi- 
rum  igitur,  si  petitioni  adhaerent  S.  R.  G. 
ea  indulgentia  usa  fuit,  ut  concederet  pro- 
cedi  posse  ad  Allarium  consecrationem, 
omissis  ceteris  caeremoniis  ad  repositionem 
Reliquiarum  pertinentibus?  prout  in  De- 
creto  ea  in  Gausa  lato  clare  intelligitur. 

Haec  aulem  omnia  magnam  inier  prae- 
falas  Ecclesias  et  Patavinam  S.  lustinae  po- 
nunt  differentiam.  Singulis  quippe  inspe- 
ctis,  quae  in  hoc  concurrunt,  circumstan- 
tiis,  nihil  erat  quod  petitam  dispensationem 
concedi  posse  suaderet,  imo  omnia  colli- 
neabant  ad  eam  denegandam.  Viginti  quin- 
que  eo  in  Templo  extabant  Altaria,  ex  qui- 
bus  duodecim  integra  adhuc  et  ad  sacra 
Mysteria  idonea  supererant,  satis  superque 
ad  commodum  praebendum  Parochialibus 
aliisque  explendis  functionibus.  Tredecim 
dumtaxat  nova  indigebant  consecratione, 
non  per  solam  remotionem  lapidum  ad  effe- 
ctum  solummodo  eadem  altaria  construendi 
cum  maiori  decore  Religionis  et  ornamento; 
verum  quia,  ut  legitur  in  Decreto,  per  fe- 
races  manus,  aut  ablata,  aut  disfissa,  aut 
destructa  fuerant.  Praeterea  quatenus  oc- 
casio  daretur  in  iisdem  Altaribus  de  novo 
consecrandis  celebrandi  Missam,  suppleri 
interea  poterat  per  modum  provisionis  ope 
Ararum  portatilium,  quae  superponerentur. 
Quoniam  igitur  S.  G.  omnia  mature  per- 
pendit,  casumque  longo    iniervallo    distare 


ab  iis,  quae  valida  argumenla  praebuerant 
pro  dispensalione  in  Augustana  el  Bene- 
venlana,  lespondil  :  «  Non  esse  locum  pe- 
tilae  dispensationi  ».  Et  ita  decernendo, 
tam  leges  super  lam  gravi  re  latas  ab  Ec- 
clesia  servata  voluit  ;  quam  abusus,  qui, 
novo  interveniente  exemplo  novaque  ac- 
cedente  concessione,  si  in  hac  causa  a  re- 
gula  declinassel,  exoriii  et  augeri  possenl, 
eos  praecavendo  penitus  sustulit. 

SUFFRAGIUM  SUPER   DECRETO 


-<;(>j. 


MELITEN. 


(4637) 

Ad  DuBiUM  I.  Innumerae  fere  quaestio- 
nes  fuerunt,  quae  diu  mullumque  agita- 
runt  Gapitulum,  Dignitales  et  Ganonicos  Ec- 
clesiae  Cathedralis  Givitalis  Notabilis  Insulae 
Melitae.  Hisce  occasiduem  decierunt  Gapi- 
tulum  et  Ganonici  Gollegiatae  S.  Pauli  Nau- 
fiagi  Givitatis  Vallettae,  ab  eo  ferme  lem- 
pore,  quo  Ecclesia,  quac  piimum  Parochia- 
lis  dumtaxat  eral,  honorifica  Gollegialae  qua- 
litate  fuit  insignlta.  Guntioversiarum  origo 
altius  repetenda  esl,  ab  cupidilate  scilicet 
Ganonicorum  eiusdem  sese  elevandi,  cum 
honorificentia  Insignium,  tum  ampliludine 
privilegiorum,  quae  sibi  modis  omnibus  di- 
tare  curarunt,  ita  uL  sese  aequales  redde- 
rent  Ganonicis  Gathedralis,  ac  in  publicis 
etiam  functionibus  vix,  ac  ne  vix  quidem, 
ab  illis  dislinguereniur.  Pluries  idcirco  ad 
Sacram  hanc  Gongregationem  delatae  fue- 
runt  querelae  conlroversiaeque  discutien- 
dae,  declarandae  ac  componendae  :  prae- 
cipue  vero  de  iisdem  omnibus  concordatis 
viginti  quatuor  dubiis  actum  fuit  in  Gon- 
gregatione  particulari  coacta  die  19  Ma- 
ii  1786,  iterumque  adunata  sub  die  15  lu- 
nii  1789.  Patres  aulem  Emi  praefalam  par- 
ticularem  Gongregationem  componentes,  vi- 
sis  iuribus  ab  utraque  parle  productis, 
perpensis  libratisque  ratiouibus,  quibus  se 
quodlibet  ex  duobus  Gapitulis  suam  pro- 
pugnabat  causam,  dum  singulis  dubiis  re- 
spondendo,  id  quod  aequum  iustumque 
est  decreverunl,  prudenti  tamen  consilio 
simul  sluduerunt,  ul  omnia  ad  aequitalis 
leges  revocarentur,  litibus  abruptis,  in- 
ter  duo  Gapilula;  ita  ut  uon  alia  in  poste- 
lum  super  praeeminentiis  et  honorificentiis 
exorirenlur  iurgia,  veluti  videre  est  in  De- 
crelo  supra.  Res  videbantur  compositae,  et 
ignis  extinclus:  secus  vero  accidil ;  nam 
eiusdem  Gollegiatae  Ganonici  novis  distin- 
ctionibus  ac  piaerogativis  semper  avidi,  ul 
proximius  eorum  Gollegium  ad  foimam  qua. 


300  — 


italemque  Cathedralis  accederel,  longe  am- 
pliora  illis,  quibus  iam  fruebantur  specia- 
libus  honoribus  atque  Indullis  augeri  in- 
(lesinenter  postularunt,  et  quod  habebant 
in  votis  tandem  obtinuerunt.  Goncessum 
quippe  eis  1'uisse  vulgatum  fuil,  ut  ad  in- 
siar  Calhedralis  uti  possent  Glava  argentea 
Senaloria;  ac  Mozzellas  adhibere  subsulas 
serico  rubri  coloris^  una  cum  similibus  asu- 
lis  et  globulis  ;  ac  insuper  obtinuerunt  au- 
reas  Gruces  deferendas  lam  super  indumen- 
tis  choralibus;  quam  sacris  ;  quibus  praero- 
gaiivis  cumulati;  nulla  amplius  erat  diffe- 
rentia  eos  inter  et  Ganonicos  Gathedralis. 
En  autem  causa  longeque  acrior  molesti 
dissidii  ad  plures  annos  protracli  :  opus  hinc 
fuit  ad  Sacr.  Rit.  Gongregationem  recursum 
habere,  quae  ulleriores  hasce  quaestiones 
suo  definiret  iudicio.  Sed  non  tamen  facile 
decernere  fuit  quid  iuris,  ub  defectum 
potissimi  documenli,  a  quo  decidendi  ra- 
tio  petenda  eiat.  Siquidem  quoad  usum 
argenteae  Glavis  Senatoiiae  se  tuebaturCol- 
legiala  RescriplO;  quod  sui  favore  datum 
asserebal  a  sa.  me.  Pio  VII:  Calhedralis  vero 
huius  exisienliam,  aut  salteni  authenticita- 
lem  impngnabal.  Quaeslio  erat  facii  fiiclo- 
que  finienda;  pioductione  scilicet  contio- 
versi  Rescripli;  el  Paties  Emi  Sacr.  Ril.  Con- 
gregalioni  praepositi  semel;  iterum  ac  teilio 
resciipsere  pro  reportatione  Rescripii,  quin 
Collegiata  iussioni  oblemperaret.  Post  tot 
inleriectas  moraS;  dilaliones  et  techn;is,  quae 
suspicionibus  locum  fomentumque  dederant^ 
et  forle  eliam  occasionem  simultatum  in- 
ter  parles  dissidentes,  non  sine  aliquo  con- 
scientiarura  delrimenlo,  ut  aliquando  rao- 
lestissimae  huic  quaestioni  finis  imponere- 
lur,  SSmus  Dominus  Noster  Leo  XII  Pont. 
Max.  depulavit  particularem  Congregatio- 
nem,  quae,  omni  adpellatione  remola,  quae- 
stiones  omnes  conlroversiasque  expenderet. 
Ideo  duo  concordata  fuerunt  Dubia,  quae 
in  Decreto  ieguntur:  el  Emi  Patres  pro 
eadem  selecti,  expensis  iuribus  ab  ulraque 
parte  productis,  habitoque  tandem  Autho- 
grapho  memorati  Rescripti  sa.  me.  Pii  VII; 
quod  landiu  delituerat,  ita  rem  coraposue- 
runt,  ul  optata  quies  inter  dissidenlia  Ca- 
pitula  restiiuereiur  pacificaque  concordia. 
Habita  quoad  primum  Dubium  ratione  Re- 
scripti  originaliter  reportati,  ut  eidem  ma- 
ius  robui'  accederet,  et  ne  in  posterum 
novae  exorirentur  dubitaliones ,  prudenti 
consilio  primum  decreverunt :  «  Consulen- 
duir.  SSmo  pro  concessione  Brevis  ad  sup- 
plicationem  Capituli  S.  Pauli  Naufragi,  quo 


detur  facultas  utendi  Insignibus,  de  qui- 
bus  in  Dubio,  necnon  Glava  argentea  intra 
et  extra  Ecclesiam  »;  dein  vero  limitatio- 
nem  posuerunt ,  modumque  praescripse- 
runt  omnino  servandum,  ut  ratione  aliqua 
Gathedralis  Gapitulum  quoad  privilegia  in- 
ter  se  aequalia  distingueretur :  «  Exclusis 
lamen  (ut  Rescriptum  prosequitur)  functio- 
nibus,  quibus  interveniunt  Gapitulum  Ca- 
thedralis,  aut  S.  loannis  Vallettae  ».  Idcirco 
confirmato  favore  Gollegiatae  S.  Pauli  Nau- 
IVagi  privilegio  utendi  argentea  Senaloria 
Glava,  eiusdem  usum  coercuit  ad  functio- 
nes  dumtaxat  particulares  et  proprias  sine 
interventu  Gapituli  Gathedralis,  aut  S.  loan- 
nis  Vallettae :  quod  si  intersit  praefatum 
Capilulum,  cuius  Canonici  modo  eidem  Ec- 
clesiae  S.  loannis  servitium  praestanl,  loco 
et  vice  regularis  equestris  ordinis,  ad  quem 
pertinebat  el  pertinel,  hoc  in  casu  Golle- 
gialae  Ganonici  ab  eiusdem  Glavae  usu  de- 
bent  abslinere. 

Ad  DuBiiiAi  II.  Ad  secundum  Dubiumquod 
attinet;  dubitandum  non  erat  de  privilegio 
utrique  Capilulo  concesso  deferendi  aureara 
Grucem  pectoralem.  Ideo  «  Aflirmative  » 
lesponsum  fuit.  Sed  quoniam  ex  conces- 
sione  poterat  Grux  imponi  tara  Vestibus 
choralibus,  quani  sacris,  abusus  inoleverat 
eam  geslandi  discoopertam  supra  sacras  Ve- 
stes,  quod  est  contra  Gaeremonialis  prae- 
scriptum  :  ideo  additura  fuit  «  ad  Mentem  », 
quaeesl,  «  iit  EpiscopusmandetCanonicosde- 
coratos  privilegio  Grucis  deferendae  super 
Paramenta  sacra,  eo  uti  debere  ad  prae- 
scriptum  Gaeremonialis,  nempe  imposita 
Gruce  super  Albam,  et  eamdera  tegere  ce- 
lebranle  Episcopo  ».  Quura  autem  SSmus 
Dorainus  Noster  Leo  XII  Pont.  Max.  prae- 
falae  Congregationis  parlicularis  definiliva 
responsa  adprobaverit  et  confirmaverit,  nil 
modo  restat,  nisi  ut  exequutioni  mandetur, 
et  optata  quies  atque  concordia  inter  duo 
illa  Capilula  resliluatur,  et  in  posterum 
perseveret. 

SUFFRAGIUM  SUPER  DECRETO 


2604. 


MAZARIEN. 


(4639) 


Dum  piimum  haec  Causa  proposiia  fuit 
in  Sacra  Rii.  Gongregalione  Ordinaria  coacta 
die  22  Martii  1828,  placuit  Eriiis  Patribus 
rem  differre  et  ampliare  iudicium.  En  quae 
fuit  ratio.  Quaestio  agebatur :  An  velandum, 
aut  discoopertum  relinquendum  esset  Si- 
mulacrum  S.  loannis  Baplistae,  quod  magna 
in  veneralione  est  apud  Populum  Parochia- 


—  301 


lis  Ecclesiae  Gastrivelerani,  Dioecesis  Ma- 
zarien.,  diim  publicae  adoralioni  palel  in 
Throno  SSmum  Eucharisliae  Sacramenlum? 
Hac  ilata  occasione  ex.cilalum  fuil  Diibium 
num  expediret  extendere  praeceptum  te- 
gendi  Tabulas  Altarium,  ut  fit  ex  praescriplo 
Instructionis  Clemeniinae  Romae  in  Oratione 
Qiiadraginta  Horarum;  ad  alias  omnes  expo- 
sitiones,  quae  per  annum  fiunt,  vel  pro  ad- 
implendis  piis  Legatis  ex  Fidelium  funda- 
tionibus;  vel  in  Novemdialibus  et  Triduanis 
precibus,  quae  frequenter  occurrunt,  prae- 
serlim  vero  ante  Festivitates  B.  M.  V.,  vcl 
alia  quacumque  de  causa.  Ideo,  suspenso 
iudicio,  responsum  fuit :  «  Ad  D.  Secreta- 
rium  cum  SSrao  iuxta  menlem  ».  Mens  erat, 
ut  fieret  relalio  SSmo  Domino  Nostio  Leo- 
ni  XII  Pont.  Max.,  cui  tamen  placuit  suam 
Mentem  non  aperire,  sed  mandavit,  ut  ite- 
rum  proponerctur  in  proxima  (scilicet  Con- 
gregatione).  Coacto  igitur  allero  Ordinario 
Emorum  Palrum  Sacris  ritibus  tuendis  prae- 
positorum  Coetu,  re  maturius  in  utraraque 
partem  discussa,  libralisque  argumentis 
quae  afferri  poleranl,  unanirailer  luerunt 
in  sensu,  quod  magis  expediret  nihil  inno- 
vare,  nulloque  positivum  Decretum  inter- 
ponere  ;  quapropler  tribus  proposilis  Dubiis 
collective  responsum  fuit  :  «  In  casu,  de  quo 
agitur,  servandam  esse  consuetudinem,  ex- 
cepto  tempore  expositionis  Quadraginla  Hi  - 
rarum  ».  Et  Sanctitas  Sua  huiusmodi  re- 
sponsum  adprobavit  et  confirmavit.  Supra- 
dicta  autem  brevior  Rescripti  forraula  ae- 
quivalet  alteri  relativae  ad  singula  Dubia, 
videlicet  : 

«  Ad  I.  Negative  ad  primam  partem, 
Affirmative  ad  secundam  ». 

«  Ad  II.  Negative  ad  primara  partera, 
Affirmative  ad  secundam  ». 

«  Ad  III.  Negative  ». 

Quoad  igitur  attinet  ad  decisionem  primi 
et  secundi  Dubii  ea  prudenlia  usa  est  S.  C, 
quam  servare  aequum  est,  quando  in  quae- 
stionibus,  quae  ad  exlrinsecara  discipliuam 
pertinent,  declarari  oportet  quid  mngis  de- 
ceat  vel  magis  expediat.  Etenim  in  casu, 
iis  omnibus,  quae  hinc  inde  afferri  possunt, 
aequa  lance  libratis,  inclinari  pondus  vide- 
tur  pro  consuetudine  potius  servanda,  quam 
pro  novo  praecepto  indicendo;  unde  rem  se- 
rio  meditanti  nihil  obverselur,  quod  obsta- 
culum  Religioni  contrarium  inlerponal.  Se- 
cus  vero  periculum  immineret  offensionis 
et  scandali,  ubi  mos  viget,  si  nova  lex  di- 
ceretur  de  velandis  Imaginibus  in  omnibus 
expositionibus,  ubi  viget   consuetudo   con- 


traria.  Equidem  Bauldrius  in   Manual.  sacr. 
caeremun.  part.  3,  cap.  17,  num.  2,  et  Bis- 

sus  vevbo  Expositio  Sanctissimi  Sacrameuli 
nura.  232,  §  5,  necnon  Thiersius,  de  expo 
sit.  SSmi  Sacraraenti  cap.  4,  nura.  12,  quos 
sequitur  sa.  me.  Benedictus  XIV  Institut.  ec- 
clesiastic.  quae  est  30'  editionis  latinae,  sunt 
in  sensu,  quod :  «  Non  liceat,  Sacramento 
exposito,  aperlas  teneri  Imagines  B.  M.  V. 
et  Sanctorum,  quia,  praesente  Domino  ces- 
saie  debei  honor  qui  Servo  adhibetur,  et 
praesente  Sole  omnia  Astra  splendoreui 
araittunt  ».  Veiura  quidem  id  est  :  congi  ua 
laraen  congiuis  sunt  leferenda  ;  atque  ila 
praefatae  auctoritales  inielligendae,  quod 
confundi  non  debent  cultus  diversae  spe- 
cies,  Latriae  scilicet,  qui  soli  Deo  Optinio 
Maximo  debetur,  liyperduliae,  quo  venera- 
mur  Deiparam  Virginem  el  Duliae,  (juem 
obtinent  ceteri  Sancli.  Has  dislinctiones 
omnino  lenendas  seivandasque  esse  ipsa 
suadet  Religio,  quia  nullo  paclo  licet  di- 
versas  cultus  species  simul  confundere,  et 
Cuelicolis  dare  id  quod  convenit  el  de- 
betur  uni  Deo  ;  vel  quo  ob  suam  excel- 
lenliam  supra  ceteras  creaturas  Deiparara 
coliraus  :  nihilominus  ces^^al  omnis  dubi- 
landi  lalio,  quia  simul  cessat  oranis  con- 
fusio  cullus,  si  unicuique  tribuatur  quod 
ei  debetur,  Dum  enim  ad  Deum  confugi- 
mus,  ut  ad  unicum  Creatorem  et  Datorem 
bonorum  omnium,  preces  ad  eura  dirigendo 
cullu  Latriae,  nonne  possuraus  mediairi- 
cem  Deiparam  adhibere  apud  Eum  et  Coe- 
licolas  intercessores  ?  Imo  et  fieii  ita  de- 
bet,  quia  re  ipsa  nuUatenus  Hyperduliae  et 
Duliae  cullus  confunditui'  cuin  cultu  La- 
triae  uni  Deo  debito,  prout  habent  S.  Tho- 
mas  part.  3,  quaest  25,  artic.  f),  et  S.  Bo- 
naventura  in  3,  distinct.  9,  num.  2.  Con- 
veniens  imo  est,  ut  deprecatoies  adhibea- 
mus  Coelicolas  ;  et  ex  Ecclesiae  inslituto 
faciendum  ita  est,  ut  quod  nostris  precibus 
non  valemus,  inlercessione,  ope  ac  palro- 
cinio  B.  M.  V.  et  Sanctoium  consequamur. 
Secus  enim,  si  in  sensu  rigoroso  suprare- 
latae  auctoritates  essenl  accipiendae,  ne- 
quaquam  liceret  Sacramenti  expositionem 
coniungere  cum  resjieclivo  cultu  B.  M.  V. 
et  Sanctis  debito,  et  al)iogandae  forent  No- 
vemdiales  et  Triduanae  preces,  quae  fiunt 
ad  honorem  Deiparae  el  Coelicolarum  cum 
Sacraraenlo  exposito ;  imo  etiam  abi  ogan- 
dae  forent  Litaniae  Lauretanae,  quae  ad  ini- 
plorandum  B.  M.  V.  praesidium  fere  sem- 
per  ante  Hymnum  Tantum  ergo  recitantui . 
Carpenda  praelerea   esset    ipsa  Clementina 


—  302 


Inslruclio,  quae  iubel^  ut  dum  Sacramen- 
tum  exponilur  pro  Oralione  Quadraginta 
Horarum;  et  priusquam  Populus  dimittatur 
cum  eiusdem  Benedictione,  lecitenlur  Li- 
taniae  Sanctorum  cum  precibus.  Quis  au- 
lem  esl,  qui  non  videal  quod  si  praefalae 
auctoritales  accipiendae  essent  slrictissime, 
nullaque  facta  dislinctione  el  discrimine, 
censura  impeleret  inslilutum  probatosque 
Ecclesiae  mores,  quod  vel  simpliciler  co- 
gitare  piaculum  est?  Nam  Litaniae  Sancto- 
ruffi;  Lauretanae  necnon  aliae  preces  re- 
citari  solilae;  et  ab  Ecclesia  adprobatae,  per- 
missae  et  quandoque  in  publicis  praeser- 
tim  necessilatibus  eliam  praescriptae,  nihil 
delrahunt  Gultui  Latriae  Sacrae  Euchari- 
stiae  debito,  quia  cullus  omnis  refertur  ad 
Deum,  ut  ad  principium  et  finem  ultimum; 
Deiparae  vero  et  Sanctorum  invocalio  fit, 
veluti  supra  iam  dixi,  tamquam  medium, 
ut,  adhibitis  intercessoribus,  fncilius  a  Deo 
oblinere  possimus  quod  petimus,  et  fragi- 
litas  nostra  non  praesumit.  Recte  igitur,  sa- 
pienter  prudenlerque  S.  C,  dimisso  con- 
silio  exlendendi  ad  omnes  exposiliones 
praescriptum  vclandi  Imagines  ei  Simula- 
cra  Sanctorum,  magis  expediri  censuit  nul- 
lam  super  ho<',  innovalionem  facere,  respon- 
dens  ad  prima  duo  Dubia  consuetudinem 
esse  seivandam,  seseque  conformavit  re- 
sponsioni  alias  daiae  in  Ordinario  Gonventu 
diei  26  lanuarii  1793.  Gonsuctudo  eral,  ut 
singulis  Annis  solemnis  expositio  (ieret  in 
Sacello  Paulino  Basilicae  Liberianae,  patente 
velustissima  Imagine  B.  M.  V.  ,  quae  ibi 
magna  est  in  veneralione  :  verum,  quum 
nova  extrucla  machina,  in  altum  nimis  assur- 
gens ,  impedimentum  afferrel  deteclioni 
praefatae  sacrae  Imaginis,  orta  quaestio  in- 
ler  Gapiiulum  et  Ecclesiae  Patronum  ad 
saepediclam  sacram  Gongregationem  delata 
fuit,  pioposiloque  Dubio  :  «  An  SSmum  Sa- 
cramentum  publicae  veneralioni  sit  expo- 
nendum  in  Altari  Deiparae  Virginis,  huius 
Imagine  detecta,  vel  potius  lecta  ?  »  respon- 
sum  fuit:  «  In  casu,  de  quo  agilur,  servan- 
dam  esse  antiquam  consuetudinem  ».  Ne 
aulem  sit  qui  existimet  ad  alios  casus  ex- 
tendendum  non  esse  Decretum,  quod  non 
est  generale,  sed  relalivum  ad  speciem 
propositam  ;  nam  si  in  quibuslibet  exposi- 
lionibus  cooperiendae  essent  Imagines  Dei- 
parae  et  Sanctorum,  quia,  ut  aiunt  Au- 
clores  supra  laudali,  «  praesenle  Domino 
omnium  suramo,  cessare  debel  cullus  Ser- 
vorum  » :  neque  consuetudo,  etsi  imme- 
morabilis,  neque  convenlio,  neque  lex  fun- 


dationis,  neque  alia  quaelibet  gravissima 
cogilanda  ratio  posset  cohonestare  detectio- 
nem  Imaginum,  dum  Sacramenlum  est  pu- 
blice  expositum.  Itaque  illud  tenendum  est, 
quod  supra  dixi,  nempe  relata  verba  in 
sensu  congruo  sunt  accipienda,  et  dum- 
modo  cultus  non  confundanlur,  neque  Dei- 
parae  et  Sanclis  honorem  illum  tribuamus, 
(jui  soli  Deo  debetur. 

Si  ita  est,  sciscitandi  fit  locus  curnam 
legendae  omnino  sunt  Imagines  in  Oiatione 
Quadraginta  Horarum,  non  vero  in  aliis,  vei 
minus  solernnibus,  vel  etiam  solemnissimis, 
quae  non  raro  per  anni  circulum  fiunt? 
Praesentissima  se  offert  ratio  discriminis. 
Pro  diversilate  funclionum  diversoque  ea- 
rumdem  fine  aliquid  decet  et  licet  in  una, 
quod  in  altera,  quamvis  idem  sii  utriusque 
subieclum,  non  expedit.  Porro  oraiio  Qua- 
draginta  Horarum  ideo  institula  fuil,  ut  diu 
noctuque,  quavis  liora,  toto  vertente  anno, 
sine  intermissione  incensum  in  consijectu 
Domini  dirigatur,  ut  legilur  in  Gonstilu- 
tione  Glementis  VIII  Graves  et  diuturnae 
data  25  Novembris  1592.  Inslituti  itaque 
praecipuus  et  unicus  est  finis:  ergo,  du- 
lante  Oratione,  quae  numquam  inlercipitur, 
omnis  Gullus  soli  Deo  exhibendus  est ;  id- 
circo  expedit  velari  Altarium  Tabulas,  alia- 
que  ita  disponere,  ut  Populus  sine  dislra- 
ctione  tolus  sit  in  adoranda  Eucharislia  in- 
tentus. 

Pertinent  haec  ad  duo  prima  Dubia  :  se- 
quilur  responsio  ad  lertium,  qua  excipitur 
tempus  expositionis  Quadraginta  Horarurn. 
Alque  hic  quaeri  posse  videtur,  quomodo 
intelligenda  et  accipienda  sit  huiusmodi  ex- 
ceptio,  nempe,  num  habeat  vim  generalis 
Decreli,  an  potius  unam  respiciat  Eccle- 
siam,  pro  qua  Dubium  propositum  fuerat? 
Mihi  quidem  videlur  peculiaris,  nou  gene- 
ralis;  quia  dum  aliqua  dispositio  in  Sacra 
Gongregalione  fit,  qua  generalis  regula  de- 
lur  ubique  servanda,  id  clare  disponitur. 
Hoc  factum  non  est,  el  fieri  debuisset,  qua- 
tenus  S.  G.  regulam  generalem  dicere  vo- 
luisset.  Praelerea  quia  aliud  habemus  De- 
cretum  latum  sub  die  12  lunii  1749  quoad 
Dubium  :  «  An  Gonslitutio  pro  OrationeQua- 
draginta  Horarum,  Romae  iussuGlementisXI 
edita,  eliam  exlra  Urbem  servari  possit  ac 
debeal  ?  »  responsum  fuit :  «  Praedictam  In- 
structionem  extra  Urbem  non  obligare:  lau- 
dandos  tamen  qui  se  illi  conformare  stu- 
dent,  nisi  aliud  ab  Ordinariis  Locorum  sta- 
tuatur  ».  Dicam  ullerius,  si  introspiciatur 
mens  Sacrae  Gongiegalionis  latens  sub  ver- 


—  303 


bis  illis  excepto  tempore  expositionis  Qua- 
draginta  Horarum,  ea  esse  videtur,  ut  ma- 
/Ame  convenire  credat  et  exoplet ,  quod 
ubique  praescriptum  Glementinae  Instru- 
ctionis,  sallem  quoad  Imagines  velo  tegen- 
das,  temporeOralionisQuadraginta  Horarum, 
servetur.  Omnera  quae  dirimit  controver- 
siam  est  formula  responsionis,  quae  incipit: 
in  casu  de  quo  agitur :  quae  dictio  initio 
orationis  evincit  Decretum  coarctari  ad 
unam  speciem  propositam,  nec  ultro  pro- 
gredi  ;  quamobrem  minime  adversatur  al- 
teri  suprarelato  anni  1749. 


SUFFRAGIUM  SUPER  DECRETO 


26(55. 


IMOLEN. 


(4640) 


Gathedralis  Ecclesiae  Imolensis  Gano- 
nici  et  Dignitates  honorificis  aut  Insigni- 
bus,  et  Pontificalium  usu  ex  benigna  con- 
cessione  sa.  me.  Pii  VII,  quem  habuerunt 
Anlistitem,  fruentes,  adhuc  lamen  duas 
alias  praerogalivas  a  Sacra  hac  Gongrega- 
tione  postularunt.  Primum  scilicet  exten- 
sionem  Indulti  ipsis  et  ipsorum  singulis 
utendi  argentea  Palmatoria,  tum  exlra 
Pontificalia  in  propria  Ecclesia,  tum  in 
quacumque  Imolensis  Civitatis  Ecclesia,  in 
qua  sive  privatim,  sive  solemniter  sacras 
functiones  Sacrumque  eos  peragere  conti' 
gerit.  Secundo  vero  facultatem  ipsis  omni- 
bus,  et  singulis  gestandi  quotidie  pectora- 
lem  Crucem.  Patres  autem  Emi  sacris  riti- 
bus  tuendis  praepositi,  etsi  quoad  Palma- 
toriae  extensionera  annui  posse  precibus 
non  repugnassent ,  apposita  limitatione : 
«  Dummodo  non  sit  praesens  Episcopus, 
Metropolitanus,  Nuncius,  Legatus,  S.  R.  E. 
Gardinalis»;  renuit  tamen  alterum  conce- 
dere,  usum  nempe  Crucis  pectoralis. 

Quaerere  aliquis  posset  curnam  Di- 
gnitatibus  et  Ganonicis  insignis  Ecclesiae 
tot  cumulatae  beneficiis,  huiusmodi  usum, 
qui  aliis  Gapitulis  quandoque  indullus  fuit, 
denegaverit?  Dicam  primura  insolens  esse 
sciscitari  rationes,  propter  quas  Sacra  Gon- 
gregatio  in  maleriis  pure  gratiosis  annuit 
vel  renuil  petitionibus  assenliri.  Addam 
secundo  expedire  quandoque  modum  ira- 
ponere  privilegiis,  hisque  non  alia  addere 
privilegia;  ne,  qui  in  inferiori  sunt  Ordine, 
nirais  quoad  extrinsecas  honorificenlias  Su- 
periori  appropinquentur,  veluti  est  Episco- 
pus  relate  ad  Dignitates  el  Ganonicos,  qui 
eius  Gapitulura  coraponunl.  Equidem  non 
ignoro  pectoralis  Grucis  usum  non  ila  con- 
venire  Episcopis,  ut  nequeat  ex  Indulgentia 


concedi  aliis  Ecclesiasticis  Viris  in  dignilate 
aliqua  conslitulis,  imo  etiam  alicui  Metropo- 
lilanae,  Galhedrali  el  quibusdam  ex  insigniu- 
ribus  Gollegialae  Ecclesiae  Dignitalibus  el 
Ganonicis.  Gaule  tamen,  et  nonnisi  pensa- 
lis  omnibus  et  singulis  circumstanliis,  fa- 
ciendum  id  expedil,  ne  adauctis  nimis  ho- 
norificis  decorationibus,  Dignitales  et  Ga- 
nonici  vix  ab  Episcopo  in  populi  aspectu 
distinguantur,  huinsque  honor  imminutus 
quodamraodo  videatur.  Itaque  quum  Imo- 
lensis  Ecclesia  mulliplicibus  ditala  sil  pri- 
vilegiis,  ac  praesertira  usu  Ponlilicalium, 
mirura  non  est  si  S.  G.  alterum  honori- 
licura  signum,  illud  scilicet  gestandi  quo- 
tidie  Grucem  pectoralem,  concedere  recusa- 
vit,  ut  in  hac  saltem  extrinseca  decoralio- 
ne  solus  illius  Ecclesiae  Episcopus  hoc  sibi 
Insigne  privative  competere    agnosceretur. 

Et  quoniam  obiter  incidit  sermode  Gruce 
pectorali,  quae,  ut  initio  dixi,  non  ita  est 
propria  Episcopi,  ut  aliis  in  dignilate  con- 
stitulis  nequeat  eius  usus  (cum  limilatio- 
nibus  et  conditionibus)  aliquando  concedi: 
eruditionis  ergo  addere  hic  mihi  visum  esl 
quae  hac  de  re  apte  disserit  doctissimus 
Gatalanus  in  Prolegomenis  ad  Pontificale 
Romanum  cap.   13. 

«  Nemini  adhuc  satis  exploratum  esi 
«  an  primis  saeculis  in  usu  fuerit  Episco- 
«  pis  Grucem  cum  Sanctorum  Reliquiis, 
«  quam  nos  pecloralem  dicimus,  collo  ap- 
«  pensam  deferre.  Einus  Gardinalis  Bona 
«  et  Andreas  Saussaius  ex  allo  de  ea  re 
«  veterum  Scriptorum  silentio  eum  ritum 
«  non  adraodura  anliquum  pulant.  Gui  ta- 
«  men  sententiae  adhaerere  nequeo.  Cum 
«  enim,  ut  scite  docet  Thomassinus  parl.  1 
«  disciplinae  lib.  2,  cap.  58,  num  4,  an- 
«  tiquitus  libero  quidem  et  peculiari  in- 
«  stinctu  Ghristiani  fere  omnes  seu  Orientis, 
«  seu  Occidentis  Grucera,  vel  ipso  Grucis 
«  Ligno,  vel  sacris  Reliquiis  raunitam,  collo 
«  appensam  gestarent,  haud  dubium  quin 
«  et  illam  non  modo  Episcopi,  sed  et  Cle- 
«  rici  etiam  deferrenl.  Certe  quod  prisci 
«  Fideles  munili  Gruce  incederenl  ostendit 
«  fuse  eruditus  Grelserus  in  Opere  suo, 
«  quod  de  Cruce  inscripsit.  Quod  autera 
«  Episcopos  spectat,  egregium  est  quod  re- 
«  fert  S.  Gregorius  Turonensis  Episcopus 
«  lib.  1,  de  gloria  Marlyrum,  cap.  11.  Ait 
«  enim  se  Grucem  auream  ad  collum  ge- 
«  stasse,  in  qua  erant  Reliquiae  Bealae  Vir- 
«  ginis,  Sanctorum  Apostolorum  et  B.  Mar- 
«  tini,  cuius  ope  incendium  restinxit,  quod 
«  aqua    tolli    non    poterat.  -  Tunc,   inquit. 


304 


«  exlijiclam  a  pecloie  Crucem  elevo  conlra 
«  ignem  ;  mox  in  adspeclii  Sanclaium  Re- 
«  liquianim  ila  cunclus  ignis  obslupuit,  ac 
«  si  non  fuissel  accensus.  Alia  eiusdera 
«  lei  exempla  post  laudalum  Thomassinum 
«  lefeil  vir  clarissimus  Dominicus  Geor- 
«  gius  lib.  1,  de  Lilurgia  Romani  Pontifi- 
«  cis  cap.  XIX. 

«  Faleri  hic  illud  necesse  esl,  quod, 
«  elsi  mulla  de  eo  Episcoporum  rilu  exem- 
«  pla  afTfrri  possint,  cum  lamen  nec  pri- 
«  sci  Sacramenlorum  libri,  nec  antiqui  piae- 
«  sertim  Scriplores  lilurgici,  qui  ornatus 
«  sacros  Ponlificum  aliorumque  Minislro- 
«  rum,  lam  in  Orienle,  quam  in  Occidente 
«  perlraclarunt ,  ad  earum  significaliones 
«  ir.ysiicas  enucleandas;  cum  ipsi,  inquam, 
«  numquam  pecloralem  Crucem  atligerint, 
«  aigumento  id  esl,  nulla  lunc  eam  lege 
«  vel  consuetudine  geneiali  usurpalam  fuis- 
«  se,  adeo  ul  labenle  Saeculo  Xlli  in  pole- 
«  slale  Episcopi  essel  Crucem  pectoralem 
«  deferre,  vel  non.  Sic  enim  in  suo  Pon- 
«  lificali  scribil  Durandus,  qui  saeculo  illo 
«  vivebal  :  -  Indumenta  veio  sibi  (Episco- 
«  po)  per  ordinem  necessaria  sunt  haec, 
«  videlicel  Galigae,  Sandalia,  Amictus,  Al- 
«  ba,  Cingulum  cum  subcinclurio,  quod 
«  habet  simililudinem  Manipuli,  et  depen- 
«  det  a  Cingulo  in  laiere  dextro,  Giux 
«  pecloralis,  si  quis  ea  velil  uli,  Stola, 
«  Tunicella,  Dalmatica  elc.  -  Sane  recle 
«  docet  laudatus  Georgius,  loco  cilalo  in 
«  fine,  a  Romanis  quidem  Ponlificibus,  qui 
«  pt-clorali  Gruce  iampridem  usi  sunl,  in- 
«  ler  Episciiporum  peculiaria  urnamenta 
«  fuisse  adscriplam. 

«  Vocari  in  dubium  minime  polest,  quin 
«  pecloialem  Grucem  Romani  Ponlilices 
«  vel  anliquitus  piaegestarenl ;  constanter 
«  id  quidem  asseiit  loseph  Yicecumes  I.  IV, 
«  de  Missae  Apparatu,  cap.  XXX,  et  lau- 
«  dalus  .  Thornassinus  num.  IV,  ubi  usum 
«  pecloialis  Crucis  Reliquiis  Sanclorum  re- 
«  ferlae  ex  S.  Gregorii  Papae  Vila  per  loan- 
«  nem  Diaconum  scripta  eruil.  loannes 
«  quippe  lib.  IV,  cap.  V!II,  dum  sacras 
«  enumeral  Vestes,  quibus  indulus  fuerat 
«  memoialus  Pontifex,  dum  Tumulo  inve- 
«  heretur,  ail,  phylacteria  ipsius  magna  ve- 
«  neralione  a  Chrislifidelibus  fuisse  habita  ; 
«  phylacleriorum  autem  nomine  designari 
«  sacram  Reliquiarum  Thecam  collo  appen- 
«  sam,  idem  Scriplor  ibidem  demonstrat  : 
«  imo  Gregonus  ipsemet  eamdem  vocem 
«  de  Cruce  sacris  foetam  pignoribus,  ma- 
«  xime    autem    Sanctissimo    Ghrisli    Grucis 


«  fruslulo  inlerprelatur  :  uti  videre  est 
«  lib.  XII,  Epistola  VII,  quam  ad  Theodo- 
«  lindam  Longobardorum  Reginam  scripsil, 
«  dicens  :  -  Excellentissimo  aulem  filio 
«  nostro  Adaloaldo  Regi  transmitlere  phy- 
«  lacleria  curavimus,  id  est  Grucem  cum 
«  Ligno  Sanctae  Grucis  Domini,  et  lectio- 
«  nem  Sancli  Evangelii  Theca  peisica  in- 
«  clusam  -. 

«  Insequentibus  saeculis  pectoialem  Gru- 
«  cem  specialem  fuisse  Roraani  Episcopi  or- 
«  nalum  luculcnter  docet  Innocenlius  lll 
«  Pontifex  Maximus  lib.  1.  Mysleriorum 
«  Missae  cap.  LIII.  Singulas  enim  Papae 
«  Vestes  ad  Altare  explanans  pro  lamina 
«  illa  auiea,  quam  solus  Ponlifex  Summus 
«  geslabat  in  fionte,  subilcit  Ciucem  a  collo 
«  catenulis  suspensam,  ut  quae  et  ipsa  la- 
«  rainae  loco  esset  sumrai  Ponlificis  propria: 
«  -  Quia  signo  Crucis,  inquit,  auri  lamina 
«  cessit,  pro  lamina,  quam  Pontifex  ille 
«  gerebal  in  fionte,  Pontifex  ipse  Crucem 
«  geril  in  peclore  ;  nam  Mysterium,  quod 
«  in  qualuor  libris  auri  lamina  conlinebat, 
«  in  quituor  partibus  forma  Grucis  expli- 
«  cuit  luxta  quod  inquit  Apostolus:  Ut 
«  comprehendatis  cum  omnibus  Sanctis, 
«  quae  sit  longitudo  et  latitudo,  sublimi- 
«  las  et  profundum.  -  Ideoque  Romanus 
«  Pontifex  Grucem  quamdam  insertam  ca- 
«  tenulis  a  collo  suspensam  sibi  staluil  ante 
«  peclus,  ut  Sacramentum,  quod  ille  tunc 
«  praeferebal  in  fronle,  hic  autem  recon- 
«  dat  in  pectore.  Nam  corde  credilur  ad 
«  iuslitiam,  ore  autem  confessio  fit  ad  sa- 
«  lulem  -.  Ita  Innocentius,  cuius  verba  pene 
«  exscripsit  Durandus  lib.  III  Ralionalis 
«  cap.  IX  ;  ubi  adiungit  Summum  quidem 
«  Ponlificem  Grucem  slaluere  slbi  anle  pe- 
«  ctus  ad  designandura  quod  ait  Aposto- 
«  lus  in  Epistula  I  ad  Gorinthios  cap.  VI: 
«  Glori^cate,  et  portate  Deum  in  corpore 
«  vestro.  Tradit  deinde  idem  Durandus  Pon- 
«  tificem  iraponendo  sibi  et  deponendo 
«  Crucem,  ipsam  exosculari,  ad  denotan- 
«  dum  quod  Ghiisli  Passionem,  quae  per 
«  illam  significalur,  credit  et  confitelur, 
«  quodque  ad  earadera  repraesentandam  in 
«  ofiicio  Missae  se  paral. 

«  Sunt  qui  aulumant ,  etiam  Graecos 
«  Episcopos  pectoialem  Grucem  gestasse, 
«  eamque  ab  ipsis  Encoipion  appellari. 
«  Quod  lamen  non  salis  exploraium  esl ; 
«  quinimo  a  compluribus  doctis  Viris  con- 
«  slanlissime  pernegatur.  Palriaicharum 
«  Orientalium  Legati  Gonstantinopolim  ap- 
«  pulsi,  ul  VIII  generali    inleressenl   Syno- 


305  - 


c  do,  lestificali  sunt  quidem,  ut  primum 
c  ad  Impeialorem  admissi  sunt,  illum  Gru- 
c  cera,  quae  ex  peclore  eius  pendebat,  i]  so- 
c  rum  collo  imposuisse,  qua  eos  oblesta- 
(  retur:  non  alias  persequi,  non  alias  pro- 

<  movere  Ecclesiae  utilitales ;  Imposuit  su- 

<  per  colla  nostra  Encolpion  suum,  et  di- 
c  xit:  Ecce  iudicium  Ecclesiae  exigat  Deus 
i  a  cervicibus  vestris  in  die  iudicii.  Ex- 
(  lant  haec  verba  in  Actione  V  memora- 
i  tae  S^noJi  Vlll ;  ubi  animadvertere  aiunt 

<  Anastasium  Bibliothecarium  Graecos  sinu 

<  semper  Grucem  circumfeire,  eique  inser- 

<  tum  semper  aliquid  esse  verae  et  vivi- 
i  ficac  Griicis,  vel    .sacrarum    alloqui   Reli- 

<  quiarum,  idqiie  a  Graecis  Encolpion    ap- 

<  pellari.  EncoliJion,    inquil,    est    quod    in 

<  sinu  portiitur,  coipos  enim  graece  sinus 
i  latine    dicltur.    Moris   enim    Graecorum 

<  est  Crucem  cum  pretioso  ligno  vel  cum 
s  Reliquiis  Sanctorum  ante  pectus  portare 
(.  suspcnsam  ud  collum. 

«  Sed  nou  inde  satis  valide  infertur 
;<  Encolpion  fuisse  Insigne  Episcoporum  ; 
K  nam  primo,  qui  illud  imposuil  fuit  hn- 
t<  pi-rator  ;  secundo  Helias  Vicarius  Sedis 
«  Hierosoiyniitanae,  qui  narrans  adventum 
«  suum  in  Bcglam  Civitatem,  et  qualiter 
K  ah  Imperatore  ipse  cum  sociis  receptus 
K  fuerat,  ea  rerba  dixit :  Imposuit  super 
K  coUa  nostra  Encolpion  etc,  non  erat  Epi- 
K  scopus  sed  Presbyler.  Tertio  ut  Grelse- 
!c  iQs  lib.  2,  de  Gruce,  cap.  XXXiV  animad- 
»  vertii,  t't  post  eum  Saussaius  Panopiiae 
K  EiiiscoptUis  lib.  IV,  pag.  299;  non  infi- 
jc  ciaLur  Encoipii  vocem  neque  in  Graeco 
«  texlu  memoralae  Actionis  V,  neque  in 
«  Latina  versione  haberi,  sed  oifxocpopoc, 
«  Humeralia  seu  Superhumeralia.  Idipsum 
«  confirmat  Georgius  lib.  1  de  Liturgia  Ro- 
«  mani  Ponlificis  cap.  XIX.  Quarto  demum 
«  frustia  ea  verba  ad  Grucem  pectoralem 
«  Episcoporura  referuntur,  cum,  ut  late 
«  probant  qui  de  Cruce  scripserunt,  Gru- 
«  cem  secum  ferre  commune  esset  omni- 
«  bus  Ghristiaiiis ;  et  praesertim  hodie  di- 
«  tioribus  foerainis,  quae  in  signum  potius 
«  vanilatis  quam  christianae  religionis,  Gru- 
«  cem  lapidibus  pretiosis  intextam  collo 
«  appensam  deferunt.  Geterum  quod  spectat 
«  Grucem  quam  pecloralem  vocanl,  quam  ni- 
«  mirum  Episcopi  Latini  gestare  solent , 
«  benedici  aliquibus  ab  hincsaeculis  consue- 
«  vil,  extatque  hodie  titulus  in  11  parte 
«  nostri  huius  Romani  Pontificalis  ,  qui  in- 
«  scribitur  :  de  benedictione  Crucis  pectora- 
«  lis  ». 


Idem  Gatalanus  ad  part.  2.  Pontificalis 
tit.  14,  quod  est  de  benedictione  Crucis 
pectoralis,  sic  adnolat  :  «  De  Gruce  pecto- 
«  rali  Episcoporum  actum  a  nobis  fuse  iam 
«  fuit  tom.  1  huius  Operis  in  Prolegome- 
«  nis  cap.  13,  ubi  non  modo  de  eius  ori- 
«  gine  et  usu  apud  Lalinos,  veium  etiam 
«  apud  Graecos,  nonaulla  nolata  sunt.  Quan- 
«  tum  vero  ad  eiusdera  Grucis  benedictio- 
«  nem  attinet,  nihil  in  priscis  MSS.  ponti- 
«  ficalibus  Libris,  nihil  prorsus  apud  Scri- 
«  ptores  antiquos  invenio.  Sed  neque  ex.- 
«  lat  is  praesens  titulus  in  editis  ante  Gle- 
«  mentem  VIII  Pontificalibus ;  in  quibus 
«  post  titulum  de  benedictione  novae  Cru- 
«  cis,  slatira  sequitur  litulus  ille,  qui  in- 
«  scribitur  de  benedictione  Imaginis  B.  M.  V. 
«  Porro,  uti  alibi  notatura  esl,  ex  Duran- 
«  di  Pontificali  liquido  conslat  sua  ipsius  ae- 
«  tale,  saeculo  nimirumXIII,  Grucem  peclo- 
«  ralem  gesLalam  quidem  ab  Episcopis  fuisse, 
«  sed  nondum  inter  ornamenla  Episcopo- 
«  rum  translalam ;  in  poteslate  tamen  Epi- 
«  scopis  eam  adhibere,  vel  non  adhibere. 
«  Gonslat  nihilominus  saeculo  XIV,  non  mo- 
«  do  inler  Episcoporum  peculiaria  orna- 
«  menla  Grucem  ipsam  fuisse  adscriptam ; 
«  verum  etiam,  ubi  ipsam  Episcopi  accipie- 
«  bant  Missam  celebraturi,  hanc  ex  Romano 
«  Missali  Fratrum  Minorum,  quod  extat  in 
«  Vaticana  Bibliotheca,  pronunciabant  for- 
«  mulara:  Tuam  Crucem  adoramus  Domine 
«  tuamque  gloriosam  recolimus  Passionem; 
«  et  Tu  niiserere  nobis,  qui  passus  es  cle- 
«  menter  pro  nobis.  Amen. 

«  Tametsi  antiquus  non  sit  praesens  ti- 
«  tulus  de  benedictione  Crucis  pectoralis, 
«  quam  nempe  Episcopi  ad  collura  appen- 
«  sara  gesLant,  videaturque  a  Gleraente  VIII 
«  adiunctus,  cum  in  editis  ante  ipsum  Pon- 
«  tificem  Libris  ponlificalibus  haudquaquam 
«  inveniatur  :  est  tamen  non  ila  recens 
«  alius  liLulus,  qui  non  modo  in  Pontifica- 
«  libus  editis,  sed  et  in  MSS.  Pontificali 
«  Godice  Guillelmi  Durandi,  qui  fioruit 
«  saeculo  XIII,  el  in  aliis  habelur  inscri- 
«  ptus  de  benedictione  et  imp|Ositione  Gru- 
«  cis  proficiscentibus  in  subsidium  et  de- 
«  fensionem  Fidei  Ghristianae,  seu  recupe- 
«  ratione  Tenae  SancLae.  Estque  is  titu- 
«  lus  XXI  iuxta  ordinem  titulorura  par- 
«  tis  II  Romani  hodierni  Pontificalis.  Por- 
«  ro  cautum  est  ex  hac  nostra  Rubrica,  ut 
«  Pontifex  ad  benedicendam  Grucem  pe- 
«  ctoralem  uti  possit  ea  forma,  quae  in 
«  ipso  tiLulo  XXI  esl  assignala  ». 

Quoniam  ilaque  patet  ex  his,  quae    al- 

20 


306  — 


lala  sunt;  usque  a  saeculo  XIH  vel  XIV 
morem  invaluisse  gestiendi  ab  Episcopis 
pecloralem  Gracem,  si  vellent,  qui  tamen 
mos  communis  evasit,  et  per  modum  re- 
gulae,  quandoquidem  in  Romano  Pontifi- 
cali  insertus  fuit  titulus  de  benedictione  Cru- 
cis  pectoralis,  quae  aliis  pontificalibus  in- 
dumentis  adnumeratur ;  plane  consequitur 
ila  Episcopis  pectoralem  Grucera  conveni- 
re,  ut  usurpari  nequeat  ab  aliis  inferioris 
ordinis,  nisi  per  privilegium.  Hoc  autem 
nonnisi  raro  rationabilibus  de  causis  caute 
conceditur.  Nil  mirum  igitur,  si  eam  po- 
slulanti  Imolensis  Gathedralis  Gapitulo  Sa- 
cra  Gongregatio  novum  hoc  Insigne  con- 
cedere  repiignavit.  Quum  enim  tot  aliis 
privilegiis  cumulatum  esset,  eiusdemque 
Ganonici  ac  Dignitates  Pontificaliura  usu 
decorati  sint,  haud  congruere  visum  est 
aliud  addere  pectoralis  Grucis,  quo  magis 
accederent  ad  exlrinsecas  pontificales  ho- 
norificentias  ;  et  tantura  detraheretur  ex- 
irinseci  honoris  Episcopali  Dignitati  quan- 
tum  additum  esset  Dignitatibus  et  Ganoni- 
cis  eiusdem  Gapitulum  componentibus. 


ADNOTAnO  SUPER   OEGRETO 


2666. 


FAVENTINA. 


(4641) 


Facile  qaisque  videt  planeqae  intelli- 
git  Pontificales  Missas  relate  ad  illos,  qui 
non  ex  iure,  verum  ex  privilegio  in  qui- 
busdam  dumtaxat  designatis  diebus  queunt 
Pontificalia  peragere,  quin  iis  lem  liceat 
alios  dies,  praeter  expressos  in  Apostolicis 
Gonstilulionibas,  (at  illa  est  Alexandri  VII 
pro  Abbatibus  et  Praelatis  Episcopis  infe- 
rioribus)  vel  peculiaribus  privilegiis  con- 
cessis  quandoque  Gapitulis,  Dignitalibus, 
Recioribus  etc,  addere.  Quamobrem  Ar- 
chipresbyter  Gollegiatae  et  Parochialis  Ec- 
clesiae  S.  Michaelis  Ralneocaballi  Faventi- 
nae  Dioecesis,  cui  facta  fuit  potestas  a  sa. 
me.  Beiiediclo  XIV  Pontificalia  peragendi 
in  designatis  solemnioribus  anni  diebus  a 
prirais  Vesperis  ad  occasum  Solis  diei  se- 
quentis,  perperam  praesumit  privilegiura 
extendere,  eoque  uti  etiam  in  Sabbato 
Sancto,  quia  Pontificalera  Missara  licite  pot- 
est  celebrare  sequenti  die  solerani  Pascha- 
tis  Resurrectionis.  Equidera  in  facultate  ei 
est  quoad  alias  festivitates  canere  pontifi- 
caliter  primas  Vesperas,  quia  revera  a  Ve- 
speris  initium  habet  sequentis  diei  sole- 
mnitas ;  sed  Dorainica  in  qua  recoliturRe- 
surrectio  D.  N.  I.  G.  habel  quidem  primas 
Vesperas,  si  Vesperae    dici    possunt,    quae 


singulari  ritu  intra  Missam  persolvuntur 
loco  versus  Communio  et  Orationis  Post- 
communio.  Nara,  ut  notat  Tetamus  Diar. 
Ecclesiastic.  civil. ,  cap.  8 ,  de  Sabbato 
Sancto,  nura.  3S8:  «  Eaedera  Vesperae  ve- 
rius  appellari  possunt  gratiarura  actio,  quam 
Officium  Vesperarum,  teste  Ruperto  de  di- 
vin.  Offic.  lib.  II,  cap.  XVIII.  Gonfer  Be- 
nedictum  XIV,  de  Missae  Sacrificio,  sect.  I, 
cap.  XXIII,  §  1,  sed  et  Vesperae  vocaban- 
tur  gratiarum  actio.  Vide  Meralum  ad  Ga- 
vanlum,  tom.  II,  sect.  IV,  cap.  V,  num.  1  ». 
Hinc  huiusmodi  Vesperae  separatim  non 
persolvuntur  in  Ghoro,  sed  celebrantur  in 
Missa,  quae,  ut  aliae  diei  functiones,  (per 
anticipationem)  peragitur ;  ideo  dumtaxat 
ad  privatim  eas  recitandas  tenentur,  qui 
Missae  non  adstiterunt  intra  quam  fueranl 
absolutae.  Quapropter  locus  non  est,  eas 
pontificaliier  persolvendi,  nisi  intra  Missam, 
prout  fieri  debet  ab  Episcopis,  qui  gene- 
ralera  Ordinalionem  promovendorum  cum 
ad  Minores,  tum  ad  Sacros  Ordines  pera- 
gunl,  vel  etiara  possunt,  si  velint,  etiamsi 
non  adsint  ad  Ordines  promovendi  ;  quia 
Episcopis  nuraquara  interdictum  est  agere 
Ponlificalia.  Qaod  autem  iure  proprio,  et 
ex  dispositione  Gaeremonialis  Libri,  possunt 
Episcopi,  haud  aliis  permissum  est,  qui  ex 
privilegio  gaudent  limilato  usu  Pontifica- 
lium,  et  stricte  tenenlur  ad  id  quod  in 
privilegio  expressura  est.  Idcirco  Archipre- 
sbyter  Gollegiatae  Balneocaballi ,  ut  Vespe- 
ras  Paschatis  pontificaliter  celebraret  in  Sab- 
bato  Sanclo,  deberet  etiara  in  Pontificali- 
bus  alias  functiones,  et  praesertim  Missam, 
a  qua  Vesperae  separari  nequeunl,  persol- 
vere.  Atqui  ponlificalera  Missam  non  ei 
esl  in  SabbaLo  Sancto  celebrare  permis- 
sum;  ideo  eliam  nec  Vesperas,  quia  privi- 
legium  Missara  soluraraodo  designat  pro 
solemni  die  Paschatis,  non  autem  pro  Sab- 
bato  Sancto. 

Eius  autem  inlentioni  obest  potius,  quara 
prosit  resolutio  Sacrae  Gongregationis  Gon- 
cilii  diei  9  lulii  1785,  qua  declaralum 
fuisse  asseritur,  quod  Paschalis  solemnitas 
exorditur  a  Missa  Sabbati  Sancti.  Esto 
quidem  ila  sil  ;  sed  quoniam  inler  designa- 
tas  in  Privilegio  Missas,  illa  Sabbati  San- 
cti  non  occurrit,  sed  ea  tantura  exprimi- 
lur  soleranitalis  Paschalis,  quid  ultra  quae- 
rendum  est,  ut  Archipresbyter  Orator  va- 
nam  suam  pelitionem  agnoscat?  Gasus  vero 
Sacrae  Gongregationi  Goncilii  proposilus, 
quo  se  tueri  posse  confidit,  a  specie  no- 
stra  quamraaxime  distat,  nec  ullam  habere 


307  -- 


polesl  relalionem  ad  eamdem.  In  lllo  quip- 
pe  ageb;Uur  de  Ganonico,  qui  ex  fundatio- 
ne  lenehalur  dumtaxat:  d' intervenire  (in 
Ghoro)  nelle  solennitd  del  SSfho  Natale , 
dl  Pasqua  e  di  S.  Eustachio.  Et  exorta 
conlroversia  super  intelligenlia  menlis  Fun- 
datoris;  an  scilicet  sub  nomine  solemnita- 
tum  etc.  interessentia  incipere  deberet  a 
primis  Vesperis  solemnitatum  in  testamento 
a  Fundatore  praescriptarum,  et  an  cum  his 
venirenl  etiam  illae,  quae  intra  Missam  in 
S;ibbato  Sancto  persolvuntur:  iure  declara- 
liim  fuit  Ganouicum  teneri  interesse  Mis- 
sae  Sabbiti  Sancti,  quia  Vesperae  ea  die 
in  Ghoro  w  n  separantui-  a  Missa.  Species 
autem  nostra  non  esl  de  obligatione  adim- 
plendi  a  Testatore  impositum  onus ,  quod 
a  iure  procedit,  ei  cum  iure  coniungitur; 
verum  de  extensione  privilegii  ultra  fines 
praescriptos,  seu  de  Pontificalibus,  quae  a 
Privilegiatis  celebrari  nequeunt,  nisi  ad  for- 
mam  intulti,  et  solummodo  in  diebus  ab 
Indulto  designatis  et  expiessis.  Non  secus 
igitur  S.  R.  G.  indebitae  postulationi  re- 
spondere  debebat,  nisi  proul  fecil,  videli- 
cet:  servetur  stricte  privilegium  Benedi- 
cti  XtV,  ide0(iue,  excluso  Pontificali  Sab- 
bati  Sancli.  po<se  Oratorem  solummodo  ad 
foimam  indulti  in  Pontificalibus  Missam  ce- 
lebrare  die  Sancti  Paschatis. 


SUFFRAGIUM  SUPER  DEGRETO 


;668. 


ANDRIEN. 


(4647) 


Rescriptum  S.  R.  Gongregationis ,  quo 
laudandus  decernitur  Episcopus,  qiii  De- 
crelum  lulil  pro  abolitione  huiusmodi  Pro- 
cessionis,  quo  etiam  praecipitur  ut  in  po- 
steruin  servetur,  novum  non  est.  Haec 
S.  R.  Gongregationis  responsio  ab  alia  non 
discrepal  responsione,  sed  illi  prorsus  con- 
forrais  est,  qua  in  una  Mantuana  Episcopi 
Litieris  satisfecil  ,  qui  posiquam  piohibuit 
undecim  suae  Dioecesis  Oppidis  deferri  San- 
ctissimum  Saciamentum  processionaliter  Fe- 
nis  V  et  VI  maioris  hebdomadae,  S.  ipsam 
Gongregationem  de  hac  re  consuluit;  a  qua 
Episcopus  laudatus  fuit,  et  eius  pariter  De- 
cretum  fuit  confirmatum.  Laudandi  sane 
sunt  Episcopi,  qui  irreptos  paullalim  abu- 
sus  elirainare  student,  vel  ritus  Ecclesiae 
lite  servari  praecipiunt ,  vel  novos  induci 
aut  veleres  et  adprobatos  ab  Ecclesia  ritus 
quodammodo  corrumpi  vel  immutari  aegre 
sentiuni;  laudandi,  inquain,  sunt  Episcopi, 
ad  quos  ex  Litteris  Aposlolicis  Summorura 


Pontificum,  quae  Gaeremoniali  Episcoporum 
aut  Ponlificali  Romano  vel  praefigunlur,  vel 
in  fine  referunlur,  spectat  e\  ofiicio  advigi- 
lare,  ut  omnia  rite  serventur,  qiiae  ab  Ec- 
clesia  in  ritibus  et  caeremoniis  sunt  con- 
stituta,  et  in  dubiis,  quae  passim  occur- 
runl,  S.  R.  Gongregalionem  adire,  eamque 
consulere,  et  ab  ill;r  sentenliam  et  Decreta 
perquirere,  ne  ritus  ipsi  iinmiitentur,  cor- 
rumpantur,  et  Divini  Gultus  maiestas  per 
inscitiam,  negligentiam  vel  novitatis  amo- 
rem  vilescat.  Laudandus  quidem,  iterum 
dicam,  iure  est  Episcopus,  qui  hanc  pro- 
cessionem  cum  SSmo  Sacramento  prohibuit, 
quia  hac  die  passionis  et  moestitiae  non  con- 
venit:  adversatur  enim  ritui,  caeremoniis 
ac  mysteriis,  quae  in  Ecclesia  universa  hoc 
tempore  recoluntur  ac  celebrantur.  Nam 
post  processionem  SSmi  Sacramenli  ad  Se- 
pulchrum,  strictiori  quo  polest  fieri  roodo 
et  sensu,  passionis  mysteria  incipiuni;  quem- 
admodumevincuntAItariumdenudationisve- 
tustissimus  ritos  ab  Ordinibus  Romanis  prae- 
scriptus,  qui  ut  Durandus,  Alcuinus,  Ama- 
laiius,  mysticas  huius  ritus  el  varias  signi- 
ficationes  assignantes,  sentiunt,  vel  Christum 
vespertinis  horis  suis  discipulis  nudatum 
significat  (et  ideo  immediate  post  Vesperas 
denudantur  Altaria);  vel  ut  opinalur  Ruper- 
tus,  et  cum  eodem  Durandus,  Ghristum  in 
crucifixione  suis  expoliatum  vestimentis  de- 
signat,  quae  inter  milites  divisa  fuerunt:  ut 
non  obscure  indicat  Antiphona,  quae  in 
Altarium  denudatione  diciiur:  Diviserunt 
sibietc.,\e\  item  recolit  Ghristum  Passionis 
suae  tempore  amisisse  speciem  et  decorem. 
Eamdem  repugnantiam  ostendil  vetustis- 
sima  Ecclesiae  disciplina,  quae  diem  pror- 
sus  aliturgicum  sequentem  Feriam  sextam 
agnovit;  qua  cum  memoria  recolatur  cruenti 
in  Gruce  lesu  Ghristi  sacrificium,  cessal  ab 
incruento  Missae  sacrificio  celebrando.  Ad 
quid,  quaeso,  expoliantur  Altaria,  Templa 
suis  ornamenlis  carenl ,  silent  instrumenla 
omnia  Ecclesiastica,  el  pio  campanis  Gro- 
talum  ad  convocandum  ad  Ecclesias  popu- 
lum  adhibetur?  Nisi  ad  indicandum  Ec- 
clesiae  luctum  ob  passionem  el  mortera 
Ghristi  Domini  Sponsi  sui?  Gur  lampades, 
quae  ante  Altaria  lucent,  extinguuntur?  0- 
mnia  profecto  moestitiam  et  luclum  sive  in 
Templis,  sive  in  Altaribus,  sive  in  Ministris 
annunciant,  ut  Fideles  per  haec  exterioris 
tristitiae  signa  Ghiisti  passionem  recolant, 
mortem  eius  meditentur,  et  cum  lugente 
Ecclesia  lugeani  et  ipsi  Filii.  lam  quid  com- 
mune  esse  potest  cura  moerore  et  laelitia, 


—  308 


cum  lacrymis  el  gaudio,  cum  pompa  et  lu- 
clu?  Quid  demum  cum  Ghristi  morte  iu- 
xta  Ecclesiae  intentionem,  et  triumphali 
cum  SSmi  Sacramenti  Processione  his  die- 
bus,  quibus  ipsa  incruenta  Saciificia  cessari 
Ecclesia  praescribit?  Huiusmodi  itaque  Pro- 
cessio  contra  ipsius  Ecclesiae  menlem  pera- 
geretur,  quia  adversatur  peculiaribus  riti- 
bus  dierum,  peculiaribus  mysleriis,  ad  quae 
consideranda  et  celebranda  Ecclesia  signis 
etiam  exlernis  filios  suos  excitat,  invitat. 
Per  hoc  ipsum  Processiones  omnes,  quae 
hac  die  prohibenlur  (si  Ecclesiae  spiritum 
et  mentem  inspiciamus),  vetitae  etiam  cen- 
seri  debent  sequenti  die.  Haud  hic  loquor 
de  Processionibus ,  quae  ad  Passionis  ac 
mortis  Ghristi  mysteria  referuntur.  Non  est 
hic  mei  muneris  de  illis  inquirere,  cum 
de  his  neque  Decretum  agat.  Vetitae,  dixi, 
censeri  debent  Ptocessiones  sequenti  etiam 
die.  Et  sane  extat  de  hac  re  Decretum  Gon- 
gregationis  Episcoporum:  «  Processio  so- 
lemnis  aliquo  certo  die  facienda,  si  cadat 
in  Feriam  sextam  Parasceve,  eo  anno  trans- 
ferenda  est  in  alium  diem  ».  Ita  decretum 
fuit  25  Februarii  1598;  ut  legi  polest  apud 
Gavalerium  Tom.  4,  c.  2.  Transferenda  esl 
Processio  iuxta  allatum  Decretum.  Igilur 
in  Parasceve  facienda  non  est,  et  ratio  pa- 
let  manifestissima ;  siquidem  huic  diei  non 
convenit  solemnitas  el  festivitas  et  quid- 
quid  solemnitatem  potest  redolere;  sed  moe- 
stitia  et  JuctuS;  haec  sola  conveniunt.  Haec 
tamen  aeque  conveniunt  toti  Passionis  et 
mortis  Ghristi  triduo.  Ex  hoc  sequitur  Pro- 
cessiones  laetitiae  celebrandas  non  esse  a 
Vesperis  Feriae  IV  maioris  hebdomadae  us- 
que  ad  Sabbatum  Sanctum  inclusive,  quo- 
rum  dierum  spalio,  ut  eliam  in  anteceden- 
tibus,  singulari  modo  Ecclesia  ad  luctum 
moestitiamque  componitur.  Et  quamvis  vi- 
deri  posset  in  Sabbato  Sancto  post  meri- 
diem,  iiixta  hodiernam  disciplinam,  Paschali 
cantato  Praeconio  et  incoepto  Resurrectio- 
nis  gaudio  celebrari  posse  solemnes  Pro- 
cessiones,  nihilominus  laiiilabile  non  esset 
illas  peragere:  quia  etsi  Ecclesia  Paschale 
praeconium  annuntient,  etsi  in  Missa  canat 
alleluja  vocem  exhibendo ,  quae  cum  iu- 
bilo  Deum  laudare  vi  hebraicae  vocis  signi- 
ficat,  ac  proinde  ad  laetitiam  invitet;  tamen 
ostendit  gaudium  suum  plenum  adhuc  nnn 
esse,  et  in  ipsa  Missa  hanc  vocem  ipsam 
cum  Tractu,  vocabulo  nempe  moeslitiae, 
coniungit.  Ex  quo  liquet  gaudium  cum  lu- 
ctu  Ecclesiam  miscere;  et  si  gaudium  Pa- 
schale  est,    plenum    tamen   completumque 


non  est,  nam  Ghristi  Resurrectio  nondum 
plene  perfecteque  est  patefacta.  Eadem 
ratione  in  Missa  ad  Evangeiii  canlum  lu- 
minaria  non  deferuutur  ad  significandum 
Angelos  annuntiare  quidem  nobis  Ghrislum 
resurrexisse  (quemadmodum  Evangeiium, 
quod  canitur,  annunliat);  sed  nondum  Ghri- 
stum,  qui  resurrexit,  manifeste  apparuisse. 
Item  quibusdam  caret  Missa  partibus  ad  in- 
dicandam  hanc  incompletam  Ecclesiae  lae- 
titiam:  caret  Introilu,  Graduali,  Offerlorio, 
Symbolo,  Gommunione;  vel  quia,  ut  putat 
Durandus  cap.  85,  num.  2,  el  Beleihus 
cap.  m,  sicut  Introitus  (ut  alias  de  cu- 
iusque  partis  omissione  rationes  omitlam, 
quae  ab  Auctoribus  proferuntur)  esi  caput 
Missae,  et  Ghrislus  nostrum  est  capiit;  ila 
omitliiur,  ad  significandum  Ghrislum  Domi- 
num  nobis  subtractum,  et  in  sepulchro  si- 
lentem  manere,  et  quamvis  resuirexerit, 
nocte  Lamen  Resurrectionis  suae  Discipulos 
ipsum  surrexisse  adhuc  ignorare  ;  vel  quia, 
ut  Rupertus  de  divin.  offic,  lib.  7,  cap.  H 
opinatur,  cum  tam  Introilus,  quam  aliae  par- 
tes  quae  omitluutur,  considenri  possint 
tamquam  totidem  ornamenla  soleranis  diei, 
detrahunlur  diei  ipsi  licet  iucundo,  licet 
festivo,  ad  indicandum  moerorem  ac  Iristi- 
liam,  qua  Ecclesia  adhuc  quodammodo  af- 
ficitur.  Et  si  nihilominus  Ecclesia,  ut  in 
niii,  per  Levitas  suos  solemniter  Paschalia 
gaudia  filiis  suis  annuntiat,  si  laeliliae  ve- 
stes  Ministris  suis  praescribit,  si  Altaria  fe- 
slivo  ornantur  apparatu;  haec  omnia  alia- 
que,  quae  alYerri  possent,  si  cum  aiiis  omni- 
bus  conferantur  ritibus  et  caeremoniis  super 
expositis,  non  comprobant  plenam  perfe- 
ctamque  eius  laeliliam,  et  per  anticipatio- 
nem  fiunt.  Nam  huius  Sabbati  dies  nullum 
per  se  de  die  Officium  haberel,  e.'l  esset 
per  se  inspecta,  aeque  ac  praecedens  Fe- 
ria  VI,  dies  aliturgica;  et  totum  Officium 
antiquitus  erat  sequentis  noclis  eiusdem 
Sabbati.  Haec  omnia,  quae  sunl  huc  usque 
adnotata,  si  quis  attente  consideret,  facili 
negotio  sibi  persuadere  poterit  solemnita- 
tes  omnes,  quae  cum  imperfecta  laetitia 
non  conveniunt,  quae  cum  gaudio  el  moe- 
rore  simul  componi  nequeunl,  prorsus  ex- 
cludi,  ac  proinde  Processiones,  de  quibus 
sermo  est  in  Decreto,  locum  memuratis 
diebus,  nempe  Feria  V  et  VI  maioiis  heb- 
domadae,  habere  non  posse;  ac  iure  pro- 
inde  Episcopum  esse  laudandum,  qui  illas 
prohibuil,  et  Decrelum  ab  eo  latum  ser- 
vandum  in  posterum  esse,  ut  sapienler  Sa- 
crorum  Rituum  Gongregatio  sancivit. 


309  — 


adnoTationes  super  degreto 


i6(>V>. 


MEXIGANA. 


(4648) 

Gura  agilur  de  Ritibus  ac  Gaeremoniis, 
omnia  sunt  peragenda  iuxla  Rubricas,  et  ab 
his  nunquam  lecedendum  ;  et  si  aliquando 
vel  locus,  vel  Ministrorum  defeclus;  vel  alia 
quaecumque  rationabilis  caussa  haud  sinat 
stricte  eas  sequi,  id  minus  quam  fieri  potest 
eveniat ,  et  in  iis  ,  quae  rei  subslantiam 
non  attingunl,  sed  minima  et  pauca,  lam 
quid  indicat  Rubrica  huius  diei,  cum  agit 
de  extractione  Galicis  a  Gapsula?  A  quo  pera- 
genda  est  aclio,  nisi  a  Diacono?  «  Diaco- 
nus,  inquit  Rubrica,  interim  aperit  Gapsu- 
l;im  ....  lum  Diaconus  (nempe  is,  qui  cum 
Gelebrante  processit  ad  locum  Sacramenti, 
non  aiius  ab  illo  diversus)  extrahens  Gali- 
cem  cum  Saciamenlo  de  Gapsula  dat  ad 
manus  Sacerdolis  etc.  », 

Diacono  haec  extrahendi  Sacramentum 
a  Gapsula  actio  tribuitur;  non  aliter,  sive 
Sacrislae,  sive  Sacerdoli  cuicumque  Stola 
induto,  Adeo  hoc  verura  est,  ul  ipsum  Gae- 
remoniale  Episcoporum,  si  quam  actionera 
Sacrislae  assignat,  non  aliam  assignat,  nisi 
Gapsulae  aperilionem.  Ei  rursus  (legitur 
§  31,  cap.  25,  lib.  2)  «  genuflexus  super 
pulvino  incensat  triplici  ductu  SSmum  Sa- 
cramentum,  Sacrista  aperienle  Gapsulara  »: 
extractione  vero  actionera  prirao  Diacono 
adsistenti  assignat:  «  Tunc  priraus  Diaconus 
assislens  accipit  Sanctissiraura  Sacraraentura 
ds  dicta  Gapsula,  illudque  in  raanibus  Epi 
scopi  adhuc  genuflexi  reverenler  collocat  ». 
Idera  prorsus  indicalur  in  Memoriali  Riluura 
Bened.  XIII  fel.  rec.  Tit.  XVI,  §  3,  num.  18: 
«  Diaconus  prope  Altare,  facta  genuflexione 
unico  genu,  sine  capitis  inclinatione,  ex- 
trahit  de  Gapsula  Galicem  Sanctissimi  Sa- 
cramenti  suo  velo  coopertum  .  .  .  et  stans 
tradil  Galicem  eidem  (Gelebranli)  ».  Salis 
haec  sint,  quae  breviter  sunt  adnotata.  In 
re  enim  tam  clara  diutius  immorari  super- 
vacaneum  prorsus  esset.  Nilrairura  si  S.  Gon- 
gregatio  nihil  de  Stolae  colore  proposito  du- 
bio  respondit;  nara  Rubricae  inhaerens,  in- 
ductura  abusura  reprobare  tantura  censuit 
excludendo  Saciistam  ab  aclione  extrahendi 
Sanctissimum  Sacramentum,  et  sic  Rubri- 
cam  accurate  servari  decrevit. 

SUFFRAGIUM  SUPER  DECRETO 
2670.        BAREN.        (4649) 

Mitra  per  se  nihil  est  aliud  quam  ca- 
pitis  ornamentum;  et  ea  Mulieres  antiqui- 


tus,  et  apud  Hebraeos  et  apud  Paganos  or- 
nabantur  ;  et  erant  Mitrae  Foerainis ,  quod 
galei  sunt  Viris;  et  diversae  erant  Virginum, 
diversae  Matronarura  Milrae,  ludith  10  ,  3 
legilur:  «  Discriminavit  crinem  capilis  sui, 
et  posuit  Mitrara  super  capul  suum  >.  Isaias 
inter  rauliebria  ornamenta  adnumerat  tor- 
quem,  monilia  et  Mitram,  el  de  Magdalena 
scribit  Hieronymus  cap.  10:  «  Non  habuit 
crispantes  Mitras,  nec  stridentes  calceolos  ». 
Nunc  Mitra  est  Episcoporum  capitis  orna- 
mentura,  ac  inler  sacra  Ponlificalia  orna- 
raenta  adnumeratur,  quae  pariter  suam  ha- 
bet  particularem  benedicLionem ,  ut  chyro- 
thecae,  annuius,  Pastorale;  et  ab  Episcopo 
consecrante  peculiari  adhibita  verborura  for- 
mula  conseciatis  imponilur  et  peculiaris  ora- 
lio  pronuncialur,  dum  in  Missis  Pontificali- 
bus  Episcopus  ea  ornalur.  Sicut  Milra  va- 
ria  sortita  est  nomina  et  varia  fuit  eius  pro 
diversis  temporibus  forraa ;  sic  diversa  fuit 
et  adhuc  est  in  Ecclesia  eiusdem  quali- 
tas,  sive  species,  Ut  de  nomine  dicam,  ap- 
pellata  est  Apex ,  Sertum,  Corona,  modo 
Sacerdotalis,  modo  Gloriae,  Galea,  Pileum, 
Tiara ,  Infula,  Cydaris.  Si  de  forraa  lo- 
quamur,  diversa  haec  quoque  fuit,  alia  Pon- 
tificum,  alia  Episcoporum;  alia  in  cuspidem 
in  superiori  parte  ad  instar  coni  terraina- 
bat,  alia  minus  cuspidata  et  valde  oblusas 
cuspides  habebat,  aliae  bifides  erant  et  bre- 
viores;  sed  temporis  progressu  adeo  earum 
forma  varia  evasit,  ul  de  his  certi  nihil  pos- 
sit  aflirraari.  Si  eruditorum  scripta  hac  in 
re  persequi  vellemus,  si  picturas,  si  mu- 
siva  opera,  quae  in  antiquioribus  ,  tum  in 
nostra  hac  Urbe,  tum  alibi,  Ecclesiis  con- 
spiciunlur,  invisere,  satis  superque  hoc  evin- 
ceretur.  Adeat,  si  quis  oplet,  erudilissiraura 
Ghristianopul.,qui  in  suo  Opere  plures  pro- 
fert  veterum  Milrarura  figuras,  et  duodecira 
enumerat,  quarura  una  ab  altera  differt,  et 
una  tantura  ex  his  nostrorum  lemporum 
Mitris  assimilatur.  Ex  his  autera  pleraque 
non  in  lateribus,  ut  nostrae,  sed  in  anle- 
riori  parte  sunt  apertae.  Haec  advertenda 
putavi,  ut  quisque  agnoscat  quanla  fuerit 
in  sacris  ipsis  ornamentis  per  varia  saecula 
varietas. 

Antiquissimura  est  hoc  ornaraentum  , 
quidquid  putent  Panvinius  et  Menardus,  qui 
solo  quorumdara  Auctorum  silentio  innitun- 
tur.  Adeat,  si  quis  velit,  Maternium,  Ma- 
billonium,  Georgium  et  si  velil,  eliam  Gar- 
dinalera  Bona,  qui  licet  conciliel  sentenlias, 
aliquod  saltera  capitis  ornaraentum  Episco- 
pis  assignat  ab  ipso  Ecclesiae  exordio.  An- 


—  310  — 


tiqiiissimum  sane  esl  hoc  Milrae  ornamen- 
luni;  et  si  a  veteri  Lege  illud  desumptum 
dicaraus,  a  verilate  certe  non  discedemus. 
In  hac  enim  Sacerdotes  et  Levitae  Mitra 
utebantur,  et  Deus  ipse  hoc  praescripserat 
ornamentum.  Et  impones  eis  Mitras,  legi- 
tur  Exodi  cap.  9;  Posuitqiie  Mitras,  ut  ius- 
serat  Dominus,  legitur  in  Levitico;  et  in 
Mitra  Summi  Hebraeorum  Pontificis  Dei  no- 
men  scriptum  inspiciebatur.  In  nova  qui- 
dem  lege,  ipsa  nascente  Ecclesia,  Mitra  ad- 
hibebatur;  et  si  audiantur  Epiphanius  et 
Hieronymus,  atque  Baronius,  Mitra  erat  ea, 
qua  utebatur  S.  iacobus  Apostolus  ut  Epi- 
scopus  Hierosolyraitanus,  et  Mitra  pariter 
erat  ornaraentura  illud  S.  loannis  Apostoli 
et  Evangelistae,  de  quo  scribit  Polycrales 
Episcopus  Ephesinus;  et  scribit  Epipha- 
nius  auream  laminam  in  fronte  eumdem 
Apostolum  habuisse,  quam  et  Mitram  fuisse 
clarissime  asserit.  Nostris  hisce  temporibus 
eadem  est  omnium  Mitrarum  forma,  sed 
varia  earum  species,  quae  triplex  est  iuxta 
Caeremoniale  Episcoporum.  Una,  quae;;rg- 
tiosa  dicitur,  quia  gemmis  et  lapidibus  pre- 
tiosis  vel  laminis  aureis  aut  argenteis  con- 
texta  essesolet;  Aleva  auriphrygiata,  sine 
gemmis  et  sine  laminis  aureis  vel  argenteis, 
sed  vel  aliquibus  parvis  margaritis  compo- 
sita,  vel  ex  serico  alboauro  intermixto,  vel 
ex  tela  aurea  simplici  sine  laminis  et  mar- 
garilis.  Ex  hoc  quisque  videt  in  hac  se- 
cunda  Mitrae  specie  Caeremoniale  non  ex- 
cludere  aliquod  ornamentum  a  materia  se- 
rica  auro  intexla,  qua  conflata  est,  sed 
solum  laminas  et  margarilas ,  eas  nempe, 
quibus  pretiosior  ornata  est.  Unde  si  quis 
hac  utatur,  ut  descripCa  reperitur  a  Caere- 
moniali,  non  ideo  posset  reprehendi  quasi 
pretiosa  uteretur.  Tertia  quae  simplex  vo- 
catur  sine  auro  ex  simplici  serico  dama- 
sceno  vel  alio,  aul  etiam  linea  ex  tela  alba 
confecta  rubeis  laciniis,  seu  frangiis  et  cistis 
pendentibus. 

Haec  triplex  est  Mitra  ex  ipsa  Gaere- 
monialis  Episcoporum  descriptione  et  sta- 
tuto.  Unum  hic  adnolo  quoad  Mitram,  quara 
ex  serico  daraasceno  confectam  dicit,  hanc 
nempe ,  ex  consuetudine  et  praxi,  sive 
ad  distinctionem  Dignitatis,  prae  aliis  pro- 
priara  exclusive  esse  solummodo  S.  R.  E. 
Gardinalium,  qui  dum  simplicem  gestant, 
non  ex  tela  linea,  sed  damascenam  in  ca- 
pile  gestant.  Plura  hic  proferri  possent  de 
usu  Mitrae.  Mitrae  usus  non  solum  Episco- 
porum,  sed  et  Presbyterorum  et  Diacono- 
rum  Gardinalium  propria  est  ex  cbncessione 


Suraraorum  Romanorum  Pontificum ;  et  si 
raonumenta  persequemur,  vel  huius  generis 
investigemus  memorias,  ea  a  paucis  annis 
post  millesimum  iam  utebantur.  Alia  etiam 
de  Milris  Summi  Pontificis  addi  hic  pos- 
sent;  sed  ne  longior  aequo  sim,  satis  sit  in- 
nuere  olira  Mitram  Sumraorum  Pontificura 
a  Mitris  Episcoporum  diversam  faisse.  Haec 
noscere  qui  cupiat,  adeat  Mabillonium,  Pa- 
pebrochiura,  Caietanum,  Ciampinium  et  Va- 
ticanos  Godices.  Unaquaeque  Mitra  duo  ha- 
bet  cornua,  duasque  in  posteriori  parte, 
quae  super  humeios  fluctuantes  pendent 
lineas  ad  instar  vittarura,  quorum  extremi- 
lates,  quoad  primam  alteramque  Mitrarum 
speciem,  aureis  laciniis  ornaia  est;  tertia 
vero  rubei  coloris  lacinias  habet.  Haec  de 
Mitra  ait  Sicardus  Gremonensis ,  eam  bre- 
viter  describens :  «  Mitra  sumitur  a  lege  , 
quae  tiara,  cydaris,  infula,  pileum  appel- 
latur.  Ea  bysso  conficitur,  auro  el  gemmis 
ornatur,  habens  duo  cornua,  duasque  lin- 
gulas  posterius  et  fimbrias  dependentes  in- 
ferius.  Hac  caput  velatur  et  coronatur  ». 
Huic  consonat  Innocentius  III  lib.  1,  de  my- 
steriis  Missae,  cap.  44,  qui  simul  et  ma- 
teriam  et  formam  describil,  et  significatio- 
nes  mysticas  tradit:  «  Mitra  Pontificis,  scri- 
bit  ipse,  scientiam  utriusque  Teslamenti  si- 
gnificat:  nam  duo  cornua  duo  sunt  Testa- 
menta,  duae  fimbriae  spiritus  et  littera: 
circulus  aureus,  qui  antetiorem  et  poste- 
riorera  partera  coraplectitur,  indicat  quod 
omnis  scriba  doctus  in  Regno  Goelorum  de 
thesauro  suo  nova  proferi  el  vetera.  Ga- 
veat  ergo  diligenter  Episcopus,  ne  prius 
velit  esse  Magister,  quam  norit  esse  disci- 
pulus ;  ne  si  coecus  coecum  duxeril,  ambo 
in  foveam  cadant.  Scriplum  est  enim  in 
Propheta  (Osea):  Quia  tu  scientiam  repu- 
listi,  repellam  te,  ne  Sacerdolio  fungaris 
mihi  ».  Hae  diversae  Milrarum  species 
non  inutiliter,  non  sine  ratione  ab  Eccle- 
sia  statutae  sunt,  sed  vel  varias  plus  mi- 
nusve  dierum  aut  actionum  soleranitates 
possunt  indigitare,  vel  etiam  temporis  et 
Ecclesiae  aut  moestitiam  aut  luctum.  Prima 
quae  aliis  preliosor  est  et  ornatior,  in  so- 
lemnioribus  diebus  et  actionibus  adhibetur; 
et  si  in  eadem  primaria  aut  solemni  aclione, 
ut  in  Missa  solemni,  ea  secundi  quoque  ge- 
neris  adhibetur  Mitra,  illa  prima  in  aliqui- 
bus  Missae  parlibus  nihilominus  adhibetur, 
et  ea  Episcopi  aliquibus  in  actionibus  or- 
nantur,  ut  in  lutionibus,  in  benedicendo  po- 
pulo  etc.  Hinc  colligi  posset  secundi  ge- 
neris  Mitram,  scilicet  auriphrygiatara,    hoc 


-  311 


in  casu,  si  ea  uluniur  licet  minus  preliosa 
sit,  ad  commoditalem  Episcoporum  quia 
levior  esi,  eam  adhiberi^  ne  ipsi,  cum  hymni 
Angelici  aul  Symboli  cantus  (quibus  prae- 
serlim  temporibus  ea  adhibelur)  longe  pro- 
trahilur;  dam  mitrati  sedenl,  molestiam 
accipiant,  Tertia  demum,  quae  simplex  est 
et  linea,  adhibetur  in  functionibus,  quae 
moestitiam  luclumque  redolent,  ut  in  Exor- 
cismis,  in  Processionibus  poenitentiae,  fe- 
rialibus  Quadragesimae  diebus,  aliisque  qui- 
bus  Episcopi  vel  Gardinales  (qui  propria 
suae  dignilatis,  ut  innui,  utuntur)  praesente 
Summo  Ponllfice  Mit)'is  ornantur.  De  vario 
hoc  Mitrarum  diver.sarum  usu,  et  variis  sive 
temporibus,  sive  diversis  ritibus  accommo- 
dalo,  audialur  ipse  Durandus  in  suo  Ration. 
Div.  off.  lib.  3,  cap.  13,  num.  6,  quibus 
comprobatur  pro  diversis  temporibus  di- 
versi  generis  Mitras  adhiberi.  «  Sane,  scri- 
bil,  Mitra  auriphrysata  utendum  est  a  Pascha 
usque  ad  Adventura,  et  a  Nativitale  Do- 
mini  usque  ad  Sepluagesimam  in  omnibus 
festis  duplicibus  et  novem  Lectionum  to- 
lius  anni  (nisi  in  Festo  Innocentiura,  et  in 
Dominicis  praedictorum  temporum);  et  ge- 
neraliter  quandocumque  Gloria  in  excelsis 
et  Te  Deum  laudamus  dicuntur  .  .  .  in  aliis 
vero  temporibus  regulariter  non  auriphry- 
sata,  sed  simplici  utendum  est ,  videlicet 
ab  Adventu  ad  Nativilatem.  .  .  Item  in  fe- 
stis  trium  Lectionum  illius  temporis,  el  in 
omnibus  Vigiliis,  in  quibus  ieiunium  cele- 
bratur,  et  in  quatuor  Temporibus  et  in  Ro- 
gationibus,  item  in  Officio  Defunctorura  ». 
Ex  ordine  Romano  pariler  evincitur  sicut 
triplex  Mitrae  species,  sic  et  diversus  pro 
diversis  teraporibus  usus.  Pluriraa  his  ad- 
denda  essent;  sed  haec  videri  possunt  in 
allalis  Auctoribus,  quibus  addo  et  Gangium 
et  Spalmannum  et  Baquillollum. 

lam  quaedam  ornamenta  el  honorisprae- 
clariora  insignia  iure  Episcoporum ,  inter 
quae  et  Mttra  recensetur,  a  variis  saeculis 
per  privilegium  eliam  aliis  a  Summis  Pon- 
tificibus  concessa  fuerunt  Ganonicorum  Gol- 
legiis,  Abbatibus  ac  Praelatis  Episcopis  in- 
ferioribus,  vel  ob  rem  aliquam  praeclare 
gestam  erga  S.  Sedem ,  vel  ad  distinctio- 
nem  aliarum  Ecclesiarum  ob  peculiaris 
ipsius  Ecclesiae  antiquitatem,  vel  etiam 
ut  spiendidiori  per  haec  honoris  et  de- 
coris  signa  apparatu  Divini  cultus  maie- 
stas  magis  eluceret  et  fideles  per  hunc 
ipsum  exteruum  Ministrorum  ornatum  ad 
rerum  altissimarum  conteraplationem  exci- 
lareniur.  Sed  cum  non  semel  evenirel,  ut 


ii,  qui  singulari  raodo  his  privilegiis  ho- 
neslati  essent,  latius  accepta  privilegia  et 
honores  interprelando,  maiora  sibi  conces- 
sis  arrogarent  et  terminos  concessionis  ex- 
cederenl,  et  ila  conlra  Goncedentis  volun- 
tatera  agerent,  ordinem  perverterent  et 
abusus  inducerent,  S.  Rituura  Gongregalio 
raodum  aliquem  huic  quorumdara  liberlati 
ponere  ex  munere  statuens,  et  Ponlificio- 
rum  Diplomatum  violationes  vel  praecave- 
re  vel  continere,  singulari  Decreto  decla- 
ravit  sub  die  i7  Augusti  1822  quaenam  Pon- 
tificalia  sint  privilegia ;  quod  adprobavil, 
confirmavitque  fel.  rec.  Pius  VII  qui  Praede- 
cessorura  suorum  Pontificum  Alexandri  VII 
et  Benedicli  XIV  exemplo  inhaerens,  pe- 
culiarem  etiam  Constilutionem  edidit  sub 
die  4  lulii  anni  1823,  cuius  initium  est: 
Decet  Romanos  Pontifices.  Hac,  ut  ii,  qui- 
bus  aliquod  huiusmodi  privilegiorura  ante 
fuerit  concessum,  statutis  legibus  contine- 
rentur,  neve  illorum  iura  laederentur,  ad 
quos  inspecto  Ecclesiaslicae  Hierarchiae  or- 
dine  huiusraodi  insignia  striclo  pertinerent 
sensu,  neque  in  posterum  alii  inducerentur 
abusus,  et  omnis  perturbationis,  querimo- 
niae  et  dissidiorum  tolleretur  occasio,  hac, 
inquam  et  meraoratum  S.  R.  Gongregaiionis 
Decretum  confirmavit,  et  Praedecessorum 
suorum  Leges  el  Statuta,  quoad  usum  Pon- 
tificalium  Praelatis  Episcopis  minoribus  aliis- 
que  concessum,  sapienlissime  renovavil,  ius 
ut  suum  sarctum  tecturaque  Episcopis  ser- 
varet,  ne  quid  per  illimitatum  privilegio- 
rum  usum  praescriptos  in  privilegiis  ipsis 
terminos  praetergrediendo,  Episcopalis  Di- 
gnitatis  splendori  delraheretur.  Gura  autem 
tam  in  memoiato  Decrelo,  quo  privilegia 
Pontificalium  declarantur,  quara  in  dicta 
Pii  VII  Gonstitutione  statualur,  ut  ii ,  qui 
amplioribus  gauderent  privilegiis,  peculia- 
ria  sua  iura  ad  S.  Gongregalionem  perpen- 
denda  deducerent,  ut  inde  de  illis  luxta 
Ganonicarura  Sanctionura  opporlune  posset 
decerni;  Ecclesia  Metropolitaua  Barensis, 
Summi  Pontificis  raandatis  obtemperans,  pri- 
vilegia  sibi  induta  illico  deposuit;  sed  ad 
vitandara  quamcumque  aliorum  admiratio- 
nera  ob  repentinara  hanc  insigniorum  di- 
missionem,  preces  porrexerunt  pro  usu 
privilegiorum,  quibus  gaudebant,  quae  a 
fel.  rec.  Leone  XII  benigne  concessa  ite- 
rum  fuere. 

Laudabilis  haec  Ganonicorum  Bareusium 
obedientia  confirraationera  privilegiorum 
quasi  promerita  est;  quae  simul  oslendit 
legitime  eos  concessis  privilegiis  uti ,  et  a 


—  312  — 


slalutis  legibus  non  declinasse.  Quo  factum 
est,  ut  iisdem  postulantibus  et  Rmo  Ar- 
chiepiscopo  ipsis  favente;  Sacra  Gongrega- 
tio  quoque  pro  gratia  confirmationis  i'escri- 
psit.  Unum  lamen  excepit,  usum  nempe  Mi- 
trae  auro  contextae,  ut  Decreli  et  Gonsti- 
tutionis  stalutis  eorumque  fini  gratiae  con- 
firmatio  responderet,  qui  in  eo  praecipue 
situs  est,  ne  quis  ex  Fraelatis  Episcopis  mi- 
noribus,  si  forte  aliquis  Pontificalium  pri- 
vilegiorum  gaudeat,  illorum  iura  laedat. 
Vidimus  supra  ex  diversis  Mitrarum  spe- 
ciebus,  et  antiquissirao  eorum  usu,  quid 
ad  Episcopos  spectet,  quid  aliis  conveniat 
qui  ex  privilegio  Mitra  utuntur.  Gum  ita- 
que  Ganonici  Melropolitanae  Barensis  ex 
privilegio  ea  utanlur,  non  alia  uti  possent, 
nisi  memorata,  nempe  simplici  ex  tela  alba 
cum  sericis  laciniis,  ea  nempe  quae  a  De- 
creto  sub  niim.  8  describitur. 


SUFFRAGIUIVI  SUPER  DECRETO 


2671. 


GATANIEN. 


(4650) 


InstructioClementina  haec  habet  §  XVII, 
num.  1:  «  Non  si  celebrino  Messe  di  Kequie 
nel  lempo  che  durera  TOrazione  delle  Qua- 
ranfore  ».  In  Instructionis  verborum  adno- 
tationibus  num.  1  haec  subiicitur  ralio  :  «  De- 
decet  enim,  quod  cum  lugubri  apparatu  ce- 
lebrentur  Defunctorum  Missae,  ubi  Sacra- 
mentum  est  triumphaliter  expositum,  prae- 
sertim  (en  alia  ratio)  quia  in  his  haud 
adiici  potest  commeraoratio  Sacramenti , 
quam  in  Missis  votivis  omnibus,  si  per  Ru- 
bricam  liceal,  eadera  Instruclio  demandat  ». 
Scio  equidem  nonnulla  S.  R.  Gongregationis 
Decreta  reperiri,  quibus  videtur  non  ab- 
solute  prohiberi  Defunctorura  Missas,  idque 
erui  quodamraodo  posse  ex  verbis,  quibus 
eadem  S.  Gongregatio  usa  est  in  una  Gano- 
nicorum  Regularium  Lateranensium  sub  die 
2  Decembris  1684,  el  in  altera  Eugubina 
27  Aprilis  1697.  Legilur  enim  in  prima 
regulariter  negatire  :  in  altera  vero  con- 
gruentius  ahstinendum,  ex  quibus  utriusque 
Responsionis  verbis  tam  Gavalerius,  quam 
Tetamus  in  ea  sunt  sentenlia,  ut  absoluta 
huiusmodi  Missarum  prohibilio  non  eruatur, 
licet  per  eos  etiam  satius  sit  eas  non  ce- 
lebrari.  Sed  adverlendum  hac  in  re  est 
haec  Decreta,  quae  de  congruentia,  de  re- 
gularilate  quoad  non  celebralionem  loquun- 
tur,  Inslructionis  Glementinae  promulgatio- 
nem  praecessisse  ;  atque  hinc  quod  poste- 
riori  Lege  in  contrarium  staluta  sunt,  con- 
tra  haec  ipsa  esse  non    posse,    nec    legem 


nec  regulara  posse  efforraare  ;  hinc  si  ab- 
solute  non  prohibenlur  a  Decretis  Gongre- 
galionis  anlerioribus,  per  ipsam  Instructio- 
nem  prohibenlur  ;  quae  et  vim  regulae  ha- 
bet,  et  Legera  consliluit,  qua  Gonstitutione, 
qua  regula,  qua  lege  ea  ipsa  Dccreta  revo- 
cata  aique  abrogala  censeri  iure  possunt 
ac  debenL  Nihil  enim  clarius  dici  potesl, 
ut  inde  paleat  absoluia  prohibitio  :  ISon 
si  celebrino  Messe  di  requie  :  quae  quidem 
verba  oranem  excludunl,  si  qua  esse  pos- 
set,  arabiguitatera,  et  praeceptura  de  non 
celebrandis  huiusraodi  Missis  includunt  in 
iis  sallem  Ecclesiis,  quas  Inslructio  Glemen- 
tina  respicit.  At  reponet  fortasse  quis :  Haec 
Instructio  de  Ecclesiis  loquitur,  in  quibus 
Sanctissimura  Sacramentum  in  forma  Qua- 
draginta  Horarum  est  tixpositum,  pro  qui- 
bus  apposite  edita  est  ;  non  sequitur  hanc 
Legem  aliis  etiam  Ecclesiis  aplari  debere,  in 
quibus  illud  quocuraque  alio  modo  estexpo- 
situra.  Nemo  ignorat  praecipuum  hoc  esse 
Gleraenlinae  Instructionis  obiectum,  sed,  si 
quid  video,  alias  etiam  exposiliones  cum 
Sanctissimo  Sacramenlo  includit.  Et  sane 
S.  R.  Gongregalio  7  Maii  1746,  cum  iara 
nerape  suam  raulavit  posl  Glementinam  In- 
struclionem  sentenliam,  in  una  Varsavien. 
respondit  :  «  Missae  de  Bequie,  exlra  Altare 
ubi  est  expositum  Sanctissiiuum  Sacraraen- 
tum,  poterunt  celebrari;  duramodo  lamen 
Oratio  cum  Sanclissirao  Sacramento  non  sit 
ex  causa  publica  ». 

Hac  responsione  S.  Gongregatio  occur- 
rit  dubio,  quo  quaesitum  est  :  «  An  per- 
miLteret  Rubrica  celebraii  Missas  de  Bequie 
durante  expositione  Sanciissimi  Sacramenli 
in  Pyxide?»  lam  quis  non  videt  diffeien- 
tiara  inter  expositionera  Sanclissirai  Sacra- 
menli  in  Pyxide,  et  aliara  m  Throno  sive 
urabella  f  Haec  aliquam  seraper  habet  sole- 
ranitatem,  ut  deraonstrat  ipse  expositionis 
raodus,  cui  etiam  saepe  coniungitur  publica 
causa  ;  illa  vero  nullam  vel  publicam  caus- 
sara,  vel  solemnilatera,  uL  pluriraum  sal- 
tem,  praeseferl.  Hoc  posilo  discriraine,  videt 
per  se  quisque,  permissis  huiusmodi  Missis 
taxative  dum  Sanclissimura  Sacraraenlum 
est  expositura  in  Pyxide,  indirecte  quidem, 
sed  non  obscure  hac  responsione  prohiberi 
Missas  de  Requie  cum  Sacramentum  est  ex- 
positura  in  Throno;  eo  vel  magis  T  quia 
singulari  dubio  de  Sanctissirao  Sacramento 
in  Pyxide  respondit  ;  2'  quia  publicum  ex- 
cipit  bonum,  in  quo  seraper  est  quaedam 
solemnitas.  Insuper  ut  non  inopportune, 
quoad  rem  nostram  pertinet,  advertit    Au- 


—  313 


ctor  Adnolationum  ad  Instructionem  Cle- 
mentinam,  dedecet  quod  cum  lugubri  appa- 
ratu  celebrentur  Missae  Defunctoruw,  ubi 
exposilum  est  triumphaliter  Sanclissimum 
Sacramentum.  lam  si  dedecet  has  Missas 
tali  in  casu  celebrare^  quid  dicendum  de 
Missis  de  Bequie  cum  cantu,  quo  nihil  so- 
lemnius  in  luctu  dici  potest,  nullus  appa- 
ratus  niagis  lugubris  esse  potest?  Haec  in 
luclu  ipso  solemnitas,  hic  lugubris  apparalus 
directe  adversaretur  solemnitati  expositionis. 
His  addeiidum  :  si  Missae,  praesente  Gada- 
vere,  exposito  Sanctissimo  Sacramento  pro- 
hibenlur;  quid  dicendum,  si  hae,  absente 
cadavere,  cum  cantu  celebrarentur?  Vige- 
ret  semper  el  alia  ratio  de  commemo- 
ratione  Sacramenti  in  Missis  omnibus  pri- 
vatis;  quae  cum  per  Rubricam  addi  potest, 
omnino  non  est  omittenda,  quaeque  hoc  in 
casu  deberet  omitti :  qualitas  enim  Missae 
illam  excludit.  Vigeret  denique  ratio  ex 
(ine  desumpta,  quo  fmnt  expositiones  quo- 
cumque  modo  solemnes,  qui  est  ut  Fide- 
les  in  tanti  Sacramenti  inslitutionis  medi- 
tatione  immorentur,  in  illius  Auctoris  cari- 
tate  admiranda,  in  Ghristi  recolenda  Pas- 
sione,  et  in  eo,  quod  nobis  per  ipsum  datum 
est,  aeternae  gloriae  pignore  considerando ; 
a  quo  tam  excellenti  fine  mens  abstrahe- 
retur,  si  eo,  quo  Sanctissimum  Sacramen- 
tum  veneraiemur  tempore,  ad  aliud  per 
lugubrem  cantum  Defunctorum  Missae  vo- 
caiemur.  Multa  his  addi  possent,  sed  finis 
sii;  et  qui  plura  desiderat  adeat  Gavalerium, 
Telamum,  Instructionem  Glementinam,  et 
subiectas  adnotationes ,  quibus  haec  quae 
haclenus  dicta  sunt,  confirmantur. 


ADNOTATIO  SUPER  DECRETO 


^072. 


FLORENTINA. 


(4651) 


Gum  Missae  Sacrificium  ea  sit  actio,  quae 
ceteras  actiones  ad  Divinum  cultum  spe- 
ctantes  longe  maxime  aliis  anlecellit  vir- 
tute,  dignitate,  ratione  et  victimae  et  of- 
ferenlis  (Ghristus  enim  ipse  est  victima, 
et  Sacerdos  se  ipsum  Patri  offerens)  et  ma- 
ior  sit  actio,  quae  in  Dei  honorem  peragi 
possil  ab  Ecclesiae  Ministris  Ecclesiae  ipsius 
nomine,  nihil  in  ea  addi  potest,  nihil  in- 
termisceri  ;  et  nullis  sive  precibus,  sive 
aclionibus  diversis  ab  Ecclesia  praescriptis 
debet  abrumpi,  quae  aclionis  unitatem  adi- 
manl,  et  iis  peragi  debet  Legibus,  quae  ab 
Ecclesia  pro  illius  celebratione  statutae  sunt. 
Potest  immo  et  debet  Sacerdos,  qui  Mi- 
nister  est  Dei,    in  cuius    honorem    Sacrifi- 


cium  offert^  et  Ecclesiae  sive  Fidelium,  pro 
quibus  offert,  Eucharisticum  panem  e  di- 
vina  mensa  pelentibus  praebere  :  iis  tamen 
semper  legibus,  eo  ordine,  qui  ab  Eccle- 
sia  ipsa  praescriplus  est.  Ast  in  proposito 
Dubio  et  actionis  unitas  abrumperetur,  pre- 
ces  intermiscendo,  quae  pro  Sacrificio  Mis- 
sae  non  sunt  praescriptae,  quaeque  dicen- 
dae  essenl  in  casu;  (ipsa  enim  Rubrica  prae- 
cipit  de  Communione  infirmorum  psalmum 
Miserere,  et  alios  psalmos  et  cantica  esse 
dicenda);  ideoque  in  casu  unitas  actionis 
Sacrificii  tolleretur  ;  nec  regulae  servaren- 
tur,  quae  pro  simplici  Fidelium  commu- 
nione  sunt  adsignatae.  Si  quis  e  contra,  ne 
videretur  Missam  abumpere,  Orationes  pro 
hacaclione  statutas  omilteret,  haud  ordinem 
illum  servaret,  quem  Rubrica  in  admini- 
stranda  Gommunione  bene  valentibus  indi- 
cat.  lam  haec  Rubricae  praescriptio  aptari 
nequit  proposito  dubio,  nisi  ordinem  per- 
vertere  velimus,  et  unum  cum  altero  ritu 
confundere,  quod  nefas  esset.  Hinc  etiam 
est,  quod  S.  Rituum  Gongregatio  respondit 
etiam  non  licere  administrationem  Viatici 
infra  Missam,  si  Celebrans  e  conspectu  suo 
amittat  Altare.  Hoc  enim  esset  Sacrificium 
quodammodo  interrumpere,  tum  propter 
longum  iter,  quod  supponi  debet,  si  Sa- 
cerdos  e  conspectu  amittat  Altare,  tum  pro- 
pter  interpositionem  aliarum  precum,  sive 
psalmorum,  qui  recitari  deberent  a  discessu 
ab  Altare  ad  infirraorum  lectum  ;  quae  si 
aliunde  omitterentur,  et  Sanctissimum  Sa- 
cramenlum  nihil  recitando  (ne  actio  vide- 
retur  abrupla)  deferretur,  hoc  in  casu  quae- 
dam  quasi  irreverentia  in  Sanctissimum  Sa- 
cramentum  oriretur  et  quoddam  etiam  scan- 
dali  genus  Fidelibus  oriri  posset ;  et  age- 
relur  directe  conlra  Rubricam,  quae  prae- 
cipit,  ut  cum  Sanclissimum  Sacramentum 
ad  infirmos  defertur,  non  sub  silentio,  sed 
psalmis  et  canticis  adhibitis  deferatur. 


SUFFRAGIUM  SUPER   DECRETO 


2676. 


GERUNDEN. 


(4656) 


Rubrica  Breviarii,  tum  particularis  hu- 
ius  diei,  lum  generalis,  hanc  divisionem 
primae  Missae  a  Matulino  et  Laudibus  in 
nocte  Nativitatis  Domini  Nostri  lesu  Ghri- 
sti  non  admittit,  quemadmodum  et  Laudum 
a  dicta  Missa  separalionem  excludit;  et 
cum  haec  Rubrica  sit  particularis  huius 
noctis  (quae  quidem  ut  videbimus,  sua  non 
carel  ratione)  et   ordinata   sit    pro  Ghoro, 


—  314  — 


In  hoc  servari  debet  quidquid  praescribi- 
tur,  et  ordo  prorsus  non  est  invertendus, 
nec  piH)  libito  prima  Missa  a  Malulino,  et 
a  Missa  Laudes  dividi  debent.  En  verba 
Rubricae  particularis  :  «  Et  dicto  Benedica- 
mus  Domino  celebratur,  prima  Missa  post 
mediam  noctem;  qua  finila,  dicuntur  Lau- 
des  ».  Rubrica  autem  generalis  Tit.  XXX. 
de  hymno  Te  Deum,  num.  4:  «  Simililer 
quando  dicitur  Te  Deum  eo  hymno  dicto, 
statim  inchoantur  Laudes,  praeterquam  in 
nocte  Nativitatis  Domini^  quia  lunc  dicitur 
Oratio,  postea  celebralur  Missa  ».  Habemus 
itaque  clarissime  praescriptum  ordinem;  et 
unionem  Missae  cum  Matutino,  et  Laudum 
cum  Missa.  Dixi  ordinera  hunc  a  Rubrica 
pro  Choro  praescribi  ;  in  privata  enim  re- 
citatione  nulla  esl  obligatio  seiungendi  Lau- 
des  a  Malulino;  ut  omnes  ferunt  Auclores. 
llem  Gaeremoniale  Episcoporum  eumdem 
omnino  ordinem  indigitat  lib.  2,  cap.  24, 
§  9.  Super  allalis  Rubricae  verbis  seu  prae- 
scripto  inquit  Tetamus :  «  Post  Matutinum 
dicilur  Missa  in  Choro  »;  et  Gavantus  in  Ru- 
brica  Breviarii  Sect.  6,  cap.  5,  num.  5  : 
«  Laudes  sequunlur  Missam  primam  de  ae- 
terna  Geneiatione  ».  Et  num.  6  ubi  Fran- 
colini  sententiam  negativam  profert  de  can- 
landa  Missa  ante  Canonicam  horam  Primae, 
secundo  loco  haec  habet :  «  Neque  dicas 
sufficeie  Laudes  anle  Missara  secundam, 
tum  quia  non  debenl  dividi  a  Noclurnis, 
nisi  quantum  Missa  piiraa  occupat  tempo- 
ris  quod  intercedit,  cum  sint  unica  hora». 
Sive  ilaque  sequamur  Rubricam  particula- 
rem  Breviarii,  sive  Episcoporum  Gaererao- 
niale  inspiciamus,  is  ordo  ab  omnibus  Ru- 
bricis  praescribitur;  ut  novum  omnino  sit, 
et  contra  Rubricas,  et  conlra  vetustissimam 
Ecclesiae  consuetudinem  et  universalem 
disciplinam;  Missam  priraam  a  Noclurnis 
divideie;  et  Laudes  ante  Missara  canere, 
cui  uniri.seraper  debent,  et  eo  ordine,  qui 
a  Rubrica  praecipitur,  sive  raedia  nocle, 
sive  summo  mane,  aliqua  accedente  iusta 
causa,  Officium  Nativitalis  peragatur. 

luval  hic  aliquid  aniraadvertere,  et  ge- 
neralem  proferre  regulara,  quoad  Matutini 
et  Laudura  recitationera  (loquor  de  Officio 
in  Choro  persolvendo)  ut  inde  rationem 
invesligemus  peculiaris  huius  diei  Rubricae. 
Certum  est  Laudes  a  Nocturnis  ex  generali 
regula  dividi  non  debere,  et  quum  Laudes 
ab  Amalario  Matutinale  Officium  appellan* 
tur,  ideo  sic  vocari,  quia  siint  pars  Officii 
Matutini;  el  idcirco  hoc  etiam  non  termi- 
natur  separatim  a  Laudibus.    Ex  hoc  ipso, 


quod  iuxta  Roraanum  Ritum  Matutinae  Lau- 
des  recitantur  coniunctae  cura  Nocturnis; 
factura  est  ut  Matutini  nomen  aequivocum 
quandoque  fueril,  et  quid  diversura  iuxta 
Auctores  varios  non  semel  hac  voce  intel- 
ligatur.  Aliquando  acceptura  est  pro  solis 
Nocturnis  separatis  a  Laudibus,  aliquando 
pro  aggregato  ex  Noclurnis  cum  Laudibus 
usurpatum  est,  quatenus  una  eaderaque 
sit  Officii  pars,  et  diversas  non  consliluant 
partes;  aliquando  denique  pro  solis  Laudi- 
bus.  Benedictus  XIV  Institut.  XXIV,  n.  9, 
Amalarium  sequens,  unionem  Matutini  cum 
Laudibus  indicat :  «  Nobis  satis  est  terapus 
indicare ,  quo  iuxta  Ganonura  sancliones 
Matutinura  una  cum  Laudibus  persolvantur; 
quae  sane  coniunguntur,  cum  Amalarius 
tradat  se  a  Magistris  Romanis  responsum 
habuisse  nullum  inter  Matulinura  et  Laudes 
lempus  intercedere  ».  Ex  hac  doctrina  et  au- 
cloritale,  et  ex  Rubrica  patet  certissiraum 
Laudes  a  Nocturnis  numquam  seiungi.  Seiun- 
gi  tamen  debent,  ut  vidimus,  in  Officio  Nati- 
vitatis  Uomini.  Quaenara,  quaeso,  particula- 
ris  huius  Rubricae  erit  ratio?  Si  Benedi- 
ctum  XiV  audiamus,  memorata  Instilutione 
hanc  rationem  affert :  «  In  pervigilio  Nati- 
vilatis  Doraini  Matutinura  a  Laudibus  seiun- 
gitur,  anle  quas  Sacrum  peragitur.  Gura 
enira  circa  raediara  noctem  Missae  Sacrifi- 
cium  celebrari  debeat,  nimis  absone  Lau- 
des  eo  tempore  canerentur  ».  Quodnam  est 
illud  tempus  ?  Illud  nerape,  quod  paullo 
ante  eadera  Institutione  eodemque  numero 
Amalario  adhaerens  indicaverat,  scilicet  ab 
initio  crepusculi  ad  ortum  solis.  Est  ergo 
haec  ratio  ab  hora  desumpta  simul  et  ab 
unione  Laudum  cum  Missa  ;  cui  cum  Lau- 
des  coniungi  debeant,  Missae  vero  Sacrifi- 
cium  circa  mediam  noctem  debeat  cele- 
brari,  ut  utrumque  servetur,  et  unio  scili- 
cet  Laudum  cum  Missa,  et  tempus  rainus 
Laudibus  inconveniens,  hae  post  Missara 
potius,  eas  a  Nocturnis  dividendo,  recitan- 
tur,  quam  immediate  posl  Nocturnos,  ut  ge- 
neralis  regula  exposceret.  Haec  est  ratio  a 
Ben.  XIV  adducta.  lam  quis  tam  sapienti,  tam 
erudito  Ponlifici  audeat  contradicere,  quin 
teraeritatis  notara  apud  omnes  incurrat  ? 
Ratio  quidem  haec  esl,  sed  non  sola.  Haec 
enim  ex  convenientia  potius  horae  qua  Laii- 
des,  iuxta  morem,  recitari  debent,  et  ex 
praecepto  simul  eas  a  Missa  non  dividendi, 
quam  ab  intrinseco  desumpta  est.  Alia  ta- 
raen  est  ratio,  si  quid  video,  ex  ipso  in- 
trinseco  raysterio,  quod  recolilur,  deprom- 
pta,  et  Officii  huius  diei  propria,  quam  af. 


—  315  — 


fert  Durandus  in  suo  Rationali  Divini  Offi- 
cii  lib.  6,  cap.  13,  num.  16;  quam  et  hic 
afferre  haud  dubilem  :  «  Generatio  Divini- 
talis,  scribit  ipse,  praecessit  generationem 
humanitalis,  et  quia  illarum  notitia  fuit  no- 
bis  laudis  matena,  ideo  Laudes  sequuntur. 
Missa  praecedit,  quia  prius  fuit  aeterna  ge- 
neratio,  de  qua  Missa  ista  loquitur,  quam 
aliqua  creatura  fuerit,  quae  Deum  laudare 
potuerit,  In  Laudibus  quasi  choream  duci- 
mus :  Quem  vidistis  Pastores  ?  Et  ipsi  re- 
sponderunt :  Natum  vidimus  etc.  »  Haec  Du- 
randus. 

lam  tolum  Officium  Divinum  nihil  aliud 
per  sese  est,  nisi  quoddam  Divinarum  Lau- 
dum  genus,  quae  sive  psalmis,  sive  hy- 
mnis,  sive  canlicis,  sive  aliis  huiusmodi  ab 
Ecclesia  slatutis,  in  Dei  laudem  et  hono- 
rem  canuntur.  Tamen  haec  Officii  pars,  quae 
Laudes  specialiter  nominatur,  ideo  hoc  do- 
nalur  nomine,  quia  speciali  quodam  modo 
laudes  Deo  concinuntur.  In  his  enim  ad 
iubiLindum  Deo,  ad  Ei  benedicendum,  ad 
Eum  laudandum  Fideles  excitantur.  Hoc 
pusito,  si  ex  Durando  Missa  huius  noclis 
est  nobis  laudis  materia,  quia  sane  in  pri- 
raa  Missa  Nativitas  Christi  ad  salutem  et 
redemptionem  humani  generis  speciali  mo- 
do  Fidelibus  per  Evangelium  annunciatur, 
quae  iam  per  Angelos  vigilantibus  super 
gregem  suum  Pastoribus  annunciata  fuit,  et 
gaudium  magnum  nunciatum  pariter  fuit, 
quod  omni  Populo  erat  futurum  ob  Salva- 
loris  nativitaiem  ;  quid  aequius,  quid  ra- 
tionabilius  quam  el  in  recolendo  quotannis 
hoc  mysterio  speciale  hoc  Deum  laudandi 
genus,  sive  Laudes,  post  Missam  reserve- 
lur,  et  Missae  imraediate  coniungatur  ?  Gura 
specialis  hac  nocte  ratio  reperialur  eas  a 
Nocturnis  dividendi,  el  Missae  immediate 
coniungendi  ? 

Unum  postremo  hic  addere  non  alie- 
nura  a  proposito  erit,  quo  confirraatur  et 
seiunctio  Laudura  a  Matutino,  Missa  inter- 
posita,  et  Laudura  cum  Missa  iraraediata 
coniunclio.  Antiquitus  non  modo  separatae 
erant  Laudes  huius  Officii  a  Nocturnis,  sed 
Missa  priraa,  quae  media  nocle  celebrari 
solebat,  complebatur  cum  Benedicamus  Do- 
mino,  non  autera  cura  Ite  Missa  est,  quae 
verba  iuxta  communiorera  Liturgicorum 
sententiara  nihil  aliud  nisi  diraissio  Populi 
sunt.  Testatur  hoc  Micrologus,  qui  hanc  ad- 
ducit  veteris  huius  ritus  rationem  his  ver- 
bis  :  «  Ne  populo  quasi  licentiara  abeundi 
infra  Malutinales  Laudes  dedisse  videaraur, 
quas  statim  post  Missam  iterum  concrepan- 


tibus  signis  incipere  solemus  ».  lam  si  an- 
tiquitus,  ut  Populus  post  Missam  Laudibus 
adesset,  omiltebantur  hac  nocte  verba,  quae 
illius  dimissionera  sive  ab  Ecclesia  disces- 
sum  indicabant ;  quo  maiori  argumento  ute- 
mur  ad  probandum  ex  antiquitate  ipsa  hanc 
Laudum  cum  Missa  coniunctionem ,  quae 
adhuc  ab  Ecclesia  servalur,  suam  habere 
originem,  ac  proinde  male  prorsus  se  ges- 
sisse,  qui  contrarium  servavit?  Demum  ali- 
quibus  in  Ecclesiis  alius  hac  nocte  serva- 
batur  peculiaris  ritus,  et  ideo  servabalur 
ut  Populus  in  Ecclesia  retineretur.  Ritus 
autem  erat,  ut  inciperentur  Laudes  stalim 
post  Gomraunionem,  et  coraplebantur  post 
Orationem,  quae  dicitur  iu  fine  Missae,  eo 
sane  raodo,  quo  Yesperae  una  cum  Missa 
in  Sabbato  Sancto  decantari  solent,  inqui-' 
bus  una  eaderaque  oratio  et  Missae  est,  et 
Vesperarum.  lam  si  anliquitus,  ut  Populus 
post  Missara  Laudibus  adesset,  verba  appo- 
site  oraittebantur,  quibus  illius  diraissio 
sive  ab  Ecclesia  discessus  indicebatur,  ne 
Populus  discederet,  Laudes  post  Gommu- 
nionem  inchoabantur,  et  complebantur  cum 
Missa.  Quonam  raaiori  argumento  uteraur 
ad  deraonstrandara  Laudura  cura  Missa  in 
hac  nocte  coniunctionem,  quae  servatur 
ab  Ecclesia,  non  solura  iure  adhuc  ser- 
vari,  sed  ex  ipsa  antiquitate  suam  habuisse 
originera,  ac  proinde  raale  sese  penitus  ges- 
sisse,  qui  ut  ex  Dubio  patel,  a  speciali  hoc 
Ecclesiae  ritu  discessit  ? 

Aliud  quoque  hoc  breviter  investigan- 
dum  occurrit,  quod  non  inutile  fortasse 
erit.  Quidara  sunt,  sed  pauci  sane,  qui 
autumant  Matutinum  huius  noctis,  dicto  post 
Orationem  Benedicamus  Domino,  conclu- 
dendura  esse  cura  versiculo  :  Fidetium  ani- 
mae  etc.  Innituntur  fortasse  hi  Decreto 
S.  R.  Gongregationis  in  Thelesina  sub  die 
24  Aprilis  1742  dato,  quod  sic  enuncia- 
lura  esl:  «  Non  est  oraittendus  in  fine  cu- 
iusvis  Horae  Fidelium  animae,  quando  post 
eara  immediate  dicitur  Missa,  sed  servan- 
dus  adamussim  textus  Rubricae  XXX  Bre- 
viarii  Romani  »  ;  Yersiculum  hunc  adden- 
dum  staLuit  Ecclesia,  cuius  pietas  erga  de- 
functos  ea  est,  ut  peraclo  Divino  Officio, 
aut  illius  partibus  ad  utilitatera  vivorura, 
suffragetur  statim  et  Defunctis,  qui  degunt 
in  Purgatorio.  Hic  esl  finis  Ecclesiae,  quae 
eliam  praecipit  per  Rubricas,  ut  quibusvis 
Horis  Ganonicis  addatur.  lam  Videamus,  si 
locum  habeat  hac  nocte  in  fine  Matulini. 
Ex  decreto  et  intentione  Ecclesiae  dicen- 
dus  est  hic  versiculus  in  fine  Horae  cuius- 


316 


vis.  Si  itaque  Hora  non  terminatur,  versi- 
culus  hic  non  est  addendus,  ac  proinde  fal- 
lilur  qui  illum  in  casu  omitlenles  erroris 
et  culpae  arguit.  Laudes  numquam  a  No- 
cturnis  separantur,  et  unam  eamdemque 
horam  simul  iunctae  constituunt ;  hinc  si 
hac  nocle  ex  specialis  Rubricae  Slatuto  No- 
cturni  a  Laudibus  dividuntur,  non  sequi- 
tur  diversas,  per  hanc  peculiarem  huius 
noctis  Rubricae  dispositionem,  et  a  se  se- 
paratas  Horas  ex  Nocturnis  et  Laudibus 
constitui,  proindeque,  absoluto  Matutino, 
Hora  revera  non  terrainatur :  hinc  profe- 
cto  est,  quod  in  nullo  liturgico  Sacro  Go- 
dice,  sive  in  Missali,  sive  in  Rreviario,  si- 
ve  in  Gaeremoniali  Episcoporum,  huius  ver- 
siculi  mentio  invenitur  ;  et  taxative  ab  his 
tempus  determinatur,  quo  Missa  post  No- 
cturnos  debeat  inchoari,  sive  qua  prece, 
quo  versiculo  absoluto.  Quod  spectat  ad 
particularem  Breviarii  Rubricam  huius  diei 
legitur  :  «'Et  dicto  Benedicamus  Domino, 
celebratur  prima  Missa  post  mediam  no- 
ctem  »;  quod  vero  pertinet  ad  Rubricam 
generalem  eiusdem  Breviarii,  sic  in  ea  le- 
gitur  Tit.  XXXI,  de  Hymno  Te  Deum  n.  11: 
«  Similiter  quando  dicitur  Te  Deum,  eo  hy- 
mno  dicto,  statim  inchoantur  Laudes,  prae- 
terquam  in  nocte  Nativilatis  Domini,  quia 
tunc  dicitur  Oratio,  postea  celebratur  Mis- 
sa  ».  Deraum  Caeremoniale  Episcoporum 
lib.  2,  cap.  14,  §  9.  «  Iterum  responso 
Dominus  vobiscum,  dum  Ghorus  cum  Or- 
gano  prosequitur  lente  Benedicamus  Do- 
mino,  fct  Deo  gratias,  ipse  (Episcopus)  de- 
posito  Pluviali  ....  demum  accedit  ad  in- 
limum  gradum  Altaris  pro  Missa  inchoan- 
da  ».  Ubinam,  quaeso,  mentio  fit  de  hoc 
versiculo  Fideiium  animae  etc.  quo  termi- 
nari  debeat  Matutinum?  aut  potius  ubi,  ta- 
cite  saltem,  non  excluditur?  Excluditur 
quidem,  statim  ac  taxative  dicitur ;  dicto 
Benedicamus  Domino,  celehratur  prima  Mis- 
sa  :  Prosequitur  lente  Benedicamus  Domi- 
no,  et  Deo  gratias  ....  accedit  .  .  .  .  pro 
Missa  inchoanda.  Gur  autem  excluditur  ? 
Quia  nempe,  absolutis  Nocturnis,  non  ter- 
minatur  Hora,  et  hinc  Decretum,  quo  hu- 
ius  versiculi  recitationis  Defensores  (si  qui 
sunt,  paucissirai  autem  sunt,  et  fortasse 
unus  vel  alter)  innituntur,  Officio  huius 
noctis  nequit  aptari,  quod  peculiarem  et 
propriam  sibi  vindicat  Rubricam,  quae  clara 
satis  est  ad  excludendura  huuc  versiculura. 
Hinc  est,  quod  Tetamus  cap.  25,  ad  diem 
25  Decembris,  Sect.  III,  scribit  :  «  Ubi  post 
Matutinum  dicilur  Missa  in  Ghoro,  dicto  Be- 


nedicamus  Domino,  non  addatur  versus  Pt- 
delium  Animae  :  hinc  quod  Gavantus  scribit 
Section.  V,  cap.  XXII,  num.4:  «  Qui  ver- 
sus  non  dicitur  ante  Pretiosa  ad  Primam, 
quia  adhuc  non  terminatur  Officium  .  .  .  ne- 
que  dicitur  post  aliam  Horam,  si  aliud  se- 
quatur,  ut  vel  Missa,  sicuti  fit  in  nocte  Na- 
tivitatis  Domini  »,  Qaid  plura?  Omitlitur 
quandoque  hic  versus,  quando  etiam  quae- 
dam  Officii  Hora  est  absoluta.  Hinc  appo- 
site  idem  Gavantus  eodem  num.  4  addit  : 
« neque  ad  Gompletorium  habet  in  fine 
locum  congruum.  Non  enim  ante  Antipho- 
nam  B.  Virginis,  quae  ad  Officium  vivorum 
attinet,  neque  post  eam  ,  quam  sequitur 
Oratio  Dominica  cum  Salutatione  Angelica  ». 
Sic  autem  explicit  :  vel  Officium  parvum 
B.  Mariae,  septem  Psalmi,  Litaniae ,  in 
quarum  fine  dicitur  Fidelium  etc.  Quod 
hic  dicit  Gavantus  Rubricae  generali  ap- 
prime  consonat,  cuius  sequens  est  dispo- 
sitio  Tit.  XXX,  de  Oratione,  num.3:  «Postea 
dicitur  (nempe  post  Orationem)  Benedira- 
mus  Domino,  deinde  dicitur  versus  :  Fide- 
lium  animae  etc.  qui  versus  non  dicitur 
post  Benedicamus  Domino  ad  Primam  .  .  . 
nec  quando  post  aliquam  Horam  immediate 
sequitur  Officium  parvum  B.  Mariae,  vel 
Officium  Defunctorura,  aut  septem  Psalmi 
Poenitentiales,  vel  solae  Litaniae  etc.  »  lara 
si  oraittendus  est  hic  versus,  quando  quae- 
dani  Divini  Officii  Hora  penitus  est  abso- 
luta,  et  sequitur  Officium  ab  illo  quod  ce- 
lebratur  diversum,  quaecuraque  sit  huius 
omissionis  ratio,  quae  quidem  a  Gavanto 
adducitur,  (tametsi  prodest  potius,  quam 
officiat  in  casu  nostro);  cur  erit  dicendus 
in  nocte  Nativitatis  cura  absoluto  Matutino 
absoluta  nequit  credi  Hora,  cura  integrara 
horam  Matutinum  cum  Laudibus  consti- 
tuat,  cum  Missa  sequi  debeat  iramediate 
Nocturnos  ob  intrinsecara  rationem  noctis 
et  diei,  et  Festivitatis  propriara,  quae  pe- 
culiarem  ritura  exposcit  nulli  alteri  Fe- 
stivitati  comraunera  ?  Quod  si  quis  repo- 
neret  peculiarera  esse  lationem  omissionis 
in  casibus  a  Rubrica  notatis  ;  peculiarem 
aeque  rationera  agnoscat  in  Officio  Nativi- 
tatis,  quae  peculiarem  Rubricara  habet,  qua- 
lis  ea  est,  per  quam  interposita  prima  Missa 
Laudes  a  Nocturnis  dividuntur  ;  et  sicuti 
hoc  Officium  ritum  a  generali  regula  di- 
versum  habet  ex  ipsa  Rubricae  dispositione 
et  praecepto  ;  sic  et  in  fine  Nocturnorum  hu- 
ius  noctis  excludi  debet  memoratus  versi- 
culus,  nec  sub  adducto  Decreto  debet  com- 
prehendi. 


317  — 


ADNOTATIO  SUPER  DECRETO 


iC80. 


AESINA. 


(4664) 


Responsio  S.  Gongregalionis  responsio- 
nibus  est  conformis  alias  dalis  tum  die 
12  lulii  1628,  tum  die  19  lunii  1773,  cum 
simile  huic  Dubium  fuit  propositum,  nec 
diverso  potuissel  modo  respondere.  Gum 
enim  accuratae  Rituum  et  Rubricarum  ob- 
servationi  Sacra  Gongregatio  sit  praeposita, 
quidquid  abusum  vel  novilatem  redolet, 
debet  reprobare,  atque  eliminare  debet  ex 
ipso  suae  Instilutionis  fine.  Abusum  au- 
tem  el  novilatem  praesefert,  consuetudo, 
quae  in  medium  profertur,  quaeque  Sa- 
crae  Gongiegationi  perpendenda  proposita 
est,  adniinisirandi  scilicet  Sacramenta  Ra- 
plismi  et  Eucharistiae  a  Ganonicis  cum  Roc- 
chetlo  et  Stola,  et  domus  henedicendi  in 
Sahbato  Sancto  cum  Rocchetto,  Mantelletto 
et  Stola  ab  Archipresbytero  :  praeler  quam 
enira  solum  Rocchettum  non  possit  haberi 
tamquam  vestis  Ecclesiastica,  nec  in  Ghoro 
quis  cum  hoc  tantum  adesse  possit,  et  Roc- 
chetlum  cum  Mozzetta  sit  habitus  choralis 
tanium  ;  nimis  clara  est  Ritualis  Rubrica  : 
De  iis,  quae  in  Sacramentorum  administra- 
tione  generaliter  servanda  sunt,  quae  prae- 
cipit,  ut  Sacramenta  adminislrentur  cum  Su- 
perpelliceo  et  Stola  :  «  In  omni  Sacramen- 
torum  administratione  Superpelliceo  sit  in- 
dutus  et  desuper  Stola  ».  Tenentur  igitur 
Sacerdotes  Stolam  et  Gottam  induere  dum 
Sacramenla  administrant,  et  id  ab  hac  Ru- 
brica  praecipitur  (demptis  casibus  ab  ipsa 
Rubrica  notatis,  qui  locum  in  nostro  casu 
nullura  habent);  quod  etiam  monitum  fuit 
a  S.  Gongregatione  Episcoporura  die  8  No- 
vembris  1588.  Si  qui  sunl,  qui  ex  conces- 
sione  usu  gaudent  Rocchetti  et  Mozzettae, 
his  uli  nequeunt  in  administrandis  Sacra- 
mentis,  pro  quorum  administratione  taxa- 
tive  vestis  praescribitur  a  Rubrica,  ut  vi- 
dimus;  sed  illis  tantum  uti  possunt  in  Ghoro, 
in  Processionibus  et  Functionibus  omnibus, 
in  quibiis  habilum  choralem  induunt.  Hinc 
enunciatio  Rullae,  quae  illimitata  dicitur, 
suos  utique  habet  limites,  nempe  Functio- 
nes  publicas  et  privatas  respicit,  quae  col- 
legialiter  sive  in  Ecclesia,  sive  extra  pera- 
guntur,  et  hic  habitus  toti  Gollegio,  non 
singulis  est  concessus,  exclusa  tamen  sem- 
per  Sacramentorum  administratione,  in  qua 
unusquisque  eam  debet  vestera  induere, 
quae  pro  hac  est  a  Rubrica  praescripla. 
Non  igilur  illimitata  est  concessio,  sed  il- 
limilala  potius  el  nimis   libera,    el    contra 


Rubricae  praescriptum  illius  interpretatio ; 
ex  qua  abusus  est  exortus,  quem  Sacra 
Gongregatio  dato  Decreto,  et  confirmalis 
aliis  iara  super  hac  re  existentibus,  elimi- 
nandum  esse  censuil. 


SUFFRAGIUIVI  SUPER  DECRETO 


ms2. 


MARSORUM. 


(4669) 


Ad  DuBiUM  LIV.  Nulla  positiva  Lege, 
nullo  Rubricae  piaeceplo,  sed  e  praxi  tan- 
tum  removetur  a  Vasis  prope  Ecclesiarum 
fores  Aqua  Benedicta  ultimo  raaioris  Heb- 
domadae  triduo.  Hinc  haec  consuetudo  suos 
habet  adversarios,  tum  quia  ab  Alexandro  I 
sancitum  fuit:  «  ut  Aqua  Benedicta  sale  ad- 
mixta  perpetuo  in  Ecclesia  asservetur »  ; 
tura  quia  Ritualis  Romani  Rubrica  praescri- 
bil,  ut  asperganlur  Aqua  Benedicta  in- 
firmi,  quibus  SSmum  Vialicum,  extremae 
Unclionis  Sacramentum  hoc  Iriduo  admini- 
strari  contigerit,  et  Aqua  pariter  Benedicla 
aspergi  debeant  Defunctorum  cadavera,  quae 
tribus  his  diebus  efferuntur  :  quibus  sup- 
poni  debet  Aquam  Benedictam  in  Ecclesiis 
reperiri.  Aliam  quoque  addunt  aniraadver- 
sionem,  quam  ex  Rubricis  Missalis  in  die 
Sabbati  Sancti  desumunt,  quae  agens  de 
benedictione  ignis  et  incensi  praescribit 
Aquam  Benedictam  adhiberi  :  «  Dicta  Nona 
Sacerdos  adstantibus  Ministris,  cum  Gruce 
et  Aqua  Benedicta  .  .  .  .  et  deinde  praedicta 
grana  incensi  et  ignem  ter  aspergit  Aqua 
Benedicta  ».  Inferunt  hinc  Aquam  Benedi- 
ctam  in  Ecclesiae  Vasis  existere  debere;  ac 
proinde  etiam  inferunt  hi,  quos  inter  prae- 
sertim  Gavalerius  tom.  4,  dub.  9,  num.  11, 
hanc  consuetudinera  esse  contra  morem,  qui 
est  ut  habeatur  in  vasis  prope  Ecclesiae 
fores  et  contra  Statuta,  quia  in  Breviario 
ad  diera  3  Maii  Alexander  decrevisse  di- 
citur,  ut  Aqua  Benedicta  sale  adraixta  per- 
petuo  servetur  in  Ecclesia ;  demum  contra 
finem,  quia  apponitur  ut  Fideles  Ecclesiam 
ingredientes,  statim  aspergi  valeant,  et  a 
levioribus  noxis  raundari.  Haec  proferunt, 
qui  stant  pro  aquae  reservatione  in  vasis 
prope  fores  Ecclesiae  hoc  triduo.  Verura 
tanti  non  sunt  ponderis  hae  raliones,  ut 
proscribenda  sit  consuetudo  aquam  ab  Ec- 
clesiae  vasis  removendi,  ut  Gavalerius  vel- 
let.  Et  sane  quod  speclat  ad  perpetuam  in 
Ecclesia  Aquae  Benedictae  asservationem, 
quae  decreta  dicitur  ab  Alexandro  I,  haec 
perpetuitas  non  tollitur  per  triduanam 
tantura  illius  reraotionera  ;  qnemadmodum 
non  toIUtur  aliquid  faciendi  consuetudo,  si 


318 


semel  ilerumque  et  tertio  faciendum  omit- 
litur,  quod  fieri  ex  consueludine  solel.  Quod 
pertinet  ad  incensi  et  ignis  benediclionem, 
possunt  haec  benedici,  quemadmodum  re- 
vera  benedicuntur  cum  aqua  alio  in  loco, 
praeterquam  in  Ecclesiae  vasis  asservata. 
Alexander  enim  I  non  praecipit  perpetuam 
(quam  haud  tolli  vidimus)  asservationem 
in  vasis;  ita  ut  perpetuitas  cesset,  si  in  vasis 
desit,  sed  in  Ecclesia.  Hac  ipsa  aqua,  nerape 
in  alio  reservata  loco,  infirmi  et  Defuncto- 
rum  cadavera  possunt  aspergi.  Quod  spe- 
ctat  ad  intenlionem  seu  finem  Ecclesiae, 
qui  est  ut  Fideles  Ecclesiam  ingredientes 
statim  aspergi  possint,  et  sic  a  levioribus 
uoxis  mundari,  neque  haec  ratio  ab  hoc 
fine  desumpta  officit  consuetudini  aquam 
hoc  triduo  a  vasis  amovendi,  quin  immo 
probari  aliquo  modo  potest  remotionem 
aquae,  quae  hoc  triduo  ex  consueludine 
viget;  Ecclesiae  institutioni  non  adversari, 
et  religiosum  saltem  quemdam  et  pecu- 
liarem  ritum  mysterio  certe  non  vacuum 
continere  :  quod  non  admittit  Gavalerius, 
qui  etiam  consueludinem  hanc  proscriben- 
dam  pulat,  quod  nuUum  mysterium  exhi- 
bet.  Mysterium  quidem  faleor  nullum  in 
se  continet  haec  aquae  remotio  ;  sed  quia 
haec  aquae  remotio  conformis  aliquo  modo 
est  mysteriis;  quae  Ecclesia  his  diebus  in 
Fidelium  mentes  revocal,  idciico  mysterium 
inest  in  hac  remotione,  quia  ad  mysteria 
recolenda  nos  vocat;  adeoque  hic  usus  non 
improbandus,  cum  et  Fidelibus  peculiarem 
ritum  mysteriis,  quae  celebrantur,  conso- 
nura  offerat,  neque  damnandus  ut  novus, 
aut  sine  auctoritate  retentus,  cum  et  ab 
immemorabili  retineatur  consuetudine,  et 
sciente  inspicienteque  Supremo  Ecclesiae 
Gapite  ac  Rectore  peragatur.  Nemo,  quod 
sciam,  ex  Auctoribus,  qui  hanc  aquae  re- 
motionem  defendunt,  animadvertit  quod 
mox  mihi  animadvertendum  esse  puto,  sed 
levibus  rationum  moraentis  usi  sunt.  lam 
libeat  haec  mihi  animadvertere  ex  ipsa,  ut 
innui,  Ecclesiae  institutione,  ex  quibus  con- 
sequens  eril  indicatum  superius  locum  ab 
Ecclesia  diversum  pro  asservanda  aqua  ad 
varias  ignis,  incensi,  Infirmorum  benedi- 
ctiones  admiltendum  esse,  aut  saltem  non 
improbandum. 

Aquae  benedictio  non  una,  sed  multi- 
plex  esl  in  Ecclesia  ;  sicuti  et  multiplex 
esl  diversis  exorcismis,  diversis  precibus, 
diversis  invocationibus  vel  rerum  diversa- 
rum  infusionibus,  Aquae  Benedictae  usus, 
ad  finem  aeque    diversum,    quam   Ecclesia 


inlendit  et  statuit.  Inter  has  vetustissima 
illa  est,  quae  singulis  Dominicis  diebiis  ab 
Ecclesia  peragilur,  qua  Fideles  aliaque 
asperguntur,  quamque  ipsi  in  mundis  va- 
sculis  domum  etiam  asportare  ad  Religio- 
sos  usus  a  veteribus  temporibus  consueve- 
runt.  Habuerunt  et  Ethnici  aquam  suam 
lustralem  et  piacularem,  ut  constat  ex  ipsis 
prophanis  Auctoribus,  qui  referuut  adeun- 
tes  Templa  aqua  aspergi  consueviose,  ut 
ab  anteactis  culpis  purgarentur,  et  mundos 
sese  Diis  suis  licet  falsis  praesentarenl.  Hanc 
Ethnici  ab  Hebraeis  usurparunt  ;  et  sicut 
illi  ab  his  acceperunt,  depravantes  tamen 
quod  habetur  in  lib.  Numeror.  cap.  19  de 
aqua  lustrationis  et  expiationis,  ila  et  nos 
Ghristiani  aquam  adhibemus  sanctificatam 
per  Verbum  Dei  et  Orationes,  el  sic  SHnciam 
reddimus.  Qaod  Ethnici  perverse  et  super- 
stitiose  usurparunt  ob  finem  diversura  ab  eo, 
ad  quem  nos  dirigimus.  «  Quaedam  san- 
ctificamus,  ut  ait  Augustinus  conlra  Fau- 
stum,  quae  communia  quodammodo  cum 
illis  videmus,  quorum  quaedam  Satan,  ut 
noverit  Tertullianus,  lib.  de  Praescriplio- 
nibus  adversus  Haereticos,  tamquam  Dci 
symius,  pleraque  divina  instituta  aemulalus 
invenit  ».  Ghristiani  itaque  Aqua  sanclificata 
ulimur.  Primis  Ecclesiae  saeculis  fideles 
aqua  baptismali"  utebantur,  eamque  prius- 
quam  in  ea  Ghrisma  infunderetur,  domura 
deferebant,  ut  domus,  vineas,  campos,  se- 
getes  aspergerent,  eademque  ante  Ghrisma- 
tis  infusionem  in  Ecclesia  ipsa  Fideles  asper- 
gebantur.  Haec  Fidelium  aspersio  in  Eccle- 
sia  nostris  etiam  diebus  servalur.  Nara  in 
Missali  Sabbato  Sancto  Rubrica  de  Fontis 
benedictione,  antequam  Sacerdos  infuudat 
Oleum  Gatechumenorum,  praescribit,  ut  Sa- 
cerdotes  adstanles  aspergant.  «  Deinde  per 
assistentes  Sacerdotes  spargitur  de  ipsa  A- 
qua  Benedicta  super  populura  »  :  quod  in 
Ecclesiis,  in  quibus  benediclio  fonlis  ba- 
ptismalis  peragitur,  servatur;  et  in  Vaticana 
Basilica  solemni  quadam  pompa  haec  fit  su- 
per  Populum  aspersio.  Insuper  de  bac  aqua 
ex  Rubrica  accipilur  ad  eara  spaigendara 
in  domibus  Fidelium  et  aliis  locis :  «  Et 
interim  unus  ex  Ministris  Ecclesiae  accipii 
in  vase  aliquo  de  eadem  aqua  ad  asper- 
gendum  in  doraibus  et  aliis  locis  »  :  quae 
aqua  in  vasis  etiara  prope  Ecclesiae  fores 
existentibus  infunditur.  Licel  hic  mos  apud 
nos  servetur,  et  a  Rubrica  praescribatur, 
interdictum  aliquando  fuit  ut  Fideles  hac 
baptismali  aqua  aspergerenlur  ;  quia  per  er- 
rorem  putabant  nonnulli   se  iierura  a  pec- 


—  319 


calis  omnibus  mundari,  quemadmodum  et 
alia  quaeHam  ob  aliquem  irreplum  errorem 
fuerunt  inlerdicla,  inter  quae  lotio  capitum 
Calhccumenorum  antequam  Baptisma  susci- 
perent  SabbaLo  Sancto  :  quae  lotio  perage- 
batur  ad  munditiam  capitis  ob  Baptismi  re- 
verentiam  in  Dominica  Palmarum,  quae  ab 
hac  caeremonia  Dominica  in  Capitilavio  fuit 
quoque  nuncupala.  Abrogata  fuit  haec  cae- 
remonia,  quia  mulli  putantes  hanc  capitis 
lolionem  ipsum  esse  baptisma,  baptizari  post- 
modum  negligebant.  Nil  itaque  mirum  si 
haec  quoque  aspersio,  de  qua  hic  sermo 
est,  fueril  olim  interdicta.  Sed  Ecclesia  uti 
sapienter  omnia  instituit,  ita  et  sapienler 
quaedam  diversis  temporibus  prohibuit  ; 
quae  in  bonum  Fidelium  initio  staluta,  Fi- 
deles  ipsi  vel  ad  proprium  damnum,  vel 
ad  alium  finem  convertebant  ab  eo,  ad  quem 
pia  Mater  Ecclesia  conslituerat. 

Praeterea  quia  eo  usque  huius  aquae, 
nempe  fontis  baptismalis  ante  SacrorumOleo- 
rum  infusionem  sacer  usus  devenit;  ut  tan- 
tae  Fidelium  multitudini  et  ad  diversos 
pios  ac  religiosos  fines  adhibita  non  suffi- 
cerel,  alia  aquae  benedictio  instituta  fuit;  et 
ea  esi,  quae  singulis  Dominicis  diebus  est 
peragenda,  ut  Fidelium  pielati  satisfieret. 
Sed  hac  etiam  nova  aquae  instituta  benedi- 
ctione;  duo  excepta  fuerunt  pro  hac  tem- 
pora  ;  ea  nempe,  quibus  fons  baptismalis  ex 
antiquissima  Ecclesiae  disciplina  consecra- 
lur,  et  id  statutum  fuit  ad  indicandum  for- 
tasse  hanc  benedictionem  ex  illa  aquae  ba- 
ptismalis  originem  habere,  et  huic  illam 
fuisse  sutfectam,  vel  etiam,  ut  adnotat  Ru- 
pertus  Abbas;  in  memoriam  lavacri  rege- 
neranlis;  quod  et  Durandus,  morem  ho- 
diernum  aeque  ac  veterem  respiciens  asper- 
gendi  Fideles,  ut  Rubrica  innuit,  nonnul- 
lorum  veterum  errorem  advertit  his  ver- 
bis  :  «  Non  ut  rebaplizemur,  sed  ut  gratiam 
Divini  Nominis  cum  memoria  Baptismatis 
invocemus  ». 

Aqua  haec  Benedicta,  quae  in  Ecclesia- 
rum  foribus  pro  Fidelium  usu  prompta  est, 
lotionibus  eliara  successit,  quibus  olira  Ghri- 
stiani  utebantur,  antequam  ad  Ecclesiam  ac- 
cederenl.  Ad  hunc  morem  respiciens  S.  loan- 
nes  Ghrysostomus  sic  scribit/  Homil.  32  in 
Matthaeum  :  «  In  nonnullis  Ecclesiis  hunc 
morem  corroboratum  videmus,  ut  diligen- 
ter  multi  studeant  quomodo  lotis  manibus, 
mundis  induli  veslibus  in  Ecclesiam  in- 
gredianlur  ;  quomodo  autem  animam  suam 
puram  ofiferant  Deo,  nullam  prorsus  curam 
habeani  ». 


Pro  his  lotionibus  apposila  lavacra  con- 
struebantur.  Haec  lavacra  de  antiqua  Ec- 
clesiarum  forma  ad  disserendum  me  voca- 
rent;  sed  non  est  hic  longius,  quam  par 
est,  aut  instituti  ralio  postulat,  in  hac  re 
pertractanda  immorandum.  Satis  erit  aliquid 
delibasse,  quod  ad  rem  nostram  opportu- 
num,  aut  saltem  non  prorsus  alienura  vi- 
detur.  Inter  Ecclesiae  parles,  in  quibus 
exteriora  quaecumque  apud  veteres  Ghri- 
stianos  adnuraerabantur,  ut  atria,  Hmites, 
perfugii  loca  ac  peristilia  ,  et  ceu  partes 
Ecclesiae  haberi  consueverant,  illa  eral, 
quae  Narthex  appellabatur,  et  duplex  erat, 
una  interior,  exterior  allera.  In  exteriori 
hac  Narthece,sive  exlerioriEcclesiae  ambilu, 
exteriora  itidem  atria  includente,  splendi- 
dum  erat  vestibulum ,  primus  Inlroitus 
nuncupatum,  quod  prior  eius  pars  erat,  quae 
Porticibus  persaepe  circumsepta  erat,  et  co- 
lumnis  undique  extollebalur.  In  huius  areae 
medio  fons  erat,  sive  per  alios,  cisterna, 
in  qua  Populus  abluebatur  priusquara  Ec- 
clesiam  ingrederelur.  De  hac  mentionera 
faciunt  Auctores,  quos  inter  Eusebius,  qui 
lib.  10,  cap.  4,  sic  scribit :  «  Hic  Sacrarum 
expiationum  signa  posuit  (loquilur  de  Tem- 
plo  Paulini)  sive  fontes  ex  adverso  Eccle- 
siae  extructos,  qui  interius  Sacrarium  in- 
gressuris  copiosos  latices  ad  abluendum  mi- 
nistrent  ».  Paulinus  Nolanus  Episcopus  quin- 
que  hos  memorat,  quos  canlhari  noraine 
appellat.  lam  fontes  hi  aquam  simpliciter 
continebant  nullo  ritu,  nulla  benedictione 
initio  consecratam,  qua  Fideles  materialiter 
abluebantur  exterius,  et  hae  lotiones  ante 
Terapli  ingressum  significativae  tantura  erant 
interioris  munditiae,  quae  esse  deberet  in 
Fidelibus  Ecclesiam  ingressuris,  et  sacris 
adfuturis  actionibus.  Nostra  vero  aqua,  quae 
prope  Ecclesiae  fores  reperitur,  nudura  non 
est  interioris  munditiae  signum,  sed  Eccle- 
siae  exorcisrais  ac  precibus  benedicta  et  con- 
secrata,  unum  est  ex  Sacramentalibus,  et  ad 
omnem  imraundi  Spiritus  infestalionem  abi- 
gendam  instituta,  terroremque  venenosi 
Serpentis  procul  pellendum,  ad  omnes  !a- 
tentis  inimici  insidias  praecavendas  elimi- 
nandasque,  et  praecipue  ad  Fideles  a  le- 
vioribus  noxis  liberandos,  et  ad  delendas 
in  illis  veniales  culpas,  positis  requisitis  dis- 
positionibus,  aliisque  quae  requiruntur.  Haec 
itaque  Aqua  fontibus  et  canlharis  ad  sira- 
plicera  raanuura  lolionera,  quae  in  Nar- 
thece  erat,  lotionibus  ipsis  suffecta  fuit  ;  ei 
tanta  potiori  ratione  suffecta,  quanto  excel- 
lentiori  fine  adhibita,  quanto  venialiura  cul- 


—  320  — 


parum  delatio  simplici  et  maleriali  lotioni  in- 
ternae  lantum  munditiae  significativae  prae- 
stal.  Ecclesia  autem  hanc  in  Templorum 
foribus  aquam  retinendam  voluil  ad  B'ide- 
lium  Templa  ingredienlium  religiosum  u- 
sum,  ul  puriores  ingrederenlur,  et  dignius 
incruento  Sacrificio  adstarenl,  mundiores- 
que  Divinae  Maiestati  sese  offerrenl,  et  suas 
ad  Deuni  preces  mundiore  funderent  corde. 
lam  duo  post  haec  animadvertenda  sunt. 
Primum,  cum  praeceptum  fuerit  singulis 
Dominicis  fieri  aquae  benedictionem,  ex- 
cepta  duo  tempora  fuisse  ob  Fontis  bapli- 
smalis  consecrationem.  Gum  autem  inter 
haec  adnumeretur  Sabbalum  Sanclum,  et 
hac  die  Rubrica  praecipiat  aspergi  Fideles 
ex  ipsa  aqua,  antequam  in  ea  Catechume- 
norum  Oleum  infundatur ;  ex  ipsa  exce- 
ptione  renovandi  aquam  sequitur  supponi 
non  immerito  debere  hac  saltem  die  in 
Vasis  prope  Ecclesiae  fores  Aquam  Bene- 
dictam  usque  dum  Fontis  baptismalis  be- 
nedictio  peragatur,  non  asservari.  Prae- 
terea  huius  aquae  inslilulionis  multiplex 
esl  finis,  lam  cum  inter  diversos  fines  is 
adnumeretur,  ul  Fideles  puriori  corde  Sa- 
cro  peragendo  adsislant,  patet  ex  hoc  altera 
ratio,  ob  quam  in  foribus  Ecclesiae  hoc  tri- 
duO;  licet  non  integro,  non  servetur  haec 
aqua.  Gum  enim  Feria  VI  Sacrificium  non 
celebretur,  et  ideo  sit  dies  penitus  alilurgi- 
cus,  hinc  nil  mirum  si  hac  Feria  VI  Aqua  Be- 
nedicla  memoratis  in  vasis  non  asservatur. 
At  reponet  aliquis:  QuiddeFeriaV,  quid  de 
Sabbato  Sancto  dicendum,  si  Sacrificii  ces- 
satio  altera  est  ratio  ,  ob  quam  ex  consue- 
tudine  Aqua  Benedicta  removetur  V  In  utro- 
que  enim  die  unicum  quidem  sed  tamen 
Sacrum  solemne  peragiiur,  cui  Fideles  ad- 
sunt.  Nibil  omnino  aquae  remotioni  haec 
animadversio  officit.  Nam  quoad  Feriam 
quintam  in  Agno  Domini,  hac  die,  quae 
dici  certe  nequit  alilurgica,  removelur  aqua 
absoluto  SacrificiO;  dum  Vesperae  dicuntur, 
dum  Altaria  denudanlur,  uno  verbo,  dum 
tempus  vere  aliturgicum  incipit  et  luctus 
ob  Ghristi  mortem.  Non  deest  igilur  aqua 
antequam  eo  die  Sacrificium  inchoetur,  el 
ea  uti  possunt  Fideles  Ecclesiam  ingredien- 
tes  Sacrificio  adfuluri.  Quod  vero  perlinet 
ad  Sabbalum  Sanctum,  haec  dies  esset  pa- 
riter  stricle  aliturgica  non  secus  ac  ante- 
cedens  FeriaVI,  et  Sacrum  hoc  mane  per  an- 
licipationem  peragitur  ;  celebrari  enim  de- 
beret  nocte  subsequenti;  quemadmodum 
antiquitus  celebrabatur ;  el  ut  ostendunt 
verba,  qaibus  utitur   Ecclesia    in   Oratione 


Missae  Hanc  Sacratissmam  Noctem,  et  in- 
fra  actionem  :  Et  Noctcm  Sacratissimam  ce- 
lebranles  :  adeoque  nil  mirum,  si  mane  A- 
qua  Benedicta  in  Ecclesiae  foribus  non  as- 
servatur.  Sed  hoc  omisso;  quod  quidem 
remotioni  non  officit,  licet  haec  aqua  non 
sit  in  vasis  prope  Ecclesiae  fores  dum  Fi- 
deles  Ecclesiam  ingrediunlur,  non  deest 
tamen  aspersio  Fidelium  antequam  Sacrum 
peragatur.  Nam  iuxta  Rubricam,  ut  vidi- 
mus,  baptismali  aqua  aspergendi  sunt  Fi- 
deles,  antequam  Gatechumenorum  Oleum 
infundatur.  Non  deest  aqua  paullo  post  in 
gredientibus  Ecclesiam,  cum  ex  ipsa  hac 
aqua  ante  Olei  Galechumenorura  infusionem 
soleant  Ecclesiae  vasa  impleri,  uli  de  hac 
ipsa  aqua  Rubrica  innuit  :  «  In  mundo  ali- 
quo  vase  per  unum  ex  Minislris  Ecclesiae 
esse  accipiendam  ad  aspergendum  in  do- 
mibus  et  aliis  locis  ».  Et  iia  haec  inter- 
pretando  Rubricae  verba,  Ecclesiae  vasa  ab 
Aediluis  aliisque  implenlur  :  vel  privatim 
quoque  solita  aquae  benediclio  in  Ecclesiis 
baptismali  fonte  carentibus  peragi  solet,  et 
hac  ea  irapleri,  cum  Paschalis  solemnitas 
iam  per  Gerei  benedictionem,  vel  certe 
ab  Ecclesiae  Ministris  Praeconii  cantu  est 
annunciata,  et  mox  Resuireclionis  Myste- 
rium  per  anticipationem  Fidelibus  reprae- 
sentatur.  Gonsuetudo  ilaque  Aquam  Bene- 
dictam  ab  Ecclesiae  vasis  amovendi  non  est 
contra  Rubricam,  cum  nulla  Rubrica  id 
prohibeat ;  licet  huic  ritui  nulla,  iit  inquit 
Gavaleriu.s,  adstipuletur  Ruhrica.  Non  va- 
cat  mysterio  aliquo;  nam  si  per  se  nullMm 
myslerium  continet,  ad  ea  saltem  nos  ex- 
citat,  quae  Ecclesia  hoc  triduo  nobis  consi- 
deranda  offert:  hac  demum  deficiente  Aqua 
Benedicta,  et  in  locis  ab  Ecclesiae  vasis  di- 
versis  a.sservata,  benedici  possunt,  ac  re- 
vera  benedicunlur  et  novus  ignis  et  Gereus 
et  infirmi,  quibus  ministralur  Viaticum  et 
Extrema  UnctiO;  et  Defunclorum  cadavera 
asperguntur.  Secus  dici  deberet,  quoties 
hae  peragantur  benedictiones  et  aspersio- 
nes,  Aquam  Benedictam  ad  hos  fines  adhi- 
bendam  nece.ssario  ex  vasis  Ecclesiae  hau- 
riri  debere,  et  Ecclesiam  ad  hoc  suos  Mi- 
nistros  cogere,  si  his  in  casibus  Aquam  Be- 
nediclam  ex  alio  loco  aut  vase,  quam  ex 
illis  quae  prope  Ecclesiae  fores  sunl,  hau- 
rire  contra  Ecclesiae  morem;  statula  et  fi- 
nem  essel ;  ul  putat  Gavalerius  ipse,  qui 
sane  haud  poterat  inficiari  morem;  statula 
et  finem  Ecclesiae  illum  e.sse,  ut  Fideles 
in  Ecclesia  ingredientes  ea  .sese  aspergant 
ac  signet. 


—  321  — 


Sed  habemus  ipsum  Gavalerium  quo- 
dauiujodo  sed  involuuLuiie  confilenlem,  et 
praxim,  quam  cilalo  paragrapho  reprobat, 
adprobanlem.  Cap.  XXI  de  Sabbalo  Saucto 
§  12  haec  habel  :  «  Sacrisla  ilidem  vel 
alius  Minister  infundit  in  aliud  vas  de  aqua 
lontis  (aulequara  Oleum  Gatechumenorum 
infundaiur)  .  .  .  .  et  ex  eadem  aqua  reno- 
vari  consulLius  quoque  erit  vasa  Ecclesiae  »: 
inquit  renovari:  non  inficior  dici  posse  re- 
novari,  eliamsi  paullo  anle  illa  removeatur, 
quae  erat  in  vasis  praedictis.  An  removenda 
saltem  erit,  anlequam  Officium  incipiatur? 
En  igitui-  Fideles  ingredienles  sine  aqua, 
qua  se  signenL.  Sed  cum  agit  Gavalerius  de 
ordine  procedendi  ad  ignera  benedicendura 
haec  habet  :  «  Praecedentes  tres  Acolyihi, 
quoium  raedius  incedit  deferens  Vas  Aquae 
Benediclae  ».  Quaeso  undenara  hausla  esl 
haec  aqua  ?  non  certe  ex  vasis  Ecclesiae, 
quae  supponuntur  iam  vacua,  et  illa  quae 
prius  nerape  paullo  ante  in  illis  erat?  Haud 
equidem  possum  admitlere.  Gum  enim  im- 
rauuditiam  et  foeditatem  ut  plurimum  ha- 
bet  ob  Populi  frequentiara;  ob  pulverera 
desuper  cadentera,  ob  aliara  etiam  quam- 
cumque  rationem,  indecens  sane  esset  ea 
iiLi,  el  alia  potius  mundior  ac  purior  ad- 
hibenda  est  :  haec  autem  in  casu  alia  esse 
non  potest,  nisi  antea  benedicta,  et  alio  in 
loco  a  vasis  Ecclesiae  diverso  asservata.  At 
nullam  habeat  vim  posLrema  haec  animad- 
versio  ,  haud  sibi  coutradicat  Gavalerius; 
semper  Lamen  ex  supra  adnotatis  et  ex 
aliis  rationum  momentis  nec  iraprobanda 
erit  haec  ultimo  raaioiis  Hebdomadae  tri- 
duo  quae  viget,  reraolio,  neque  proscri- 
benda,  ul  vellet  Gavalerius. 


ADNOTATIONES  ET  SUFFRAGIA 
SUPER  DECRETO 


2G8-4:. 


PISANA 


(4672) 


Ad  DuBiUM  I.  Gaeiemoniale  Episcopo- 
rura  in  universali  Ecclesia  ab  oranibus  et 
singulis  personis,  ad  quas  spectat,  observan- 
duui  esse  praecipitur  a  fel.  rec.  Glemente 
Papa  Vlil  in  Litteris  Apostolicis  sub  plura- 
bo  quae  incipiunt  Cum  novissime;  in  qui- 
bus  statuitur  :  «  Gaeieraoniale  huiusmodi 
sic  emendatum  eL  reformaLum  nullo  um- 
quam  terapore  in  tolo  vel  in  parte  raulari 
vel  ei  aliquid  addi,  aut  oranino  delrahi 
posse,  ac  quascuraque  peroonas  praedictas... 
ad  ea  peragenda  et  praeslanda  iuxta  huius 


Gaeremonialis  formam  et  praescriplum  te- 
neri  ».  Item  Innocentius  X  Bulla  :  Et  si 
alias,  ipsum  Gaeremouiale  adprobando  et 
confirmando,  eadem  statuit  ac  piaecipit.  El 
haec  quidera  Benediclus  XIII,  in  Bulla  cuius 
iuitium  est  :  Licet  alias,  pariter  habet;  ad- 
ditum  autem  in  ea  est,  ut  in  virlule  san- 
clae  obedientiae  nihil  deiiahaiur,  nihil  ad- 
datur,  immutetur  nihil  ;  (luemadmodum  et 
in  Bullis  Praedecessorum  suorum  legiLur. 
Summi  itaque  Pontifices  toti  iu  eo  sunt, 
ut  quae  in  Gaeremoniali  (idem  dicatur  de 
Poutificali,  iMissali  el  Rituali)  sunt  consti- 
tuta  accuratissime  serventur,  ut  Sacri  Ritus 
et  Gaeremoniae  iuxta  Ecclesiae  disciplinam 
et  statula  peragantur,  nec  aut  quadam  ali- 
quorum  liberlate,  aut  aliorum  negligentia, 
aut  aliquorum  non  recta  interpretaLione,  ex 
propria  cuiusque  coramoditate  non  semel 
orta,  novitatibus  inductis  Ritus  ipsi  el  cae- 
remoniae  Ecclesiae  corrumpanlur,  et  per 
mutationes  ipsas  et  novitates,  exleinus  cul- 
tus  sancto  studio,  sancta  sollicitudine,  tam 
diligenti  cura  et  labore  ad  Religionis  ipsius 
maiestatem  statutus,  penitus  cum  ipsius 
Religionis  detrimenlo  vilescat.  His  positis 
quidquid  diverso  modo,  quo  statutum  est 
peragitur,  contra  Gaeremoniale  peragitur 
et  nulla  umquam  consuetudo,  (si  eas  ex- 
cipias  quae  iit  legitime,  et  conditionibus 
necessariis  inductae  ab  Ecclesia  ipsa  sunt 
adprobalae)  conlra  illius  legem  potest  prae- 
scribere ,  nullam  potest  constituere  ex- 
ceptionem,  nullam  normam  aut  regulam 
efficere,  nec  approbari  umquam  poterit, 
quin  immo  non  sumraopere  reprehendi. 
Aut  enim  consuetudo,  quae  profertur  in 
inedium,  quamque  nescio  quis  velit  in  ca- 
su  protueri,  est  ante  Gaereraonialis  corre- 
ctionem,  confirmationem  et  adprobationem 
Sumraorura  Pontificura,  qui  illud  correxe- 
runt,  confirraaruut,  adprobarunt  ;  aut  post- 
ea.  Si  anle,  iam  consuetudines  istae,  si  pe- 
culiari  modo  non  sint  adprobatae  (neque 
enim  adprobari  potest  quod  directe  Gaere- 
raonialis  praescriptis  adversatur)  per  gene- 
ricara  abrogationera,  abrogatae  censendae 
sunt :  si  postea  inductae  sunt,  iam  eo  ipso 
contra  Gaeremonialis  statuta  eiusque  leges 
sunt  inductae,  et  inobedientiam  Ecclesiae 
legibus  redolent,  el  uoviLaLis  notam  me- 
renlur,  propriaeque  commoditatis  amorem 
praeseferunt,  ideoque  reprobandae  sunt  ac 
reiiciendae,  utpute  Gaeremoniali  adversae, 
quemadmodum  haec  est  consuetudo  in  no- 
cle  NativitaLis  Domini  Nostri  lesu  Ghristi 
Laudes  legendi  :   nimis  enim  haec  consue- 

21 


322 


tudo  contraria  est  Caeremonialis  praescri- 
pto ;  nam  satis  superque  clare  Gaeremo- 
niale  praescribit  ut  Laudes  canlenLur.  «  In 
Laudibus  (legitur  lib.  2,  cap.  14,  §  12) 
tandem,  quae  post  hanc  Missara  solemni- 
ter  cantari  debent  »  ;  quae  verba,  ut  quis- 
que  facili  negolio  videt,  praeceptum  im- 
portant ;  adeoque  consuetudinem  omnem 
conlrariam  excludunt.  Quod  si  praeceptum 
iuxta  Rabricam  non  est,  ubinam,  quaeso, 
Rubrica  praeceptum  exhibebit,  aut  quando 
Rubricae  servaii  poterunt?  Idem  dicas  de 
omnibus  consuetudinibus,  quae  si  sint  hu- 
iiismodi,  neque  umquam  poterunt  praescri- 
bere,  ac  nullo  umquam  tempore  erunt  ad- 
mittendae. 

Ad  DuBiuM  V.  Gonsuetudinem  hanc  Sa- 
cra  Rit.  Gongregatio  non  ferendam  decrevit, 
utpote  contrariam  Rubricae  legibus,  novam 
prorsus,  et  idcirco  improbandam.  Si  qui- 
dem  omnes  sive  canonici,  sive  Beneficiati 
aliive  huius  generis  Ecclesiastici,  qui  Gho- 
rali  gaudent  munere,  tenentur  omnibus 
Camnicis  Horis  praesentes  adesse  non  so- 
lum,  sed  et  in  Choro  ad  psallendum  insti- 
tuto,  hymnis  et  canticis  Dei  nomen  reve- 
renter ,  distincte  devoteque  laudare ,  ut 
Goncilium  Lateranense  Tom.  2,  part.  4, 
Sess.  2,  §  59  et  seq.  silentium  nonnullorum 
psallendi  tempore  improbans,  et  Goncilium 
Tridentinum  Sess.  24,  c.  12,  de  Reforma- 
tione,  loquuntur.  lara  si  teneantur  omnibus 
Horis  Canonicis  adesse,  et  adesse  ad  psal- 
lendum,  nec  sola  praesentia  sufficit  ut  hoc 
adimpleant  munus,  eo  etiam  debent  modo 
atque  ordine  psallere,  qui  ab  Ecclesia  sta- 
tutus  est  ;  et  sicut  qui  adest  sola  praesen- 
tia  quin  psallat,  quique  comparari  potest 
mutis  simulacris,  ut  inquit  Benedictus  XIV 
in  sua  107  Institulione,  et  fructus  non 
percipil ;  ita ,  ut  sponte  fluit,  tenentur 
omnes  et  singulas  Horas  cantare  vel  reci- 
tare,  prout  cuiusque  Ecclesiae  Gonstitutio- 
nes,  terhpora,  dies,  solemnilates  vel  prae- 
cipiunl,  vel  exposcunt :  atque  hinc  patet 
nullam  ab  illis  omitti  Horara  canonioam 
posse,  nec  anteverti,  nec  confundi ;  seciis 
dici  deberei  aut  duabus  obligationibus,  quae 
ex  lege  successivae  sunt  in  GhorO;  uno 
eodemque  tempore  posse  satisfieri :  si  dura 
ab  aliis  Nona  lectio  et  hymnus  Te  Deum 
decantanlur,  ab  aliis  Laudes  submissa  voce 
dicunlur ;  aut  Ganonicos  satisfacere  obliga- 
tioni  recitandi  Laudes,  si  dum  ab  ipsis 
cantatur  praedictus  hymnus,  solisGappellanis 
harum  recitatione  ab  illis  penilus  remissa, 
hae  Laudes,  praedicto  tempore,   a   paucis 


tantummodo,  ut  in  dubio  recitarentur.  At 
falsura  ulrumque  est,  et  neutrum  probatione 
ibi  indiget;  ut  quisque  facili  negotio  intelli- 
git.  Quisque  enim,  sive  privalim,  sive  pu- 
blice,  tenetur  et  per  se  tenetur  divinum 
recitare  Officium,  et  leges  servare,  quae 
recilalionem  sive  publicara  sive  privatam 
respiciunt;  nec  obligationi  polest  satisfa- 
cere,  si  quid  omittat ;  vera  autem  omis- 
sio  esl  ea  de  qua  in  dubio  est  sermo.  Gap- 
pellani  enim  in  casu  nostro  pro  Ganonicis 
et  Beneficiatis  Laudes  recitarent,  quas  ipsi 
oraittunt  :  hoc  autem  admitti  nequil ;  ex 
Goncilii  enim  Tridentini  vcrbis  supra  alla- 
tis  consequilur  Ganonicum  sive  alium  quem- 
que  muneri  suo  deesse,  si  quosdam  alios 
solum  psallere  permittat,  is  autem  omillat, 
aut  pro  se  eum  supplere  sinat,  qui  pariter 
tenetur  psallere,  quique  idcirco  supplere 
nequit.  Quid  vero  dicendum  nostro  in  ca- 
su,  si  integra  omittatur  Hora  a  Ganonicis, 
aliis  pro  se  supplentibus  allerius  Horae  ca- 
nonicae  tempore?  Onus  autem  singulo- 
rum  est  singulas  Officii  partes,  et  eo  or- 
dine,  quo  sunt  dispositae,  recitare.  Quid 
autem  Officii  nomine  intelligatur,  ad  cuius 
recitationera  singulis  diebus  tenentur  qui 
sacris  Ordinibus  initiiiti  sunt  vel  clerici 
Beneficio  praediti,  satis  percipilur  ex  cap. 
Presbyter  de  celebratione  Missaruni  ,  ubi 
haec  habentur  :  «  Si  Matutini  (id  Laudes 
etiam  coraplectitur),  Primae,  Teitiae,  Se- 
xtae,  Nonae,  Yesperae,  Gomplelorii  tem- 
pore ,  nostrae  servitutis  officia  pei'solva- 
raus  ». 

Toium  itaque  Officium  his  diversis  Ho- 
ris  constituitur.  Ganonici,  ul  et  alii  omnes, 
idem  facere  tenentur  :  hoc  solum  interpo- 
sito  discrimine,  quod  alii  Glerici,  quocum- 
que  in  loco  persolvere  Divinum  Officiura 
possint,  Ganonici  vero  ceterique  omnes, 
qui  alicui  addicti  sunt  Ecclesiae,  ad  eam 
convenire,  et  ibi  idem  Officium  recitare 
aut  canere  omnino  debeant. 

Dubitandura  autem  non  esl,  quin  haec 
jex  Gelhedrales  et  Gollegiatas  Ecclesias  com- 
prehendat ;  et  colligitur  ex  Glementina  Pri- 
ma,  de  celebralione  Missarum,  in  qua  haec 
sunt :  «  In  Gathedralibus  aut  Gollegiatis  Ec- 
clesiis  ». 

Dixi  singulas  Horas  recitari  vel  cani, 
prout  lempus  exposcit,  in  Ghoro  debere 
el  ila  ut  una  ab  alia  distincta  sit,  quem- 
admodum  Ecclesia  illas  distinctas  voluit;  et 
ita  etiam,  uL  earum  non  invertatur  or- 
do,  nec  una  cum  altera  confundaiur,  nec 
pariter  una  eo  tempore  recitetur,  quod  al- 


323  -- 


leri  esl  praescriplum.  Conlundilur  autem 
si  unius  Horae  reciialionis  lempore,  allera, 
ul  in  casu;  recilatur  :  quod  inlentioni,  fini 
et  statutis  Ecclesiae  adversatur.  Ecclesia 
autem,  ul  Horas,  sic  et  tempus  eas  reci- 
tandi  assignavit,  a  quo,  ut  videtur,  et  no- 
men  unaquaeque  onicii  pars  desumpsit 
suum.  Quid  si  primae  Ecrlesiae  Fidelium 
morom  inspiciamus?  «Olim  Ghristiani,  scri- 
bil  Cardinalis  Bona,  tribus  primis  vigiliis 
tres  NocLurnos  divisim,  quarta  vigilia  Lau- 
des  recitabant.  Tantus  erat  ardor  charitalis 
ut  quater  in  nocte  surgerent  ad  orationem, 
prima  vigilia  ad  priraum  Nocturnum,  se- 
cunda  ad  secundum ,  terlia  ad  lertium, 
quarta  ad  Laudts  persolvendas,  vel  omnes 
siuiul,  vel  divisi  in  cohortes  ».  Haec  disci- 
plina,  sive  velus  mos,  generice  obsolevit, 
lueL  quaedam  Monasticae  familiae  et  Reli- 
giosae  aliquod  de  hac  veteri  consueludine 
retineant  vesligiura.  Nunc  in  praesenti  di- 
sciplina,  loquor  de  Glero  saeculari  praeser- 
tim,  statutae  sunt  quidem  Horae  pro  i'eci- 
tandis  divinis  laudibus  seu  psalmodia  ;  sed 
quamvis  diversa  ab  antiquioribus  sint  assi- 
guata  lempora,  tamen  tempus  unicuique 
Hurae  debetur,  licet  hoc  non  accuratissime, 
ut  Horarum  nomen  indicat,  sed  iuxla  prae- 
sentem  disciplinam  utcumque  servatur. 

Ecclesia  insuper,  per  Rubricarum  dispo- 
sitiones  et  slatuta,  lempus  ad  Sacrum  ce- 
lebrandum  consLituit,  modo  posL  Terliam, 
modo  posL  SexLam  vel  Nunara,  ralione  ha- 
bila  vel  ad  tempus,  vel  ad  mysteria,  quae 
aut  recolit,  aut  ad  quae  nos  praeparat  et 
vocat,  vel  ad  moesLiLiam  auL  gaudium,  vel 
ad  Missae  qualilaLem,  quae  onjnia  ex  Ru- 
biicis  ipsis  desumuniur;  qiiae  quidem  pro- 
banL  iLa  eam  voluisse  Horas  OfEcii  Divini 
eLiam  Lempore  disLinctas,  ut  ad  servandam 
hanc  disiinctionem  et  veteiem  recitandi 
morem,  Sacrum  Divinum  esse  peragendiim 
inter  unam  aUeramque  Horam  iusseiit.  His 
omnibus  posilis,  quid  dicendum  forel  de  hac 
in  dubio  asserla  allataque  consuetudine,  et 
a  S.  R.  Gongregatione  improbata,  si  ea  cum 
veLeri  Ecclesiae  disciplina  aut  praesenti 
etiara  conferatur?  Nihil  profeclo  aliud,  nisi 
quod  directe  intentioni,  fini  et  stalutis 
Ecclesiae  adversetur.  Tandem,  quod  hic 
decreLum  est  a  S.  Congregatione  cum  alio 
Decreto  concordaL,  quod  edidit  in  Gasalen. 
die  3  Aprilis  1751.  In  hoc  enim  Decreto, 
proposito  dubio  respondit  :  «  Ganonicos 
non  satisfacere  obligaliuni  Ghori  recitando 
modo  praedicto  Completorium,  tempore, 
quo  a  Musicis  Vesperae  decantanlur  »,  Mo- 


dus  autem  hic  erat,  ul  ex  immemorabili 
assorta  consueLudine  Ganonici  Ecclesiae  Ga- 
thedralis,  diebus  Dominicis  aliisque  Festis 
infra  Annum  occurrentibus,  quando  a  Mu- 
sicis  Vesperae  decanLabaniur ,  consueve- 
ranl  eo  tempore  bini  et  bini  Gorapletorium 
persolvere.  Modus  hic  a  S.  H.  G.  repro- 
batus  nihil  oranino  dilTert  a  iiiodo,  de  quo 
esL  sermo  in  praesenli  dubio,  nempe  reci- 
tandi  Laudes  terapore  hymni  Te  Deum  ; 
quinimmo  aliquid  magis  contrariura  prae- 
bet  :  nam  in  dubio  Casalen.  omnes  reci- 
labant  Completorium ;  in  hoc  autem  a  Ca- 
nonicis  Laudes  prorsus  omiltebanlur,  quod 
certe  maiorem  defecLum  consideranLi  ofTerL. 
Ac  propterea  haec  S.  Gongregalio  RiLibus 
omnibus  sua  in  integritate  ac  puritate  ser- 
vandis  proLuendisque  instituta,  consueludi- 
nem  hanc  suo  Decreto  non  ferendam  de- 
claravit.  Illa  enim  aeque  ac  isla  asserla  con- 
suetudo  statutara  singularem  Horarum  di- 
visionem  ac  distinclionem  tollit,  earumque 
permixlionem  et  confusionem  inducit,  quae, 
iterum  dicam,  intentioni,  iini,  statutis  Ec- 
clesiae  quara  maxime  adversatur,  ac  pro- 
inde  abusus  debet  appellari,  omni  pror- 
sus  ratione  eliminandus,  quemadmodum  hoc 
suo  Decreto  S.  R.  Gongregatio  iure  meri- 
toque  sancivit. 

Ad  DuBiUM  VIII.  Quoad  hanc  secundam 
huius  dubii  partera,  cui  S.  R.  C.  uegative 
respondit,  pluriraa  iam  sunl  adnotala,  ea- 
que  videri  possunt  in  Tiburtina  d.  30  Mar- 
tii  1824.  Ibi  in  subiecta  a  nobis  adnotatione, 
eruditissimi  MeraLi  afferLur  aucLorilas  praxim 
improbanLis  quarumdam  Ecclesiarura,  in 
quibus  diversus  esL  Diaconus,  qui  Paschale 
Praeconium  canLaL,  ab  illo,  qui  in  Missa 
mox  celebranda  rainislraL.  Praxis  haec  re- 
vera  contraria  est  Rubricae  Missalis,  iuxta 
quam  unus  idemque  debet  esse  Diaconus, 
ut  adverlit  Meratus  et  Corsetlus  in  ea  ad- 
notatione  adducti.  Merali  verba  in  ea  ad- 
notatione  legunlur.  Gorseltus  autem,  Gap.8, 
num.  5,  haec  habet  illis  simillima  verba  : 
«  Tum  Diaconus,  qui  debet  esse  ille,  qui 
in  Missae  Officio  inservire  debet,  et  non 
alius  ad  hanc  solam  functionem,  el  ad  can- 
taudum  tantummodo  Praeconium  (hoc  enim 
repugnat  Rubricae  Missalis,  neque  in  ullo 
habetur  Gaeremoniali  cum  sit  quiddam  ad- 
dere,  quod  est  conLia  Bullam  Pii  V,  et  ma- 
xime  notandum)  ».  Quara  opporlune  haec 
a  Gorsetlo  postreraa  verba  addita  sint,  quis- 
que  per  se  videt  :  nam  post  reformationem, 
adprobationem  et  evulgationem  Missalis, 
Pontificalis,  Gaeremonialis,  Ritualis,  Brevia- 


324  — 


rii,  nihil  addi,  nihil  delrahi,  nihil  immu- 
tari  potest;  et  in  Litteris  Aposlolicis  Patriar- 
chae,  Archiepiscopi,  Episcopi  monentur  ut 
accuratae  illorum  observationi  advigilent, 
quae  statula  in  illis  sunt :  hinc  si  quis  quid 
addal,  quid  detrahal,  quid  immutet,  iam 
eo  ipso  et  novilatem  inducit,  et  iure  ino- 
bedientiae  notam  incurrit.  lam  diversum 
Diaconum  cantare  Praeconium;  diversum 
in  Missa  ministrare  est  contra  Rubricae  Mis- 
salis  praescriptum.  Si  enim  haec  inspicia- 
tur  et  illius  dispositio,  patet  manifestissi- 
me  unum  eumdemque  esse  debere  in  ulro- 
que  memorato  Officio  Diaconum^  idque  cx 
toto  contextu  eruitur,  initio  sumpto  ab  ignis 
benedictione  ad  licentiam  usque,  quae  po- 
pulo  datur  discedendi  ab  Ecclesia.  Mitto 
hic  actiones,  quae  ad  Diaconum  spectant, 
quasque  non  memorat  Rubrica,  utpote  il- 
lius  muneris  proprias,  ac  ab  Arundine  in- 
cipiam.  «  Tiim,  inquil  Rubrica,  Diaconus 
indutus  Dalmatica  albi  coloris  etc...  Diaco- 

nus  elevans    Arundinem Diaconus    dat 

Arundinem  uni  Acolytho»;  deinde:  «Gom- 
plela  benedictione  Geri,  Diaconus  depositis 
albis,  sumit  violacea  paramenta,  et  vadit 
ad  Gelebrantem,  qui  exuitur  Pluviali  etc.  ». 
Qui,  quaeso,  Diaconns,  nisi  qui  cantavit 
Praeconium?  el  hic  non  ad  Sacrarium  ve- 
stem  depositurus,  sed  ad  Geiebrantem  ac- 
cedit,  depositis  albis  et  sumptis  violaceis 
paramentis.  Demura  inquit  Rubrica  :  «  Gum 
autem  perventum  fuerit  ad  1i  Peccatores, 
Te  rogamus,  Sacerdos  et  Ministri  surgunt, 
el  accedentes  ad  Sacrisliam  induuntur  pa- 
ramentis  albis  pro  Missa  solemniter  cele- 
branda  ».  lidem  igitur  debent  esse  et  Ge- 
lebrans  et  Diaconus,  et  Subdiaconus,  siiidem 
Minislri ;  ergo  ex  Rubricis  is  qui  cantavit 
Praeconium,  si  loquamur  de  Diacono,  is 
qui  detulit  Grucem,  si  loquamur  de  Sub- 
diacono,  de  utroque  dicitur  quod  debeat 
ministrare  in  Missa  ;  ac  si  nullum  dubium 
de  Subdiacono,  cur  de  Diacono  dubiun 
excitari  potest?  Sed  quid  dico  dubium  exci- 
tatur?  Gur  diversus  adhibetur  Diaconus  ? 
dicere  debuissem;  et  tamen  ex  praxi  quadam 
per  abusum  inducta  in  nonnullis  Ecclesiis, 
diversus  est  Diaconus  Missae  a  Diacono  Prae •• 
conii.  Praxis  haec  adversatur  penitus  Mis- 
salis  Rubricae;  ex  qua,  dispositione  et  or- 
dine  inspectis,  infertur  unum  eumdemque 
esse  debere  Diaconum  et  Praeconii  et  Mis- 
sae ;  quod  quidem  ex  legitima  illationecon- 
cludiiur.  Ratio  aulem  huius  illationis  patet 
ex  Officio  ipso  :  nam  qui  Functionem  in- 
cepit,  idem  et  perficere  debet.  Huius  diei 


Officium  unum  idemque  est,  sive  Praeco- 
nium  respiciamus  sive  Missam  ;  omnia  si- 
mul  sumpta  Officium  diei  proprium  con- 
stituunt;  et  licet  diversa  Ecclesia  recolat, 
tamen  Functionem  unicam  slatuit  peragen- 
dam.  Si  itaque  Diaconus  eam  incepil,  eam 
pariter  et  debet  perficere  ;  nisi  peculiaris 
aliter  agendi  sit  ratio,  aut  Rubrica  ipsa  ali- 
ter  faciendum  non  indigitel.  Sed  ratio  non 
adest  aliter  peragendi,  et  Rubrica  aliter  per- 
agendum  non  innuil  :  idem  igilur  Diaconus 
debet  esse  et  Praeconii  et  Missae.  Quod  spe- 
ctat  ad  Rubricam,  si  haec  disponit  diversum 
esse  debere  in  aliqua  funclione  Ministrum, 
non  omittit  sane  vel  indicare,  vel  etiam 
praecipere ;  ut  evenit,  cum  Feria  V  in 
Coena  Domini  alium  Subdiaconum  innuit 
esse  debere  a  Subdiacono  Missae,  pro  de- 
ferenda  Gruce  in  Processione  :  «  Et  fit  Pro- 
cessio  more  solito,  alio  tarnen  Subdiacono 
parato  Grucem  ferente  ».  Haec  Ministri  di- 
versitas  non  indigitatura  Rubrica  quoad  Dia- 
conum  in  Sabbato  Sancto,  sed  unus  idemque 
innuilur  ;  a  Rubricae  igitur  disposiiione  non 
est  recedendum.  Recte  proinde  staluunt 
Auctores  unum  eumdemque  esse  debere 
pro  utroque  Officio  Diaconum,  et  tamquam 
Rubricae  violatores  diversiraode  agentes 
considerant,  cum  audeant  sic  a  Rubricae 
praescripto  declinare.  Si  omnia  secundum 
ordinem  fieri  debent,  eo  magis  cum  de 
Ritibus  agilur,  quorum  usus  in  Ecclesia- 
sticis  functionibus  legitimus  et  accuratus 
est  omnino  retinendus  ac  religiose  servan- 
dus.  Haec  fuil  summi  Pont.  Sixli  V  Con- 
stitut.  LXXIV.  maxima  cura  in  S.  R.  Con- 
gregatione  siatuenda,  ut  Sacri  Ritus  ubivis 
locorum,  in  omnibus  Urbis  Orlnsque  Eccle- 
siis,  a  quibusvis  personis  diligenter'  ohser- 
varentur ;  ut  caeremoniae,  si  exoleverint, 
restaurarentur  ;  si  depravatae  fuerint,  re- 
formarentur  ;  si  immutalae,  ad  ordinem  re- 
vocarentur.  Quae  olim  fuit  Summorum  Pon- 
tificum  cura,  ea  ipsa  adhuc  est  et  Surami 
Pontificis  quem  sospilem  Deus  servet  ;  ea 
ipsa  adhuc  est  Sacr.  Rituum  Gongregalionis 
quae  ritus  omnes  ul  reviviscani,  restauren- 
tur,  ad  ordinem  revocentur,  accuratissime 
serventur,  ex  proprio  munere  adnititur,  ut 
sic  et  splendor  Divinae  maiestatis  magis  ef- 
fulgeat  et  Fideles  ad  Divinarum  rerum 
contemplalionem  sustollantur :  ut  inquiunt 
Tridentini  Concilii  Patres,  et  Supremae  Apo- 
stolicae  Sedis,  a  qua  dimanat,  legislativa  au- 
cloritas  observetur.  Habitualis  autem  ri- 
tuum  et  caeremoniarum  inobservantia  ta- 
citum,  ut    plurimum,    potest    inferre    con- 


—  325  — 


lemptum;  et  leviorum  etiam  Rubricarum 
omissio,  vel  mutalio,  et  libera  illarum  in- 
lerprelatio  conrusionem  in  Ecclesia  parere 
possunt,  et  ad  Dei  opus  negligenler  pera- 
gendum  inducere.  Non  me  latet,  hac  ipsa 
in  re,  de  qua  loquimur,  in  eadem  Tibur- 
lina,  ut  videri  polest,  S.  Gongregationem 
consiilendo  Sanclissimo  respondisse ;  sed 
quid  hoc  probat?  nisi  S.  Congregationem, 
cuius  munus  est  vigilare  Rubricarum  obser- 
vationi,  allalam  in  conlrarium  consuetudi- 
nem  noluisse  admiltere,  sed  attentis  pecu- 
liaribus  circumstantiis  inclinasse  forsan  ad 
illam  noii  penitus  saltem  excludendam,  sed 
eodem  lempore  noluisse  eam  propria  au- 
clorilale  aut  adprobare  aut  confirmare,  ut- 
pote  Kubricae  dispositioni  non  apprime  con- 
foiraem,  et,  si  qua  Inaulgentia  hac  in 
re  posset  concedi,  a  Supremo  Pastore 
concederetur,  quemadmodum  revera  fa- 
ctum  est.  Sed  peculiaris  haec  Tiburti- 
nae  Ecclesiae  Gathedrali,  ob  peculiares 
rationes,  concessa  Indulgentia  generalem 
non  constituit  dispensationem ;  adeo  ut  li- 
berum  cuique  sit  ea  uti.  Si  enim  eadem 
non  adsint  rerum  adiuncta,  forlasse  nec 
alteri  Ecclesiae  concedetur,  eoque  minus 
poterit  aliqua  Ecclesiae  per  se  hanc  sequi 
praxim  :  persaepe  enim  evenit  ut  Diaconus 
Praeconii  diversus  sit  a  Diacono  Missae,  non 
ex  necessitate,  non  ex  vocis  defectu,  vel 
ex  voce  aut  nimis  aspera,  aut  ad  modula- 
tionem  inepta;  sed  ex  quadam  vocis  ipsius 
ostentalionis  specie  alius  seligatur  Diaconus 
qui  adstanlium  concinna  nimis  vocis  modu- 
latione  alliciendo  aures,  plausus  caplare 
velit  ac  laudes.  Nisi  igitur  necessitas  ad- 
sit,  unus  idemque  esse  debet  Diaconus 
Praeconii  et  qui  in  Missa  minislrat;  sine 
enim  necessitate  aut  rationabili  caussa  Ru- 
brica  accuratissime  servanda  esl,  nec  ab  ea 
declinandum,  et  omnis  illius  interpretatio, 
si  qua  in  tam  clara  illius  dispositione  esse 
potest,  excludenda  est. 

Ad  DuBiuM  IX.  Improbanda  sane  in  usu, 
de  quo  est  sermo,  Rubricae  infractio  repe- 
ritur  et  novilas  in  Ritibus  pro  hoc  OfBcio 
praescriptis  proprio  lubitu  inducla,  quae 
nullo  prorsus  modo  erat  ferenda:  atque  ex 
hoc  ipso  nihil,  ut  quisque  videt  adverlen- 
dum  occurril,  nec  ratio  ulla  est  adducen- 
da  ad  usum  praedictum  eliminandum. 
Res  enim  ipsa  per  se  apparet  manifestissi- 
me,  ac  propterea  nonnisi  simplici  negativa 
responsione  polerat  a  S.  G.  dubio  huic  sa- 
tisfieri.  Quin  igilur  infractionem  Rubrica- 
rum  ac   novitalem  demonstrando    immore- 


mur,  aliquid  quoad  Cereum  advertamus. 
Ecclesia  hac  die  ad  resurgentem  Christum 
recipiendum  se  praeparat,  et  mox  ipsum 
resurrecturum  Fidelibus  pariter  anniinliat. 
A  consecratione  ilaque  Luminis  Paschalis 
solemnitatis  annunliationem  inchoat,  quae 
verae  lucis  claritatem  humano  generi  con- 
tulit.  Quod  ad  Gereum  speclat,  Paschalis 
hic  Cereus  benedicitur  in  Sabbalo  Sancto ; 
quia  ex  simplici  sua  nalura  absque  bene- 
dictione  non  potest  mysteria  significare, 
quae  per  illum  Ecclesia  repraesenlare  in- 
tendit.  Est  haec  benedictio  non  de  consti- 
tutivis,  per  quae  immutato  naturali  rei  ali- 
cuius  statu  sacrum  quid  efficitur;  sed  de 
simpliciter  invocalivis,  quibus  Dei  benigni- 
las  invocatur,  ut  personis  vel  rebus  aliquid 
boni  tribual:  et  licet  per  has  benedictio- 
nes  res  stalum  suum  naturalem  non  im- 
mutent,  nec  sacrum  quid  efficiantur,  ali- 
quid  tamen  religiosum  in  se  continent,  nec 
amplius  prophanae  possunt  haberi.  Con- 
stans  autem  ac  perpetua  fuit  Ecclesia  di- 
sciplina,  ut  nulla  re  ad  religiosum  quem- 
dam  ritum  publice  uterelur,  quin  prius 
eam  benedixerit;  ut  ex  Thoma  Massinio, 
Benedict.  XiV  aliisque  Auctoribus  constal. 
luxta  Liturgicos  Cereus  hic  columnam  nu- 
bis  et  ignis,  quae  Hebraeos  in  deserlo  ara- 
bulantes  praecedebat,  significat,  et  hinc 
illa  Praeconii  verba,  sed  iam  columnae  huius 
praeconia  novimus;  vel  Ghristum  significat 
corporaliler  prius  extinctum,  et  postea  re- 
surgentem,  sicut  tunc  Diaconus  Gereum  be- 
nedicens  significat  Evangelii  praedicalorem 
qui  Ghristum,  passione  corporaliter  extin- 
ctum,  debet  Laudum  benedictionibus  prae- 
dicando,  Resurrectionis  luminosa  gratia  red- 
dere  illustratum.  Item  Cereus  Paschalis  ex 
Ecclesiasticis  Scriploribus,  quos  referl  Theo- 
philus  Raynaldus,  institutus  primo  fuit  ut 
symbolice  esset  imago  Baptismi,  ac  pro- 
pterea  singulis  qui  baptizabanlur  parvus 
dabatur  Cereus,  et  ideo  dabalur  ut  illum 
asservarent,  et  suscepli  Baptismatis  memo- 
riam  identidem  in  se  suscitarent, 

Instituti  deinde  fuerunt  Gerei,  Agnus  Dei 
ob  Agni  figuram  quae  in  illis  inspicitur 
nuncupali,  ut  essent  pariler  suscepli  ba- 
ptismi  symbolum,  et  singulis  recenter  ba- 
ptizatis,  depositis  in  Sabbalo  post  Pascha 
vestibus  albis,  dabatur  Cereus  hic  Agnus 
Dei,  quia  comraodius  hunc  prae  parvo  etiam 
cereo  gestare  poterant.  Hi  autem  cerei  Agnus 
Dei  illorum  collo  appendebantur,  ne  susce- 
pti  baptismatis  memoriam  una  cum  albis 
veslibus  ibaptisuialibus,    quas   deponebanl; 


—  326  — 


amitterent;  sed  hos  prae  oculissemper  ha- 
bentes;  el  tantiim  beneficium  per  baplisma- 
les  aquas  receptum  recolerent ,  et  gratias 
Deo  redderent,  et  receptam  gratiam  fide- 
liter  custodirent. 

Olim  dispertiebantur  populo  particulae 
Gerei  Paschalis  ad  suffumigandum  una  cum 
thure  pio  ac  religioso  animo,  ad  avertenda 
mala  bonaque  postulanda.  Esl  ea  secun- 
daria  Gerei  Paschalis  institutionis  caussa. 
Quemadmodum  vero  subslituti  fuerunl  ce- 
rei  Agnus  Dei  ad  excitandam  retinendam- 
que  baptismi  memoriam  in  recenter  bapti- 
zatis,  et  pro  Gereo  Paschali  sive  huius  par- 
ticula  parvi  Gerei  ipsis  dabantur;  ita  el 
cerei  Agnus  Dei  postmodum  pro  Gerei 
magni  particula  ei  pro  parvis  cereis  po- 
pulo  distribui  caeperunt;  el  praecipuo  fini 
qui  fuit  in  illorum  institutione,  ut  Deus  ab 
illis  utentibus  mala  averleret  et  bona  con- 
ferret;  secundarius  successit,  ut  reliquis 
etiam  fidelibus^  praeter  recenter  baptizatos, 
distribuerenlur  in  octava  Paschae,  quem- 
admodum  Gerei  Paschalis  particulae  distri- 
buebantur:  ut  liquet  ex  Ordin,  Romano 
tit.  De  benedictione  Cerei,  ubi  sic  legitur : 
«  In  octava  vero  Paschae  dantur  ipsi  Agni 
(Gerei  infra  Givitalem  Romanam)  ab  ipso  Ar- 
chidiacono  in  ipsa  Ecclesia  post  Missam 
et  Gommunionem^  et  ex  eis  faciunt  incen- 
sum  accendi  ad  suffumigandum  in  domibus 
suis,  pro  quacumque  tribulatione  eis  eve- 
neril  necessitas.  Similiter  et  in  Forensibus 
civitatibus  de  Gereo  Paschali  faciunl  ». 
Multa  addi  possent  de  cereis  Agnus  Dei, 
si  res  de  qua  hic  praecipue  agitur,  postu- 
laret;  sed  haec  sint  obiter  adnotata  licet 
non  inopportune,  res  enim  ipsa  haec  pauca 
innuere  deposcebat.  Ne  itaque  finem  nobis 
proposilum  praetergrediamur ,  ad  Pascha- 
lem  Gereum  redeamus.  Gereus  itaque  nu- 
bis  ignisque  columnam  significat,  qui  He- 
braeos  in  deserto  itinerantes  per  diem  no- 
ctemquepraecedebat;  et  Ghristum  a  morle 
ad  vitam  gloriose  resurgentem,  ut  Ruper- 
tus  et  cum  eo  Auctores  Liturgici  pene 
omnes;  et  ideo  Gereus  ipse  prius  extinctus 
apparet,  et  dum  adhuc  exiinctus  est,  in  eo 
quinque  incensi  grana  infiguntur,  quae  quin- 
que  Ghristi  plagas  repraesentanl :  deinde 
accendilur  post  verba  Praeconii  Rutilans 
ignis  accendit.  Item  Gereus  in  significatione 
columnae  ignis  et  nubis  Hebraeos  praece- 
dentis;  illorum  demonstrat  defensionem  a 
solis  aestu,  et  illuminatiouem  nocturno  lem- 
pore  :  in  significatione  vero  Ghristi;  nubis 
columna  polest  repraesentare  Ghristum   fi- 


deles  a  vitiorum  aestu  defendentem.  Ignis 
vero  Ghristam  ipsum,  qui  fideles  in  hnius 
saeculi  nocle,  ac  in  ignor;inlia  el  peccato- 
rum  tenebris  sedenles  illuminai. 

Ne  quis  aulem  pulet,  cum  dicilnr  Ge- 
reum  Paschalem  nubis  et  ignis  columnara 
significare,  ita  liaec  esse  accipiend.i,  ut  Ec- 
clesia  id  absolute  recolal,  quod  Hebraico 
populo  olim  evenil;  sed  id  tanlum;  quod 
illis  quidem  evenil,  tamquam  tamen  in  figu- 
ra  nostri :  omnia,  quae  illis  eveniejjanl;  figu- 
ra  et  urnbra  futurorum  erant;  omnia  enim 
figura  facta  sunt  nostri ,  omnia  in  figura 
contingebant  illis,  ut  scribit  Aposloliis  Pau- 
lus  ad  Gorinth.  ep.  1,  v.  10,  el  alibi:  «  Ve- 
tera  namque  Iransierunt,  facta  sunl  omnia 
nova  ».  Hinc  Ecclesia  suos  non  instituil  ri- 
tus  ad  rilus  hebraeorum  ac  gesia  recolenda, 
sed  in  suis  quibusdam  mysteiiis  recolendis 
veterum  hebraici  populi  riiuura  quandoque 
raeminit;  quae  figura  olim  fuei  unt  eoium, 
quae  postmodum  adveniente  temporum 
plenitudine  erant  evenlura,  et  reapse  eve- 
nerunl :  et  sic  ostendit  quomodo  umbris  et 
figuris  lux  et  veritas  respondeat.  Ecclesia 
eadem,  quae  ritus  et  caeremonias  instituil, 
non  inepte,  non  inconsulto,  non  sine  ali- 
quo  sapienlissimo  fine  eos  inslituit  (ut  vel- 
let  Sacrorum  Riluum  perpeluus  irrisor  Ver- 
tus,  qui  cum  Religione  ritus  etiam  voluis- 
set  evertere);  sed  sapienlissime  eos  instituil, 
et  ut  Sancto  est  Spiritu  edocLa  et  directa, 
in  illis  mysleria  quaedara  includit,  aut  ad 
illa  non  revocat,  et  quidquid  in  suis  divi- 
nis  Officiis  recolil,  quidquid  celebrat,  quid- 
quid  Fidelibus  celebrandura  offert  ac  pro- 
ponit,  ad  spirituales  intelligentias  eos  vo- 
cat,  et  per  rayslicam  ipsas  figuras  ad  ray- 
sterium  aliquod  contemplandum  filios  suos 
excilat ;  et  quandoque  in  mysterio  myste- 
rium  latet,  ul  observal  S.  Pelrus  Damiani, 
et  ipsae  res  sensibiles  tamquam  humanae 
infirmitatis  adiumenla  ad  spiritualia  et  coe- 
lestia  cogitanda  contemplandaque  inducunl, 
ut  ipsura  Goncilium  Tridentinum  loquitur 
Sess.  22,  de  Sacrificio  Missae,  cap.  5:  «  Gum 
natura  hominum  ea  sit,  ut  non  facile  queat 
sine  adminiculis  exlerioribus  ad  rerura  di- 
vinarum  meditationem  sustolli,  propterea 
pia  Mater  Ecclesia  ritus  quosdara,  ut  scili- 
cet  quaedam  submissa  voce,  quaedam  al- 
tiori  pronunciarentur,  instituit.  Gaeremo- 
nias  item  adhibuit,  ut  mysticas  benedi- 
ctiones;  lumina,  thymiamata,  vestes  aliaque 
id  genus  plura  ex  Apostolica  traditione  re- 
cepta,  quo  et  maiestas  sacrificii  comraen- 
darelur,  et  fidelium   mentes  per   haec  vi- 


—  327  — 


sibilia  Religionis  et  pielalis  signa  ad  rerum 
allissimarum,  quae  in  hoc  Sacrificio  latenl; 
conlemplalionem  excilarentur  ». 
^  Quod  sensibilia  signa  quoad  Sacrificium, 
qnod  mysticae  ligurae;  quod  aenigmata  prae- 
slanl;  idem  et  in  aliis  Ecclesiasticis  Officiis 
obtinenl.  Hinc  nihil  de  illis,  quae  Eccle- 
sia  statuii,  despiciendura  est,  nihil  negli- 
gendum,  licet  parva,  licet  minima  videan- 
lur,  quae  ipsa  fidelibus  repraesentat.  Nam 
ut  scribit  citatas  Petrus  Damiani  in  lib.  Do- 
mlnus  vobiscum  in^^cripto :  «  Nonnulla  in 
Ecclesiasticis  observationibus  fiunl;  quae  in 
superficie  quidem  frivola  videntur  el  levia, 
considerata  vero  sublilius  magnae  virlutis 
videntur  veritate  subnixa  ».  In  confirmatio- 
ne  huius  sententiae  plurima  deinde  allert 
exempla.  Huic  consonat  Alcuinus,  cuius 
haec  sunl  verba  in  ep.  ad  Carolum  Magnum: 
«  Nihil  sine  caussa  in  Ecclesiasticis  consuelu- 
dinibus  a  Doctoribus  constitulum  percipi- 
mus  »;  caussam  vero,  ob  quam  Ecclesia 
symbola  filiis  suis  proponit;  reddit  S.  Ivo 
Garnotensis  his  verbis;  quae  habet  in  Ser- 
mone  de  Purificalione  Sanctae  Mariae  Vir- 
ginis :  «  Gonsuetudo  Ecclesiastica  mullas 
ex  rebus  gestis  retinet  consuetudines,  qui- 
bus  et  rerum  gestarum  repraesentat  verita- 
tem  et  simplicium  corda  excital  ad  piela- 
tem,  ut  per  ea,  quae  foris  venerantur;  ad 
internorum  amorem  rapiantur.  Hinc  est 
quod  ad  recordationem  Dorainicae  passionis 
in  Ecclesia  Gruces  erigimus ;  quod  tempore 
Ascensionis  vexilla  triumphum  Ghristi  si- 
gnificantia  in  eminentiori  loco  Ecclesiae 
lamquam  in   arcu   triumphali   subliraamus. 

Post  haec  quis  unquam  audeal  Aucto- 
res  reprehendere  cum  Paschalem  Gereum 
significare  dicunt  columnam  ignis  et  nubis? 
quis  Ecclesiae  ipsi  contradicere,  quae  my- 
sticae  huius  columnae  ut  figurae  quae  olim 
de  futuris  praecessit,  meminit  in  Praeco- 
nio?  Solus  Vertus,  et  qui  cum  eo  aeque 
impie  sentiunt,  hoc  auderent,  et  lantae  es- 
sent  capaces  temeritatis,  mysticas  pariter 
figuras  et  aenigmata  reiiciendo. 

in  Gerei  demum  benedictione  non  se- 
mel  sed  saepius  mentio  fit  noctis,  licet  de 
die  haec  benedictio  peragatur.  Id  autem, 
ut  nemo  non  ignorat,  evenit,  quia  per  an- 
ticipationem  hoc  OfFicium  ab  Ecciesia  pera- 
gendum  statutum  est.  Olim  enira,  quem- 
admodum  plura  alia  OfTicia,  noctu  hoc 
quoque  peragebaiur,  ut  Ecclesia  tempori 
se  accommodaret  quo  Dorainus  resurrexit, 
in  nocle  scilicet,  seu  prope  auroram.  Et 
licet  de  die  iam  a  multis  saeculis  hoc  Ec- 


clesia  peragat  Officium,  noctis  tamen  men- 
tionem  facit  in  Praeconio,  ut  tum  lempus 
indicet,  quod  verum  horae  Resurrectionis 
Domini  respondeat,  tum  ut  veteris  disci- 
plinae  vestigium  aliquod  eo,  quo  polest , 
raodo  retineat,  et  eiusdera  disciplinae  prae- 
beal  in  ipso  Ofiicio  testimonium. 

Ad  DuBiuM  XI.  Responsio  ad  Dubium 
nulla  prorsus  indigerel  adnotatione;  claris- 
sima  enim  per  se  res  est.  Ipsa  enim  Mis- 
salis  Rubrica  et  Gaeremonialis  Episcopo- 
rura  praescripiio  regulam  suppeditant,  quae 
servari  debet  in  aspersione  Gleri  facienda 
diebus  Dominicis;  sed  quoniam  usus  in  me- 
dium  adduciiur,  qui  viget  in  Metropolita- 
na  Ecclesia  Pisana,  ul  nerape  non  a  Gele- 
bianle,  sed  a  Gappellano  Ghori  Pluviali  in- 
duto  aspersio  cum  Aqua  benedicta  pera- 
gatur,  haud  quidem  inopportunura  erit 
quaedam  subiicere,  ut  abusus  hac  in  re 
appareat,  pariterque  de  medio  servatus  huc 
usque  usus  tollatur,  ac  Rubrica  Missalis  et 
Gaeremoniaiis  Episcoporum,  ul  in  respon- 
sione  sancitum  est ,  servelur.  Missalis  si- 
quidem  Rubrica  in  ordine  ad  faciendara 
Aquam  benedictam  haec  habet:  «Finita  be- 
nedictione  (aquae)  Sacerdos  celebralurus, 
indutus  Pluviali  coloris  OfBcio  convenien- 
lis,  accedit  ad  Altare,  et  ibi  ad  gradus  cum 
Ministris  genuflexus,  accipit  a  Diacono  Asper- 
sorium.  .  .  Interim  Gelebrans  aspergit  Gle- 
rum,  deinde  Populum  ».  His  similia  habet 
Gaeremoniale  Episcopoiura  cap.  15,  §  14: 
«  Dorainicis  vero  diebus...  quia  Glerus,  et 
Populus  anle  Missara  Aqua  benedicta  per  Ge- 
lebrantem  est  aspergendus,  oporlet  illum 
incederePluviali  indutum  inter  Diaconum  a 
dextris  et  Subdiaconum  a  sinistris  de  more 
paratos,  qui  postea  facta  Aquae  benedictae 
aspersione,  et  dicta  Oratione ,  et  deposito 
Pluviali  accipiet  Manipulum,  et  Planetam, 
et  incipiel  Missam  ».  Guinam  dubium  po- 
terit  oriri ,  sit  ne  ipse  Gelebrans ,  qui 
Glerum  Aqua  benedicta  aspergere  debeat? 
aut  quis  potius  contrariam  praxim  abusum 
redolere  non  existiraet,  Rubricae  Missalis, 
et  Gaereraonialis  adversantem  praescripto  ? 
Nihil  huic  tara  clarae  praescriplioni  addere 
oporteret ;  nihilominus  aliquid  adnolatur 
quod  ipsa  veiba  Rubricae  Missalis  et  Gae- 
remonialis  offerunt  adnotandura  ad  clarius 
rem  ipsam  ostendendara,  et  extra  omnem 
dubitatiouem  aut  ambiguitatem  adducen- 
dam.  Quod  ipse  Gelebrans  debeat  Glerum 
aspergere,  non  modo  ex  his  verbis  Rubri- 
cae:  «  Interim  Gelebrans  aspergil  Clerum, 
deinde  Populura  »;  vel  aliis  Caeremonialis : 


—  328  — 


«  Quia  Clerus  et  Populus  ante  Missam  Aqua 
benedicla  per  Gelebrantem  est  aspergen- 
dus»;  verum  etiam  ex  toto  contextu  erui- 
tur,  ut  quisque  per  se  videl,  et  percipit 
ex  aliis,  quae  post  illa,  verbis  sequuntur. 
Nam  in  Gaeremoniali  Episcoporum  haec 
leguntur:  «  Oportet  illum  (Gelebrantem) 
incedere  Pluviali  indutum  inier  Diaconum 
a  dextris  et  Subdiaconum  a  sinistris  de 
more  paratos ;  qui  postea  . . .  accipiet  Ma- 
nipulum,  et  Planetam,  et  incipiet  Mis- 
sam  ».  Nulla  hic  interponitur  mora  inter 
aspersionem  et  Missae  initium,  nullus  alius 
a  Gelebrante  diversus  Sacerdos  nominatur, 
qui  aspergat,  et  nullus  alius  ab  eo,  qui 
aspersit,  ad  incipiendam  Missam  parandus 
indigitatur;  sed  unus  idemque,  nempe  qui 
aspersit,  dicitur  celebraturus ;  unus  igilur 
idemque  debet  esse  et  qui  celebrat,  et  qui 
aspergit.  Idem  omnino  iterum  legitur  in 
eodem  Gaeremoniali  lib.  2,  cap.  30:  «  Ab- 
sente  Episcopo  in  Ecclesiis  Galhedralibus 
et  Gollegiatis ,  aliquis  Ganonicus  seu  Di- 
gnitas,  vel  is,  ad  quem  de  consueludine 
spectat  hac  die  celebrare  in  absentia  Epi- 
scopi,  paretur  in  Sacristia  more  solilo  cum 
Pluviali  albo,  et  accedat  ad  Altare  medius 
inter  Diaconum  et  Subdiaconum  paratos 
omnibus  paramenlis  ipsis  convenientibus... 
acceplo  de  manu  Diaconi  Aspersorio  cum 
Aqua  benedicta....  asperget  primo  Altare, 
deinde  seipsum,  mox  Diaconum  et  Sub- 
diaconum....  quo  facto ,  deposito  Pluviali 
capiet  Planetam,  et....  inchoabit  Missam  », 
Quod  si  haec  postrema  verba  non  leguntur 
in  Missali,  non  ex  eo  sequitur  Sacerdotem, 
qui  aspersit,  non  debere  celebrare  Missam, 
quod  manifeste  praescribitur  a  Gaeremo- 
niali ;  sed  dicendum  Missalis  Rubricam  omi- 
sisse,  quia  in  eo  solum  est,  ut  indicet  Ri- 
lum,  quo  debet  Glerus  el  Populus  asper- 
gi,  et  satis  esse  existimat  ab  initio  in- 
nuisse  eum  debere  Missam  celebrare  qui 
aspersit,  per  ea  tantum  verba,  quibus  Ru- 
brica  incipit,  nempe  «  Sacerdos  celebratu- 
rds  indutus  Pluviali....  aspergit  Glerum  ». 
Quid  plura?  Observat  apposite  ad  rem  no- 
stram  Merali:  Sacerdotem  Missam  solemni- 
ter  celebraturum  ita  paratum  egredi  cum 
suis  Ministris  a  Ghoro  ad  Altare  ad  facien- 
dam  Aquae  aspersionem ;  quod  sane  probat 
unum  eumdemque  esse  debere,  qui  asper- 
glt  et  qui  celebrat;  quod  si  alius  a  Ge- 
lebrante  essel,  hoc  utique  indicasset.  Hanc 
aliquorum  quoad  hunc  ritum  servandum 
renuenliam  iamdiu  cavit  Sacrorum  Rituum 
Gongregatio,    quae    clarissimis    innixa  Ru- 


bricae  verbis  alias  decrevit  ab  ipso  Gele- 
brante  fieri  debere  aspersionem  cum  Aqu;i 
benedicta  cliebus  Dominicis;  Anno  scilicei 
1632  sub  die  27  Novembris  in  Peiusina. 
Quum  enim  Eminenlissimus  Gardinalis  de 
Torres  tunc  Episcopus  Peiusinus  mandave- 
rit  ul  Dominicis  diebus  per  ipsura  cele- 
brantem  fieiet  aspersio  iuxta  Missalis  prae- 
scriptum,  el  Archipresbyler  Perusinae  eius- 
dem  Gathedralis  Dignitas  id  aegre  feiiet, 
et  peragere  recusaiet,  asserens  nuraquam 
a  Dignitatibus  factara  fuisse  hanc  aspersio- 
nem  ;  Sacra  Gongregatio,  supplicante  dicto 
Archipresbyleio  de  non  innovaiione,  re- 
spondlt:  «  Aquae  benedictae  aspeisionem 
in  diebus  Dominicis  fieri  debere  per  ipsum 
Gelebrantem  »;  et  nulla  facla  distinclione 
inter  Dignilatem  et  simplicem  Ganonicum 
vel  Presbyterum,  ut  ostendeiet  hoc  mu- 
nus  esse  cuiusque  celebrantis,  adiunxit: 
«  etiam  quod  sit  prima  vel  alia  Dignitas  »: 
nihil  faciens,  iramo  excludens  contrariam 
consuetudinem,  addidit :  «non  obslanle  con- 
traria  consuetudine,  (immo  improbans  con- 
clusit)  quae  potius  corruplela  qiiam  cou- 
suetudo  dici  potesi,  quum  sil  contra  Ru- 
bricam  Missalis  et  Gaeremonialis  ».  Et  haec 
verba,  quibus  includitur  eti:im  Dignitas,  si 
ad  eam  celebrare  spectat,  consonant  cum 
aliis,  quae  superius  allata  sunt  ex  lib.  2, 
cap.  30,  Gaereraonialis  Episcoporum  de- 
sumpta. 

Neque  quis  dicat  posse  quemcumque 
Sacerdotem  a  Gelebranle  diveisum  hanc 
actionem  peragere,  queraadmodum  et  qui- 
cumque  Sacerdos,  qui  non  sit  celebratu- 
rus,  potest  Aquam  eo  die  benedicere.  Ex 
hoc  sane  illud  non  sequilur;  nam  prae- 
terquam  quod,  ut  vidimus  ex  Rubrica  Mis- 
salis  et  ex  Gaeremoniali,  Sacerdos  cele- 
braturus  Glerum  et  Populum  debet  asper- 
gere,  ipsa  Rubrica  innuil  Aquam,  qua  aspei- 
sio  fit,  a  quocumque  Sacerdoie  a  Gelebrante 
distincto  posse  benedici:  quod  de  eo,  qui 
aspergil  non  innuit,  neque  innuere  poluit 
semel  ac  slatuerit  ab  ipso  Gelebrante  fa- 
ciendam  esse  aspersionem.  Siquidem  haec 
de  facienda  tantummodo  aqua  benedicta 
habel :  «  Die  Dominica  in  Saciistia  praepa- 
rato  Sale  et  Aqua  benedicenda  Sacerdos 
celebraturus  Missam  vel  alius  ad  id  depu- 
tatus»:  quae  verba,  quum  agitur  de  asper- 
gendo  cum  hac  Aqua  Clero  et  Populo,  non 
habet.  Liberum  itaque  non  est  quemadmo- 
dum  in  benedicenda  Aqua,  sic  et  ad  Gle- 
rum  et  Populum  aspergendum  alium  a  Ge- 
lebranle  dislinctum   Saceidoiem    deputare, 


—  329  — 


sed  Celebrantis,  quicumque  ipse  sit,  pro- 
prium  esl  munus.  Qui  aliler  vel  senlit,  vel 
agit,  conlra  Rubricam  agii.  Hjnc  nisi  quis 
velil  inobedientis  notam  consulto  incurrere, 
Missalis  et  Gaeremonialis  praescriplo  debet 
conformari,  et  a  contraria;  si  qua  alicubi 
esl,  consuetudine  recedere:  quae  a  Sacra 
Rituum  Congregalione  corruptela  declarata 
iamdiu  fuit,  et  novitatem  in  Sacris  Rilibus 
induceret. 

Unum  hic  addendum  non  abs  re  erit, 
ut  huius  ritus  antiquitas  innotescat.  Haec 
Aquae  cum  Sale  mixtae  benedictio,  et  Po- 
puli  Christiani  cum  ea  aspersio  iuxta  Au- 
ctores  non  paucos  ab  ipso  Apostolorum 
tempore  erat  in  usu  ;  praecepta  autem  fuit 
Ecclesiae  Saeculo  secundo  vix  inito  ab  Ale- 
xandro  Primo,  ut  constal  ex  Libro  Ponti- 
ficali,  et  ex  multis  Auctoribus  de  Eccle- 
siae  Rilibus  perlractanlibus,  Rhabano  Mauro, 
Walfrido  Strabone,  Micrologo  :  hinc  Rubrica 
Missalis  hanc  praecipiendo  aspersionem,  ve- 
tustissimum,  immo  priscum  ritum  servan- 
dum  praecipit,  et  de  hoc  ritu  extat  anti- 
quus  Ganon  Concilii  Nannetensis,  apud  Bur- 
chardum  Wormaciensem  lib.  II,  cap.  XII, 
in  quo  legitur:  «  Omnibus  diebus  Domini- 
cis  unusquisque  Presbyter  in  sua  Ecclesia 
ante  Missarum  solemnia  aquam  benedictam 
faciat  in  vase  nitido  tanto  mysterio  conve- 
nienti,  de  qua  Populus  intrans  Ecclesiam 
aspergaiur».  De  antiquitale  huius  ritus  sem- 
per  ab  Ecclesia  retenti,  ut  nempe  Presby- 
ter  ipse  die  quolibet  Dominico  per  Eccle- 
siam  procederet  et  Populum  Aqua  bene- 
dicia  aspergeret,  edocent  vetusta  Caroli  Ma- 
gni  Gapilularia,  ubi  lib,  V,  cap,  220  praeci- 
pitur  :  «  Ut  omnis  Presbyter  die  Dominico 
cum  psallentia  circumeat  Ecclesiam  suam 
cum  Populo,  et  Aquam  benedictam  ferat». 

Nonnulla  hic  examinanda  superessent 
de  Presbytero  et  de  Ecclesia  sua,  quibus 
probari  posset  quemqiie  Parochum  olim  ad 
hoc  implendum  munus  fuisse  adstrictum, 
sed  extra  rem  essent :  idcirco  omittenda 
putavimus  ne  a  proposito  aliena  pertractare 
videamur. 

Ad  DuBiUM  XIV.  Non  alia  dari  poterat 
ad  hoc  dubium  responsio,  quam  ea,  quae 
data  esl,  quaque  ad  servandam  caeremo- 
nialis  dispositionem  quisque  tenelur  :  tam 
enim  clara,  tam  absolula  est  haec  disposi- 
tio,  ut  nullum  prorsus  dubium  super  ea 
possit  excitari.  Hinc  mirum  est  quomodo 
boc  dubium  Sacrorum  Rituum  Gongrega- 
lioni  proponi  potuerit,  Quod  fuerit  semper 
omissum,  omissioni  non  favel ;    neque   id- 


circo  in  poslerum  omittendum,  quia  huc 
usque  fuit  omissura  ;  aliter  per  omissiones, 
leges  omnes  inutiles  essent,  et  brevi  de- 
perirent,  quod  absurdura  omnino  est.  Omilli 
aulem  in  posterum  non  posse,  satis  osten- 
duni  verba  Gaeremonialis,  quae  legunlur 
lib.  2,  cap.  3G,  et  quisque,  si  atlente  con- 
sideret,  id  sibi  facile  persuadebit.  Quod 
aulem  in  dubio  additur,  ad  hanc  aliquo 
modo  protuendam  omissionem,  quod  nem- 
pe  sic  factum  omni  tempore  fuerit,  el  a 
quibusdara  putetur  congruos  census  ad  hoc 
Anniveisarium  celebrandum  ab  Episcopis 
relinqui  oportere,  si  hoc  post  mortem  vel- 
lent  Anniversarium  celebrari ,  eo  quod 
illorum  aliqui  dictos  census  reliquerunt, 
haud  sane  oraissioni  polest  sufTragari.  Si 
loquaraur  de  Anniveiisario  perpetuo,  facile 
concedimus  ;  quia  Caereraoniale  non  de 
omnibus  Episcopis  disponit,  el  tunc  si 
celebranda  sint  perpetuo  Anniversaria , 
census  pro  perpetua  celebratione  sunt  re- 
linquendi.  Ast  hic  non  est  de  his  serrao, 
seu  de  Anniversario  ultimi  Episcopi  de- 
funcli.  Quando  de  hoc  agitur,  Caererao- 
niale  Episcoporum  nihil  de  censu  relin- 
quendo  innuil,  sed  absolute  celebrandura 
Anniversarium  edicit ;  quod  quidera  prae- 
ceptum  impoitat,  et  ab  omnibus  ubique  et 
semper  servari  debet,  et  revera  servalur. 
Plura  hic  addere  supervacaneum  esl :  et 
legi  poterunt,  quae  in  Tiburtina  apposite 
ad  rem  adnotata  sunl. 

Ad  DuBiUM  XXII.  Haec  praxis,  quae  in 
Primatiali  Ecclesia  Pisana  in  administrando 
Fidelibus  Sacram  Eucharistiam  servatur, 
contraria  est  Rubricae  Ritualis  Romani,  quae 
SuperpelHceum  et  Stolam  in  administratione 
Sacramentorum  adhibendara  praecipit,  quod 
pariter  singulari  raodo  praescribit  dura  Sa- 
cra  Eucharistia  est  administranda  :  sic  enim 
praecipit  in  ordine  administrandi  Sacram 
Gommunionem  :  «  Sacerdos  lotis  prius  ma- 
nibus,  et  Superpelliceo  indutus,  et  desuper 
Stola  coloiis  OfBcio  illius  diei  convenien- 
tis  ».  iam  omnia  ordine  fieri  debent,  quem- 
admodura  monet  Aposiolus,  et  in  Litte- 
ris  Apostolicis  sub  plumbo  Paulus  V  fel. 
rec.  repetit,  confirmatque  immortalis  me- 
raoriae  Benedictus  XIV,  et  ea  praecipue 
quae  pertinent  ad  Ecclesiae  Dei  Sacramen- 
lorum  administrationem.  Insuper,  qui  in 
Rituali  Romano  comprehenduntur  ritns , 
monet  ut  inviolate  ab  omnibus  tamquam 
Ecclesiae  filiis  seivenlur,  quia  eiusdem  Ec- 
clesiae  Matris  et  Magistrae  auctoritate  con- 
stiluti  sunt.  Qui,  quaeso,  ordo  esset  in  ad- 


330  — 


ministranda  Sacra  Eucharistia;  quoraodo  in- 
violabiliter  servarentur  quod  de  habilu,  quo 
hoc  Sacramentum  debet  administiari;  prae- 
scribitur;  si  Superpelliceum;  quod  prae- 
cipitur,  non  adhiberelur?  Sane  hoc  contra 
Rabricae  praescriptum  esset,  ideoque  im- 
probandum  foret.  Esse  abusum  non  dene- 
galur  in  dubio,  sed  affirmatur  aeque  diffi- 
cile  esse  illum  evellere.  Profiteri  abusum 
sufficiens  est  ratio  ad  illuni  tollendum  : 
evelli  autem  facili  potest  negotio,  si  res  ad 
ordinem  redigatur,  si  religiose  et  invio- 
labiliter,  ut  par  est,  quae  praescripta  sunt 
observentur.  ut  revera  ab  omnibus  servari 
absque  ullo  dubio  debent.  Neque  Rubricae 
servandae  sunt  aut  negligendae  pro  unius- 
cuiusque  commoditate ,  quia  in  promptu 
ex.  gr.  non  est  Superpelliceum  super  Roc- 
chettum  imponendum.  Non  agitur  sane  hic 
de  administranda  Sacra  Eucharistia  per  mo- 
dum  Viatici  infirmo  proxime  morituro,  sed 
bene  valentibus ;  adeoque  nihil  officit,  aut 
potest  officere  communicandis^  si  parumper 
expeclent:  expectent  ulique  donec  Sacer- 
dos  habitu  praescripto  induatur  et,  ut  de- 
bet,  hoc  Sacramentum  administret. 

Quod  vero  ad  Ecclesiam  sancti  Stephani 
Papae  et  Martyris  spectal;  quae  ab  Ordi- 
narii  iurisdictione  non  pendet^  pro  qua 
tamquam  exempta  difficilis  et  pene  impos- 
sibilis  asseritur  animadversio  in  consuetudi- 
nem  non  adhibendi  Superpelliceum,  velim 
dicerent  num  Ritualis  Rubricae  hos  il- 
losve  respiciunt,  hanc  ab  illa  Ecclesiam 
secernunt ,  hanc  vel  illam  eximunt?  An 
non  potius  omnes  aeque  Sacerdotes  Sacra- 
mentorum  Ministros  respiciunt  et  obligant? 
Quid  exemptio  Ecclesiae  ab  Ordinarii  iu- 
risdictione  cum  exemptione  ab  observandis 
Rubricis?  Magnum  quidem  est  inter  utrum- 
que  discrimen.  Apostolicae  autem  Litterae 
Summorum  Ponlificum  neminem  ab  obser- 
vandis  -Ritibus  et  eo,  quo  praecipiuntur 
modo;  excipiunt,  nullam  Ecclesiam;  quae- 
cumque  ea  sit;  eximunt.  «  Quapropter^  sic 
habetur  in  Apostolicis  Litteris  Beued.  XJV, 
qui  aliorum  Pontificum  mandata  refert, 
hortamur  in  Domino  Venerabiles  Fratres 
Patnarchas;  Archiepiscopos  et  EpiscopoS; 
et  dilectos  Filios  eorum  Vicarios,  nec  non 
Abbates;  Parochos  universos  ubique  loco- 
rum  existentes  et  alios;  ad  quos  spectat, 
ut  in  poslerum  tamquam  Ecclesiae  Roma- 
nae  filii...  inviolabiliter  observent  ».  Sane 
quae  exemplio  in  his  verbis  apparet  ?  quae 
exceplio?  Quis  inter  Ecclesiae  Filios  per 
inobedientiam  adnumerari  recusaverit  ?  Aut 


hoc  nomine  per  inobservantiam  Rituum,  ■ 
quos  servare  debet;  noluerit  gloriari?  Ne-  I 
mo  sane,  ut  arbilramur;  reperietur,  qui 
tantam  gloriam  negligat.  Atque  hinc  quis- 
que  intelliget  ralionem  ab  exemptione  Ec- 
clesiae  desumptam  nihili  omnino  esse  fa- 
ciendum;  ut  pariter  a  servandis  Ecclesiae 
Ritibus  exemptus  quis  putetur;  et  Rubri- 
caium  praeceptis  lenuat  obtemperare. 

Haec  autem  responsio  haud  recens  est, 
nec  unicB;  ila  ut  quid  novi  sit  modo  de- 
cretum.  Gonferantur  quae  alias  ipsa  Sacra 
Rituum  Gongregatio  edixit;  et  eadem  sem- 
per  decrevisse  apparebit ;  quippe  quae  ad 
tuendos  servandosque  legitimos  ei  anti- 
quos  Ecclesiae  Ritus  fuit  instituta.  Sic  in 
una  Dubiorum  Urbis  sub  die  12  lulii  1628; 
sic  in  Syracusana  die  2  Augusti  1698;  in 
Pisaurensi  die  12  Decembris  1750  et  in 
una  Urbis  Sanctae  Mariae  in  Gosmedin  19 
lulii  1753;  in  quibus  omnibus  Decretis;  ut 
alia  multa  et  similia  omittantur;  praescri- 
ptum  semper  fuit  Superpelliceum  cum  Sto- 
la  in  adrainistratione  Sacrae  Eucharisliae, 
addituraque  seraper  aeque  fuit  iiixta  Ri- 
tuale  Romanum.  Nulla  itaque  est  ratio  cur 
aliter  responderi  posset;  adeoque  servari 
debet;  quod  Rituale  Romanum  praescribii; 
contra  quod  nulla  adrailtenda  esl  contra- 
ria  consuetudo;  nulla  vel  Personarura;  vel 
Ecclesiarum  exemptio;  nihil  habendae  sunt 
in  contrarium  senlientium  queriraoniae. 
Oranes  enim  Ecclesiae  praescriptis  obteni- 
perare  tenentur;  eaque  inviolate  ac  reii- 
giose  servare. 

SUFFRAGIUM  SUPER  DECRETO 

2686.      TARENTINA.      (4676) 

Multa  hic  aeque  praeclara  tum  de  an- 
tiquitale;  tum  de  praestantia  benedictionis 
et  consecrationis  Virginum  adnolanda  se 
offerunt ;  sed  ne  videamur  in  medium  pro- 
ferrc;  quae  inutilia  quis  posset  reputare; 
quaedam  tantum  adducemus,  cetera  videri 
poterunt  in  Tertulliani  Libro  de  velandis 
Virginibus.  Quoad  antiquitatem;  si  audialur 
Raronius  ad  Annum  Ghristi  LVIl;  is  qui- 
busdam  nixus  testimoniis  Sanctorum  Pa- 
trum  Ignatii  Martyris;  Glementis  Romani 
Pont.  et  Hieronymi  libro  1  adversus  lo- 
vinianum;  in  quatuor  Filialibus  Philippi  Dia- 
coni  agnoscit  primas;  quae  inter  Mulieres 
post  Ghrisli  mortem  Virginitatem  Deo  sin- 
gulari  modo  voverunt ;  hinc  Apostolorum 
aevo  Virginum  consecratio  adscribenda  vi- 
detur;  et  idcirco    ab   Ivone   Garnolensi    in 


-  331 


Epistola  41  ad  Golfredum  Vindocinensis 
Monasterii  Abbatem  scriptum  reperitur: 
€  Gonsecr;itio  Virginum  ex  Aposlolica  au- 
ctoritale  Episcoporum  privilegio  reserva- 
tar  ».  Si  alios  Ecclesiae  Patres,  Ambrosium 
praesertirn  et  Augustinum  audiamus,  altius 
est  repelenda  haec  de  Virginitate  devoiio; 
uterque  enim  a  Beatissima  Virgine  eam  re- 
ceptam  volunt.  Ille  enim  de  institutione 
Virginis  disserens  cap,  5:  «  Egregia,  inquit, 
Maria,  quae  signum  Sacrae  Virginllatis  extu- 
lerat,  et  intemeratae  integrilatis  pium  Ghri- 
sto  vexillum  levavit  ».  Hic  vero  in  Libro 
de  Sacra  Virginitate  cap.  4  id  probans  ex 
Mariae  responsione  ad  Archangelum  Gabrie- 
lem  in  haec  scribit  verba  :  «  Ipsa  quoque 
Virginilas  eius  (Mariae)  ideo  gratior  et 
acceptior;  quia  non  eam  conceptus  Ghristus 
viro  violalurO;  quam  conservaret,  ipse  prae- 
ripuit  ;  sed  priusquam  conciperelur,  iara  Deo 
dicatam,  de  qua  nasceretur  elegit.  Quomo- 
do,  inquit,  fiet  istud,  quoniam  Virum  non 
cognosco?  quod  profecto  non  diceret;  nisi 
Deo  Virginem  se  anle  vovisset  ».  Legaulur 
Baronius,  Ghristianus  Lupus,  Tertullianus, 
Sandinus;  si  plura  quoad  hoc  desidetaniur. 
Omissis  hic  omnibus  quae  a  nonnullis  re- 
late  ad  Virgines,  quae  Deo  se  voverunt^ 
producuntur,  quaeque  novilatem  sapiunt^, 
et  ab  eruditis  doclisque  Viris  suis  in  ope- 
ribus  refutantur,  atque  ab  Apostolica  Sede 
semel  et  iterum  proscripta  sunt,  his  in- 
quam  omissis,  adnotandum  putamus  dupli- 
cem  Ordinem  Sacrarum  Dei  Virginum  dis- 
tmgui.  Aliae  enim  quae  paterna  in  domo 
manebant ;  aliae,  quae  commune  habenles 
domicilinm  monasticum ;  quoddam  quasi 
institutum  amplectebantur.  Inter  has  ab 
aliquibus  adnumerantur  plusquam  ducentae 
Virgines  illae,  quae  se  se  Eugeniae  Regis 
Ethiopum  Filiae  adiunxerunt,  quibusque 
praefecla  Ipsa  fuit,  quum  Sanctus  Matthaeus 
eam  ad  Virginitatem  profilendam  servan- 
damque  induxit,  et  quibus  ipse  sacrum  ve- 
lamen  dedit,  et  super  quas  sacram  fudit 
Orationera;  quae  adhuc  in  quibusdam  ma- 
nuscriptis  Pontificalibus  legitur.  Quemad- 
modum  duplex  erat  Virginum  ordo,  ut  di- 
ctum  est,  ita  duplex  erat  earum  consecra- 
tio,  sive  vovendi  modus.  Harum  altera  in  una 
habitus  immatatione  sita  erat,  simulque  in 
virginitatis  proposito  Deo  sponte  promisso: 
altera  in  manuum  velique  impositione  Pou- 
tificali,  et  solemni  benedictione  aeque  ac 
cum  Virginitatis  servandae  proposito, 

Haec  consecratio  ex  vetuslissimis  usque 
temporibus  maximi  semper  ponderis   fuit ; 


et  vehementer  sunt  reprehensi  qui  contra 
hanc,  vel  quoad  minimum,  tentare  quan- 
doque  praesurapseriinl.  Tanti  aulem  sem- 
per  habila  fuil  ea  consecratio,  ut  quidam 
etiam  inter  haereticos,  puta  Donalistae,  suas 
quoque  Virgines  habuisse  oslentarinl,  eae- 
que  soleraniter  quoque  ab  ipsorum  pseudo- 
Episcopis  mitra  cooperiendo  velarentur. 
Mitra  quippe  haec  apud  Afros  sacri  veluti 
veli  species  erat,  quud  solemnibus  quibus- 
dam  precibus  adiunctis  solebat  ab  Episco- 
pis  imponi,  et  per  illius  impositionem  ipsa 
Virginis  consecratio  reputabatur.  Adeo  hoc 
verum  est,  ut  Sanclus  Hieronymus  ad  De- 
metriadem  scribens:  «  Scio,  inqnicbat,  quod 
ad  imprecationera  Pontificis,  tlammeum  vir- 
ginale  sanctum  operuit  caput  »  ;  utque  hinc 
Sanctus  Ambrosius  in  exhortatione  ad  Vir- 
gines  ita  scribat  :  «  Venit  Paschae  dies,  in 
tolo  Orbe  Baptismi  Sacraraenta  celebranlur, 
velantur  Sacrae  Virgines  ».  Vetusta  adeo 
est  haec  sacri  Veli  soleranis  irapositio  et 
Virginum  consecratio,  et  adeo  praeclara 
ulraque  caeremonia  seraper  habita  fuit,  ul 
Tertullianus  inter  Scriptores  vetustissimus 
sacrilegos  vocet,  qui  velum  hoc  detraxe- 
rint :  «  Oh  sacrilegae,  nquit  lihro  de  velan- 
dis  Virginibus,  manus,  quae  dicatum  Deo 
habitum  detrahere  potuerunt  I  » 

Sacer  hic  non  minus,  quam  vetustus 
Virgines  consecrandi  ritus  summo  studio 
olim  servatus  est ;  et  iuxta  Auctores  usque 
ad  saeculum  XV  fuit  pene  universaliier 
retentus :  postmodura  vero  vel  penitus  orais- 
sus,  vel  a  perpaucis  servatus.  Quocirca 
inquit  Barbosa  lib.  1  luris  Ecclesiastici, 
cap.  64,  num.  21  :  «  et  advertas  quod  con- 
suetudo  benedicendi  Virgines  non  amplius 
est  in  usu  ».  Si  de  hac  desuetudine  ratio- 
nem  quis  quaerat,  vel  ideo  desuevisse  hunc 
ritum  responderi  potest,  quia  fortasse  Epi- 
scopi  minus  de  consecrandis  Monialibus  sese 
faciles  exhibuerunt,  vel  quia  Sanctimonia- 
lium  numerus  mirum  in  modura  raiseran- 
lis  Dei  beneficio  succrevit,  vel  quia  satis 
tum  Professione,  lum  Glausura  obslrictae 
et  protectae  Virgines  minus  novo  consecra- 
tionis  ritu,  quasi  novo  quodam  munimento, 
opus  haberent,  vel  quia  irarautata  veteri 
disciplina  illi  solerani  pompae,  quae  uti 
solerania  vola  tunc  habebatur,  per  novura 
ius  novuraque  aeque  legitiraum  validumque 
ritura  ipsa  solemnia  Vota  successerunt,  quae 
a  Monialibus  emittuntur  in  Religione,  cui 
nomen  dederunt ;  quae  quidem  vota  satis 
superque  ad  Virginitatem  vinculo  servan- 
dam  esse  pulantur. 


—  332  — 


At  licet  ritus  hic^desuetus  universaliler 
sit,  mauet  tamen  aliquo  modo  in  Ecclesia 
iuxta  praesentem  etiam  disciplinam;  quum 
et  ipse  describatur  in  Pontificali  RomanO; 
et  ab  aliquibus  iMonialium  Oidinibus  serve- 
lur.  Servatum  fuisse  etiam  rilum  hunc  tem- 
pore  Sancti  Garoli  Borromaei,  ex  ipsa  eius 
Synodo  Mediolanensi  IV  apparet,  quum  ipse 
de  loco  illum  peragendi  sic  praecipiendo 
loquitur;  «  Ut  ubi  religiosus  ipse  el  vetus 
Moniales  solemniter  velandi  mos  his  tem- 
poribus  antiquatus  est^  ad  pristinum  usum 
ex  veteri  instituto  et  ritu  revocetur  ;  dum- 
modo  intra  Monasterium  id  fiat  ».  Ex  qui- 
bus  verbis  duo  eruuntur:  primo  fortasse 
aliis  etiam  in  locis  extitisse  hunc  ritum  ; 
secundo  non  esse  proscriptum,  ut  falso  qui- 
dam  putant  Auctores,  sed  ad  pristinam  for- 
mam,  quae  forlasse  immulata  eral,  esse  re- 
vocatum. 

Ut  autem  ad  propositum  iterum  venia- 
mus;  omissis  aliis  quam  plurimis,  quae  hic 
atferri  possent,  quaeque  ea  respiciunt  quae 
ab  aliquibus  Auctoribus  de  desuetudine  non 
solum,  sed  de  abolilione  huius  ritus,  du- 
biis  saltem,  si  non  falsis  auctoritatibus  in- 
nixis,  in  medio  proferuntur^  advertere  prae- 
slat  neminem  sibi  facile  persuadere  posse 
quod  Sacra  Gongregatio  negociis  Episcopo- 
rum  et  Uegularium  praeposila,  nulla  ha- 
bila  ralione  ad  ritus  huius  antiquitatem  et 
solemnitalem ,  neque  ad  Gonciliorum  et 
Sanctorum  Palrum  sanctiones,  hunc  ipsum 
ritum,  ut  a  quibusdam  asseritur,  voluisset 
proscriptum  ;  facta  enim  huiusmodi  asser- 
tionibus  non  respondent.  Nam,  ut  refert 
Gatajanus  in  suis  ad  Pontificale  Romanum 
Gommentariis,  quum  non  multis  a  sua  ae- 
tate  annis  (anno  scilicet  1778)  quidam  Epi- 
scopus,  cuius  reticet  nomen,  ab  eadera  Sa- 
cra  Gongregatione  petiisset  dari  sibi  facul- 
tatem  consecrandi  Virgines  suae  Dioecesis, 
Sacra.  Gongregatio  sapienler  respondit,  ut 
suo  uteretur  iure.  Per  Sacram  itaque  Gon- 
gregationem  hic  consecrandarum  Virginum 
ritus  inter  Episcopalia  munia  adnumeratur; 
nec  aliter  dici  hoc  etiam  tempore  potesl, 
quum  ritus  iste  in  Romano  Pontificali  ap- 
pareal  insertus  in  apposito  titulo  :  De  be- 
nedictione  et  consecratione  Virginum.  Nam 
neque  ritum  inserlum,  neque  titulum  ap- 
positum  videremus,  si  Rilus  ipse  fuissel 
proscriptus,  immo  ulerque  fuisset  delen- 
dus  ;  inseritur  autem  et  apponitur,  quia 
revera  alicubi  adhuc  extat,  ut  ex  ipso  Du- 
bio  liquet,  et  non  multis  ab  hinc  annis  per- 
■  aclus  est.  Sane  iure  suo  usus  fuit,  et  per- 


vetustum  ritum  servavit,  ut  alios  omittam, 
sa.  me.  Benedictus  XIII ;  qui  quum  esset 
Episcopus,  non  semel  Virgines  solemni  ritu 
consecravit  ;  quod  et  peregit  etiara  dum  es- 
set  Summus  Pontifex,  complures  Mouiales 
Benedictinas  in  Asceterio  Sancti  Ambrosii 
Romae  benedicendo. 

Ut  autem  singulari  modo  de  Dubio  et 
de  data  responsione  agatur,  quum  quaeslio 
quodammodo  excitata  videatur,  an  solae 
Moniales  Ordinis  Sancti  Benedicli  hunc  ri- 
tum  servent,  sive  an  solum  super  his  ex- 
clusive  Monialibus  servari  hic  ritus  debeal, 
pauca  advertenda  occurrunt,  eaque  non  de- 
spicienda.  Non  obscure  Benedictus  XIV 
felicis  recoidationis  in  sua  octogesimaquin- 
ta  Institutione  videiur  indigitare  alias  etiam 
Moniales,  quae  Ordini  Sancti  Benedicti  no- 
raen  non  dederunt,  consecrationis  Ritum, 
ut  in  Pontificali  Romano  reperitur  el  prae- 
scribitur,  servare  posse  ;  siquidem  in  iila 
Inslitulione  haec  habet  §  11  :  «  Statim  ac 
Nossuscepimus  h\i'\usEcc\es\ae{Bononiensis) 
administrationera,  cogitare  coepimus,  an  re- 
liquas  quoque  Moniales  ritus  huiusraodi  par- 
ticipes  facere  teneremur,  si  necessariis  con- 
ditionibus  praeditae  essent,  ut  velum  Gon- 
secrationis  reciperent.  Id  vero  Institutura 
ceteris  Monialibus  convenire  duximus  ob 
sacram  ipsius  vetustatem,  et  ob  consilium 
Sancti  Garoli  Borromaei,  qui  in  quarla  Me- 
diolanensi  Synodo  sic  decrevit :  «  Ubi  re- 
Hgiosus  iste  et  vetus  Moniales  solemniter 
velandi  mos  his  temporibus  antiqualus  est, 
ad  pristinum  usum  ex  veteri  instituto  et 
ritu  revocetur ;  dummodo  intra  Monaste- 
rium  fiat  ». 

Aliquam  fortasse  difficultatem  promo- 
vere  quis  posset  ex  illis  verbis  Bened.XIV 
an  reliquas  quoque  Moniales,  utrum  scili- 
cet  haec  verba  accipi  ita  debeant,  ut  sub 
illis  intelligatur  Moniales  Ordinis  Sancti  Be- 
nedicti,  quae  nondum  consecratae  fuerunt, 
adeoque  illae,  conditionibus  requisitis  non 
deficientibus,  ab  Eo  consecrari  deberent ; 
an  vero  de  aliis  quibuscumque  Monialibus, 
quae  diversam  a  Sancti  Benedicli  regulam 
sequuntur.  Ast  obvius  verborum  sensus 
suadet  de  his  verba  accipi  debere,  nec 
ratio  apparet  cur  de  solis  Monialibus  Be- 
nedictinis  intelligi  debeant ;  nam  neque 
Benedictus  XIV,  neque  Sanctus  Garolus  ta- 
xative  et  exclusive  de  Monialibus  Ordinis 
Sancti  Benedicli  raentionem  faciunt,  sed 
simpliciter  Moniales  dicunt.  Idem  coiisiat 
ex  iis,  quae  in  praecedenti  paragrapho  ipsius 
Instilutionis  habentur;  in   quo,  ut  quisque 


—  333  — 


videl,  non  agitur  nisi  de  modo  servando, 
(le  quo  Cardinalis  Boncompagni  Sacram  Ri- 
luum  Cungr.  bis  consuluit,  ann.  scilicel 
1698  et  1699. 

lusuper  §  Vlll  inquit  Benediclus  XIV; 
«  El  quamvis  consecralio  huiusmodi  supe- 
riori  tempore  fere  in  desueludinem  abie- 
ril,  ritus  tamen  ipsius  retentus  est,  prae- 
sertim  ab  iis  Monialibus,  quae  Sancti  Be- 
nedicti  disciplinam  sequuntur  ».  lam  quis- 
que  videt  per  vocem  praesertim  clare  in- 
nui  ab  aliis  etiam  diversi  Ordinis  Moniali- 
bus  servatum  fuisse  hunc  ritum  ,  licel  ab 
initio  forsan  fuerit  proprius  Monialium  San- 
cli  BenedicLi,  et  pro  iis  adprobatus  et  in- 
slitutus  primario  fuerit.  Si  secus  diceretur, 
inulile  prorsus  viderelur  hanc  vocem  prae- 
sertim  additam  fuisse,  quae  quidem  vox  non 
esL  exclusiva  aliarum  diversi  Ordinis  Mo- 
nialium,  sed  potius  et  istarum  comprehen- 
siva.  Quapropter  ea  verba  his  aequivalere 
videnLur  cnunciationibus  :  «  Et  quamvis  con- 
secralio  eiusmodi  superiori  tempore  fere 
in  desueludinem  abierit  quoad  reliquas  Mo- 
niales,  quae  Sancti  Benedicli  Regulam  non 
sequuntur,  litus  tamen  hic  letentus  esl, 
praesertim.,  hoc  est  principaliter  et  prae 
aliis,  ab  iis  Monialibus ,  quae  Sancti  Bene- 
dicti  disciplinam  sequuntur  ». 

Demum  hic  ritus  in  Romano  Pontificali 
praescribitur,  et  apposito  singulari  titulo 
legitur,  uL  supra  notatum  est:  l)e  Benedi- 
ctione  et  Consecratione  Virginum.  lam  Pon- 
tificale  Romanum  ea  continet,  quae  uni- 
versim  servantur,  et  servari  debent  vel 
possunt ;  eL  si  sunL  singularia,  sunL  propria, 
eL  privativa  aut  iurisdictionis,  aut  Ordinis : 
et  lunc  vel  in  Codicibus  Liturgicis  quibus- 
cumque  tamquam  propria  ac  singularia  in- 
dicantur,  vel  totidem  separatim  vel  exa- 
ranlur ,  vel  typis  mandantur  Libri ,  quot 
proprii  sunt  exclusive  ritus.  lam  Titulus 
hic  generalis  est  pro  Monialibus ,  non  pro 
quibusdam  Monialium  Ordinibus,  taxaLive 
confeclus  et  apposiLus;  non  hanc  vel  illam 
Monialium  Regulam  comprehendiL,  hanc 
vel  illam  excludit.  Moniales  igiLur  omnes, 
cuiuscumque  insLiLuLi  hae  sinL,  in  eo  gene- 
rico  Tilulo  comprehensae  censeri  debent, 
omnesque  pariter  ritum  hunc  ,  necessariis 
ul  loquiLur  BenediclnsWY conditionibus  exi- 
stentibus,  ubi  adhuc   vigeL,  sequi  possunL. 

VigebaL  siquidem  in  Civilale  TarenLina 
mos,  uL  Moniales  AsceLerii  Clarissar'um  ,  ex- 
pleLo  vigesimo  quinto  aetatis  anno,  sole- 
mni  emissa  Professione,  velum  benedictio- 
nis  ab   Archiepiscopo   reciperent,    et  ritus 


iuxla  Pontificale  Romanum  servabatur.  Re- 
verendissimus  modirnus  Archiepiscopus  ra- 
tus  hunc  ritum  solis  SancLimonialibus  Or- 
dinis  SancLi  BenedicLi  compeLere,  pro  iis- 
que  tanLum  vel  insliLuLum  ,  vel  servplum 
fuisse,  de  privilegio  Clarissarum  Monialium 
suae  GiviLatis  moneri  voluiL,  anLequam  ri- 
Lum  ipsum  perageret.  EL  opLime  quidem ; 
quum  enim  de  privilegio  agiLur,  constare 
de  hoc  debet,  ne  universali  Legi  et  luri 
communi  sirie  ratione  derogelur  per  exer- 
citium  privilegii  suppositi,  et  non  obtenti. 
Moniales,  ut  ex  faclo  appareL ,  de  hoc  ab 
ipsis  consLanLissime  seivato  Episcopum  do- 
cuerunt,  illumque  ritum  pariter  vel  ab  ipsa 
Ascelerii  illius  origine  ex  conslanti  tradi- 
tione  acceperunt,  retentum  hucusque  fuisse 
affirmarunt,  et  ab  aliis  praedecessoribus 
Archiepiscopis  perfectum  observarunt.  Sa- 
cra  Rituum  Congregatio ,  omnibus  per- 
pensis,  satis  constar-e  puLavit  de  asserta  tra- 
dilione,  et  de  vetustissima  hunc  ritum  ser- 
vandi  consueLudine  et  privilegio,  quo  Mo- 
niales  Clarissae  Tarentinae  Civitatis  frue- 
bantur;  nihil  tamen  cerli  decernere  volens, 
et  difficullalibus  ex  parte  Reverendissimi 
Archiepiscopi  allatis  forlasse  permoLa,  quam- 
vis  pro  gralia  confirmaLionis  asserli  privi- 
legii  pronunciaveriL ,  ad  Dominum  Secre- 
tarium  cum  Sanctissimo  rescripsit,  qui  pro 
sua  sapienLia,  per  eundem  Secretarium  Sa- 
crorum  Rituum  CongiegaLioriis,  pro  privi- 
legii  conlirmaLione  benigne  annuil,  et  Ve- 
lum  benedicLionis,  emissa  solemni  Profes- 
sione  posl  annum  vigesimum  quinLum,  iu- 
xLa  Pontificale  Romanum  Monialibus  pr-ae- 
dictis  Clarissis  Tarentinae  Givitatis  conces- 
sit.  Quae  sane  concessio,  si  ea  perpendan- 
tur,  quae  superius  sunt  adnoLaLa  (non  enim 
solis  Monialibus  Benedictinis  iste  ritus  ex- 
clusive  esL  reservaLus),  quaeque  a  Monia- 
libus  pro  conservando  veLusLissimo  privile- 
gio  allala  sunL,  non  novum  quid  sLricle 
loquendo  LribuiL,  sed  poLius  obLenLi  iam- 
diu  privilegii  eL  veLuslissimae  revera  ser- 
vaLae  consueLudinis  confirmaLio  habenda  esL. 
Ad  quod  confirmandum  saLis  superque  esse 
polerunt,  quae  praemissa  fuerunL. 

SUFFRAGIUIVI  SUPER  DECRETO 

2G88.  ORDINIS  (4680) 

EXCALCEATORUM  REFORMATORUM 

SANGTISSIMAE   TRINITATIS 

REGNI  HISPANIARUM. 

Indultum,  quod  concessum    fuit  Or-dini 
Reformalorum  Excalceatorum   Sanctissimae 


—  334  — 


Trinilatis  Regni  Hispaniarum  peragendi  Fe- 
stum  Sanclissimae  Trinitalis  eiusdcm  Ordi- 
nis  Tilularis  cum  Oclava  privilegiata  con- 
cessurn  utique  fuit  intuilu  praecellentis  Ti- 
tuli,  quo  dictus  Ordo  insignitur,  et  a  quo 
nomen  surail.  Quia  tamen  non  est  per  se 
eiusmodi,  ut  omnia  alia  Fesia  excludat, 
quemadmodum  sunt  quaedam  Octavae,  quae 
vel  omnia  alia  excludunt  Festa^  vel  solum 
ex  Rubricis  admittunt  Festum  de  Patro- 
no  vel  Titulari  Ecclesiae  et  de  propriae 
Ecclesiae  Dedicatione;  idcirco  in  memo- 
rato  indulto  vetatur  fieri  de  Octava,  oc- 
currente  altero  Feslo  ritus  duplicis  pri- 
mae  Glassis,  eoque  etiam  iranslato.  In  con- 
cessione  enim  Indulti  S.  R.  G.  sart.im  le- 
ctamque  qnodammodo  Rubricarum  disposi- 
tionem  el  quorundam  Festorum  dignitatem 
voluit  haberi.  Privilegium  allerum  ,  de  quo 
in  supplici  Libello  Anno  1802  porrecto  pro 
obtinenda  Oclava  privilegiata  Sanctissimae 
Trinitatis,  de  quo  supra  mentio  facla  fuit, 
opponebatur  primo;  quia  Octava  Sanctissimi 
Gorporis  Ghristi  ita  privilegiata  ipsi  Ordini 
Excalceatorum  Sanctissimae  Trinitatis  erat, 
ut  Festa  lantummodo  Sancti  loannis  Bapii- 
stae  et  Sanctoium  Aposlolorum  Petri  et 
Pauli  omnibus  aliis  exclusis  admitteret;  hinc 
de  Octava  Sanctissimae  Trinitatis  fieri  non 
poterat  vi  maioris  indulti ;  hoc  enim  aliud 
destruebat,  quod  posterius  fuit  concessum 
Indultum.  Quapiopter  supplicatum  fuit,  ut 
retineri  posset  et  peragi  Octava  privile- 
giata  Sanctissimae  Trinitatis,  uti  enuncia- 
tum  est,  dummodo  non  occurreret  Festum 
secundae  Glassis,  aul  etiam  translatum  quod 
ritu  primae  Glassis  gauderet.  Sacra  Gon- 
gregatio,  perpensis  rationibus  et  tam  ve- 
teri  attento  privilegio  celebrandi  Octavam 
Tituli  ipsius  Ordinis  cum  huius  Oclava,  re- 
scripsit  ut  supra  in  Decreto;  ita  tamen  ut 
de  Festo  primae  aut  secundae  Glassis  vel  oc- 
currente,  vel  translato,  fieret :  quemudmo- 
dum  etiam  de  aliquo  die  octavo,  de  quo 
faciendum  esset  Officium. 

Ut  aliquid  in  re  adnotetur,  Indulta  quae 
de  Oclavis  concessa  huc  usque  sunt  ab  Eccle- 
sia,  quaeque  nunc  conceduntur,  si  res  per  se 
consideretur,  eo  sunt  pluries  habenda,  quo 
minores  antiquitus  erant  Octavae,  ei  quo 
magis  quam  ante  sunt  privilegiaiae,  et  pri- 
vilegiatarum  Octavarum  numerus,  novis  ac- 
cedentibus  concessionibus,  succrevit;  hinc 
qui  eas  obtinet,  gloriari  iure  potest ,  et  a 
praesenti  Ecclesiae  disciplina  gratum  ac- 
ceptumque  referre.  Siquidem  si  veteres 
recentioresque   auctores  audiamus,   et   di- 


versa  consulamus  Sacramentaria  vel  Gela- 
sianum,  vel  Gregorianum,  una  vel  altera 
Octava  celebrabatur;  nam  iuxta  Grancola- 
sium  Octavae  celebrabantur  Paschalis,  Pen- 
tecostes  et  Nativitatis  Domini.  Sanciis  autem 
nullae  per  aliquot  saecula  tributae  fuerunt 
Octavae;  et  octavo  tantum  saeculo  Sanctis 
Octavae  fuerunt  assignatae  :  ita  tamen  ut  in 
veteribus  Godicibus  non  repeiiantur ,  ni^i 
Octavae  Sanclorum  Aposlolorum  Petri  et 
Pauli  ac  Sancti  Laurentii  Martyris. 

Insuper  in  Octavarum  celebratioue,  die- 
bus,  quae  Festum  inter  et  diem  octavam 
intercedebant,  de  octava  nec  recitabatur  Of- 
ficium,  nec  commemoratio  ulla  fiebat.  Ve- 
teris  huius  moris  quoddam  vestigium  re- 
peritur  in  Festo  Sanctae  Agnetis,  in  cuius 
Octava  Breviarium  Romanum  sic  indicat : 
Sanctae  Agnelis  secundo.  Tempoiis  pro- 
gressu  diebus  etiam  inter  Festum  et  octa- 
vum  ab  eo  diem,  de  Sancto  cuius  Octava  cele- 
brabatur  fieri  Ofiicium  coepit.  Adeo  verum 
hoc  est,  ut  referente  Micrologo,  si  exci- 
piantur  hebdomadae  Paschatis  et  Penteco- 
stes,  Psalmi  de  Feria  recitabantur  in  omni- 
bus  etiam  Domini  Nostri  Octavis,  licet  In- 
vitatoria  et  Responsoria  essent  de  Festo. 
Alia  possent  hic  notari,  quae  praetermit- 
tenda  putantur,  quaeque  apud  Grancola- 
sium,  Miciologum,  Bedam,  ac  inter  recen- 
tiores  Auctores  apud  Gavantum,  praesertim 
in  sua  ad  Oclavarium  Romanura  praefatio- 
ne,  et  apud  Meratum  in  suis  ad  Gavantum 
observalionibus  reperiuntur. 

Nunc  Octavae  omnes,  in  quibus,  die- 
bus  non  irapeditis  ab  alio  Festo,  de  iis  fit 
Officium,  considerari  possunt  tamquam  pro- 
rogatio  solemnis  Festorum  per  dies  octo 
iuxta  Rodulphum.  Hrec  solemnitas  dierum 
octo  etiam  in  Levilico  praecepta  i-eperitur 
cap.  23,  V.  35  et  36  :  «  Dies  priiuus  voca- 

bitur  celeberrimus et  septem  diebus 

offeretis  holocausta  Domino  :  dies  quoque 
octavus  erit  celeberrimus  atque  sanctissi- 
mus,  et  offerelis  holocaustum  Domino  :  p.si 
enim  coetus  atque  collectae  ».  El  in  Libro 
Paralipomenon  :  «  Fecit  ergo  Salomou  so- 
lemnitatem  in  tempore  illo  septem  diebus, 

ei  omnis  Israel  cum  eo Fecitque-die 

octavo  collectam  eo  quod  dedicasset  Altare 
septem  diebus,  et  solemnitatem  celebras- 
set  diebus  septem  ».  Psalmista  in  multis 
Psalmis  titulum  apposuit  pro  Octava,  quod 
iuxta  Rabbinorum  exposiiionem  musicum  in- 
strumentum  octo  chordarum  erat  ,  ul  Ge- 
nebrardus  testatur ;  sive  Psalmus,  qui  octo 
notis  canitur,  ut  alii  autumant.    Sed  lanse- 


—  335  — 


nius  ait  quod  illis  Psalmis,  in  quibus  prae- 
htus  tiiulus  habetuP;  semper  de  universali 
iudicio  fil  mentio;  post  quod  sequi  debet 
inyslica  octava,  id  est  aeterna  Beatorum 
quie^  et  illorum  in  anima  et  corpore  bea- 
lificatio ;  quo  sensu  facile  verba  Sancti  Am- 
brosii  lib.  1,  in  cap.  6  Lucae  intelligun- 
tur.  Haec  itaque  vox  octava,  sive  obvio  et 
litterali  sensu  accipiatur,  sive  mjstico,  gau- 
diura  et  solemnitatem  importat. 

Unum  hic  quaeri  potest;  unde  nam 
suam  surapserint  originem  Octavae  gene- 
rice  sumptae^  quae  ab  Ecclesia  nunc  cele- 
brantur?  Non  est  hic  sermo  de  origine  eo 
sensu  accepta,  ut  requiratur  ad  cuius  ex- 
eraplum  bae  fuerint  in  Ecclesia  inductae  : 
volunt  enim  has  a  ludaeorum  exemplo  tra- 
here  originem,  quemadmodum  et  solemni- 
tas  in  Ecclesiarum  Dedicatione  celebranda 
a  dedicatione  Templi  per  Salomonem  per- 
acta  ab  aucloribus  putalur  desumpta,  vel- 
uti  et  ali»  huiusmodi  ab  aliis  ludaeorum 
caeremoniis  desumpta  existimantur.  Neque 
hoc  in  casu  mirari  quis  vel  ad  minimum  de- 
bet :  quum  enim  inler  ritus,  el  caeremo- 
nias  hebraeorum  quaedam  essent,  quae  li- 
cel  a  Deo  ipsis  praeceptae,  ut  habetur  in 
Levilico  et  Deuteronomio,  lamen  utpote 
figurae  tantum,  futurorum  temporum  ple- 
nitudine  et  Ghristo  adveniente  abrogandae 
eranl,  et  abrogatae  revera  fuerunt,  quia 
ulpote  figurae  non  amplius  servandae  erant 
post  veritatis  manifestationem  et  Ghristi 
adventum,  cuius  umbrae  erant  et  figurae, 
et  ad  eum  tantummodo  significandum  et 
praenunciandum  praescriplae ;  novae  pro- 
inde,  veteribus  illis  abrogatis,  inslitutae 
sunt  Gaeremoniae  tempori  conformes,  ve- 
ritati  iam  manifestatae  respondentes,  ad 
eara  gratiam  significandam ,  quae  conferri 
hominibus  deberet  in  Sacramentis,  et  prae- 
serlira  in  Sacrosancto  Missae  Sacrificio  ,  ad 
quod  significandum  praenunciandumque  ve- 
tera  ilia;  et  inter  se  diversa  Sacrificia  erant 
instituta,  quae  in  hoc  uno  in  sua  plena  si- 
gnificatione  continentur.  Aliae  autem  erant 
Gaeremoniae,  quas  neque  Ghristus,  neque 
Aposloli  abrogarunt,  utpote  non  eiusmodi 
eranl  quae  novae  adversarentur  Legi ,  aut 
Religioni  opponerentur,  aut  superstitionem 
redolerent,  aut  ab  Evangelicis  praeceptis 
essent  alienae.  Nil  ergo  mirum  si  Apostoli 
ex  iis  quasdam^  praesertim  nascente  Eccle- 
sia,  retinuerinl;  vel  ab  illarum  imitationera, 
quasdam  etiam  de  novo  instituerint,  quas 
Ecclesia  adhuc  retinet. 

De  hac,   inquam ,    origine    sic    accepta 


quoad  Octavas,  non  est  hic  sermo;  sed  lan- 
tum  de  origine  eo  sensu  accepta,  ut  sole- 
mnitatis  ideara  excilel  ac  imporlet,  et  plu- 
res  dies  ad  eam  indicandara  et  celebrandam 
aliquibus  Festis  addicantur.  Hoc,  si  quid 
video,  duobus  ex  capitibus  ortura  est.  Pri- 
mo  ut  solemniora  Festa  maiori  non  solum 
solemnitate  celebrarentur,  sed  ad  indican- 
dam  ipsorum  prae  caeteris  excellentiam, 
praeter  solemniorem  ritum,  maior  dierum 
numerus  statueretur;  ul  Religionis  nostrae 
praecipua  Mysteria ,  quorum  memoria  re- 
colitur,  altius  in  Fidelium  mentibus  fige- 
rentur ;  ut  quo  sunt  maiora  beneficia  ac- 
cepta,  eo  magis  illa  sentiamus,  et  maiores 
(le  iis  gratias  ad  nostram  ipsam  animae  sa- 
luiem  agamus,  per  longius  tempus  ea  con- 
siderantes,  mente  volventes  et  corde  reti- 
nentes;  ut  dona  et  charismata  aliquibus 
Sanctis  prae  aliis  a  Deo  collala  memoria 
repetentes,  et  Divinam  Bonitateni  el  pe- 
culiarem  Dei  in  illis  araorem  agnoscentes, 
Deura  ipsum  intensius  lauderaus,  qui  illis 
magna  et  rairabilia  fecit,  et  admirabilem  se 
in  illis  ostendit :  ut  nostra  excitarenlur  cor- 
da  ad  illorum  auxilium  diulius  imploran- 
dum ,  et  ipsi  nostrum  apud  Deum  pa- 
trocinium  suscipiant ;  ut  Sanctorum  virlu- 
tes  ad  imitationem  nos  provocent  atque 
delectent.  Haec  et  similia  fortasse  sunl, 
quae  prae  oculis  Mater  Ecclesia  habuit  dum 
pro  aliquibus  Mysteriis,  Festivilatibus  et 
Sanctis  Octavas  instituit  celebrandas, 

Diversa  sive  prae  aliis  solemnior  fit 
aliquorura  Sanctorum  raemoria,  seu  sole- 
mnium  eorum  Festa  celebranlur,  quia  ma- 
iori,  ul  creditur,  in  coelis  fruuntur  gloria, 
sicuti  adversa  fueruut  in  illis  merita.  Ait 
enim  Apostolus  ad  imparem  lustorum  glo- 
riam  indicandam:  «  Alia  claritas  solis,  alia 
claritas  lunae  et  alia  claritas  stellarum : 
stella  enim  a  stella  differt  in  claritate  »; 
et  hinc  sane  oritur  mullimoda  Officiorum 
in  Ecclesia  ratio,  et  diversitas  rituum  in 
Sanctorum  Festis  celebrandis,  quam  idcirco 
coelesti  Hierarchiae  ex  Sancti  Dionysii  do- 
ctrina  comparat  Durandus  in  suo  Ralionali 
lib.  7,  cap.  1,  n.  33,  sic  scribens:  «  Quum 
ergo  secundum  Beatum  Dionysiura  Eccle- 
siastica  Hierarchia  repraesentet  aequaliter 
in  suis  actionibus  seu  ordinationibus  Coe- 
lestem  Hierarchiam,  in  qua  Sancti  secun- 
dum  diversitatem  meritorum  suorum  dis- 
ponuntur;  ideo  ad  hoc  repraesentandum , 
varietas  Ofliciorum  in  nostra  Ecclesia  repe- 
ritur  ».  Immo  ex  Augustino  Epist.  86 : 
«  Hic  decor  est ,    qui    Reginam    a    dextris 


336 


sponsi  adstantem  quamplurimum  exornat, 
ul  si  in  fimbriis  suis  aureis  circumdala 
varietalibus  ».  Hanc  porro  varielalem  ge- 
neraliler  adhibet  Ecclesia  in  Sanctis  omni- 
bus  celebrandis,  seu  eorum  Feslivitatibus 
instituendisj,  eam  dimetiendo  quodammodo, 
eo  quo  regitur  Spiritu,  ex  cuiusque  me- 
ritis,  quantum  haec  vel  pei'  vitae  actus 
nota  sunt,  vel  per  beneficia  eorum  vel  la- 
boribus,  vel  intercessione  toti  Ecclesiae  im- 
pensa. 

Haec,  quae  Festa  nunc  dicuntur  et  ce- 
lebrantur,  adductis  nuper  rationibus  for- 
tasse  Sanctorum  memoriae  olim  dicta  sunl, 
quae  vox  variis  accipitur  sensibus :  modo 
enim  suscipitur  pro  sepulchrali  monumento, 
ut  ab  Augustino  accipilur  :  Deo  cura  pro 
mortuis  gerenda:  modo  pro  Oraloriis,  in 
quibus  Sanctorum  Gorpora  vel  Reliquiae 
reconduntur,  quemadmodum  hanc  vocem 
accipit  ipse  Augustinus  contra  Faustum  Ma- 
nichaeum  cap.  2.  Hic  autem  accipitur  haec 
vox  de  mortuis,  sed  ita  ut  mentio  de 
vivis  fiat,  revocando  scilicet  in  raemo- 
riam  acta  et  passiones  Sanctorum;  vel  ut 
Eusebius  habet  lib.  4,  cap.  5 :  «  In  me- 
moriam  eorum,  qui  glorioso  certamine  per- 
functi  sunt,  et  ad  posleros  eorum  exem- 
plo  erudiendos  et  confirmandos  ».  Antiqui- 
lus  Martyrum  memoria  in  Ecclesta  obser- 
vabatur,  quando  eorum  nomina  inler  so- 
lemnes  preces  ante  Eucharistiae  sumplio- 
nem  recitabantur  ex  Dypticis.  Quaecumque 
tamen  fuerit  huius  rei  origo,  hoc  certe 
spectavit,  ut  Ghristiani  Deum  in  Sanctis  ho- 
norarent,  quod  revera  ipsi  semper  agere 
crediderunt. 

Altera  Octavarum  institutionis  ratio ,  ni 
fallor,  haec  fuit.  Neminem  latet  initio  tot 
non  fuisse  numero  ritus,  seu  horum  di- 
versos  gradus,  sub  quibus  nunc  Ecclesia  va- 
ria  celebrat  Festa;  proinde  hunc  maiorem 
riluum  numerum  maiora  numero  Festa, 
quae  Celebrantur,  augendi  occasionem  de- 
derunt:  et  etiam  ex  hoc  originem  habere 
potuit  haec  Ociavarum  pro  aliquibus  Festis 
praeserlim  Sanctorura  institulio.  Per  plura 
saecula  non  nisi  Martyrum  Festa  celebrata 
sunt,  aut  eorum  saltera  qui  Martyrium  passi 
putabantur;  et  quamvis  unius  vel  alterius 
Martyris  memoria  celebrata  fuerit  primis 
Ecclesiae  Saeculis  in  Ecclesia  universa,  ta- 
men,  ut  notat  Sanctus  Hiwronyraus,  non 
oraniura  indiscriminatim  Martyrura  seu  San- 
ctorura  aeque  in  Ecclesia  universa  el  ubi- 
que  meraoriae  celebres  erant,  scilicet  non 
aequali  soleranitate  celebratae  fuerunt;   sed 


pro  diversitate  Ecclesiarum,  vel  horum, 
vel  istorum  Sanctorum  dies  fuerunt  sacri, 
idque  constat  ex  diversis  Martyrologiis,  si 
haec  inter  se  conferantur.  Nihilominus  prae- 
cipue  et  universaliter  Sanclorum  Apostolo- 
rum  Petri  et  Pauli  memoria  celebrata  est, 
qui  ul  sunl  oranium  celeberrimi,  ila  et  in- 
ter  omnes  diem  sibi  sacrum  potissimum 
habuerunt;  et  hinc  est  quod  in  Missae  Ca- 
none  primi  nominati  sunt,  quem  morem 
Ecclesia  in  omnibus  semper  retinuit  et  re- 
tinet.  Martyrum  Festis  alia  etiam  posterio- 
ribus  temporibus  Festa  addita  sunt,  et  tem- 
poris  maiori  progressu  his  eliam  alia;  at- 
que  ita  factum  est,  ut  nullus  fere  dies  de- 
inceps  fuerit,  in  quo  alicuius  Sancti  Feslum 
non  celebraretur. 

Haud  quidem  est  hic  locus  omnia,  ut 
vellem,  persequendi ,  omnia  numerandi 
ac  in  medium  proferendi,  quae  hanc  re- 
spiciunt  materiam :  quare  ea  consulto  omit- 
tam,  et  quod  sequitur  tantum  ad  proposi- 
tum  adnotabo.  Ecclesia  ut  varietate  circum- 
data  videretur,  quemadraodum  supra  ex 
Dionysto  et  Augustino  didiciraus,  et  illura 
repraesentaret  in  terris  hierarchiae  ordinem, 
qui  in  Goelesti  secundum  meritorum  di- 
versitatem  observalur,  in  qua  stellarum  cla- 
ritas  a  claritate  differt,  Officiorura  diversi- 
tatem  instituit,  ut  per  hanc  vel  minus  vel 
magis  celebris  Sanctorum  memoria  recole- 
retur.  Aucto  Festorura  numero,  auctus  quo- 
que  fuit  numerus  riluum,  seu  modus  cele- 
brandi  Festa,  sive  designatus  solemnitatis  di- 
versae  gradus,  quo  diversa  Sanctorum  Festa 
celebrari  deberent :  hinc  ul  disparitas  inter 
eos  ex  ipso  rilu  appareret,  illorum  Festa  alia 
sub  uno  ritu,  alia  sub  altero  celebranda  statu- 
tura  est.  Dum  quibusdam  fuit  adsignatus  hic 
vel  ille  ritus  pro  Festo  celebrando,  atque 
etiam  ut  de  solemnioribus  eorura  Fesiis, 
quae  vel  antiquiora  erant  vel  maiori  cum 
solemnitate  celebrari  consueverani,  cele- 
britas  quaedam  prae  aliis  postea  adiunctis 
maneret,  auctus  fuit  nuraerus  dierura,  qui- 
bus  eorum  meraoria  fieret;  et  sic,  si  in  so- 
lemnitate,  sive  in  gradu  solemnioris  ritus 
paria  illa  forent,  celebriora  prae  aliis  es- 
sent  quoad  dieram  numerum,  quibus  cele- 
britas  erat  perduiatura  peragendo  de  iis 
Oflicia.  En  itaque  altera  Octavarum  origo, 
illasque  instiluendi  altera  causa ;  quae,  re- 
tenta  pro  aliquibus  iamdiu  instilula  sole- 
mnitate,  ex  diversis  rituum  gradibus  ,  qui 
aucti  fuerunt,  necessario  repetenda  videtur. 

Haec,  quae  adducta  sunt,  quispiara  for- 
tasse  taraquam  a  proposito   aliena   putabit, 


—  337 


et  ut  inutiiiter  allata  reprehendet;  sed  nec 
aliena,  nec  inutilia  haec  aliaque  in  adno- 
lationibus  reperiet :  non  aliena,  quia  de 
Oclavis  aguni,  ad  quas  dubiuin  ipsum  vo- 
cavit :  non  inutilia,  quia  non  mulli  repe- 
riuntur;  quibus  cura  sit  omnia  cognoscen- 
di,  quae  ad  Sacram  Liturgiam  perlinent, 
quamvis  ex  miuislerio  ad  hoc  teneantur. 
Hinc  si  non  omnibus,  aiiquibus  tamen  quibus 
vel  desunt  libri,  vel  tempus  eos  adeundi, 
certe  erunt  utilitati ;  et  hoc  satis,  ut  quam- 
cumque  moleslam  aut  minus  urbanam  no- 
tam  effugiam,  in  quam  possem  apud  aliquos 
incurrere. 

ADNOTATIO  SUPER  DECRETO 

2690.  MASSAE  (4685) 

ET 

POPULONIAE 

Ex  rescripto  ipso  Sacrae  Gongregatio- 
nis  erui  facile  potest  stricle  servandam 
fuisse  Missalis  et  Ritualis  Romani  disposi- 
tionem  in  utroque,  quod  in  dubiis  propo- 
nitur  :  ex  speciali  autem  gratia,  ut  dicitur, 
serrari  potest  consuetudo  ;  est  itaque  per- 
missa  responsio,  quae  regulam  universalem 
et  praescriptionem  non  destruit  aut  infir- 
mat.  Ideo  autem  data  est  haec  responsio, 
quia  unum  idemque  esse  Sacra  Gongre- 
gatio  pulavit  prius  Aquam  in  Fontis  bene- 
dictione;  quae  Sabbato  Sanclo  peragitur; 
in  aliquo  vase  separalo  benedici;  eatoque 
postea  ex  hoc  extraclam  in  fonlem  milti ; 
aul  eam  in  Fonte  ipso  iam  paralam  bene- 
dici :  benedictio  enim  non  a  loco,  sed  a 
precibus  pendet.  Miititur  in  Fontem,  ut  in 
dubio,  postquam  omnes  preces  pro  bene- 
dictione  perficienda  assignatae,  prolatae 
sunt;  et  antequam  Oleum  et  Ghrisma  infun- 
dantuh:  salva  itaque  est  Ruhrica^  nec  ulla 
in  hoc  substantialis  mutatio  dignoscitur, 
quae  ritum  pro  fontis  benedictione  prae- 
scriptum  immutet.  Sicuti  enim  in  Rubriea 
Missalis  legitur  de  hac  aquae  benedictione 
*  prius  quam  Sacra  Olea  in  eam  infundan- 
tur,  per  Sacerdotes  assistentes  spargitur  su- 
per  Populum,  et  interim  unus  ex  Ministris 
Ecclesiae  accipit  in  vase  aliquo  de  eadem 
aqua  ad  aspergendum  in  domibus,  et  in 
aliis  loci^»;  ita  non  ofBcit  praescripli  ri- 
tus  substantiaC;  quod  quae  remanet  Aqua 
in  vase,  recitatis  iam  pro  parliali  benedi- 
ctione  precibus  assignatis,  antequam  Sacra 
Olea  infundantur  et  tota  Fonlis  benedictio 
peragenda  perficiatur,    in   Fontem  sive  in 


Fontis  baptismalis  concham  mittatur.  Re- 
sponsio  itaque  permissiva  de  servanda  hac 
consuetudine  ideo  dala  fuit,  quia  hoc  eliam 
modo  Rubrica  servatur.  Unum  tamen  ad- 
notabo;  quod  quidem  attentionem  aliquam 
exposcit,  quodque  in  responsione  Sacra 
Gongregatio  negligendum  putavil,  pro  certo 
habens  materialem  quemdam  errorem  in 
dubio  proponendo  irrepsisse,  quod  ex  du- 
bii  ipsius  non  satis  accurala  enunciatione 
deducitur.  Siquidem  quaeritur  in  secunda 
dubii  parte....  «  An  potius  standum  sit  con- 
suetudini;  nimirum  prius  Aquam  in  aliquo 
vase  separato  benedicere,  el  antequam  in- 
fundalur  Ghrisma,  ex  illo  Aquam  ipsam  ex- 
trahere  et  miltere  in  Fontem? »  Gollata 
responsione  cum  dubii  verbis  ita  forle  ac- 
cipi  posset,  ut  Sacra  Gongregatio  permise- 
rit  extrahi  posse  Aquam  post  infusionem 
Olei  Gatechumenorum  ;  dubium  enim  silet 
de  huius  Olei  infusione,  et  Ghrisma  solum 
nominai.  At  hoc  neque  esse  poluii,  neque 
intellexit  concedere  Sacra  Gongregalio,  quae 
ne-  suspicari  quidem  poterat  hanc  revera 
fuisse  consueludineiri;  quae  servanda  in  pre- 
cibus  postulabatur,  eoqufe  minus  pro  ea  ser- 
vanda  etiam  ex  speciali  gratia  Eam  rescri- 
psisse  putandum  est;  sed  uti  revera  est,  sen- 
sit  errorem  in  enunciatione  irrepsisse,  et  Sa- 
crum  Ghrisma  nominatum  fuisse  pro  Sacris 
Oleis  in  genere,  quae  ihfundi  debenl,  et  id  in 
responsione  haud  adnotandum  censuit.  Qua- 
propter  stando  Rubricae  disposilioni,  et  mi- 
nus  accurata  enunciatione  sublata,  quemad- 
modum  Aqua  pro  adstante  populo  asper- 
gendo  exlrahenda  est  ante  Olei  Gatechume- 
norum  infusionem,  ila  antequam  hoc  ipsum 
Oleum  in  aqua  infundatur,  eadem  aqua,  quae 
est  benedicta  in  vase  separato,  de  quo  est 
sermo  in  dubio,  mitti  debet  in  Fontem.  Haec 
adnotata  sunt  ad  omnem,  si  quae  oriri  pos- 
set,  aequivocalionem  et  ambiguitatem  vi- 
tandam,  et  Sacrae  Gongregationis  mentem 
explicandam  ;  quae  certe  nunquam  fuit  ut 
permitteret  post  infusionem  Sacri  Ghrisma- 
tis  tantum,  Aquam,  quae  Sabbato  Sanctd  in 
Fonlis  baptismalis  solemni  benedictioine  in 
separato  vase  beuedicilur,  in  Fontem  mittl. 

SUFFRAGIUM  SUPER  DECRETO 

2712.       BOSANEN.       (4720) 

Emi  et  Rmi  Patres. 

Ab  ipsis  Ecclesiae   incunabulis    saBclis-' 

sime  cautum  est,  ne  par  eset  omnibus  vel 

locis  vel    personis    honor ,  sed    pro    vario 

uniuscuiusque  munere  ac   dignitate   diver- 

22 


—  338  — 


Sa  ^uoque  insignia  et  honores  singulis  ha- 
berentur.  Quae  sane  agendi  ratio  fovendae 
fidelium  pielati,  peculiari  Templi  alicuius 
sanctitati  verendaB;  externi  denique  cultus; 
concinna  quadam  ipsius  varietate;  pulchri- 
tudini  ampiificandae  mirifice  consulit.  Do- 
lendum  vero  est  sapientissimum  hocce  Ec- 
clesiae  consilium  saepius  frustrari  homines 
qui  de  suo  potius,  quam  de  Religionis  hb- 
nore  solliciti^  statutum  invertunt  ordinem^ 
aliena  sibi  vindicant  iura,  usurpant  privi- 
legia  ;  ex  quo  dissensiones  ac  iurgia  in- 
ter  Sacros  Ecciesiae  Minislros  miserrime 
oriri  quotidiana  experientia  docemur, 

Huiusce  rei  exemplo  sit;  quod  in  sua 
Dioecesi  contigisse  scribit  Bosanensis  Epi- 
scopus;  a  VobiS;  Eminentissimi  Patres,  ex- 
poslulans,  ut  quaestio  per  se  uon  adeo  ex- 
tricatu  diflficilis  irrefragabili  huius  Sacrae 
Congregationis    iudicio    penilus    dirimatur. 

Est  in  Sardiniae  Regno,  Bosanensis  Dioe- 
ceseos  pars  exigua ,  oppidum  vulgo  Cu- 
glieri,  Ecclesia  Parochiali  el  GoHegiata  re- 
cens  insignitum.  llluc  scilicel  anno  1810 
s.  r.  Pius  VII  Bosae  Episcopum  misil,  ut 
Aposlolici  Delegati  munere  honestatus  Ec- 
clesiam  ipsammet  Parochialem  in  Golle- 
giatam  erigeret.  Ibi  cum  forle  Episcopus 
Sacris  daret  operam,  factum  est  ui  a  Ga- 
pitulo  sedes  illi  Pontilicalis  et  Solium  de 
more  altollerelur.  Rebus  ad  exitum  dedu- 
ctis  Bosam  remeavit;  quin  ob  eius  discessum 
Cathedram  Episcopalem  ab  Ecclesia  Golle- 
giata  Gapitulum  amoveret.  In  cuius  rei  no- 
liliam  ubi  post  aliquot  annos  ventum  est, 
nunquam  destitil  Episcopus  Canonicos  Gol- 
legiales  horlari,  imo  etiam  iussu  cogere, 
ne  diutius  sinerent  sedem  Episcopalem  et 
Solium  in  illorum  Ecclesia  conspici ;  at 
frustra.  Imperanti  siquidem  Episcopo  acriter 
restilere;  diclitanles  paucorum  annorum 
consuetudinem  sibi  liquido  suffragari.  Quare 
cum  niilla  iam  spes  Episcopo  superesset 
fulurum  ut  aliquando  reluctan'es  suae  pa- 
rerent  auctoritati,  Regni  Vice-Regem  in 
opem  imploravit,  qui  invilos  Ganonicos  ad 
obediendum  adegit.  Interim  Episcopus  iu- 
dicium  Veslrum  expectat,  ut  quid  sibi  in 
posterum  agendum  sit-  innotescal. 

Quoniam  vero  R.  P.  D.  huius  S.  G.  Se- 
cretarius  mihi  munus  commisit  hac  super 
re  nonnulla  disserere,  dicam  breviier  quid 
sentio ;  neque  enim  pertraclalio  isthaec,  si 
quid  modo  video,  eius  naturae  est^  ut  pos- 
sit  in  longum  sermonem  me  revocare.  Tota 
siquidem  quaeslio.  in  eo  sila  videtur^  utium: 

PuBiuM  I.    Num    Gathedram  el    Solium 


ob  Episcopi  adventum  in  Ecclesia  Colle- 
giata  suae  dioecesis  ereclum,  illo  quoque 
absente,  et  in  suam  residentiam  reverso, 
in  eadem  Collegiala  Ecclesia  retinere  li- 
ceat  ? 

DuBiUM  II.  Nura  in  adductis  [rerum  cir- 
cumstantiis  lex  generalis  alicui  exceptioni 
subiiciaiur? 

Non  est  autem  cur  in  prioris  dubii  so- 
lutione  diutius  immoremur.  Si  quis  enim 
paullisper  vel  ad  Calhedrae  Episcopalis  in- 
stitulionem;  vel  ad  praxim  in  Ecclesia  nullo 
r.on  unquam  tempore  servalam,  mentem 
advertal;  facere  quidem  non  poterit,  quin 
deprehendat  memoralos  nuper  Canonicos 
longo  in  errore  versari.  Quid  enim,  quae- 
SO;  causae  est,  quamobrem  Sedes  Episco- 
palis  vel  ab  ipsis  Ecclesiae  primordiis  Ca- 
thedra  nuncuparetur;  nisi  quod  illam  ascen- 
dat  Episcopus ;  ut  populum  doceat;  oves 
sibi  concreditas  ex  emineniiori  loco  despe- 
ctet,  et  rursus  ab  iisdem  suspiciatur?  Nec 
certe  aiiter  sibi  voluil  Anliquitas;  dum  Se- 
dem  Episcopalem  multis  gradibus  elevan- 
dam  iussit ;  ita  quidem  ut  modo  illam  su- 
blimem  thronum  appellet  S.  Gregorius  Na- 
zianzenus;  modo  in  altissimo  loco  posita 
describalur  ab  Eusebio  Hist.  Eccl.  Lib.  VII; 
quibus  apprime  concinit  Prudentius  Hymno, 
quem  in  Sancli  Hippolyli  Martyris  laudes 
conscripsit;  ubi  Gathedrae  eminentiam  ex 
eo  repetit;  quod  inde  Episcopus  populum 
alloqualur  : 

«  Fronte  sub  adversa  gradibus  sublime 
Tribunal 

»  Tollitur ;  Antistes  praedicat  unde 
Deum  ». 

Atqui  nemo  unus  inficias  iverit  haec 
omnia  praesentem  supponere  Episcopum. 
Quomodo  enim  abseus  Populum  alloquatur, 
Deumque  praedicet?  Gum  igitur  hisce  de 
causis  Gathedra  Episcopalis  invecta  fuerit, 
cumque  haec  necessaiio  Pasloris  praesen- 
liam  efllagitent;  ratio  ipsa  vult,  ubi  desil 
Episcopus;  nil  prorsus  esse,  quamobrem  in 
qualibet  demum  Ecclesia,  Gaihedrali  se- 
clusa,  fixa  ac  permanens  illi  Sedes  collo- 
cetur. 

At  enim  :  in  Parochiali  CoIIegiata  Ec- 
clesia  elata  olim  Sedes  Pontificalis  fuit. 
Quid  ergo?  num  inde  ius  Capitulum  acqui- 
sivit  eamdem  perpeluo  relinendi  ?  Adve- 
nienle  nimirum  Episcopo,  merito  extructa 
est ;  ast  eodem  alio  abeunle;  inique  reti- 
nelur.  Omnes  enim  norunt  reliquis  Episco- 
porum  piivilegiis  illud  quoque  adcenseri; 
quod  in  omni  Dioeceseos  parie,  praeserlim 


—  339 


veio  in  Collegialis  Ecclesiis,  dum  solemni- 
ter  vel  Sacra  peragunl,  vel  Sacris  inler- 
sunl,  iure  suo  queunl  sub  sMo  Pontificali 
sedere.  Hoc  tamen  privilegium  iia  Episco- 
po  personaliler  adhaeret,  ul  simul  ac  alio 
se  conferat,  nefas  omnino  sit  Galhedram 
in  Ecclesia,  licet  Collegiala,  fixam  immo- 
lamque  persistere.  Ulriusque  rei  indubia 
proferam  documenla.  In  Authentica  Colle- 
ctione  Decretorum  S.  H.  G.  legere  est 
Episcopum  Grossetanum  consuevisse  certis 
anni  temporibus,  ut  aeris  beneficio  frue- 
relur,  in  Oppido  suae  Dioeceseos  commo- 
rari,  unde  a  Plebano  illius  Ecclesiae  prae- 
ler  alia  obsequia,  hoc  insuper  sibi  ab  eo 
praeslandum  S.  R.  G.  supplicaverit :  eri- 
gendi  in  eadem  Ecclesia  Sedem,  Pontifica- 
lem  cum  Baldacchino.  Et  S.  G.  die  iO  Maii 
1642  respondit :  Episcopo  competere.  Epi- 
scopo,  inquam  :  privilegium  siquidem  esl, 
quod  illum  indivisim,  ul  ita  dicam,  comita- 
tur,  quin  unquam  in  Ecclesiam  dimanet,  in 
quam  fortuilo  vel  etiam  integrae  Dioece- 
seos  visitandae  ergo,  semel  advenerit. 

Hinc  inlelligitur  cur  Matrix  Givitatis  Ec- 
clesia,  ubi  residet  Episcopus ,  Cathedralis 
dicatur.  Id  enim  obtinuit  ob  singulare  pri- 
vilegium,  quo  ab  reliquis  lotius  Dioeceseos 
Ecclesiis  discrimiiiatur.  Gum  enim  in  islis 
Sedes  Episcopalis  lamdiu  perduret,  quam- 
diu  apud  eas  Episcopus  degit,  illa  ex  ad- 
verso  perpetuo  Gathedrae  Pontificali  honore 
cumulalur.  Hinc  apud  vetustissimos  Eccle- 
siae  Scriptores  nullibi  fixa  Sedes  occurrit, 
nisi  ubi  Episcopus  resideret.  Pro  omnibus 
sufTiciat  Eusebius  Hist.  Eccles.  lib.  VII,  qui 
refert  Thronum  seu  Galhedram  S.  lacobi 
Apostoli,  primi  Hierosolymorum  Episcopi, 
adhuc  suis  lemporibus  Hierosolymis  extas- 
se  —  quam  Episcopi,  qui  illic  ordine  suc- 
cesserunt,  permagno  aestimanl.  —  Quoniam 
vero  Sedes  numquam  auferebalur,  hinc  in 
hemicyclo  absidis  Templi  erat  parieti  affi- 
xa,  lapidea,  gradibus  elata  ;  quemadmodum 
cum  in  aliis,  tum  praeserlim  in  Basilica 
S.  Clementis  in  praesentiarum  quoque  vi- 
dere  esi,  quae  Summorum  Ponlificum  ve- 
nerationem  et  curas  sibi  perpetuo  vindi- 
cavil.  IUic  enim  ex  Gathedra,  quae  con- 
spicilur,  bis  Homiliam  habuisse  dicilur 
S.  Gregorius  Magnus,  et  memoriae  prodi- 
tum  est  frequentissime  illuc  Romanos  Pon- 
tifices  ad  sacra  peragenda  convenisse  ;  ut 
ex  pluribus  constat  Antiquitatum  monumen- 
tis,  quae  penes  Mabillonium  aliosque  in 
unum  congesta  reperiuntur.  Aliquid  simile 
de  minoribus   Dioecesium  Ecclesiis   afferri 


nequaquam  poteril.  Scio  hoc  monumentum 
negativum  esse  ;  at  cura  in  alienae  senten- 
tiae  patrocinium  positiva  desint  argumenla, 
ad  rem  demonslrandam  non  parum  inservit. 

Neque  ullum  profeclo  negolium  faces- 
sil  aequura  Episcopo  ius  esse,  sive  in  Ga- 
thedrali,  sive  in  Gollegiata  Ecclesia  Solio 
Poniificali  uti.  Perperam  enira  inde  con- 
cluderetur  eidem,  Sacris  non  interessenli, 
in  Ecclesia  Gollegiala  fixara  sedem  Episco- 
palera  collocandara  fore.  Gum  enim  islud 
Anlistitum  privilegium  non  in  Goliegiatas 
modo,  sed  et  in  reliquas  tolius  Dioeceseos 
minores  Ecclesias  exlendatur,  unaquaeque 
pro  lubito  posset  Calhedram  Ponlificalem 
attollere,  eamque  perpetuo  apud  se  reli- 
nere  ;  quod  nemo  sanus  dixerit. 

Quid  vero  si  huiusce  Sacrae  Gongrega- 
tionis  Decrela  in  hisce  negotiis  alias  edila 
in  meraoriara  revocemus  ?  Legatur,  quaeso, 
Ugenlina  die  23  lulii  1861.  Ex  ea  conslat, 
defunctura  Episoopura,  Lanfrancura  norai- 
ne,  in  Gollegiata  Ecclesia  Terrae  vulgo 
Specchiej  in  qua  residebal,  Sedera  Episco- 
palera  erexisse  ;  Gapilulum  insuper  et  Ga- 
nonicos,  ubi  Episcopus  e  vivis  discessit,  a 
S.  R.  G.  peliisse  Cathedram  a  Canonicis 
eiusdem  Collegiatae  removeri,  ne  duae  Ga- 
thedrae  in  una  tantum  Dioecesi  erectae  re- 
perirentur.  Et  S.  Gongregatio  Vicario  in- 
iungi  mandavit,  ut  praediclam  Sedem  amo- 
veri  et  in  loco  abdilo  servari  praeciperet. 
Quod  si  S.  R.  C,  deficiente  Episcopo,  Gol- 
legiatam  Specchie  Ecclesiam  Gathedrae  pri- 
vilegio  spoliatam  declaravit,  quamvis  Ter- 
ram  illara  Episcopus  in  suara  Residentiara 
elegisset  ;  quanto  raagis  id  pronuntiasset  de 
Ecclesia  Gollegiala  Bosanensis  Dioeceseos, 
ad  quara  Episcopus  Pii  VII  iussu  convola- 
vit,  cura  raenle  ex  ea  discedendi,  siraul 
ac  raissionis  scopura  adiraplevisset  1 

Neque  minus  id  evincit  quod  in  eadem 
Gollectione  occurrit.  Quaesilum  enim  fuit: 
an  Episcopus  Naulen.  posset  in  qualibet 
suae  Dioecesis  Ecclesia  Gathedram  Episco- 
palem  erigere  cum  Baldacchino,  eliam  lem- 
pore,  quo  Episcojjus  non  residet,  et  fun- 
ctiones  Episcopales  in  dicta  Ecclesia  non 
exercet,  maxime  si  parum  distet,  nempe 
per  railliarium  circiter  ab  Ecclesia  Galhe- 
drali.  Et  S.  R.  G.  censuit  respondendum 
iuxta  volum,  nempe  negatiie,  et  ita  de- 
claravit,  et  decrevit  die  H  lulii  1711. 

Quae  sane  eiusraodi  sunt,  ut  rera  oranino 
conficianl,  viaraque  siernant  ad  prioris  du- 
bii  responsionem.  Cum  enim  Gathedrae  in- 
slitutio  unicam  in  universa  Dioecesi  Episco- 


—  340 


paiem  Sedem  admittat ;  cum  singulari  hoc 
privilegio  tanlummodo  Galtedrales  Ecclesiae 
potiantur ;  cum  Sacra  haec  eadem  Gongrega- 
tio  minoribus  Ecclesiis  idem  sibi  ius  postu- 
lantibus  se  adversam  ostenderit,  priori  du- 
bio  reponendum  videtur  :  Negative. 

la  altero,  quod  expendendum  mihime- 
tipsi  proposui,  brevius  quoque  me  expe- 
diam.  Ganonici  siquidem  Oppidi  vulgo  Cw- 
glieri  consuetudinem  quamdam  obtrudunt. 
At  quamnam,  rogo?  Quae  scilicet  paucorum 
annor^m  ambitu  continelur.  Utcumque  ta- 
men  hoc  sit,  ut  nunc  non  in  magno  ponam 
discrimine ,  illud  certum  exploratumque 
est  nuUam  prorsus  consuetudinem ,  licet 
diulurnam  ,  privilegii  vim  habere  ,  et  ius 
inducere,  nisi  quae  sil  ratiQnabilis.  Atqui. 
consueludo,  qua  memorati  saepius  Ganpni- 
ci  innituntur,  praecipua  hac  dote  destitui- 
t\ir.  Et  vero,  quomodo  rationabilis  habenda 
erit  consuetudo  illa,  ex  qua  plura,  eadem- 
que  maximi  momenti  in  Ecclesiarum  pri- 
vilegia,  in  Episcopi  auctoritaiem,  in  Eccle- 
siae  praxim  damna  atque  incommoda  profici- 
scuntur?  Ut  enim  praetermittam  islam  Ga- 
nonicos  GoUegiales,  Ecclesia^  cui  inserviunt 
deqori  plus  nimio  cpnsulentes,  iniuria  in- 
vexisse,  haec  Gathedralibus  Ecclesiis  pecu- 
liare  ius  adimit;  hinc  exortae  reliquorum 
querimoniae,  hinc  iubenlis  Episcopi  auctori- 
tas  sprela,  neglecti  denique  ritus  et  Ec- 
clesiae  Minislri  vi  saecularis  brachii  ad  ob- 
sequepdum  coacti.  Nemo  tamen  unus,  in- 
quiet  fortasise  quispiam,  per  longum,  tem- 
pori^  spatium  reclamavit.  At  quomodo  , 
quaeso,  poterat,  cum  huiusce  ausus  igno- 
ralione  premeretur  V  Gaelerum  ex  illis,  quae 
postmodum  contigere  ,  facile  unusquisque 
valet  coniectura  assequi  Episcopum  et  Ga- 
npnicos  El^clesiae  Galhedralis  id  aequo 
animo  passuros  non  fuisse,  si  rem  ab  ini- 
tijQ  compertam  habuissent. 

Quare  videtur  posse  rescribi :  legem  ge- 
nevaififn.in  casu  nulli   subiici   exceptioni. 

Paucis  sententiam  meam,  Eminentissi- 
mi,PP.,  aperui,  quae  iudicio  Vestro  libens 
sul?iicio,  apud  animum  mihi  proponens.  ea, 
qija  par  esl,  veneralione  prosequi  quidquid  , 
a  sapie<iti,a  Vestra  deplarari  decernique  conr 
tigerit. 

ADNOTATIONES  SUPER  DECRETO 

2719.       TARVISINA.       (4735) 

Ad  DuBiuM  I.  Dies  ipse,  quisquis  is  sit, 
quo  Ecclesia  quaevis  consecratur,  verus  est 
et  proprius  dedicaiionis  dies,  et  ipse  dies^ 


qui  ab  illius  dedicatione  prlmitus  peracta 
singulis  quibusque  annis  recurrit,  proprius 
est  et  verus  pariter  dies  anuiversarius  eius- 
dem  dedicalionis,  eodem  plane  modo,  quo 
dies  Sancti  alicuius  natalis  ille  dicitur,  qui, 
ab  illius  ex  hac  vita  in  Goelum  transitu  in 
Galendario  censetur  :  unde  sicut  dies  na^ 
talis  Sancti  alicuius  ordinarie  non  mutatur, 
ita  dedicationis  Ecclesiae  proprius  et  verus 
recurrens  dies  in  alium  mutari  nequit,  nisi 
ab  ipso  Consecrante,  iusta  de  causa,sed  actu 
ipsius  consecrationis  ;  (verum  hoc,  vere  lo- 
quendo,  non  esset  vera  et  stricta  el  quo- 
modo  in  dubio  exponitur,  mulalio,  sed  po- 
tius  assignatio  diei  ab  illo,  quO;Ecclesia  conT 
secratur,  diversi). 

Ilaque,  extra  ipsam  consecratioiiej»,  im- 
tari  dies  dictus  non  polest,  incoxjsulta  Se- 
de  Aposlolica  ;  quae  quidem  difficiUime  et 
nonnisi  gravissimis  mota  rationibus  ad  id 
concedendum  inducitur,  de  quo  unum  vel 
alierum  reperiri  poterit  exemplum.  Si  De^ 
cretorum  S.  R.  G.  seriem  pervolvamus,  inq 
veniemus  S.  hanc  Gongregationem  hanc 
mutationem  pene  semper  iraprobasse  ;  et  si 
quandoque  copcesserit  ob  peculiares  ratio- 
nes,  semper  etiam  aliam  mulalionem  prohi- 
buisse,.  onmemqne  praecavisse,  quae  dari 
fortasse  posset,  Episcoporum  nimiam  liber- 
tatem,  speciali  apposita  clausula.  Ut  res 
exemplis  pateal ,  Sacra  Rit,  Gongregalio. 
lacultatem  quidem  fecil  Episcopo  Recana- 
lensi  assignandi  certum  diem  pro  an- 
njversario  consecrationis  Ecclesiae  Galhe- 
dralis  ;  at  in  casu  particulari,  a  quo  non 
infi-ingilur  universalis  regula.  Hanc  enim 
ei  facultatem  dedit,  quia  constabat  quidem 
d,e  Gonsecratione  peracta,  sed  diesin  ipfi,a 
consecratione  assignalus  pro  illius  anniver- 
sario  ignorabatur:  hac  tamen  apposita  lege, 
quod  certus  dies  electus  ampliug  mijHari 
nequiret.  Sic  respondit  sub  die  21  Augusti 
anni  1640.  In  una  pariter  Recanatensi  si- 
mili  ferme  in  casu  supplicantibus  PP.  So- 
cietatis  lesu  pro  assignalione  allerius  di^i 
ad  celebrandum  Gonsecrationis  propriae  Ec- 
clesiae  anniv^rsarium,  per  a|iquot  annos  cer 
lebratum  in  die  Pentecostes  et  postmodum 
intermissum,  S.  R.  G,  respoodit  (die  11  No- 
vembr.  1641)  diem  certum  per  Episcopun^  - 
siatuendum  esse,  sed  addidil,  qui  semel , 
electus  amplius  non  possit  mutari.  Hic  aun 
tem  est  advertendum  quod  pro  concessiiOr- 
ne,  de  qua  hic  agilur,  pequUaris  etiam  oc,- 
curreba,t  raiio.  Nam  per  aliquot  relroacto$. 
annos  consecfationis  anniversaxium  in  die 
Pentecostes  cel^braHim  fuerat,  qui  di^s  ex 


—  341  — 


iis  est,  quibus  ex  Rubricis  interdicitur 
omnis  celebratio  alterius  Festi,  atque  adeo 
etiam  ceiebratio  anniversarii  dedicationis 
Ecclesiarum  ;  el  per  hoc  ipsum  est,  quod 
hic  aliique  huiusmodi  dies  pro  Ecclesia- 
rum  consecratione  minime  sunt  eligen- 
di.  Item  in  Bituntina  reperitur  Sacram  Ri- 
tuum  Congregationem  similiter  respondisse; 
nam  cura  Capitulum  exposuerit  quod  an- 
tiquilus  ab  immemorabili  celebratum  fuerit 
Officium  Consecrationis  Ecclesiae  sub  die  4 
mensis  Maii,  et  anno  postmodum  (circiler 
1679)  Episcopus  ad  alterum  diem,  conse- 
crato  Altari  maiore  eiusdem  Ecclesiae,  prae- 
fatum  dedicationis  Officium  transtulerit , 
nempe  ad  diem  primam  Septembris  contra 
Decreta  S.  R.  C;  et  supplicarit  (Gapitulum) 
declarari  an  dicta  translatio  deberet  susli- 
neri  vel  potius  remilti  in  praediclam  diem 
4  Maii;  S.  R.  C.  die  1  Oct.  1707  respon- 
dit :  «  Negative  ad  primam  parlem,  afBrma- 
tive  ad  secundam  ».  Ex  quibus  omnibus 
responsionibus,  ut  cetera  omitlanlur  quae 
adduci  adhuc  possenl,  eruitur  diem  semel 
assignatam  pro  anniversario  dedicationis  Ec- 
clesiarum  celebrando  mutari  non  posse,  nec 
in  facultate  Episcoporum  esse,  inconsulta 
S.  Sede,  hanc  mutationem  inducere ;  ac 
proinde  Sacram  Congregationem,  data  ut 
supra  responsione,  leges  et  ritus  sapienter 
stalutos,  et  certis  validisque  principiis  et 
regulis  innixos  voluisse  tectos  sarlosque 
manere,  pro  quibus  tuendis  ipsa  est  con- 
stituta. 

Ad  DuBiUM  H.  Dari  quidem  possunl  plu- 
res  Tilulares  unius  Ecclesiae,  licet  ul  plu- 
rimum  unus  esse  soleat,  sub  cuius  nomine 
primilus  aedificatur  et  dedicatur  Ecclesia. 
Hi  autem  si  plures  sint,  vel  sunt  simul, 
nempe  si  sub  eorum  simul  nomine  dedicatur 
Ecclesia,  vel  successive  dali.  Gommunis 
tamen  usus  is  est  omnium  fere  Ecclesia- 
rum  ut  unicum  habeant  Tilularem,  et  si 
plures  sint,  nonnisi  sub  unius  ratione  agno- 
scanlur,  exceptis  quibusdam,  iisque  raris 
exemplis,  quae  semper  eas  respiciunt  Ec- 
clesias,  quae  pluribus  simul  Sanctis  fuerunt 
initio  ab  ipsa  consecratione  peculiari  modo 
dicalae.  Cum  vero  Ecclesiae  dedicatio  non- 
nisi  vel  in  unius  Sancti  honorem,  vel  plu- 
rium  sub  ralione  unius  fieri  consueverit, 
unaquaeque  Ecclesia  suam  propriam  appel- 
lalionem  ab  ipsa  sui  dedicatione  desumit. 
Plures  dictum  est  supra  dari  posse  Titu- 
lares  successive  ;  ila  ut  Ecclesiae  uni  San- 
cto  dicatae  et  ab  illius  nomine  appellatae 
alier  Titularis  addatur,    a    quo    ipsa    aliud 


nomen,  sive  relicto  sire  etiam  relettto 
priore,  accipiat.  Id  tanien  non  ita  freqtlen- 
ter,  immo  rarissime  occurrit,  et  ob  haflc 
causam  solet  evenire,  quod  nempe  anti- 
quiores  illae  primariae  locorum  Ecclesise, 
iam  inde  a  priscis  temporibns  opera  et 
sludio  primorum  cuiusqne  sedis  Aniistituttt 
erectae,  iuxta  veterem  Ecclesiae  morem  ab 
ipsis  Apostolis  eorumque  discipnlis  trddi- 
tum  ,  Sancto  cuidam  dicatae  fuerunt ;  at 
postmodum  contigit,  ut  ii  ipsi  Antlstite», 
qui  eas  rexerunt,  e  vivis  excessi  in  iisdem 
Ecclesiis  quiescentes  sanctitatis  fama  et  mi- 
raculorum  gloria  floruerint ;  et  ita  faetutft 
est  ut  populi,  eorum  ope  implorata,  sub- 
sidium  in  suis  vel  spiritualibus  vel  tertnpo- 
ralibus  necessilatibus  experti,  freqnentissi- 
mo  concursu  eos  sint  venerati,  eosq^ue  per 
hoc  ipsum  in  Patronos  etiam  agnoverint 
talesque  communi  omnium  consensu  revera 
evaserint.  Quandoque  etiam  factum  est  nt 
ipsae  Ecclesiae,  obliteralo  apud  ignarum 
sallem  vulgum  priori  tituto,  communi  dein- 
ceps  nomine  ab  his  sint  appellatae.  Plura 
ddduci  de  hoc  exempla  possunt,  quae  qui 
desiderat,  adire  auctores  poleril,  qui  fuse 
de  hac  materia  pertractant. 

At  quocumque  modo  sint  Ecclesiarum 
Titulares,  vel  ab  ipsa  Ecclesiarum  dedica- 
tione  selecti  et  constituti,  vel  successiiye 
ut  supra  adsciti,  ac  ut  tales  ab  imraemo- 
rabili  tempore  el  universali  populorum  con- 
sensu  el  veneratione  recepti,  haud  quidem 
licet,  nisi  accedat  novae  Ecclesiae  dedica- 
tio,  Titularem  mutare,  et  alium  illi  subro- 
gare.  Nam,  ut  supra  notatum  esl,  unaquae- 
que  Ecclesia  ab  illius  Sancti  nomine,  cui 
dedicata  fuit,  suam  accipit  appellalionem  ; 
el  sicuti  nova  Ecclesiae  dedicatio,  stante 
integra  priore  Consecratione,  inanis  omnino 
est,  quia  inaniter  consecratur  quod  execra- 
tum  non  evasit,  ita  inanis  Titularis  muta- 
tio  esset,  relictis  vel  unico  vel  pluribus 
quovis  modo  constilutis,  et  alio  illis  sub- 
rogato  :  simul  autem  iniuriosa  nimis  esset 
haec  Titularis  mutalio  cum  nulla  sit  ratio 
alium  prae  illo  inducere.  Hinc  est,  quod 
si  eveniat  Ecclesiam  aliquam  dirutam  ile- 
rum  aedificari  iterumque  consecrari,  non 
alio  quam  priori  litulo  dedicatur;  aequum 
enim  quam  maxime  est  ut  eodem  nomine 
deinceps  nuncupetur,  quo  alias  ab  ipsa 
prima  sui  erectione  insiguila  fuit,  illudque 
in  nova  consecralione  iure  relineat.  Hisce 
positis  quisque  per  se  videt  non  aliter 
S.  R.  C.  huic  dubio  nisi  neg^tive  respon- 
dere  potuisse;   haec  enim  responsio   prin- 


—  342  — 


cipiis,  praxi  et  exeraplis  est  raaxime  con- 
forrais,  a  quibus  noluit  declinare  :  nam  vel 
in  ipsa  consecratione  Ecclesia  non  unum 
sed  duos  vel  plures  habuit  Titulares,  vel 
etiam  successive  iuxta  raodum  expositum 
habuit;  quocumque  eos  habuerit  modo,  is 
vel  ii  sunt  vere  et  proprie  Titulares,  et 
iure  retinendi  sunt :  ac  proinde  Episcopo 
non  est  facultas  vel  uno  retenlo,  alium  sub- 
rogandi,  vel  ex  duobus  unum  exclvilen  li; 
scilicet  iure  ordinario  nequil  prohibere  iia 
Ecclesia  duos  habeat  Titulares,  et  dup  ici 
etiam  appelletur  litulo  vel  in  solemni  il- 
lius  consecratione  usurpato,  vel  etiam  siic- 
cessive  addito  :  hoc  enim  esset  limites  au- 
ctoritatis  praetergredi  et  iniuriam  Sinclo 
in  Titularem  recepto  iuferre,  quod  nefas 
esset.  Si  autem  quaestiones  et  iurgia  exci- 
tantur,  Episcopi  est  ea  tollere,  animos  cora- 
poaere  el  fideles  de  Ecclesiae  legibus  in- 
struendo  in  officio  retinere. 


SUFFRAGIUIVI  SUPER  DECRETO 


2721. 


AQUAEPENDEN. 


(4738) 


Licet  Titulus  et  Patronus  inter  se  dif- 
ferant,  non  semel  taraen  unus  cum  alio 
confundilur ;  ex  quo  fit  ut  ex  Rubricarum 
verborum  vel  nirais  libera  vel  parura  ac- 
curata  interpretatione  errores  enascantur  ; 
quare  breviter  aliqua  advertuntur  ut  inde 
paleat  datae  responsionis  fundaraentum.  A 
tuendo  Titulus  suam  ducit  originem  iuxta 
Varronem,  et  ad  aliquid  indicandum  acci- 
pitur  eo  sensu,  quo  rem  quamcumque  cui 
inscribitur  indicet  quodammodo  et  tueatur. 

Vox  haec  plura  significat,  sive  ad  plura 
significanda  usurpatur.  Titulus  ex.  gr.  in 
Sicris  Scripluris  monumentum  quodcum- 
que  significat  ad  perpetuara  rei  alicuius 
memoriam  servandam  erectum  ;  quemad- 
raodum  Genesis  cap.  28.  dicitur  de  lacob, 
qui  ad  perennem  memoriam,  ubi  celeber- 
rimam  habuit  visionem,  servandam,  mane 
surgens  lapidem  tulit,  quem  capiti  suo  sup- 
posuerat,  et  infuso  desuper  oleo  illum  in 
titulum  erexit.  In  iure  accipitur  pro  causa, 
quo  quis  sibi  rem  aliquam  vindicat,  et  iura 
sua  contra  quemcuraque  illa  irapugnantem 
defendit,  unde  dicitur  titulus  causae.  Itera 
hoc  sensu,  nerape  causae,  accipitur  in  Evan- 
gelio  loan.  cap.  19.  tilulus  quem  Pilatus 
scriptura  affigi  iussit  Ghrisli  Domini  Gruci, 
quem  lilulum  Matthaeus  cap.  19.  causam 
adpellat  ;  et  Marcus,  ulramque  simul  vocera 
usurpans,  scribit  erat  titulus  causae   eius 


inscripttis, cAMSdie  nempeob  quam  lesus  Chri- 
stus  suppltcio  damnatus  fuit.  In  ipso  lure 
pariter  prn  tabulis  quibusdam  accipi  solet 
vox  titulus,  quae  praediis  affigi  consueve- 
rant,  descripto  in  eis  palam  possessoris  no- 
mine,  ut  sic  ab  aliena  invasione  ea  tueren- 
tur ;  eo  plane  modo,  quo  nostra  etiam  ae- 
late  gentilitia  insignia  vel  picta  vel  inscul- 
pta  ponuntur  ad  proprias  cuiusque  ditio- 
nes  tuendas,  qua  super  re  scribit  Augusti- 
nus,  Exposit.  2  in  Psalm.  21  :  «  Ne  domus 
ipsius  invadal  aliquis,  Potens  ponit  ibi  titu- 
los  potentis,  titulos  mendaces  :  ipse  vult 
esse  possessor,  et  frontem  domus  suae  de 
titulo  alieno  muniri  ,  ut  cum  titulus  fuerit 
lectus,  conterriLus  quis  poteotia  nominis 
abstineat  ab  invasione  »  :  nonnulla  alia  hac 
voce  comprehenduntur,  quae  omittenda  cen- 
sentur. 

Quoad  praesens  dubium  et  Liturgico 
sensu  ,  olim  Ecclesiae  Tituli  nomine  ap- 
pellari  consueveranl  ;  quapropter  Titulus  et 
Ecclesia  pro  eodem  siimebantur  :  sic  de  San- 
cto  EvarisLo  legilur  Ecclesiarum  titulos  Ur- 
bis  Presbyteris  divisisse,  et  de  S.  Marcello 
pariter,  qui  vigintiquinque  Titulos  divisit 
super  sepulturas  martyrum.  Haec  denomi- 
natio  ex  eo  orta  est,  quod  cum  Ghristiani 
domum  aliquam  divino  cultui  consecrarent 
Grucis  vexillura  in  ea  ponebant ;  unde  a 
Titulo  Grucis  Dominicae,  titulus  nuncupa- 
batur ;  atque  hinc  TheoJosius  Iraperator 
piaecepit,  ut  Gentilium  delubra  in  Ghri- 
stianae  Religionis  cullura  immutarentur,  col- 
locato  in  eis,  inquit,  venerandae  christia- 
nae  Religionis  signo. 

Ecclesiae  item  Tituli  dicti  sunt  a  no- 
mine  illius  Sancti,  in  cuius  honorem  erige- 
bantur,  ut  essent  taraquam  sanctitatis  illius 
monumenta.  Saepe  etiam  Ecclesiae  Tituli 
diclae  fuerunt,  desumpla  denominatione  a 
tilulo  seu  fundo  illis  attributo,  quemadmo- 
dum  quoque  a  titulo  non  semel  el  nomine 
fundatoris  appellatae  sunt ;  unde  veteres 
Ghristiani  domos  suas  in  Ecclesiam  conse- 
cranles  eas  poslmodum  a  suo  noraine  nun- 
cupabant.  Ut  reliqua  omittantur  huius  rei 
exempla,  unum  adducitur  omnibus  notissi- 
mum,  quod  duas  simul  comprehendit  su- 
per  exposilas  rationes  huius  appellationis, 
et  Fundatoris  et  Sancti,  cui  Ecclesia  dicata 
est :  illud  nempe  quod  in  recitatione  divini 
Officii  legitur  in  Breviario  die  prima  Au- 
gusti  in  leclione  quinta  :  «  TanLus  honor 
sacris  illis  vinculis  haberi  coepit,  ut  pro- 
pterea  hoc  nomine  S.  Petri  ad  vincula  Ec- 
clesia  titulo  Eudoxiae  dedicata  sit    in    Ex- 


quiliis  ».  His,  ut  alia  omittantur  quae  in 
medium  proferri  possent,  de  Titulo  adno- 
tatis,  prout  dicitur  de  Ecclesia,  adverten- 
dum  est  hanc  vocem  tripliciter  accipi  posse. 
Vel  enira  late  sumitur,  et  tunc  facile  est 
Titulum  cura  Palrono  confundere;  vel  stri- 
cte,  et  tunc  de  eo  lantura  Sancto  seu  ray- 
sterio  dicitur,  a  quo  nomen  ei  imponitur; 
vel  demum  nec  adeo  slricte  nec  adeo  late 
accipitur,  ut  accipi  eo  sensu  debeal,  qui 
hic  expositus  esl,  sed  propriissime  taraen, 
quantura  ad  Rubricas  earuraque  intelligen- 
tiara  attinet,  et  dicitur  de  Mysterio  seu 
re  quacumque  sacra,  a  qua  suam  nuncupa- 
lionera  aliqua  Ecclesia  desurait. 

fn  hoc  aulera  raaxirae  differt  Tilulus  a 
Patrono,  quod  hic  cum  illo  confiindi  queat, 
et  dici  titulus  idera  qui  est  Patronus,  at 
non  item  ille.  Ex.  titulo  enira  nequil  in- 
ferri  eumdem  esse  etiara  et  Paironum  iu- 
xta  doctrinam  lum  Guieti,  tum  Gavanti. 

Differt  revera  Palronus  a  Titulo.  Vox 
haec  Patronus  (quidquid  sit  de  illius  ety- 
mologia)  a  profano  seu  civili  sensu  ad  res 
Ecclesiasticas  translata  dupliciter  accipitur  : 
primo  iis  aptalur,  qui  ob  fundatara  seu  ae- 
dificatara  Ecclesiara  propriis  suraptibus  ius 
sibi  Patronatus  reservant,  de  quo  agit  Ti- 
tulus  37  lib.  3  Decretalium,  et  idcirco  qui 
hoc  iure  potiuntur  Patroni  appellanlur ;  se- 
cundo,  hoc  noraen  convenil  Sanclis,  qui 
in  coelo  regnant,  suisque  nos  apud  Deura 
precibus  iuvant  iuxta  germanara  catholicae 
Ecclesiae  fidem,  innuraeris  sanctorum  Pa- 
Irum  testiraoniis  confirmatara  ;  quos  inter 
seligitur  S.  loanoes  Damascenus,  qui  lib.  4, 
Orlhodoxae  fidei,  ita  scribit  :  «  Quid  non 
laboris  suscipias  ut  Patronum  quemdam 
nanciscaris,  qui  te  mortali  Regi  offerat,  ac 
tuo  noraine  ad  eum  verba  faciat?  Annon 
igilur  ii  honorandi  sunt,  qui  tolius  humani 
generis  patronos  se  profitentur,  ac  Deo  no- 
stri  causa  supplicant?  »  Queraadraodura  dif- 
fert  Patronus  a  Patrono,  quoad  vocis  vim 
et  significationera  nuper  allatam,  ita  inter 
se  differunt  Patronus  Ecclesiae  et  Palronus 
loci  :  siquidem  praeter  singulares  Ecclesiae 
Patronum  seu  titulum  (quera  cura  Patrono 
aliquolies,  ut  dictum  est,  confunditur)  da- 
lur  etiam  loci  alicuius  Patronus  communis 
et  generalis. 

In  hoc  autem  differunt  Loci  et  Ecclesiae 
Palroni,  quod  hic  circumscribilnr  quodam- 
modo  et  ad  unam  tantura  Ecclesiara  pro- 
prie  pertinet,  ille  magis  extenditur,  ad 
plures  enim  Ecclesias  attinet ;  locus  enim 
accipilur  pro  multitudine  Gleri   el  populi, 


343  — 

seu  potius,  iuxta  Guieti  et  Gavanti  opinio- 
nem,  pro  multis  cleris  et  populis  in  uno 
eodemque  loco  constitutis.  Aliis  eliam  ra- 
tionibus  loci  Palronas  a  Patrono  Ecclesiae 
differt,  quas  hic  afferre,  utpote  a  propo- 
sito  alienas,  supervacaneum  putatur. 

Diversi  dantur  Locorura  Patroni ;  scilicet 
datur  Patronus  Regni,  Provinciae,  Dioece- 
sis,  Givitalis.  Datur  etiam  Patronus  Oppidi ; 
sicuti  datur  in  Oppido  vulgo  di  Farnesc  in- 
tra  Dioecesis  Aquipendiensis  limites,  ut  in 
Dubio,  isque  est  S.  Isidorus  Agricola.  lam 
loci  alicuius  Patronus  Sanctus  vere  et  pro- 
prie  ille  lalis  est,  qui  sive  perpetuo  usu 
ac  maiorura  traditione,  sive  legitima  ele- 
ctione  ac  legibus  in  hac  electione  servatis, 
uti  peculiaris  apud  Deura  intercessor  pro- 
priusque  suffragator  ab  universo  loci  illius 
clero  et  populo  colilur  et  observatur  ;  quae 
Paironi  definitio  ab  omnibus  coramuniter 
adraittitur  Liturgicis  auctoribus;  aliquid  si 
excipialur,  quod  illius  substantiae  non  of- 
ficit.  S.  Isidorus  Agricola  raeraorati  oppidi, 
iuxta  leges  stalutas  et  iuxta  Decretura  Ur- 
bani  VIII  super  electione  Sanctorum  in  Pa- 
tronos  editum,  peculiaris  Patronus  eleclus 
est,  et  ab  Apostolica  Sede  confirmatus. 
Cum  talis  sit,  illius  Festum  ab  oppidanis 
celebrari  debet;  convenit  enira  ipsi  uti 
praecipuo  Patrono  illius  Festi  celebralio 
prae  festo  Sanctissirai  Salvatoris,  sub  cuius 
titulo  erecta  est  Ecclesia  Matrix  ;  tura  quia 
plus  habendus  est  loci  quam  Ecclesiae  Pa- 
tronus,  plus  enim  habendus  est  tolus  loci 
alicuius  Glerus  et  Populus,  quam  peculia- 
ris  Ecclesia  ;  tum  quia  Festum  Patroni  loci 
ex  praecipuis  est  et  primariis  loci  eiusdem 
Festivitatibus  ,  adeoque  illius  Feslum  reti- 
nendum  esl,  et  cum  ea  praecedenlia  et 
maiori  soleranitate  quae  ei  debelur.  Hoc 
quidera  consonum  est  Decreto  alias  dato 
in  Galaguritana  diei  28  Septembris  an.  1658, 
in  quo  dicilur  Festum  Patroni  principalis 
Givitalis...  at  ubi  colitur  feslum  peculiaris 
Palroni,  nihil  de  Palrono  Givitatis,  ex  quo 
eruitur,  nihil  eliam  de  Patrono  Ecclesiae 
Malricis.  Gerlis  itaque  innixa  rationibus  S. 
R.  G.  per  negativam  responsionem  ad  pri- 
mura  dubium  ab  obligatione  solvit  oppida- 
nos  vulgo  di  Farnese  celebrandi  sub  prae- 
ceplo  Festum  Dedicalionis  Sanctissimi  Sal- 
vatoris,  quod  occurrit  die  nona  Novembis. 

His  accedit,  quod,  ut  ex  responsione  ad 
secundura  patel,  (per  quara  etiara  ipsum 
secundura  dubium  solutum  manel)  Festum 
Titularis  memoralae  Ecclesiae  Malricis  haud 
quidem  illud  est  verum  et  proprium  quod 


344  — 


praedicta  die  9  Novembris  celebratur,  sci- 
licet  Dedicalionis  Ecclesiae  Sanctissimi  Sal- 
vatoris  (cum  bac  die,  prima  peracta  fuerit 
Ecclesiae  consecratio,  et  haec  ipsa  in  nova 
ilUus  consecralione  pro  illius  anniversario 
assignata);  sed  illudquo  celebralur  die  6  Au- 
gusti,  Traosfiguralionis  nempe  D.  N.  I.  G. ; 
queoiadmodum  decreium  fuit  in  una  Var- 
mien.  die  29  Novembris  1755.  Hoc  idem 
declaratum  confirmalumque  fuit  per  De- 
crelum  Urbis  dalum  die  6  Aagusti  1831, 
quo  dicilur  quod  Feslum  Transfigur^tionis 
D.  N.  1.  C.  in  Archibasilica  Lateranensi  oc- 
currens  octavo  Idus  Augusii  ceu  Titularis 
fuerit  hactenus  celebratum ;  quo  quidem 
die  idcirco  sa.  me.  Gregorius  Papa  XVI 
idera  Festum  Transfigurationis  celebrandum 
aliis  etiam  in  locis  concessit,  et  eo  ritu 
qui  Titularibus  convenit,  et  iuxta  Gonsti- 
tutionem  sa.  me.  Urbani  VIIl  super  ob- 
servantia  Festorum.  Sive  igitur  attendalur 
ius  praecipui  loci  Palroni,  sive  verus  Eccle- 
siae  matricis  litulus,  non  tenentur  oppidani 
vulgo  di  Farnese  feslivum  sub  praecepto 
celebrare  diem  nonam  Novembris,  seu  Fe- 
stum  Dedicationis  Sanctissimi  Salvatoris;  ad- 
eoque  servandum  est  Decretum  S.  R.  G. 


SUFFRAGIA  SUPER  DECRETO 


2743. 


REDONEN. 


(4780) 


Ad  DuBiUM  I.  Varii  semper  in  Ecclesia 
Christi  fuerunt  ritus,  sive  rituum  varietas 
semper  ia  Ecclesia  viguit;  et  si  illius  in- 
spicimus  exordium,  tanta  in  rilibus  fuit 
diversitas,  ut,  si  ea  excipiamus  quae  ad  Fi- 
dei  substantiam  spectabant,  si  ea  demamus 
quae  vel  divinam  habebant  iostitutionem, 
vel  quae  conslitutiva  rerum  efformabanl, 
ut  in  Sacramentis,  vel  divinum  habebant 
praeceptum,  vel  Apostolicae  institutionis 
aut  vetuslissimae  tradilionis  notam  piaese- 
ferebant  (in  quibus  omnes  conveniebant 
Ecclesiae,  quaeque  ab  omnibus  aeque  Ec- 
clesiis  servabantar);  si  haec,  inquam,  exci- 
piamus,  toi  erant  in  accidenialibus  rilus  et 
Liturgiae  ,  quot  Ecclesiae  diversae  eranl, 
quin  unitas  fidei  lolleretur,  aut  religio  ali- 
quid  paleretur  detrimenti.  Ecclesia  autem 
hanc  utique,  primis  praesertim  saeculis,  li- 
bertalem  reliquii,  unde  ipsa  rituum  varie- 
■tas  exorla  est.  Haec  una  ex  praecipuis  fuit 
[eausis;  alias  hic  meminisse  supervacaneum 
jforet.  Haec  autem  quae  olim  fuit  in  una- 
Iquaque  Ecclesia  rituum  ac  caeremoniarum 
|varietas  (de  accidentalibus  semper  intelligo), 


haec,  quae  fuit  Liturgiarum  diversitas,  ad- 
mirabilis  habenda  est,  et  necessaria  agno- 
scenda:  admirabilis  quidem,  dum  haec  ipsa 
ex  multis  nationibus,  gentibus,  populis  et 
linguis  Ghrisli  Ecclesiam  conflatara  esse  de- 
raonslrat  :  necessaria  (sallera  initio),  quia 
cum  diversae  indolis,  diversi  ingenii  essent 
genles,  quae  Ghristi  fidera  araplectabantur, 
ea  ipsas  retinere  et  Apostoli  et  Apostolo- 
rum  successores  passi  sunt,  quae  substan- 
tialia  non  allingebant ;  idque  sspientissimo 
ab  ipsis  factum  est  consilio,  ne  scilicet,  si 
omnia  statim  improbari  ac  reiici  vidissent, 
quae  usque  ad  illud  tempus  retinuerant, 
quaeque  nec  Fidei  suhstanliam,  neque  uni- 
tatem  respicerenl,  a  nova  et  vera  Ghristi 
fide  ac  religione  amplectenda  delerreren- 
tur.  Sapientibus  loquor,  qui  haud  certe 
mirari  possunl  vel  suspicari  me  novum 
aliquid  in  medium  proferre.  Satis  est  de 
veleri  Ecclesiae  disciplina  periracLantes  au- 
ctores  perlegere,  ac  diversa  Rilualia  invi- 
sere  in  quibus  varii  describuntur  ritus,  va- 
riae  caeremoniae  observantur,  quibus  di- 
versae  per  orbem  Ecclesiae,  sive  in  Occi- 
denle,  sive  in  Oriente,  usae  sunt,  et  adhuc 
utunLur. 

His  praemissis  videamus  si  forte  aliquid 
sit,  quod  diversimode  possit  a  quibusdam 
agi,  quam  alii  in  ritibus  etcaeremoniis  agant, 
vel  ipsura  Rituale  praescribat  ;  praeserlim 
si  hoc  in  quibusdam,  auL  diversimode  agi 
perraitlat,  aut  quaedara  non  ita  clare  aut 
praeceptive  praescribal.  Sane  Rituale  Ro- 
raanum  ita  appellatur,  quia  rilus  continet, 
quibus  Ecclesia  Romana  seu  universalis  uti- 
tur,  quique  Romae  servantur  Lamquam  Ec- 
clesiae  Apostolicae  proprii,  in  qua,  uL  in- 
quil  AugusLinus  Epistola  157,  semper  vi- 
get  ApostoHcae  Cathedrae  Principatus  :  et 
ut  longe  ante  ipsura  docuit  s.  Irenaeus 
Libro  3  Gapite  8 :  ad  hanc  Ecclesiam  (nera- 
pe  Roraanam)  propter  principalitatem  ne- 
cesse  est  omnem  convenire  Ecclesiam.  Pe- 
riculosura  ilaque  esset  a  riLibus  Romanae 
Ecclesiae  omniura  raaLri  el  MagisLrae  prae- 
scripLis  recedere,  alque  hinc  omnia  uL  prae- 
scribuntur,  servanda  sunt.  Ecclesia  enim 
SancLo  direcLa  SpiriLu  nihil  sine  raLione, 
nihil  frusLraneum  praescripsit,  et  ad  finem 
aliquem  leligiosum,  ad  divini  culLus  raaie- 
slaLera,  ad  spiriLuale  filiorum  bonura  orania 
pia  Maler  insLiLuiL.  Idcirco  scribil  s.  loan- 
nes  Gbrysosloraus,  Homilia  prima  in  Mat- 
ihaeura  :  «  MagisLri  nosLri  (hoc  esL  Apo- 
sLoli)  Ecclesiarura  insLiLuLores  usque  ad 
horailia  et   rainuta    praecepta    deduxerunt 


345  — 


diligentiam  disciplinae  ».  Ordo  igitur  ab 
omnibus  servandus  est,  et  de  hoc  ordine 
ab  omnibus  servando  in  rilibus  el  caere- 
moniis,  cum  Ghrysostomo  el  alii  Patres  in- 
telligunt  ea  verba,  quae  Paulus  Aposlolus 
habet  prima  -id  Corinthios;  omnia  honeste 
et  secundum  ordinem  fiat  in  vobis.  Hinc 
est  quod  prisci  fideles  sedulo  caeremoniis 
studuerunt,  et  ut  orania  ordine  et  accu- 
rate  fierent,  eligere  quemdam  consueve- 
runt  sacris  ritibus  praefectum  qui  Monitor 
appellabalur,  ut  observat  s.  Isidorus  Abbas, 
et  ut  probat  exeraplo  Sacerdotis  Nepotiani, 
quem  laudat  s.  Hieronymus  in  sua  ad  eum 
epistola  his  verbis  :  quod  cernitur  eius  in 
omnes  caeremonias  sollicitado.  Qiiamvis 
haec  in  dubiura  nequeant  revocari,  nihilo- 
minus  ex  ipso  Rituali  Romano  quaedam  esse 
possunt  quae  aliquantulum  diversae  in  ipsa 
Sacramentorum  administratione  peragi  pos- 
sunt,  quin  illicite  aut  administrentur,  aut 
suscipiantur.  Patet  ex  ipsis  Rilualis  verbis : 
Hoc  enim,  postquam  titulo  De  iis  quae  in 
Sacramentorum  admtnistratione  generaiiter 
servanda  sunt,  haec  dixerit  :  «  Ut  ea  quae 
ex  anliquis  Galholicae  Ecclesiae  inslitutis 
et  Sacrorum  Ganonum  Summorumque  Pon- 
tificum  Decrelis,  de  Sacraraentorum  ritibus 
et  caeremoniis  hoc  libro  praescribuntur, 
qua  par  est  diligentia  ac  religione  custo- 
diantur  et  ubique  fideliter  serventur,  illud 
ante  omnia  scire  et  observare  convenil, 
quod  Sacrosancta  Tridenlina  Synodus  Sess.  7, 
Gan.  13,  de  iis  ritibus  decrevil  in  haec  ver- 
ba:  Si  quis  dixerit  receptos  et  approbatos 
Ecclesiae  Cat/iolicae  ritus  in  solemni  Sa- 
cramentorum  administratione  adhiheri  con- 
suetos,  aut  contemni,  aut  sine  peccato  a 
Ministris  pro  libito  omitti ,  aut  in  novos 
alios  per  quemcumque  Ecclesiarum  Pasto- 
rem  mutari  posse :  anathema  sit  »  :  post- 
quam,  inquam,  haec  dixerit,  el  relulerit 
Tridentini  Goncilii  auctoritatem,  haec  ha- 
bet  verba,  titulo  de  Sacramento  Baptismi 
rite  administrando  :  «  Dura  autem  ad  hoc 
Sacramentura  conferendnm  alia  sint  de  iure 
divino  absolule  necessaria,  ut  materia,  for- 
raa,  minisler,  alia  ad  illius  soleranilalem 
pertineant,  ut  ritus  et  caeremoniae,  quas 
ex  Aposlolica,  el  anLiquissima  traditione 
acceptas  et  approbatas  ,  nisi  uecessitatis 
causa  oraittere  non  licet  ». 

lara  si,  iu  casu  quidera  necessitatis,omit- 
tere  quaedam  licet,  non  omnia  quae  prae- 
scribuntur,  quamvis  exlra  hunc  casum  sint 
servanda,  eiusdem  aeque  sunt  generis  ,  ea 
ratione,  quia  non  sunt  substantialia,  sed  ad 


Daaiestatera  et  solemnitatem  Sacramentorum 
sunt  instituta  ;  et  ea  sunt,  de  quibus  San- 
clus  Thomas  parl.  3,  quaesl.  64,  art.  4, 
ad  primum,  scribit  :  «  Non  sunt  de  neces- 
sitate  Sacramenti,  sed  pertinent  ad  quam- 
dam  solemnitatem,  quae  adhibetur  in  Sa- 
cramentis  ad  excitandara  devolionem  et  re- 
verentiam  in  iii  qui  suscipiunt  »;  et  est  fi- 
nis  quem  habet  Ecclesia  iuxta  Goncilium 
Tridentinum.  Idem  concilium  Sess.  24,  de 
reformatione,  Gapite  1,  haec  habet :  «  Si 
quae  provinciae,  (quoad  matrimonii  Sacra- 
mentum)  aliis  ultra  praedictas  laudabilibus 
consuetudinibus  el  caeremoniis  hac  in  re 
utuntur,  eas  omnino  retineri  Sancta  Syno- 
dus  vehementer  optat  »,  Similia  habet  Ri- 
tuale  RomanuiQ  Titulo  7,  Gap.  3,  §  Gae- 
terum  :  «  Si  quae  provinciae  aliis  ultra 
praedictas  laudabilibus  consuetudinibus  et 
caeremoniis  in  celebrando  matrimonii  Sa- 
cramenlo  utuntur,  eas  Sancta  Tridenlina 
Synodus  opiat  retineri  ».  Quod  dictum  est 
generice  de  diversis  Ecclesiae  ritibus  et 
caeremooiis,  quae  per  diversa  Ecclesiae 
tempora  servatae  sunt,  quaeque  approbanle 
ipsa  Ecclesia,  viguerunl  et  vigent  adhuc, 
id  ipsum  de  extremae  unclionis  Sacramen- 
to,  quoad  modum  et  locum  ungendi  in- 
firraos  dici  potest.  Rituale  Romanum  de 
ungendis  infirmis  haec  habet :  «  Quinque 
vero  corporis  partes  praecipue  ungi  debent, 
quas  veluti  sensuum  instrumenta  homini 
nalura  tribuit,  nempe  oculi,  aures  et  na- 
res,  os  et  manus.  Attamen  pedes  etiam  el 
renes  ungendi  sunt :  sed  renum  unclio  in 
mulieribus,  honestatis  gratia,  seraper  orait- 
titur  ;  alque  eliam  in  viris  quando  infir- 
mus  comraode  moveri  non  polest.  Sed  sive 
in  mulieribus  sive  in  viris  alia  corporis 
pars  pro  renibus  ungi  non  debet  >.  At 
aliquibus  in  Ecclesiis  diversimode  per  di- 
versa  saecula  infirmorura  unctio  peracta 
est.  Gum  divus  lacobus  Apostolus  solum 
unctionem  memoret,  et  nihil  de  partibus 
ungendis  innual  dicens :  Infirmatur  quis  in 
vobis?  inducat  presbyteros  Ecclesiae...  orent 
super  eum  ungentes  oleo  ;  factum  est  ut  non 
parum  dilTerrent  Ecclesiae  in  hoc  ritu,  et 
diversimode  in  unctione  conficienda  sese 
gesserinl.  Graeci,  si  Arcadium  audiamus 
libro  5,  capile  7,  unclionem  adhibent  ad 
fronlem,  menlura,  arabas  genas,  ut  fieri 
videalur  unclio  a  capite  adraodum  Crucis, 
deinde  ad  pectus,  tura  ad  manus  idque  in 
utraque  parte,  poslremo  ad  pedes.  Ecclesia 
laiina  non  eodem  modo  per  diversa  lem- 
pora  sese  pariler   gessit,    el   varia 


—  346  — 


partes  inungendas  fuit  eius  consuetudo;  ut 
apai  Martenium  dfi  antiquis  Ecdcsiae  ri- 
tibus  ostendit  Sambovius.  Id  e\  variis  ri- 
tualibus  diversarum  Ecclesiarum  desumitur, 
quae  ab  eodem  Martenio  proferuntur,  quae- 
que  brevitatis  gratia  omilienda  censeo.  Ex. 
his  nonnulli  existimant  usuin  varias  iniin- 
gendi  corporis  partes  invaluisse  post  s.  Gre- 
gorii  aetatem ;  sed  pariter  sentiunt  non 
easdem,  omnibus  aeque  in  Ecclesiis,  cor- 
poris  partes  fuisse  inunctas,  imo  in  ali- 
quibus  quasdam  debuisse  partes  inungi, 
quas  inungere  in  aliis  quibusdam  vetitum 
eral.  Saeculo  Christi  sexto  apud  quas- 
dam  Ecclesias  una  lanlum  corporis  pars 
inungebatur,  et  haec  peclus  erat.  Habetur 
hic  ritus  in  vita  s.  Augeadi  sive  Eugendi, 
ex  qua  discimus  eum  in  pectore  tantum 
fuisse  inunctum.  «  Gum  ultra  sexagenariam 
aetatem  sex  fere  mensibus  praedictus  pa- 
ter  inaequalitate  corporea  laboraret,  vocato 
uno  ad  se  de  fratribus,  cui  cum  libertate 
peculiari  olim  etiam  perungendi  infirmos 
opus  iniunxerat,  secrelissime  quoque  sibi 
pectusculum  petiit,  ut  moris  est,  inungi  ». 
Ubi  advertenda  sunt  ea  verba  ut  moris  cst. 
Non  noviter  ergo,  non  conlra  ritum  tunc 
vigenlem,  sed  iuxta  consuetudinem  pectus 
solummoio  inungebatur.  Idem  observat  Ma- 
billonius  ad  saeculum  priraum  Benedicti- 
num.  In  Ritualibus  libris  autem,  quos  re- 
fert  Martenius,  de  quibus  supra,  iuxla  quos 
plures  corporis  pirtes  inungebantur,  pene 
in  omnibus  praescribebatur,  ut  ea  pars  cor- 
poris  inungerelur,  ubi  dolor  plus  immine- 
bai.  Quae  praescriplio,  qui  u-;us  verbis  for- 
tasse  Apostoli  lacobi  nitebatur,  nimirum 
Et  alleviabit  eum  Dominus  :  qui  tamen 
usus  desiit  omnino  et  vetitus  postmodum 
fuit,  ne  videreiur  unctio  Sacri  Olei  ad  me- 
dicinam  potius  corporis,  quam  ad  animae 
spirituale  remedium  adhiberi. 

En  yaria  quoad  unctiones  ia  extremae 
Unctionis  Sacramento  administrando  praxis, 
quae  vel  ad  veterem  Ecclesiae  disciplinam 
spectat,  vel  diversos  respicil  sive  Orientis 
^ive  Occidentis  Ecclesiae  mores.  Quod  vero 
perlinet  ad  hodiernam  praxim  et  praescri- 
plum  Kitualis  Romani  sive  universalis  Ec- 
clesiae,  omnibu^  palet  :  in  hoc  enim  sta- 
tuitur  quomodo  fieri  debeat  unctio,  et 
quae  sini  partes  inungendae,  quaeque  ex 
his  debeant  praecipue  inungi,  et  quae  in- 
ungi  quandoque  non  debeant.  Superius  a 
me  iam  sunt  allata  Ritualis  verba,  quibus 
consonat  Goncilii  Tridentini  Gatechismus 
part.  2,  De  extremae  Unctionis  Sacramento. 


Oculi,  aures,  nares,  os  et  manus  praeci- 
pue  debent  inungi  ;  de  pedibus  et  reni- 
bus  vero  dicitur,  quod  in  quibusdam  sem- 
per  omittitur  unciio,  nempe  in  mulisri- 
bus,  et  omittitur  honestatis  gratia:  in  vi- 
ris  autem  non  semper,  sed  tunc  solum 
quando  infirmus  commode  moveri  nonpotest. 
Oculi  itaque,  aures,  nares,  os  et  manus 
sunt  inurigendae  praecipue  ;  et  has  cor- 
poris  partes  nominat,  et  ideo  praecipue  eas 
praescribit  inungendas,  quia  veluti  sensuum 
instrumenta  consideral.  Omissis  hic  qui- 
busdam  quaeslionibus,  quae  ad  Theologos 
spectunl,  quaeque  rei,  de  qua  agimus,  ni- 
hil  prorsus  vel  officere  possunt,  vel  pro- 
desse,  unura  breviler  adnoto:  fuisse,  nempe, 
olim  a  Theologis  investigaLum  disceptalum- 
que  an  quinque  sensuum  unctio  sit  de  sub- 
stantia  Sacramenti.  lam  in  hac  disquisitione 
non  de  oranibus  taxalive  unctionibus  age- 
batur,  sed  de  illis  quinque,  quibus  sensus 
liniunlur  ;  sed  cum  de  quinque  his  sensi- 
bus  loquuntur,  pedes  et  renes  omittenlo, 
renum  ac  pedum  unctionem  omitti  posse 
eos  putasse  non  est  credendum  ;  ex  quo 
coniicere  quis  posset  parvi  apud  eos  mo- 
menti  fuisse  renum  ac  pedum  unctionem, 
adeoque  omitti  oranino  posse  vel  debere, 
eos  existimasse.  Sed  male  adraodum  quis 
ex  ea  quaeslione  id  colligeret  :  clare  enim 
nimis  Ritualis  rubrica  pr^iecipit,  ut  renes 
el  pedes  ungantur  ;  nempe  ex  eo  quod  Ru- 
brica  prius  quinque  tantum  humani  cor- 
poris  partes  meraorat  (eas  aliquoraodo  a 
renibus  et  pedibus  seiungendo)  quas  so- 
lum,  queraadmodum  et  Goncilii  Tridentini 
Gatechismus,  sensuura  instrumenta  in  ho- 
mine  vocat  ei  a  natura  tribula,  non  ex  hoc, 
inquam,  et  pedum  et  renum  unctionem  vel 
excludit,  vel  omnimodara  libertatem  eos 
ungendi  huius  Sacramenti  Ministro  relin- 
quit ;  sed  ideo  Rubrica,  quin  sibi  contra- 
dicat  (ut  videri  primo  intuitn  posset)  quin- 
que  partes  prius  inungendas  assignando, 
septem  postea  enumerando,  abstrahil  quo- 
dararaodo  pedes  et  renes  ab  oculis,  auribus, 
naribus,  ore,  manibus  :  nonquia  sensura  ab 
illis,  qui  in  quinque  assignatis  prius  parti- 
bus,  diversum  aliae  duae  partes  efformenl, 
sed  quia  hae,  quas  postei  adiicit  partes, 
relationem  habent  ad  aliquera  illorura  sen- 
suura,  quos  iam  in  quinque  aliis  partibus 
memoravit.  Non  per  oculos,  nares,  aures, 
os  et  manus  inteliigunlur  sensus  visus, 
odoratus,  auditus,  gustus  et  tactus  ;  cum 
quibus  potest  horao  delinquere  el  pecca- 
lum  perpetrare.  Gum  autem  relationem  ad 


—  347  — 


aliqiiem  ex  his  quinque  sensibus  aliae  duae 
poslmodura  adiectae  partes  habeant,  hinc 
per  has,  nempe  per  renes  el  pedes  non  do 
novis,  auL  diversis  sensibus  intelligil  lo(jui, 
sed  de  duobu-^  ex  quinque  iam  memoratis 
sensibus.  Pedes  enim  sub  sensu  tactus,  re- 
nes  aulem  sub  sensu  delectationis  possiint 
comprehendi  ;  pes  namque  gressu  polesl 
delinquere,  et  renes  per  liimborum  dele- 
clationem  :  atque  idcirco  in  forma  unctio- 
nis  pedum  dicitur:  Quidquid  per  gressum 
dcliquisti ;  et  in  alera  renum,  quidquid 
per  iumborum  delectationem  deliquisli.  Pia 
hinc  Mater  Eccle-;ia  instituit  ut  septem  h;ie 
singulae  partes  inungerentur,  ul  medela 
cuique  sensui  plene  compleleque  aptare- 
tur.  Quin  lue  igitiir,  si  Auctores  audiamus, 
et  ex  toto  Rubricae  contextu  eriiilur,  es- 
sentiales  esse  unctiones  in  hoc  Sacramento 
dici  potest,  et  t\\ias  \nlegrst\es, peduni  nempe 
et  renum,  quarum  postrema  plerumque  in 
viiis  omittitur,  semper  vero  iu  foeminis  : 
quaecumque  sit  omissionis  latio,  sive  im- 
possibilitas  in  viiis,  sive  honestas  in  foe- 
minis;  quod  non  dicerelur  a  Rubrica  (quae 
quidera  in  foerainis  renum  unctionera  orait- 
tendam  praecipit)  si  harum  partium  unctio 
aeque  essentialis  essel  ac  alianim  quinque. 
Gonlirmatur  hoc  ex  aliis  quae  immediate 
habet  Rubrica  verbis  :  sed  sire  in  mulieri- 
bus,  sive  in  viris,  alia  corporis  pars  pro 
renibus  ungi  non  debet ;  ex  quo  fluit  inte- 
gralem  tanium  esse  hanc  unctionem :  quod 
quidem  de  aliis  quinque  sensibus  non  di- 
citur,  imo  si  unctio  fieri  in  aliqua  ex  aliis 
quinque  partibus  nequit,  aliquo  suppleri 
modo  debere  ipsa  innuit  Rubrica  per  haec 
verlia  :  «  Si  quls  autera  sit  aliqub  raembro 
mutihitus,  pars  loco  illi  proxima  inungatur 
eadem  verliorum  forma  »  ;  recta  igitur  di- 
stinctio  haec  inter  integralem  et  substan- 
tialem  palem  digiioscitur,  el  in  ipso  Ri- 
tualis  Rubricae  contextu  fundata. 

Omnibus  hisce  positis,  sive  quae  ad  ve- 
terem  pertinent  disciplinam,  sive  quae  di 
versam  respiciunt  praxim,  sive  qiiae  ipsa 
habet  Rubrica  quoad  paitiiira  liniendarum 
dislinctionem,  differentia  legitirae  infertur 
unctionem  inter  et  unctionem,  inter  par- 
tem  et  partem  inungendara,  et  hinc  quoad 
alicuius  etiam  partis  locura  diversura  inun- 
gendum,  quin  haec  diversilas  (loquor  de 
duabus  parlibus  integralibus,  quas  dislin- 
guendo  raeraoravit)  aut  Sacraraenti  validi- 
tati  aliquid  detrabal,  aut  ipsi  licitudini  of- 
ficiat ;  quod  habet  relate  ad  pedum  unctio- 
nem  Rubrica  :  attamen  pedes  etiam^  et  renes 


ungendi  sunt.  Hic  Rubrica  non  innuit  an  in 
inferiori  parte  seu  planta,  vel  in  superiori 
pes  sit  ungendus,  sed  solum  praescribil 
pedura  unctionera.  Fateor  quidem,  si  pe- 
dura  untionera  cum  unclione  manuuni  con- 
feramus,  colligi  quodammodo  posse  inferio- 
rera  pedura  partem  sive  plantam  esse  li- 
niendam.  Nara  cura  de  unctione  manuum 
Rubrica  loquitur,  clare  innuit  raanus  inte- 
rius  esse  ungendas  exceptis  Presbyleris,  de 
quibus  ait  :  Manus  vero,  quae  reliquis  in- 
firmis  interius  ungi  debent,  Presbyteris  ex- 
terius  ungantur.  Idem  dici  deberet  de 
pedibus,  licet  Rubrica  non  innuat,  sicut  de 
manibus  ;  nam  tum  Tit.  XXXII  de  Sacra- 
mento  extreraae  Unctionis,  lura  XXVIII  de 
ordine  ministiandi  Sacramentum  exlremae 
Unclionis,  petles  simpliciter  nominat.  In  illo 
legitur :  attamen  pedes  etiam  ....  ungendi 
sunt;  in  hoc  legitur  :  ad  pedes.  Nihilomi- 
nus  facta  comparatione  unciionis  pedum 
cura  alia  manuura,  colligi  posse  dixi  etiam 
pedes  inferius  esse  inungendos,  quemad- 
modum  et  maniis  interius,  quia  in  hac  parte, 
sicut  in  manibus,  tactus  praecipue  situs  esl. 
Ad  sensum  aulem  lactus  vidimus  pedes 
pertinere,  et  unclio  tactum  respicit,  per 
quam  oral  Minister  Dominum,  ut  infirmo 
indulgeat  quidquid  per  tactura  deliquit ; 
quia  licet  gressus  (cuius  culpas  Minister 
Deum  precatur  ut  remitlat  infirmo)  totius 
pedis  sit  actus,  tamen  inferiori  parli  prae- 
cipue  tribuitur,  in  qua  tactum  dici  polesl 
praecipue  et  sensibilius  inesse,  et  qua  ler- 
ram  iramediate  piemit.  Haec,  non  inficior, 
sponte  fluere  videntur ;  hoc  ex  instituta 
comparatione  cernitur.  Adverlendum  tamen 
est  nihil  a  Rubrica  quoad  pedes  dici,  quem- 
adraodura  de  raanibus,  an  in  inferiori  vel 
in  superiori  parle  pedes  inungendi  sint. 
Ex  hoc  factum  fortasse  est,  ut  diversi  di- 
verso  in  loco  pedes  inunganl,  quidara  nempe 
iuxta  diversam  praxim  ad  plantam,  quidam 
ad  tarsum,  sive  partem  superiorem,  qui- 
dam  ad  metatarsum,  ad  eam  scilicei  pedis 
partera,  quae  vulgo  collo  del  piede  dicitur : 
ut  ex  Baruffaldo  colligilur,  qui  etiara  haec 
habet  :  «  Si  vero  infirmus  non  valeat  mo- 
veri  prae  lassitudine  ex  morbo  prove- 
niente,  ungatur  ea  pars,  quae  comraode 
raagis  proslat  ». 

Hoc  admisso,  silente  Rubrica  quoad 
pedis  locura  in  pedum  unctione,  praxis 
vaiietate  inspecta,  necessitale  ob  infirmi 
ex  morbo  lassiiudinem  admissa,  pedes  un- 
gendi  in  ea  parte  quae  magis  commode 
prostat    (quod   aequivalet    alleri    unctioni 


348  — 


-faciendae  in  mutilatis  in  loco  proximiori 
parti  quae  deest)  unum  accedit  quod  de- 
spiciendum  non  foret :  nempe  quod  sicut 
pes  ex  inferiori  parte  et  superiori  constat, 
el  pedes  ideo  tiaec  omnia  comprehendit, 
quaecumque  e\  his  partibus  ungatur,  ve- 
rum  semper  erit  pedem  inungi  ;  et  nihil 
fortasse  referet  an  inferior  vel  superior 
illius  pars  ungatur.  Neque  dici  stricte  pot- 
erit  contra  Rubricam  ageie,  qui  superiorem 
potius  quam  inferiorem  partem  inunxerit, 
vel  vicissim,  aut  ab  uno  potius  quam  ab  al- 
tero  minislro  Rubricae  praeceptum  servari 
vel  violari,  Quisque  enim  se  Rubricam  ser- 
vasse  dicet,  slatim  ac  pedem,  quacuraque 
in  parte  inuoxerit;  et  quisque  pro  se  Ru- 
bricam  proferel,  quae  pedes  ac  pedem  sim- 
pliciter  nominat.  Quae  bucusque  dixi,  quae- 
que  ex  diversa  praxi  desumpsi,  ex  aucto- 
ribus  deprompsi,  et  ex  generica  Rubricae 
locutione  protuli,  unctionem  hanc,  de  qua 
sermo  est,  liberam  fortasse  possenl  relin- 
quere  quoad  locum;  cum  praxis  conlra  pra- 
xim,  usus  contra  usum  posset  afferri ;  non 
vero  clarum  et  taxativum  Rubricae  prae- 
scriptum>,  nisi  genericura  de  pedibus  un- 
gendis.  Hinc  nec  Ecclesia  unum  forlasse 
prae  allero  reprehenderet,  cum  omnes  ae- 
que  unclionis  praeceptum  servasse,  ac  ne- 
minem  aut  Sacramenti  validitati  detraxisse, 
aut  contra  licitam  administrationem  pere- 
gisse,  posset  aliquo  modo  contendi.  Quot, 
quaeso,  sunt,  quae  in  disciplinari  oecono- 
mia  Ecclesia  diversimode  peragi  permittit? 
Quot  in  praxi  de  aliquibus  discrepantiae, 
in  accidenlalibus  quidem,  admissae,  quae 
non  prohibentur?  Quot  riluura  varielates, 
quas  Ecclesia  ipsa  conservat?  Quot  consue- 
tudines,  quae  dummodo  rerum  substantiam 
non  attingant,  retinentur,  observantur,  ut 
scandalum  viletur,  ut  dissidia  removeantur, 
ut  contenliones  et  iurgia  praecaveantur  ? 
Hoc  semper  servavit  Ecclesia  ;  hoc  Patres 
sese  ad  prudentiam  componentes  sequuli 
sunt.  Narrat  apposite  ad  rem  noslram  Au- 
gustinus  Divum  Ambrosium  sibi  de  variis 
ritibus  dubitanti  et  sciscitanti,  ita  respon- 
dendo  scripsisse  :  «  Ad  quam  forle  Eccle- 
siam  veneris,  eius  mores  serva,  si  cuiquam 
non  vis  esse  scandalo  aut  quemquam  tibi  ». 
Id  aulem  cum  agebatur  de  non  substantia- 
libus,  aut  de  iis  quae  fidem  non  respicie- 
bant.  Hinc  ipse  Augustinus  scribit  (Epi- 
stola  86) :  «  In  his  rebus,  de  quibus  nihil 
certe  statuit  Scriptura,  mos  populi  Dei 
vel  instituta  maiorum  lenenda  sunt ;  de  qui- 
bus  si  disputare    voluerimus,    et    ex   alio- 


rum  consuetudine  alios  improbare,  orietur 
interminata  luctatio  ».  Addam  his  quod  ap- 
posite  pariter  habet  Tertullianus  initio  li- 
bri  Devirginibus :  «Regula  fidei  una  omnino 
est,  sola,  immobilis,  irreformabilis :  caete- 
rae  iam  disciplinae  conversationis  admit- 
tunt  novitatem  ». 

Omnibus  his  positis,  quae  quidem  non 
parvi  momenti  facienda  videntur,  quid  de 
Parochis  Rhedonensis  Dioecesis  erit  dicen- 
dum?  Quid  de  diversa,  quae  inter  eos  ser- 
vatur,  praxi  decernendum?  Sane  exponit 
Illustrissimus  Episcopus  diversimode  in  sua 
Dioecesi  sese  Parochos  gerere  in  admini- 
stratione  Sacramenti  extremae  Unctionis, 
et  ab  aliis  pedura  plantam,  ab  aliis,  supe- 
riorem  partem  inungi  ;  sed  haec  duo  aeque 
fatetur  :  nempe,  et  utrosque  usui  inhaerere, 
et  ideo  inhaerere,  tum  quia  de  hac  re  si- 
leat  Rituale  Romanum,  tum  quia  diversa 
praescribunt  Ritualia,  quae  pro  quibusdam 
Galliarum  Dioecesibus  edita  fuere.  En  ita- 
que  raiiones  diversilatis  quae  inter  prae- 
fatos  Parochos  advertitur  in  extrema  Un- 
clione  administranda  ;  quae  diversitas  apud 
eos  in  usum  transiit,  et  in  consueludinem, 
cui  unusquisque,  ipso  fatenle  Episcopo,  ad- 
haeret.  Quod  verbum  adhaeret  demonstrat 
quodammodo  ita  eorum  quemque  suum  in 
hac  re  usum  moremque  retinere  velle,  ut 
fieri  fortasse  posset  neminera  ab  hoc,  quem 
hucusque  servavit,  esse  recessurum;  prae- 
sertim  cum  unusquisque,  nulla  disciplinari 
universali  existente  lege,  silente  Riluale 
Romano,  diversimode  praescribentibus  va- 
riis  Galliarum  Rilualibus,  respondere  ali- 
ter  praecipientibus  fortasse  possel  sese, 
sive  in  inferiori  sive  in  superiori  parte  pe- 
dera  ungat,  pedem  revera  inungere.  Ri- 
tualium  suorum  praescripta  servare,  nec 
inobedientiae  notam  ullo  pacto  mereri.  Hac 
supposila,  paulisper  proprio  usui  huc  usque 
retento  adhaesione,  hac  ad  novam  prae- 
scriptionem  responsione  admissa ,  nonne 
scandalumaliquod  posset  oriri?Nonne  irreve- 
rentiaeinEpiscopum  locusdaretur?Quod  qui- 
demscandaluravitandum  estmultoque  magis 
non  est  excilandum,  iuxta  Ambrosii  verba 
super  relata  :  «  morem  eius  serva,  si  cui- 
quam  non  vis  esse  scandalo  nec  queraquam 
tibi?»;  praesertim  cum  de  re  agaturquae 
accidenlalia  respicit,  in  quibus  iuxta  Ter- 
tulllianum  varietas  esse  polest  sive  discre- 
pantia  :  «  Gaeterae  iam  disciplinae  .... 
admittunt  novitatem»;  non  vero  lides  et 
fidei  substantia ,  quia  sola  fidei  regula 
per   euradem    TertuIIiannm    una   omnino 


-  m  -^ 


est  mmobiiis,  irreformabilis.  Quid  insuper 
si  quisque  pro  suo  usu  stare  vellel?  Si  suum 
quisque  morem  defendere?  Si  suam  quisque 
consueludinem  diversis  Ritualium  praescri- 
ptionibus  innixam  tueri?  «  Orielur  intermi- 
nata  luctatio  » ,  ul  inquit  S.  Augustinus  ; 
quam  luctationem  vitare  debemus,  quae- 
que  ex  aliorum  consuetudinum  improba- 
lione  excitatur. 

Quare,  ut  scandalum  vitetur,  ut  oppo- 
sitio,  ut  luctatio  islhaec  praecavealur  in  hoc 
accidenlali  ritu,  cum  varia  fuerit  ex  rili- 
bns  Ecclesiae  disciplinaj  cum  varia  haec 
fuerit  diversarum  Ecclesiarum  praxis  quoad 
numerum  partium  inungendarum,  et  ista- 
rum  aeque  partium  locum  inungendum  mos 
et  praescriptio,  cum  nihil  Riluale  saltem 
praeceptive  innuat,  cum  varia  Galliarum  Ri- 
lualia  diveisimode  praescribant,  cum  deni- 
que  vere  ab  ulrisque  dici  possel  aeque  pe- 
dem  inungi,  quacumque  in  parte  inunga- 
tur;  ad  scandalum  vitandum  quod  forte  pos- 
set  oriri,  ad  luctationes  praecavendas  quae 
possent  excitari,  S.  Gongregatio  sapienter 
aeque  ac  apposite  respondendum  putavit : 
«  Scribendum  Episcopo  esse,  ut  prudentia 
adhibita  hac  in  re  nihil  innovet  ». 

Ad  DuBiUM  II.  Datur  sponsae  annulus  in 
signum  mutuae  dilectionis  eam  inler  et 
sponsum,  et  est  tamquam  pignus  iunctio- 
nis  cordis  utriusque  ;  idque  ex  ipsa  ernitur 
Oratione,  quam  in  dicli  annuli  benedictione 
adhibendam  praescribit  Ecclesia ;  in  hac 
enim,  et  de  fidelitate  integra,  et  de  mu- 
lua  chariiate  fit  mentio,  inqua  vivere  uterque 
semper  debel.  Hinc  S.  Isidorus,  de  Eccl. 
Off.,  scribil  capite  19  :  «  lUud  vero  quod 
in  primis  annulus  a  sponso  sponsae  datur, 
fit  nimirum,  vel  propter  fidei  signum, 
v«l  propter  id  magis  ut  eodem  pignore 
eornm  corda  iungantur  ».  Ideoque  non  sa- 
cerdos  huius  Sacramenti  minister,  non  alius 
quisque,  sed  ipse  sponsus  sponsae  digitum 
annulo  ornat.  Benedicitur  vero  annulus,  ut 
omnis  fascinatto  a  connubio  amoveatur;  et 
idcirco,  cum  signum  Grucis,  benediclio  Sa- 
cerdolalis  et  aqua  benedi^cla  valeant  (quem- 
admodum  innuitur  in  ordine  ad  faoiendam 
aquam  benedictam)  ad  «  effugandos  dae- 
mones,  et  ul  elfugiat  (legitur  in  exorcismo 
salis)  omnis  phantasia  et  nequitia  vel  ver- 

sutia  diabolicae    fraudis Ut   fias    aqua 

exorcizata  (legitur  in  exorcismo  aquae)  ad 
effugandam  omnem  potestatem  inimici,  el 
ipsum  inimicum  eradicare  et  explantare  va- 
leas  cum  Angelis  suis  apostaticis  »  ;  et  in 
ara^tione  sequenli' .  .  .  «  elemenlo  huic  (a- 


quae)  virtutem  tuae  henedictionis  infunde, 
ut  creatura  tua  mysteriis  tuis  serviens  ad 
abigendos  daemones  ....  divinae  gratiae 
sumal  effectum  »  :  cum,  inquam,  signum 
Grucis,  benediclio  Sacerdotalis  et  aqua  be- 
nedicta  ad  effugandos  daemones  valeant, 
optime  sapienterque  staluit  Ecclesia,  Sanclo 
edoeta  Spiritu,  ad  pacem  in  connubiis  ser- 
yandam  hanc  annuli  benedictionem  (quae 
inter  Sacramentalia  recenselur)  instituere 
et  praescribere,  et  peculiarem  orationem 
assignare,  per  quam  annulos  ab  omni  dia- 
bolica  fraude,  nequitia,  versutia;  nialigni- 
tate  purificetur.  lam,  quaeso,  cur  haec  an- 
nuli  benedictio  erit  in  secundis  nuptiis 
omillenda?  Numquid,  qui  secundo  nubunt, 
pacem  non  lenenlur  inier  sese  conservare? 
Numquid  uon  amari  invicem  debent ,  ut 
hoc  mutui  amoris  signo  debeanl  carere? 
Numquid  mutuae  fidei  debito  liberantur, 
(ad  quara  servandam  aeque  per  secuudnm 
coniugium  adstringuntur ,  ac  si  ulerque 
primo  nuberet)  ila  ul  haius  fidei  inter  se 
servandae  syraboliico  pignore  non  indigeanl? 
Numquid  diversa  sunt  sui  slatas  officia,  aut 
malrimonii  Sacramentum,  quod  secundo  nu- 
bendo  suscipiunt,  ab  aliorum  matrimonii  Sa- 
cramento  differt,  qui  prirao  illud  su«=!eipiunl? 
Haec  quisnam  dixerit  unquam,  aut  quamnam 
inter  primas  et  secundas  nuptias  differen- 
tiam;  quis  unquam  poteril  afferre,  ut  hanc 
annuli  benedictiionem,  quae  ad  allatos  er 
ab  Ecclesia  intentos  fines  instituta  est  et 
peragitur,  ab  Ecclesiae  rilibus  exeludat,  aul' 
omitti  debere  contendat,  tamquam  sine  fine, 
sine  significatione,  sine  ad  aliquid  relalione 
adhibeatur?  Arbitrarie  ergo  nimis,  hanc  o-- 
mitlens  benedictionem,  Rubricae  verba  in-- 
terpretatur,  ab  Ecclesia  intentione  recedit, 
et  finem  non  agnoscit,  quem  Ipsa,  banc  in- 
stituendo  praescribendoque  benedictionem, 
habuit.  Allata  itaque  verba  Rubricae :  sed 
viduae  nuptias  non  benedicat :  quae  noo^^ 
recte  inlerpretando,  quidam  Parochi,  de 
quibus  agitur,  prohibitioni  benedicttonis  aD* 
nuli  aptant,  alio  respiciunt.  Siquid^m  non 
de  omittenda  quacumque  benedi^tione  is 
nuptiis  illie  sermo  esl ,  sed  de  secundis 
nuptiis  non  benedicendis,  s»ve  de  vidua 
quae  secundam  conlfrahil  matrimonium  : 
nimis  clar»  per  se  sunt  ea  verba.,  et  ne- 
scio  quomodo  aliter  possil  quis  ea  int«i- 
pretari. 

Hae  quidem  nuptiae  benedicendae  non 
sunt ;  quae  prohibiiio  nova  in  Ghristi  Ec- 
clesia  non  est.  Niimis  fortasse  longus  in 
scribeodo  essesoi,  si  ilUiis  origii»eiii  v»il«n 


—  350  — 


investigare>  si  rationes,  quibus  Ecclesia  ad 
hoc  statuendura  permota  fuil;  perscrutari, 
si  praxis  huius,  quae  noslra  adhuc  aetate 
servalur,  fundamentum  inspicere.  Omnibus 
omissis  quae  tandem  supeivacanea  ad  rem 
nostram  torentet  quae  apudMarteniuuialios- 
que  veterum  rituum  scriptores  inveniunlur, 
quaedam  indicabo,  ex  quibus  non  recta  Ru- 
bricae  verbis  data  interpretalio  patebit;  cum 
ea  ex  dicendis  appareat  differentia,  quae 
inter  annuli  et  nuptiarum  benedictionem 
intercedit,  per  quam  islam;  non  vero  illam 
omiltcndam  indigitatur  et  praescribitur.  Ut 
res  clarior  reddalur  et  origo  benedicendi 
secundas  nuplias  appareat :  apud  Paganos, 
ut  testatur  Valerius  Maximus  lib.  2,  cap.  1, 
secundae  nuptiae  inlemperantiae  argumen- 
tum  el  indicium  habebanlur,  et  quasi  ne- 
fastae  considerabantur.  Hinc  Plularchus  in 
problematibus  (problem.  99)  ait  :  «  Felices 
et  faustae  sunt  primae  nupliae,  secundae 
vero  trisles  et  deLestaiidae  ».  Marlialis  alii- 
que  alia  et  his  maiora  addunt.  Al  in  chri- 
stiana  Ecclesia  iilteras  nuptias  Paires  num- 
quam  damnaverunt,  et  Ecclesia  ipsa  sem- 
j.er  tamquam  vera  el  indubia  Sacramenla 
retinuit  et  recepit ;  matrimonii  enim  Sa- 
cramentum  inler  liberas  personas  non  pro- 
hibuit,  et  licet  ob  significatum,  ul  infra  vi- 
debimus,  virginem  cum  virgine  nubere  op- 
tasset,  non,  inquam,  secundas  nuplias  pro- 
hibuit  ;  ut  contra  Monlanum  el  Novatum 
hac  in  le  definivit  Goncilium  Nicaenum  I 
can.  8.  Hinc  est  quod  secundas  nuptias 
iuxla  tunc  vigenlem  disciplinam  dumiaxat 
passa  esl  Ecclesia  ;  cuius  mentem  explicans 
Hieron^^mus  contra  eumdem  Novatum  scji- 
psit  ep.  ad  Marcell. :  «  Nos  secundas  nu- 
ptias  non  tam  appeliraus,  quam  concedi- 
mus  ».  Quod  clarius  alibi  explical  ep.  nempe 
ad  Gerontiam  ila  scribens  :  «  Aliud  est,  quod 
vult  Aposlolus,  aliud  quod  cogilur  velle. 
Ut  concedat  secunda  matrimonia,  meae  est 

inconlinentiae  non  illius  volunlalis 

Duae  sunt  Aposioli  voluntates,  una  quae 
praecipil,  et  altera  quae  indulget  .... 
vult  nos  permanere  post  nuptias  sicut  sei- 
psum  .  .  .  .  sin  autem  nos  viderit  nolle 
quod  ipse  vult ;  inconlinentiae  nostrae  Iri- 
buit  indulgentiam  ».  Quare  ipsaraet  Eccle- 
sia  viduas,  quae  ad  secundas  non  Iransie- 
runt  nupiias,  maximi  fecit,  easque  velut 
Gleri  pariem  habuil,  ut  loquitur  Teilullia- 
nus  lib.  1  de  Uxore;  quem,  et  cum  eo  alios, 
quos  praetereo,  adire  quis  commode  poterit. 
Hinc  iuxta  veterem  disciplinam,  cerlis  ali- 
quibus  legibus  secundae  nuptiae  inter  Chri- 


stianos,  medio  praesertim  aevo,  intra  cer- 
los  limites  arctatae  erant  et  nemini  fas  erat 
viduis  nubere  absque  suorum  Sacerdotum, 
idesL  Parochorum  consensu,  et  conniventia 
populi,  ul  decretum  est  in  Gapitularibus 
Regum  Francorum.  Insuper  nonnisi  inlegro 
anno  a  mariti  obitu  reliclae  nubere  permis- 
sum  erat  qiiod  praeserlim  legimus  in  co- 
dice  Theodosiano  lib.  3,  tit.  8,  de  secund. 
Nupt.:  €  Si  quae  ex  foeminis  perdilo  ma- 
rito,  inlra  anni  spatium  alteri  festinavit  in- 
nubere  ....  probrosis  inusta  notis,  hone- 
stioris  nobilisque  personae  et  decore  et 
iure  privetur,  atque  omnia  quae  de  prioris 
mariti  bonis,  vel  iure  sponsalium,  vel  iudi- 
cio  defuncli  coniugis  consequuta  fuerat, 
amittal.  Et  sciat  nec  de  nostro  beneficio 
vel  adnotatione  sperandum  sibi  esse  sub- 
sidium  ».  Hanc  anliquam  legem  confirmavit 
Decrelalium  iure  de  foerainis  Innocentius  III 
Decretal.  lib.  4,  tit.  21,  capiie  ullimo.  Uli 
autem  imperiali  edicto  viduis  subsidia  de- 
negata  erant,  ita  eamdem  tenuit  discipli- 
nam  Ecclesia  quae  ab  eleemosyna  eas  ex- 
cludebal,  «  sed  etab  eleemosyna  Ecclesiae; 
dum  indigna  putabatur  slipe,  quae  ad  se- 
cunda  coniugia  devolula  erat  ».  Tandem 
Ecclesia,  etsi  secundas  palerelur  nuptias, 
secundo  nubentibus  poenilentiam  canoni- 
cam  imponebat  ;  quam  dum  illi  exsolve- 
banl,  sacra  carebant  coramunione.  Ea  fuit 
anliquitus  Ecclesiae  disciplina,  ut  docent  ve- 
lusliora  Goncilia  Ancyranum,  Laodicenum 
el  Neocaesareense.  Tempus  autem  huius 
poenitenliae,  Saeculo  4,  quandoque  ad  an- 
num,  quandoque  etiam  ad  biennium  pro- 
lendeba^ur.  Gum  autera  secundo  nupli  huic 
adiicerentur  poenilenliae,  neque  Presbytero 
licitum  erat  interesse  eorura  convivio. 

Ad  lilurgica  etiam  officia  quod  atlinet, 
aliqua  adnolanda  suni:  et  primo  quidera,  etsi 
sponsus  viduae,  cui  spondebat,  annulura  tra- 
derel,  tamen  (medio  polissimura  aevo)  vidua 
manura  chirotheca  quadara  lectara  habebat, 
ut  Martenius  referi :  secundo,  nulla  aderat 
sacerdotalis  benedictio.  «  Homini  enim,  ait 
Hilarius  comment.  in  Gap.  4,  epist.  1,  ad 
Timoih.,  unam  uxorem  decrevit  Deus,  ne- 
que  enim  secunda  benedicitur  ».  Quare 
S.  Gaesarius  sic  Ghristianos  sui  aevi  horta- 
batur  sermone  289  :  «  Qui  uxorem  opLat 
accipere,  sicut  illa  virginem  invenire  de- 
siderai,  ita  ipse  usque  ad  nupLias  virgo  sii; 
quia  si  non  luerit,  benedictionem  accipere 
cum  sponsa  non  merebitur  ».  Similia  his 
habentur  in  Gonstilutionibus  Summorum 
Pontificum  relatis  Tilulo  XXI  Decretalium; 


—  351 


Vir  aulem.  Urbanus  Papa  ITI^  Vigiliensi  Epi- 
scopo  rcscribens,  ralionem  afferl  cur  se- 
cundae  coniugum  nnpliae  non  benedican- 
lur:  «  Quia  inquit,  alia  vice  benedicli  sint, 
eorum  benedictio  iterari  non  debet  ».  Au- 
diendus  hac  in  re  etiam  Durandus  in  Ra- 
lionali,  lib.  1,  cap.  9  :  «  Nupliae  benedi- 
cendae  sunt  a  Sacerdote  cum  precibus  el 
oblationibus;  verumtamen  vir  et  mulier  ad 
bigamiam  Iransiens  matrimonium  conlra- 
hendo  non  debet  a  Presbyleris  benedici  ; 
quia  cum  alia  vice  benedicli  sint,  eorum  be- 
nediclio  non  debet  iterari  ....  Non  ergo 
debent  nuptiae  benedici,  nisi  ubi  virgo 
cum  virgine  conlrahit  ».  Aliam  de  hac  non 
imperlienda  in  secundis  nuptiis  benedictione 
ralionem  affert  S.  Thomas  in  Vi  Senlentia- 
rum,  Dist.  42,  quaest.  3,  arl.  2,  ad  2,  nempe: 
«  quamvis  set:undum  matrimonium  in  se  con- 
sideratum,  sit  perfecLum  Sacramentum;  ta- 
men  in  ordine  ad  primum  consideratum,  ha- 
bet  aliquid  de  defeclu  Sacramenti;  eo  quod 
non  habel  plenam  significationem,  cum  non 
sil  una  unius,  sicut  est  in  matrimonio  Ghristi 
et  Ecclesiae;  iuxta  Paulum  Apostolum  dicen- 
tem  :  Sacramentum  hoc  magnum  est,  ego 
aulem  dico  Ghristi  et  Ecclesiae  ».  Hinc  ra- 
tione  huius  defectus  (plenae  significationis) 
benedictio  in  secundis  nuptiis  non  dalur. 
At  idem  S.  Doctor  hoc  vult  esse  inlelli- 
gendum,  si  secundae  nuptiae  lales  sint  ex 
parte  viri  et  ex  parte  mulieris  vel  ex  parte 
mulieris  lantum  ;  si  enim  virgo  cum  illo 
nubat,  qui  aliam  habuit  uxorem,  nuptiae 
nihilominus  benedicuntur;  quod  habeletiam 
Durandus  citato  superius  loco.  Tali  enim 
in  casu  sarla  quodammodo  teclaque  signi- 
ficatio  in  ordine  etiam  ad  primas  nuptias 
manet,  ut  idem  S.  Thomas  fusius  clarius- 
que  explicai;  cuius  doctrina  conformis  est 
et  favet  quamplurimum  his  quae  habenlur 
in  Riluali  §  Caveat  etiam ;  in  quo  haec  le- 
guntur  :  «  Ubi  ea  viget  consueludo,  ut  si 
mulier  nemini  unquam  nupseril,  eliamsi 
vir  aliam  uxorem  habuerit,  benedicanlur, 
servanda  est  ».  Quam  quidem  consuetudi- 
nem  sua  aelate  aliquibus  in  locis  extitisse 
Durandus  testatur:  «  Secundum  quorumdara 
locorum  consueludinem,  siquis  contrahal 
cum  secunda  virgine,  benediciio  iteratur, 
et  hoc  si  Dominus  Papa  sciat  et  toleret». 
Priusquam  concludam,  aliquid  addam 
quoad  liturgiam  in  secundis  nuptiis.  Bigami 
Missae  dumtaxat  sacro  aderani,  neque  ve- 
lamine,  iuxla  Isidoium  de  div.  Off.  lib.  2, 
cap.  19,  seu  flammeo  ornabanlur  ;  ad  cu- 
ius   finem    neque  coronis    (quemadmodum 


apud  Graecos  olim)  ut  cum  univirls  fiebat, 
a  Presbytero  donabanlur:  qui  sane  mos  apud 
Graecos  servalus  est  usque  ad  Gopronymi 
Imperaloris  aetalera.  Gum  enim  hic  Eudo- 
xiam  in  tertiam  uxorem  sibi  adsciveril,  ei- 
que  corona  fuerii  elargila,  iara  tum  el  bi- 
gami  coronari  coeperunt,  quod  in  Gonstan- 
tinopolitana  Ecclesia,  et  paucis  aliis  Orien- 
tis  locis  peragebalur.  Allatius  enim  nos 
docet  de  Gonsen.  Orien.  lib.  3,  cap.  43, 
in  reliqua  Graecia  ad  suum  usque  lempus, 
secundum  exactam  disciplinam  ei  anliquam 
consueludinem,  bigamos  non  coronaii.  Ubi 
autem  coronabanlur ,  aliquod  eliam  eral 
discrimen  in  corona  ferenda.  Qui  enim  virgo 
esset,  in  capite  ;  vidua  vel  viduus  in  hu- 
mero  coronabatur :  atque  illa  in  capite,  al- 
ter  in  humero  coronam  ferebat  ul  ^docet 
Theodorus  Studila  epist.  ad  Maucrat.  En  in 
ipsa  liturgia  differenlia  inler  nupiias  vidua- 
rum,  el  nuptias  quas  virgines  contrahe- 
bant. 

His  omnibus  de  omissione  benediclionis, 
de  qua  in  dubio  agitur,  exposilis,  et  ex 
disciplina  Ecclesiae  et  sua  origine  desum- 
ptis,  differentia  apparet,  quae  benediclio- 
nem  inier  et  benedictionem  reperitur.  Be- 
nedictio  in  viduae  nupliis  omitlitur,  quia 
iuxta  veterem  disciplinam  oraittebatur,  quia 
Ecclesia,  licet  inler  personas  liberas  inita  Ma- 
trimonia  taraquam  vera  raatrimonia  ac  tara- 
quara  vera  Sacramenta  habueril,  tamen  vir- 
ginem  cum  virgine  nubere  optasset ;  neque 
per  hoc  secundas  nuptias  damnavit,  aut 
damnal,  quin  imo  contra  Montanislas  et  No- 
vatianos,  qui  iure  daranati  sunt,  docet  se- 
cundas  nuplias,  et  ulteriores  quoque,  vere 
esse  nuptias,  ac  per  se  licitas  alque  hone- 
stas,  el  in  Monlanistarum  incideret  erro- 
rem,  si  quis  forte  secundas  et  ulteriores 
nuptias  illicitas,  aut  damnandas  esse  puta- 
ret.  Omittitur  item  benedictio  haec,  quia 
in  secundis  nuptiis,  iuxta  D.  Thomam,  non 
plena  habelur  significatio  matrimonii  cum 
Ghristo  et  Ecclesia.  Omittilur  denique,  quia 
olim  Ecclesia,  quae  secundas  non  impro- 
bando  nuptias,  eas  nonnisi  certis  legibus 
et  conditionibus  permisit,  iis  omnibus  iu- 
xla  praesentem  disciplinam  sublatis,  hoc  so- 
lum  staluit,  ut  nempe  viduarum  nuptiae 
non  benedicanlur.  lam  quaenam  comparatio 
nupliarum  benediclionis,  cum  benediclione 
annuli,  ut  ex  omissione  illarum,  huius  eliam 
benediclionis  omissio  debeat  inferri  ?  ut  quod 
Ecclesia  de  nuptiis  dicil,  de  annuli  etiam 
benedictione  id  dixisse  putandum  sit?  immo 
reapse  debeat  omitli,  sicut  et    illa    omilli- 


—  352  — 


tur?  Quae  sit  caussa  benedictionis  annuli, 
quid  ipsa  significel,  quid  in  nubenlium  me- 
moriam  revocet,  ad  quae  illa  amoris,  pa- 
cis,  fidelitalis  obeunda  munera  nubenles 
provocet,  iam  vidimus ;  quae  toto  coelo  ab 
iis  distant,  quae  de  nuptiarum  secundarum 
benedictione  omittenda  relulimus.  Quare 
cum  benedicliones  islae  inter  se  compara- 
lae,  summopere,  quoad  omnia  etiam  dif- 
ferant;  cum  rationes  quas  habuit  et  habet 
Ecclesia  in  omiltenda  viduarum  benedi- 
ctione,  annuli  benedictioni  aptari  prorsus 
nequeant ;  cum  denique  huius  benedictio 
peculiares  habeat  ad  coniugum  respeclive 
spirituale  bonum  procurandum  rationes  et 
finem,  numquam  sive  in  primis,  sive  in 
secundis,  sive  in  uUerioribus  etiam  nupliis 
omittenda  erit. 

Ad  DuBiUM  III.  Duo  haec  sunt  Dubia, 
quibus  iisdem  fere  rationum  momentis  po- 
luil  occurri,  ac  simul  consideratis  unica 
responsione  satisfieri.  Duo  sunt  in  Rituali 
Romano  Tituli,  in  quibus  agilur  de  Bapti- 
smo  :  Titulus  septimus,  qui  agit  de  Bapti- 
smo  parvulorum  ;  Titulus  duodecimus,  qui 
de  Baplismo  adullis  conferendo  pertractat. 
Duo  pariter  sunt  Baplismi  Ordines,  qui  di- 
versas  respeclive  caeremonias,  exorcismos, 
preces  praescribunl,  et  Baptismo,  vel  in- 
fantibus,  vel  adultis  conferendo  respondent. 
Titulus  denique  decimus  quartus  modum 
praescribit  ea  supplendi,  quae  in  Baplismi 
collalione  sunl  omissa,  cum  hoc  Sacramen- 
tum,  ob  imminentis  mortis  periculum  vel 
alia  urgenle  necessitate  collatum  est,  et  in- 
scribitur  :  Ordo  supplendi  omissa  super  ba- 
ptizatum. 

Novum  non  est  quod  cap.  V  statuit  Ri- 
tuale  de  caeremoniis  in  Baptismo  omissis, 
postea  supplendis.  Consuevit  Ecclesia  vel  a 
primis  saeculis  aliqua,quae  in  conferendoBa- 
piismo  omissa  erant,  supplere.  Nam  ii,  qui 
in  leclo  decumbentes  (clinici  idcirco  vo- 
cati)  baplizabantur;  si  convaluissenl,  Episco- 
pum  adire  tenebantur,  ut  ea  omnia  supple- 
reniur,  quae,  urgente  necessitate,  omissa 
fuerunt  in  Baplismo.  Id  constat,  ex  anti- 
quis  ac  probalissirais  monumentis;  ita  ut 
velus  Ecclesiae  disciplina  super  hoc  in  du- 
bium  nequeat  revocari.  Omnia  hic  perse- 
qui  longa  nimis  res  esset :  quaedam  afle- 
ram.  Liquet  ex  lib.  IV  historiae  Ecclesia- 
sticae  Eusebii,  Gornelium  Papam  in  Epist. 
ad  Fabium  Antiochum,  Novatem  redarguisse, 
quod  postquam  liberalus  a  morbo  est,  re- 
liqua  non  perceperit,  quae  iuxta  Ecclesia- 
sticam  regnlam  percipi   debent,   neque  ab 


Episcopo  consignatus  sit.  Ex  his  eruitur 
Gornelium  Pnpam  docere  male  se  gessisse 
Novalem,  quod  suscepto  in  lecto  baptismati 
addi  deinde  non  curaverit  ritus  alios,  quos 
Ecclesia  in  conferendo  baplismate  adhibe- 
bat,  sive  qui  praecedebant,  sive  qui  sub- 
sequebantur:  quorum  quidam  diversam  ca- 
techesim  continebanl,  quidam  varias  abre- 
nuniiationes  et  Fidei  professionem,  quae 
omnia  non  inutiliter,  sed  ad  finem  aliquem 
ab  Ecclesia  statuta  erant.  Item  Auclor  de 
Rebaptismo  inter  Cypriani  opera  haec  ge- 
neratim  habet  col.  637  :  «  Siquidem  per 
nos  Baptisma  tradetur  integre  et  solemni- 
ter,  et  per  omnia,  quae  scripta  sunt  assi- 
gnetur,  alque  sine  ullius  rei  separatione 
tradetur  :  aut  si  a  Minore  Clero  per  neces- 
sitatem  traditum  fuerit,  evenlum  expecte- 
mus,  ut,  aut  supplealur  a  nobis,  aut  a  Do- 
mino  supplendum  reservetur  ».  Censet  ita- 
que  hic  scriplor  sane  antiquissimus  et  Cy- 
priano  coaevus  suppleri  posse  posl  Bapti- 
smum  rilum  aliquem,  qui  anlea  omissus 
fuisset.  In  Concilio  Laodiceno,  can.  47, 
legitur  :  «  Quod  oporlet  eos,  qui  in  morbo 
Baplismum  accipiunt,  et  deinde  resurgunt, 
fidem  ediscere  et  nosse  quo  Divino  mu- 
nere  digni  habiti  sunt  ».  Ex  his  patet, 
praeter  confirmationem,  quae  olim  per  E- 
piscopum  simul  tradi  consueverat,  etiam 
catechesim  adiungi  consuevisse,  et  alia  quae 
defuerant.  Omnia,  quae  ad  rem  hanc  ap- 
posite  faciunt,  persequi,  nec  tempus  sinit, 
nec  res  ipsa  stricte  postulare  videtur,  et 
haec  suflficiunt  pro  instituto  suscepto.  Quae- 
nam  autem  Ecclesiae  super  hoc  fueril  disci- 
plina  omnibus  compertum  est;  alque  hinc 
plura  referre  praetermitto,  quae  apudD.  Au- 
guslinum  ,  Zenonem ,  Gyrillum  Hierosoly- 
mitanum,  Ambrosium  reperiuntur,  quos  re- 
fert  Martenius  lib.  1,  cap.  1,  arl.  15,  n.  2, 
de  antiquis  Ecclesiae  Ritibus. 

Fuerunt  qui  putarunt,  post  collationem 
Baptismi,  quosdam  rilus  non  convenire,  ut 
illos,  per  quos  indicatur  catechumenum  ad- 
huc  sub  Daemonis  esse  polestate  nempe 
«  Exorcizo  le,  spiritus  immunde  .  .  .  ut 
discedas  ab  hoc  plasmate  Dei,  quod  Domi- 
nus  nosler  ad  Templum  sanctum  suum  vo- 
care  dignatus  est,  ut  fiat  Templum  Dei 
vivi  »:  ab  eo  enim  qui  baptizatus  iam  est, 
expulsus  est  Daemon,  atque  Dei  vivi  tem- 
plum  factus  ipse  est.  At  male ;  nam  ad 
omuem  inconvenientiae  ideam  tollendam, 
sapienter  Ecclesia  statuit  mutationes  ali- 
quas  faciendas  in  hoc  exorcismo,  in  quo 
pro  fiat  fieret  poni  constituit,  quae   muta- 


—  353  — 


tio  respicit  statum  catechumeni  baptizati 
ante  Baplismi  susceplionem,  non  vero  post 
susceplum  Baptisma  in  necessitate  colla- 
tum.  idem  dicendum  de  catechismo  ad  Fi- 
dei  instructionem,  quam  exclusam  velleni, 
quia  in  Patrini  Fide  firmi  suni,  qui  spo- 
ponderunt,  utqiie  ila  ea  suppleri  tanlum 
vellent,  quae  Baptisma  setjuuntur ;  sed  male 
itera,  quia  Ecclesia  quidquid  omissum  est, 
suppleri  slatuit :  quod  satis  superque  esset, 
ne  quis  diverse  sentiiel,  sed  et  haec  est 
supplendi  raiio,  nec  inutililer  peragunlur, 
iu\ta  Theologos,  quae  supplentur.  Audia- 
tur  prae  omnibus  S.  Thomas  parte  IIl  de 
Sacramenlis  quaesl.  71,  arl.  3,  ad  3,  qui 
haec  tiadil  :  «  Non  tamen  sunt  praetermit- 
tenda  ea,  quae  aguntur  in  exorcismo,  nisi 
in  iiecessitatis  articulo,  el  lunc  cessante 
periculo,  debent  suppleri,  ut  servetur  uni- 
formitas  in  Baptismo :  nec  frustra  supplen- 
tur  post  Baptismum,  quia  sicut  impeditur 
effectus  anlequam  percipiatur,  ita  potest 
impediri  postquam  fuerit  susceptus  ». 

Haec  quae  supplenda  dicunlur,  scilicel 
litus  et  caeremoniae,  quae  praecedunt  vel 
subsequuntur,  licet  non  sinl  ad  Sacramenti 
subslantiam  necessaria,  nihilominus  cum  sint 
Sacramenlalia  quae  Ecclesia  inslituit  et  quae 
ajiquam  habeut  significationem,  habent  fi- 
nem  aliquem,  et  effectum  aliquem  produ- 
cunt,  et  idcirco  omitti  non  debenl ;  et  con- 
sequenter  supplenda  sunt  in  iis,  qui  vel 
urgente  necessitale,  vel  apud  haereticos, 
aul  quocumque  errore  sine  ipsis  sacro  sunt 
regenerati  lavacio.  Hinc  fuit  et  est  vetus 
et  recens  Ecclesiae  mos,  qui  praxis  ab  Eslio 
uuncupaiur,  quam  variis  lalionibus  confir- 
mat  in  IV  Sent.  dist.  6,  §  5  easque  ibi 
adducit ;  quarum  priina  est,  ne  Sacramen- 
Lum  careai  solemnitale,  tunc  enim  caere- 
moniae  referuniur  ad  Baptismum  praece- 
denlem,  atque  idcirco  non  est  absurdum 
etiam  illas  adhibere,  qiiae  solent  Baptismo 
praemitti,  veluti  catechismus:  secunda  ex- 
orcismus,  eliam  post  Baplismum,  aliquid 
agit  atque  pei  hoc  utilis  est,  ut  patet  ex 
iiuper  allatis  D.  Thomae  verbis  :  «  Quia  si- 
cut  impeditur  effectus  Baptismi  anlequam 
percipialur,  iia  potesl  impediri  poslquam 
fuerit  perceplus  »  ;  quemadmodum  et  Gy- 
prianus  monet  lib.  IV,  ep.  7  :  «  Sicut  Dia- 
bolus  in  Baptismo  fide  credentis  excludi- 
tur,  iia  potest,  fide  postmodum  deficiente, 
regredi  »  :  teriia,  ui  serveLur  Baplismi  uni- 
formiLas  iuxLa  D.  Thomam,  sicuL  enim  unum 
est  Baptisma,  ila  easdein  caeremonias  ser- 
vari  convenit :    quarta  ut  publico  hoc  ritu 


Ecclesia  Baptismum  a  quocuraque  collatum, 
ralum  se  habere  declaret  :  quinta  ut  bapti- 
zatus  publice  habeat  susceptorem  sive  Pa- 
trinum,  cui  sit  cura  illum  christiane  et  ca- 
tholice  inslituere  :  sexta  demum,  ut  bapti- 
zatus,  expressa  per  susceptorem  sponsione, 
obligationem  suam  agnoscal,  quidque  Deo 
quidque  Ecclesiae  debeal,  inlelligat. 

His  omnibus  posilis ,  (luid  Rituale  dicil 
Titulo  qui  inscribitur  Ordo  supplendi  omissa 
super  baptizatum  ?  Postquam  §  1  dixeril: 
«  omnia  suppleantur  etc.  »  sic  sequilur  : 
«  Idemque  ordo  ac  ritus  servelur,  qui  in 
Baptisino  parvulorum  (si  fuerit  parvulus) 
seu  adullorum  (si  fuerit  adultus)  praescri- 
ptus  servetur  ».  Ex  his  verbis  videri  ali- 
quibus  fortasse  posset,  super  aduitum  quem- 
libet,  nulla  facta  distinctione,  eumdem  o- 
mnino  in  supplendis  omissis  caeremoniis 
ordinem  esse  servandum,  qui  pro  adultis 
generice  praescripLus  esL.  At  dislinguen- 
dum,  hoc  in  casu,  aduitum  inler  et  adul- 
lum:  aduitus  in  catholica  Religione  ortus 
ab  aduito  qui  in  infidelilate  vei  iiaeresi 
ortus  fuit  et  vixit,  esl  distinguendus;  alque 
hinc  non  omnibus  indiscriminalim  adultis 
eumdein  ordinem  servandum  esse  palebit.  Si- 
quidem  aduitus,  de  quo  sermo  est  in  pri- 
mo  Dubio,  super  quem  omissae  caeremo- 
niae  servandae  sunl,  valide  baptizatus  di- 
citur  post  nativitatem,  et  cathoUcus  eodem 
lempore  dicitur  :  cum  itaque  duo  sinl  or- 
dines  Baptismi,  infanlium  nempe  et  adui- 
torum,  et  ritus  et  raeremoniae  in  ordine 
Baptismi  adultorum  diversi  sinl  ab  illis  pro 
Infantium  Baptismo  praescriplis,  non  omni- 
bus  aeque  aduitis  (inspecta  ordinis  diver- 
sitate)  idem  ordo  pro  adultis  adsignatus 
servandus  est.  Ordo  enim  unus  supponil 
adullum  non  in  Fide  natum,  sed  ab  Infi- 
delitate  ad  Fidem  venientem,  vel  ab  hae- 
resi  etc;  alLer  autem  in  Catholica  Fide  et 
ex  Gatholicis  natum  Parentibus  supponil. 
lile  instruclionem  in  Fide  praescribit  quem- 
admodum  de  Eunucho  Gandacis  Reginae  di- 
citur,  qui  postquam  in  Fide  de  Messiae  Ad- 
ventu,  Morte,  Resurrectione  a  Phiiippo  in- 
structus  fuit,  ab  eo  baptizatus  esi;  ilie  in- 
super  continet  ritus,  exorcismos,  preces, 
quae  aptari  nequeunt  illis,  qui  in  Gatho- 
lica  Religione  orti  sunl,  ul  omnibus  palet : 
hic  nihii  de  his  hahel.  Hinc  sicut  ordo  pro 
Aduitis  praescriptus  servari  non  debet  pro 
Infantibus  ex  catholicis  parentibus  natis,  ila 
nec  ordo  idem  supplendi  omissa  pro  dictis 
infantibus  aeque  pro  adultis  debet  adhiberi. 
Siquidem  si   in   infante    Gatholico    omissae 


—  354 


caeremoniae  fuissent,  quaenam,  quaeso^fuis- 
sent  servatae  si  post  dies  aliquos  tantum 
debuissent  suppleri?  Non  aliae  sane,  nisi 
quae  omissae  fuerunt;  sed  quae  fuerunt  o- 
missae,  illae  fuerunt,  quae  pro  infantilius 
praescriplae  sunt,  non  pro  adultis;  igitur 
caeremoniae  non  adultorum  sed  infantium 
suppletae  fuissent.  lam  in  adulto,  de  quo 
in  primo  Dubio  sermo  occurrit,  cum  is  ex 
catholicis  parentibus  ortus  sit,  ac  post  na- 
tivitalem  sit  baptizatus,  non  aliae  sunt  omis- 
sae  caeremoniae,  nisi  illae  quae  fuissent  tunc 
posl  nativitalem  servatae,  quaeque  una  cum 
Baptismo  fuissent  adhibitae,  sed  hae  fuis- 
sent  quae  pro  infantibus  praescribunlur : 
igitur  quae  pro  infantibus  praescribuntur, 
fuissent  supplelae  ;  sed  in  supplendis  caere- 
moniis  illae  servari  debenl  quae  omissae 
sunt.  Infantium  ergo  caeremoniae  in  adullo 
noslro,  qui  Gatholicus  natus  est,  suppleri 
et  servari  debent :  secus  ritus,  caeremoniae, 
preces  servarentur,  quae  illius  slatui  ac  Re- 
ligioni  non  respondent,  nec  Ecclesiae  in- 
tentioni  et  fini  conformes  sunt :  quibus  ra- 
lionibus  attentis  S.  Gongregalio  ad  hoc  du- 
bium  respondendum  censuit:  «  Gaeremo- 
niae  et  preces  servenlur,  quae  in  Rituali 
adsignantur  pro  Baptismo  Infantium  ». 

Ad  DuBiuM  IV.  Quod  attinet  ad  dubium 
alterum,  diversa  adultorum  qui  ab  haeresi 
veniunt,  et  adultorum  qui  in  Gatholica  Re- 
ligione  sunl  orti,  conditio  est.  Illorum  prae- 
cipue  condilionem  respicit  ordo  Baplismi, 
qui  pro  adultis  inscribitur;  quia  autem  ca- 
tholicus  natus  est;  nihil  habet  quod  inslru- 
ctione  in  fide  indigeat,  nihil  quod  errorum 
deteslationem  exposcal,  nihil  quod  contra 
Fidem  senserit  ac  debeat  revocare.  Quivero 
ex  infidelitate  vel  ab  haeresi  ad  Fidem  ve- 
niunt,  aliqua  habent  peculiaria,  quae  pecu- 
liariter  detestentur,  revocent,  profiteantur. 
Hinc  Rituale  Romanum  apposite  sub  Titulo 
De  Baptismo  adultorum  §  16,  haec  habet : 
«  Ubi  vero  debila  forma  et  materia  servata 
est,  omissa  tantum  suppleantur,  nisi  ralio- 
nabili  de  causa  aliler  Episcopo  videatur  ». 

lam  quod  spectat  ad  catechismum  et 
exorcismos,  diversi  sunt  hi  in  adultis  ab  il- 
lis,  qui  in  parvulis  adhibentur,  et  licet 
caeremoniae  sint  eaedem,  verba  tamen  ea- 
dem  non  sunt;  quia  in  adultis  respectum 
habent  vel  ad  Idololatriam  vel  falsam  Re- 
ligionem  vel  superstitionem  vel  perfidiam 
in  erroribus  (ut  in  Hebraeis  Messiae  ad- 
ventum  denegantibus)  vel  haeresim;  ac  pro- 
pterea  haeresim,  cui  adhaeserunt,  necesse 
est  ut  agnoscat  Minister  dum  vel    in  Fide 


illum  instruit  vel  exorcizat,  ut  apta  verba 
et  in  calechesi  et  in  exorcismis  adhibeat  : 
et  quemadmodum  infideles  debent  de  pec- 
calis  suis  poenitentiara  agere,  ila  et  haeretici 
de  suis  erroribus,  quos  deteslari  singulari- 
ter  tenentur.  Potest  enim  fieri  ut  quis,  di- 
cente  Augustino  lib.  de  Babtismo,  integrum 
habeat  Sacramentum,  sed  perversam  Fidem. 
Hinc  haec  fuit  velus  Ecclesiae  disciplina  ut 
haereticis  haerelicam  pravitatem  horrescere 
indixerit,  antequam  aqua  salulari  ablueret. 
Quin  immo  grassante  aliqua  haeresi,  Fidei 
articulos  pravis  illius  haeresis  erroribus  op- 
positos  olim  peculiari  modo  haereticis  ba- 
ptizandis,  vel  etiam  aliis,  credendos  profi- 
tendosque  proponebal,  quibus  illos  singu- 
lariter  deleslarentur.  Locum  proferam  ex 
epistola  Nicetii  ad  lustinianum  Imperalorem, 
desumptum  apud  Ghesnium  Som.  I  Hisloriae 
Francorum,  ex  quo  id  patet.  «  Dulcis,  le- 
gitur  ibi,  et  dulcis  Noster  lustiniane,  me- 
morare  quae  promisisti  cum  baplizalus  es, 
quid  per  singula  te  credere  dixisti,  cum 
unum  Filium  manentem  in  duabus  sub- 
stanliis  cum  Patre  et  Spiritu  Sanclo,  non 
duos  Ghristos  testatus  es  »  :  quae  quidem 
Fidei  professio  impio  Nesiorii  opponebalur 
errori,  qui  duas  in  Ghristo  personas  asse- 
rebat,  duosque  docebat  esse  Christos,  unum 
Filium  Dei,  alterum  Fiiium  hominis,  ac 
proinde  Mariam  Matrem  non  Dei,  sed  ho- 
minis  esse,  et  Ghristoiocon,  non  Theotocon 
esse  appellandam. 

Haec  quidem  est  vetus  Ecclesiae  disci- 
plina,  ut  baptizati  apud  haerelicos,  cum 
dubium  non  leve,  sed  prudens  de  Baplismi 
validitate  oritur,  rile  et  sub  conditione  ba- 
ptizentur.  Rubrica  Rilualis  Romani  in  or- 
dine  supplendi  omissa  super  baptizatum 
§  1,  inquil:  «  omissa  omnia  suppleantur  ». 
lam  (redit  hic  eadem  ratiocinalio,  qua  in 
superiori  usus  sum  dubio)  ea  supplenda 
sunl,  quae  fuerunt  omissa,  sed  in  casu  o- 
missa  sunt,  quae  respiciunt  haereticum , 
nempe  peculiariscatechesis,  peculiares  exor- 
cisrai,  peculiares  abiuraliones  errorum  et 
sectae  cui  adhaesil;  haec  igitur  omnia  sup- 
plenda  essent  in  haeretico  nostro  adullo, 
qui  ab  haereticis  baptizatus,  quia  de  illius 
Baptismi  validitate  dubitatur,  sub  conditione 
baptizandus  esse  dicilur.  Rubrica  absolute 
inquil,  omnia  suppleantur;  sed  supplenda 
sunt,  quae  sunl  omissa,  haec  autem  sunt 
quae  haerelicum  respiciunt  ;  omnia  ergo, 
quae  illum  respiciunt  suppleri  debent. 

Nec  inutiliter  hoc  Rubrica  praecipit  :  in 
adultis  enim  huiusmodi  patet  etiam  utilitas 


—  355  — 


horum  Sacramentaliurn,  quae  omissa  sup- 
plenda  dicuntur,  quia  undequaque  infirmi- 
tatibus  sunt  circumdati,  et  valido  ad  eas 
repellendas  scuto  indigent;  atque  hinc  esl, 
quod  Rubrica  omissiones  supplendas  prae- 
scribil. 

At  eadem  Rubiica  (aliquid  adnotandum 
censeo)  Ritualis  Til.  DeBaptismo  adultorum, 
quem  supra  attuli,§XVI  haec  habet:  «Omissa 
tantum  suppleantur,  nisi  rationabili  de  causa 
aliler  Episcopo  vidoalur  ».  Haec  non  inu- 
tiliter  habet  Rubrica.  Postrema  haec  verba 
cum  aliis  m  ordme  supplendi  omissa  rela- 
tis  conferenda  sunl,  in  quibus  absolute  di- 
citur  omissa  omnia  suppleantur  :  ex  illis 
liquet  non  ita  stricte  servandam  esse  hanc 
Rubricam,  ut  quae  supplenda  essent,  omitti 
numquam  possint.  Dalur  enim  casus  quod 
Episcopi  (statim  ac  ipsi  illorum  prudentiae 
res  committatur)  possint  dispensare  a  sup- 
plendo  omissas  caeremonias,  si  quae  sunt 
rationabiles  causae,  quae  illos  ad  haec  ipsa 
omittenda  moveant ;  ne  forte  innumerae  o- 
rianiur  dissensiones  de  Baplismo  ipso,  de 
necessitale  earumdem  caeremoniarum,  prae- 
cipue  in  civitatibus,  in  quibus  magnus  Hae- 
reticorum  numerus  reperitur  ;  cum  prae- 
serlim  validum  sit  Baptisma  sine  his  cae- 
remoniis  collatum.  Addam  postremo  quod 
habet  Trombellius  Disset.  XVIII,  in  cuius 
secimda  parle  agit  de  caeremoniis  in  Bapti- 
smo  privatim  administrato  omissis,  et  postea 
siippleiis.  Mullos  ipse  auctores  refert,  qui 
de  Riluali  agunl,  el  ipsa  Ritualia  diversa 
(lepromit:  Ambrosianum  a  Martenio  inle- 
grum  relalum ;  Rituale  Gardinalis  Sanctae 
Seveiinae,  seu,  ut  alii  volunt,  Gregorii  XUI 
ac  Glementis  VIII,  quod  Rituale  maxime 
commendat  Paulus  V,  in  praefatione  Rituali 
Romano  praeposita,  affirmans  fuisse  a  Viro 
singularis  pietatis  et  doctrinae  b.  ra.  lulio 
Antonio  S.  R.  E.  Gardinali  S.  Severinae 
nuncupato  longo  studio,  multaque  industria 
ct  labore  plenissimum,  compositum;  Riluale 
ipsum  Romanum  Pauli  V  iussu  editum;  et 
hoc  Riluali,  quod  reliquis  omnibus  est  usi- 
taiius,  usus  praesertim  fuit  praestantissimus 
loseph  de  Armslat  Episcopus  Auguslanus. 
IIoc  idem  Rituale  sive  noslrum  Romanum 
consuluit  paiiter  praeclarissimus  Gardinalis 
Armandus  Rohan  Episcopus  Argeutinensis, 
dum  in  Rituale  Argentinensi  edidit  ordi- 
nem  supplendi  caeremonias  tam  super  in- 
fantes  qui  sine  ullis  caeremoniis  sunt  ba- 
piizati,  quara  siiper  adullos  pag.  60,  61. 
Malta  quidem  adiecit  ad  ulilitatem  digni- 
tatemque  Baplismi,  et  caeremoniarum  quae 


in  eo  adhibentur  copiosius  explicandam,  ex 
quibus  constat  ita  Ecclesiam  preces  et  ri- 
tus  in  Baptismo  adminislrando  praescriptos 
accommodasse,  uL  iis  reclissime  ulatur,  dura 
ab  Ecclesiastico  Minislro  in  sacro  templo 
et  in  publico  fidelium  coelu  suppleri  iu- 
bet  quod  in  privata  Baptisrai  collatione  o- 
missum  fuerit.  Mulla  inquam  adiecit ;  sed 
sic  ordinem  praedictum  supplendi  caere- 
monias  Baptismi  super  adultos  concludit : 
«  Haeretici  ad  Ecclesiam  Gatholicam  venien- 
les,  in  quorum  Baptismo  debita  materia 
debitaque  forma  servata  fuit,  moneri  qui- 
dem  possunt  post  factam  a  se  haeresis  ab- 
iurationem  ad  suscipiendas  hasce  Baptismi 
caeremonias ;  sed  cogi  non  debet.  lis  so- 
lum  conferantur,  sive  infantibus  sive  adul- 
tis,  qui  vel  quorum  parentes  ea  ex  pia 
devotione  expetierint  ».  Haec  conformia 
maxime  sunt  iis  quae  Riluale  Romanum 
habet ,  quaeque  siipra  retuli  ;  nempe  «  o- 
missa  tantum  suppleantur,  nisi  rationabili 
de  causa  aliter  Episcopo  videatur  » :  et  for- 
tasse  hanc  omissionem  vel  prudentiam  in 
omissione  exposcit,  vel  contentionum  vita- 
tio,  vel  iurgiorum  occasio  aliqua,  vel  aliqua 
alia  non  improbanda  ratio.  Quibus  omnibus 
animadversis,  et  cum  his  quae  superius  sunl 
adnolata  collatis,  ad  propositum  dubium  re- 
scriptum  est :  «  Quatenus  supplendae  sint, 
et  supplendae  esse  credantur  caeremoniae, 
ut  in  dubio,  illae  supplendae  sunt  quae 
pro  adultorum  Baptismo  sunt  praescriptae  ». 

Ad  DuBiUM  V.  Exponit  Illmus  ac  Rmus  E- 
piscopus  Rhedonensis  Praedecessorem  suum 
Barreau  de  Girac  anno  1785,  cum  novam 
Missalis  editionem  in  usum  Rhedonensis 
Dioecesis  typis  mandavit,  hanc  de  Missis 
Votivis  defunclorum  privatim  celebratis  ap- 
posuisse  clausulam :  «  In  diebus,  quibus 
Missa  repetenda  foret  de  Dominica,  infra 
hebdomadam,  Missa  votiva  aut  pro  Defun- 
ctis  dici  potest ;  quod  tamen  passim  non 
fiat,  nec  sine  rationabili  caussa,  quae  gra- 
vior  esse  debet  aliis  diebus,  in  quibus  ha- 
betur  Missa  de  Festo  etiam  simplici,  aut 
propria  de  Feria  et  in  Feriis  Adventus  : 
tunc  enim  rectius  dicitur  Missa  occurrens, 
nisi  aliler  exigat  fundationis  alicuius  tenor 
expressus  ».  Haec  itaque  clausula  superiori 
Dubio  facilis  admodum  solutionis  occasio- 
nem  praebuit ;  quod  propterea  paucis  so- 
lutum  videtur. 

Praetermitlo  hic  super  praedicla  clau- 
sula  aliquid  adnotare,  quod  adnotari  cerle 
posset.  Dici  enira  posset  communibus  In- 
dultorum  de  Allaribus    sive    localiter  sive 


—  356  — 


personaliter  pnvilegiatis  legibus  et  condi- 
tionibus  adversari ;  per  se  enim  hoc  pate- 
bil,  quin  aliquid  singulariter  adnotem;  mitto 
etiam  rationes  in  clausula  ipsa  adductas  ad 
examen  vocare,  cum  in  ea  dicalur  gravio- 
rem  rationem  requiri  celebrandi  Missas  et 
votivas  elpro  defunctisdiebusquibusoccurrit 
Missa  de  Dominica  repetenda;  quam  diebus, 
in  quibus  habetur  Missa  de  Festo  simplici, 
aut  propria  de  Feria  in  Feriis  Adventus  : 
haec  ratio  sponte  omnino  coiruit,  Al  elsi 
adducta  valeat  ratio,  in  opposilum  valet;  tunc 
enim  maior  est  Missae  cum  Officio  concorda- 
tio,  quod  quidem  attendendum  est  quodque 
in  altero  casu  ut  plurimum  non  occurrit. 

Mitto  haec  omnia;  et  directius  respon- 
deo.  Missae  in  Altari  privilegiato  celebran- 
dae,  ex  ipsis  conditionibus  appositis  in  con- 
cessione,  debent  esse  de  Bequie,  nisi  cum 
aliud  Festum  duplex,  vel  Dominicus  dies 
occurrat;  tunc  enim  acquiritur  indulgen- 
lia,  eliamsi  Missa  de  Festo  celebretur,  Per- 
inde  est  autem  sive  altare  illud  privile- 
gium  habeat  perpetuum,  sive  ad  septen- 
nium,  sive  certis  tantummodo  inlra  heb- 
domadam  diebus,  sive  privilegium  sit  per- 
sonale...  Si  igitur  Testator,  vel  eleemosynam 
pro  aliari  privilegiato  Fidelis  praebens,  ius- 
serit  celebrari  Missas  certis  slatutisque  heb- 
domadae  diebus  ad  altare  privilegiatum,  et 
in  dies  istos  incidat  aliquod  Festum  etiam 
duplex,  satisfiet  Testatoris  et  Fidelis  elee- 
mosynam  offerentis  voluntati  Missam  de 
Festo  celebrando.  Idem  dicendum  de  die- 
bus,  in  quibus  duplex  non  occurrit,  sed 
Missae  pro  Defunctis  dici  nequeunt,  ut  in 
Octiduis  Epiphaniae,  Paschatis  et  Penleco- 
stes.  Licet  autem  in  Ocliduis  Gorporis  Ghri- 
sti  ac  Natalis  Domini  de  Festo  duplici  ce- 
lebritas  agatur ;  Sacra  tamen  Rituum  Gon- 
gregatio  annis  1670  et  i700  vetuit  ne  so- 
lemnia  pro  defunctis  eo  lerapore  indice- 
rentur..  Idem  omnino  praecipitur  cum  Sa- 
crosancla  Mysteria  palam  exposita  adorantur. 
Haec  omnia  ex  Decretis  variorum  Summo- 
rum.  Pontificum  liquet ;  quorum  postremus 
est  Innocentius  XI,  qui  Decrelum  super  hac 
re  edidit :  quod  et  confirmavil  Glemens  XI; 
et  haec  apud  Benedictum  XIV  indicata  re- 
periuntur  Institutionum  XXXIV,  §  26,  27, 
in  quorum  primo  ait  Pontifex  :  «  luxta  Mis- 
salis  Rubricas  Missae  privatae  pro  de- 
functis  quocumque  die  dici  possunt,  prae- 
terquara  in  Festis  duplicibus  et  Dominicis 
diebus,  item  quibus  diebus  de  Festo  du- 
plici  nullum  Officium  instilui  polest»:  et 
iure,  nam  si  dies  excludunl   Officium    du- 


plex,  eo  magis  excludunt  Missas  Votivas 
et  de  Requie. 

Uaque  Missae  Altaris  privilegiati  debent 
esse  de  Requie,  nisi  hae  nequeant  celebrari 
vel  ralione  Festi  duplicis,  vel  quia  vetan- 
lur.  Ex  his  omnibus  inferendum  est  Mis- 
sas  ad  lucrandam  Indulgentiam  pro  Defun- 
ctis  in  Altari  privilegiato  sive  locali  sive 
personali  non  solura  posse,  sed  eliam  de- 
bere  esse  de  Requie,  nec  ullam  caussam 
requiri  ut  celebrentur  in  diebus  non  veti- 
tis,  sive  occurrat  de  Sanclo  simplici,  sive 
de  Feriis  Adventus.  Dixi  debere,  et  de  iure; 
nam  eo  ipso,  quo  quis  diebas  istis  non  ce- 
lebret  de  Requie,  privilegio  vel  locali  vel 
personali  facto  renunciat ;  cuni  ex  lege,  ex 
conditionibus  memoratis,  hisce  diebus,  ut 
privilegio  gaudeiit,  Missara  de  Requie  cele- 
brare  tenetur.  Quare  clare  evincitur  die- 
bus  in  Dubio  memoratis,  el  a  clausula  Epi- 
scopi  Rhedonensis,  hodierni  Episcopi  piae- 
decessoris,  exclusis,  non  modo  posse,  sed 
et  debere  Missam  de  Requie  celebrari,  ne 
frustraneura  Altaris   privilegiura   reddnlur. 

Quid  plura?  (el  hoc  ad  oranem  rerao- 
vendam  praecavendamque  dubitationem  aliis 
adductis  adiungam)  Episcopus  Rhedonensis, 
ralionem  inquirens  clausulae  a  suo  Prae- 
decessore,  Missali  adieclae  pro  celebralione 
Missarum  (quod  quidem  nescio  qui  fieri 
posset)  advertit,  ideo  fortasse  fuisse  adie- 
ctam,  quia  dari  poterat  Sacerdoles  raro  de 
feria  aut  de  Sancto  celebrare,  quia  in  Dioe- 
cesi  Rhedonensi  multo  plures  dicuntur  Mis- 
sae  pro  Defunclis,  quara  pro  quacuraque 
alia  causa  ;  ita  ut  ex  centum  stipendiis  no- 
naginta,  ad  minus,  dentur  in  gratiam  de- 
functorum,  Si  ita  esl,  iam  ratio  celebrandi 
memoralis  diebus  eliam  iis,  quos  clausula 
praedicta  cxclusos  vellet,  maiorem  vim  ac- 
cipit.  Est  igilur  ratio  potior  cur  defunclo- 
rum  animae  suffragio  ptculiari  non  priven- 
tur,  et  est  polior  et  gravior  ratio,  ob  quam, 
cum  possit,  debeal  in  altari  privilegiato 
vel  personali  vel  locali  celebrari  Missa  de 
Requie.  Et  si  lex  generalis  Rubricarum, 
quas  Gallia  recepit  (recepit  autem,  et  eas 
servandas  ostendit,  nam  et  Ponlificum  et 
S.  R.  G.  super  Rubricis  edita  appellat)  ;  si, 
inquam,  lex  generalis  talis  esl,  ut  niemo- 
ratis  diebus,  in  quos  vel  Festum  de  sim- 
plici,  vel  feriale  Officium,  vel  Adventus  ca- 
dil,  non  solum  permiltit  celebrationem  Mis- 
sae  de  Requie,  sed  et  ad  eam  obligaL,  sta- 
tim  ac  nullus  privilegio  gaudet  nisi  huius- 
modi  Missas  celebret  iis  diebus ;  cum  insuper 
particularis  cuiusdara  Episcopidispositio  huic 


—  357  — 


universali  praescriptioni  opponatur,  non  illi 
sed  huic  standum  esi;  atque  idcirco  his  die- 
bus  Missa  de  Requie  dicenda  esl,  ut  et  lex 
servelur,  et  ne  purgantium  animae  pecu- 
liari  piaculo  priventur,  neve  ex  hac  parti- 
culari  Episcopi  Rhedonensis  disposilione  ei 
clausula  patiantur  delrimentum. 

Si  haec  non  sufficiant,  addam  et  alia,  ul 
hodierno  illmo  Episcopo  satistiat,  illiusque 
animus  acqniesc.il.  Ecclesia  animarum  suf- 
fragio  consuluii,  et  fidelium  vivenlium  vo- 
lunlali.  Ne  enim  illae  suffragiis  privarentur, 
vuluil,  quod  si  e\  benefactorum  praescripto 
iMissae  de  Requie  celebrandae  incidant  in  Fe- 
stum  duplex,  lunc  minime  transferantur  in 
aliam  diem  non  impediLam,  ne  dilatio  ani- 
mabus  suftVagia  expectanlibus  detrimenlo 
sit,  sed  dicaniur  de  Festo  currenti  cum  ap- 
plicalione  Sacrilicii  iuxta  mentem  eorum- 
dem  benefaclorum.  Patet  id  ex  Decrelo  ge- 
nerali  sub  die  5  Augusti  1662  in  aulhen- 
tica  Golleclione  Decretorum.  Idem  contir- 
mavit  S.  R.  C.  in  Elboren.;  in  quo  servandum 
esse  hoc  generale  Decrelum  statutum  fuit. 
idem  sancitum  reperitur  sub  Alexandro  Vil 
die  20  luHi  1669.  Idem  denique  in  Tira- 
sonen,  die  IS  Septembris  1714.  Quare  non 
video  cur  de  hoc  possit  dubitari.  Sive  igi- 
tur  dies  inspiciamuS;  de  quibus  in  dubio, 
cum  hi  dies  sini  feriales;  vel  eos  in  quos 
incidit  Festum  de  simplici,  tales  sunt  ut  in 
his  non  soliim  possil  sed  debeat  celebrari 
Missa  de  Requie,  sive  S.  G.  R.  decrela  inve- 
stigemus,  quae  parmittunt,  ut  in  duplicibus 
etiam  de  Festo  occuriente  Missa  celebrelur 
cum  applicatione  Sacrificii,  iuxta  benefacto- 
rum  mentem,  el  in  utroque  casu  provisum 
sit  animarura  suffiagiis :  in  primo,  servando 
reguias  statutas  quoad  privilegium  Altaris 
vel  locale  vel  personaie,  et  celebrando  Mis- 
sam  de  Requie  ;  in  secundo  aulem  permit- 
tendo  Missam  de  festo  cum  applicatione  Sa- 
crificii  ;  si  inquani;  haec  omnia  considere- 
mus,  clausula  praedicta  nihil  oificil.  Quare 
patet :  «  Non  comprehendi  incitato  Decrelo 
diei  15  Septemhiis  1714,  dies  vel  feriales, 
vei  de  Festo  simplici,  ilemque  opus  non 
esse  nova  concessione  pro  applicatione  aliis 
diebus  ;  et  dari  posse  Decretum  generale 
iam  dalum,  quod  nuper  relatuni  est  ». 

SUFFRAGIUIVI  SUPER  DECRETO 

2744.  LUGERiNA.  (4781) 

Ad  DuBiuM  I.  Quibus  honoribus,  qui- 
bus  priviiegiis  quibusve  ])iaerogativis  ho- 
nestatae  sint  Basiiicae  sive  maiores  sive  mi- 


nores  incertum  sane  est ;  et  quod  sciam, 
et  quod  legerim  apud  Liturgicos  nuilus 
forlasse  inter  scriptores  reperitur,  qui  de 
hoc  fuse  saitem  apposileque  pertractet. 
Scriplores  enim  qui  de  Basilicis  agunt,  toti 
in  eo  plerumque  sunl  ut  vei  vocis  elymo- 
iogiam  inquirant,  vel  ex  profano  sacrum 
illarum  usum  memorenl,  vel  internam  ex- 
ternamque  illarum  formam,  structuram, 
oinatum,  magnificentiam,  splendorem  de- 
scribant ;  atque  hinc  nihil  ab  illis  decerpi 
aut  sumi  potest,  quod  nostro  huic  proposilo 
possil  accommodari. 

Dixi  initio  incertum  omnino  esse  qui- 
bus  privilegiis,  gratiis  etc.  Basiiicae  gau- 
deant  ;  nam,  ut  plurimum,  non  gaudent 
privilegiis  et  praerogativis  quae  intrinsece 
et  absolute  iis  debeanlur,  sed  iis,  quae  ipsis 
per  varia  tempora  concessa  fuerunt,  ac  pro- 
inde  non  omnia  omnibus  communia  sunt ; 
unde  reipsa  videmus  quasdam  priviiegiis 
el  honorificentiae  insignibus  gaudere,  qui- 
bus  aliae  prorsus  carent.  (d  autem  ex  eo 
evenit,  vel  quia  Ecclesiis  quibusdam  ob 
earum  antiquilatem  et  ceiebritatem  aliquid 
prae  aliis  concessum  fuit,  vel  quia  Summi 
Pontifices  aiias  prae  aliis  honestatas  volue- 
runt  ob  aliquod  singulare  et  piaeclarum 
in  Ghristi  Ecclesiam  facinus,  vel  in  ipsos 
Romanos  Ponlifices  benefacla,  vel  quia  Gle- 
rus  ipse  optime  de  Ecciesia  et  Pontifici- 
bus  meritus  decorari  singulariter  dignus 
habitus  fuil.  Hinc  est  quod  ipsae  Episco- 
pales  Ecclesiae  nunnullae  hoc  iilove  privi- 
legio  gaudeant,  el  Episcopi  ipsi,  dum  Sa- 
crum  soiemniter  agunt,  aliquo  in  Aitari  ipso 
insigni  utunlur,  quo  anteacti  temporis,  vel 
civitatis  vel  Episcopi  praeciare  gesta  in 
memoriam  revocentur. 

In  lanta  rerum  obscuritate,  in  tanto  au- 
ctorum  silenlio,  si  quid  slatui  hac  in  re 
poterit,  id  lotum  vel  ex  praeceilentia  Ba- 
silicarum  super  aliis  Ecclesiis,  vel  ex  aiia- 
rum  minorum  Basilicarum  exemplo  polerit 
desumi,  et  quae  concedenda  sunt  Eccle- 
siae  Lucerinae  ad  aiiarum  minorum  Basiii- 
carum  exemplum  componi  ;  ul  quod  ipsi 
non  debelur  intrinsece  et  absolule  quoad 
honorificentiae  insignia,  ex  iis,  quae  aliis 
concessa  sunl,  et  ipsi  concedatur,  ne  Li- 
terarum  Aposlolicarum  verba  inutilia  ipsi 
reddantur,  et  specie  tantum  data  concessio 
habeatur :  quod  suspicari  nefas  esset. 

Ut  de  excellentia  Basilicarum  prae  aliis 
Ecclesiis  aliquid  dicam,  Basilica,  si  eius  per- 
quiremus  elymologiam,  regiam  sive  regis 
domum  significal.  Apud  gentiles  ad  publica 


—  358  — 


peragenda  negotia  quasl  diversorium  erat; 
de  quo  Seueca  lib.  3,  de  ira,  Gap.  33  ; 
«  Fremitu  iudiciorum  Basilicae  resonant  ». 
Erat  locus  ad  ius  dicendum  ;  sic  apud  Pli- 
nium  accipilur  lib.  6,  epist.  33  :  «  Sede- 
bant  iudices  cenium  et  octoginta  .  .  .  .  in- 
gens  ulrinque  advocatorum  et  numerosa 
subsellia,  adslantium  corona  latissimum  iu- 
dicium  multiplici  circulo  ambibat,  Ad  hoc 
stipatum  tribunal,  atque  etiam  ex  supe- 
riore  Basilicae  parte,  qua  foeminae,  qua 
viri,  et  audiendi,  quod  erat  difficile;  et  vi- 
sendi  studio  imminebat  ». 

Has  poslmodum  Ghristiani  BasiUcas  in 
Ecclesias  et  ex  profano  ad  sacrum  usum, 
et  in  locum  ad  Divina  peragenda  Officia 
converterunt.  Unde  apposite  scribit  Isido- 
rus  lib.  5  Originum  :  «  Basilicae  prius  vo- 
cabantur  regum  habitacula ;  unde  et  no- 
men  habent.  Nunc  autem  ideo  Basilicae 
divina  templa  nominantur,  quia  ibi  regi 
oranium  Deo  cultus  et  Sacrificia  offerun- 
tur  ».  Hinc  Anlonius  in  gratiarum  actione 
pro  suo  Gonsulatu  :  «  Basilicae  olim,  in- 
quit,  negotiis  plenae,  nunc  votis  pro  tua 
salute  susceptis  ».  Dicitur  etiam  Basilica, 
quae  templum  etiam  gentilium  prius  erat 
et  sic  vocata,  et  postea  Deo  vero  conse- 
crata.  Hinc  Ennodius  in  consecratione  Ba- 
silicae  Apostolorum,  ubi  templum  fuit  ido- 
lorum,  scribit :  «  Veni  ergo,  piissime  Do- 
mine,  et  ad  consecralionem  operis  tui  ple- 
nus  illabere  vice  humani :  per  baptisma  pe- 
cloris  purgentur  haec  templa  turpi  haclenus 
dedicata  palrocinio»;  et  Sanctus  Augusli- 
nus,  De  civitate  Dei,  templum  Yaticanum 
Basilicam  amplissimam  appellavit.  Diffe- 
rentia  erat  inter  templa  et  Basilicas ;  in 
templis  enim  columnae,  quibus  illa  orna- 
bantur,  in  externa  parte,  in  Basilicis  vero 
in  interna  positae  erant.  Basilicae  apud 
Ghristianos,  initio,  quoad  religiosum  cul- 
tum  aliqua  ratione  a  Templis  differebant. 
Nam  illae  pleruraque,  singulariter  ad  San- 
ctos;  praesertim  Martyres  colendos  statutae 
erant  ;  Templa  vero  ad  sacra  celebranda 
mysteria  erant  destinata.  Ex  quo  autem 
Ecclesiarum  numerus  crevit,  tunc  Tem- 
pla  sive  Basilicae  indiscriminatim  Ecclesiae 
sunt  appellatae,  et  tam  Sanctorum  cultus 
in  utrisque  agebatur,  quam  divina  myste- 
ria,  nulla  facta  inter  utrumque  distinctione, 
in  utrisque  pariter  sunt  celebrata.  Basilicae 
nomen  non  aliae  Ecclesiae  retinuerunl,  sive 
non  aliis  Ecclesiis  hoc  nomen  Basilicae  da- 
tum  fuit,  quasi  antonomastice,  nisi  iis  Ec- 
clesiis  quae  per  totum  orbem  magis  essent 


insignes,  vel  ob  antiquitatem,  vel  ob  ma* 
gnitudinem,  aut  celebritatem  quae  ipsis  in" 
erat,  quaeque  per  hoc  ipsum  maiori  vene- 
ralione,  ut  ita  dicam,  dignae  habebantur. 
Haec  fuit  temporis  progressu  celebrioribus 
Ecclesiis  data  denominalio.  Asl  cum  ob  ali- 
quam  peculiarem  rationem  Basilicae  nomen 
a  Summis  Pontificibus  aliis  eliam  Ecclesiis 
concessum  fuit,  quae  iis  per  se  non  gau- 
debant  anliquitatis  aut  celebritalis,  aut,  si 
dici  potesl,  maioris  cultus  notis  ;  tunc,  facta 
inter  velustiores  et  novas  Basilicas  dislin- 
ctione,  illae  Maiores  hae  Minores  Basilicae 
nuncupari  coeperunt,  quemadmodum  Basili- 
cae  minoris  nomen  Lucerinae  Ecclesiae  no- 
strae  concessum  nuper  est.  Et  haec  maioris 
vel  minoris  appellatio  alteri  aequivalet  j[)rmi 
aut  secundi  ordinis.  Qualuor  tanlum  pri- 
mariae  Ecclesiae  Romae  Basilicaemaiores  di- 
cuntur,  seu  Patriarchales  Ecclesiae,  in  me- 
moriam  primarum  quatuor  Patriarchalium 
Galhedralium  :  Lateranensis,  Vaticana,  Sancli 
Pauli  via  Ostiensi  et  Liberiana;  quarum  pri- 
ma,  iuxta  Macrium  aliosque,  Sedem  Roma- 
nam,  in  qua  novus  Pontifex  instituitur, 
praesignat;  secundaConstantinopoIitanam  re- 
praesentat ;  tertia  Alexandrinam  designat, 
quarla  Antiochenam  Sedem  exhibet. 

DifferenLia  palet  inter  Basilicas  Maiores 
et  Minores;  quae  vero  sint  utrarumque  pri- 
vilegia,  honorec  et  caelera  quae  ipsis  tri- 
bui  debeant,  silenlibus  Auctoribus  ignorare 
penitus  fateri  cogor;  nec  me  pudet,  cum 
deficienlibus  monumentis,  nullis  extantibus 
super  hoc  legibus,  certi  aliquid  stalui  a 
nemine  possit,  et  ipsis  Basilicis  Maioribus 
diversa  a  Summis  Ponlificibus,  nec  omni- 
bus  aeque  comraunia,  tributa  et  concessa 
sint.  Quid  igitur  ?  Rem  imperfeclam  relin- 
quam  V  Haud  quidem  decet;  et  ab  ipsis  A- 
postolicis  Litteris,  ab  aliarum  Basilicarum 
exemplo  desuraenda  responsio  erit. 

lam  dubitari  nequit  Ecclesiae  Lucerinae 
Minoris  Basilicae  titulo  decoralae  aliquid 
concedi  voluisse ;  et  ea  sane,  quibus  Basi- 
licae  Minores  gaudent  et  utuntur.  Legitur 
enim  in  Litteris  Apostolicis  :  «  Regale  et 
Gathedrale  Templum  Luceriae  Neapotitani 
Regni  in  Basilicam  Minorem  cum  omnibus 
et  singulis  privilegiis  ....  quibus  Basilicae 
Minores  utuntur,  vel  uti  et  frui  possunt  et 
poterunt,  erigimus  et  constituimus ».  Ne 
igitur  frustranea  sit  concessio,  cum  aliquid 
debeat  concedi,  et  ea  concedenda  dicantur 
quibus  Basilicae  Minores  utuntur,  videndum 
quae  sint  ea,  quibus  utuntur  Basilicae  me- 
moratae.  Sequetur  enim  haec  esse^de  quibus 


—  359  — 


ApostoUcae  Litterae  loquuntur.  Siquidem, 
quaedam,  ut  Romae  videmus,  sunt  omni- 
bus  communia,  quaedam  vero  aliquibus 
concessa.  Gommunia  sunt  Conopaei  (sive 
italice  Padiglione)  usus,  et  usus  Tintinna- 
buli,  quod  illud  praecedit  in  sua  cuiusque 
Ecclesia,  et  in  supplicationibus  toti  Glero 
communibus :  in  vestibus  vero  Ghoralibus 
Gappa  Magna  pellibus  armellinis  ornata  in 
anteriori  parte  per  hyemem,  et  Gotta  su- 
per  Rocchettum,  cum  Gappa  deponitur,  per 
aeslivum  tempus.  Quae  vero  aliquibus  con- 
cessa  sunt  singulariter,  pauca  sunt,  quod 
sciam,  et  forlasse  sola  Falmatoria,  et  haec 
quidem,  aliquibus  in  Missis  tantum  sole- 
mnibus,  aliquibus  in  Missis  etiam  lectis, 
sed  infra  Ecclesiae  suae  taxative  limites; 
ut  non  raultis  ab  hinc  annis  Basilicis  S.  Lau- 
rentii  in  Damaso  concessum  non  ignora- 
mus;  et  S.  Mariae  in  Translyberina  Regione. 
Haec  sunt;  quae  si  non  intrinsece  et  ab- 
solute  Minoribus  Basilicis  conveniunt,  reapse 
tamen  concessa  ipsis  sunt,  et  his  ipsae  utun- 
tur,  vel  ex  communi  usu,  vel  ex singulari  con- 
cessione.  lam  cum  Litterae  Apostolicae  con- 
cedant  Ecclesiae  Lucerinae  ea,  quibus  Mino- 
res  Basilicae  uti  et  frui  possunt,  non  quae 
intrinsece  et  absolute  conveniunt;  licet  Go- 
nopoeum  et  Tintinnabulum  non  memorent, 
hoc  lamen  privilegium,  hoc  honorificen- 
tiae  saltem  signum  concedere  eas  voluisse 
dicendum  est ;  quemadmodum  et  Gappam 
supradictam  in  hyeme,  et  cottara  supra 
Rocchettura  aestivo  tempore,  nisi  forte  iam 
ante  poslrema  haec,  quod  nescio,  peculia- 
riter  sint  concessa.  Generalia  quidem  sunt 
Litlerarum  Apostolicarum  verba,  attamen 
eiusmodi  ut  de  concessione  nequeat  du- 
bitari, 

Tota  difficultas  quoad  Palmatoriae  usum 
poterit  moveri,  cum  haec  non  omnibus  ae- 
que  minoribus  Basilicis,  sed  aliquibus  tan- 
tum,  Romae,  concessa  sit.  Dubitari  hinc  de 
hac  potest,  cum  non  communis  sit  aliis  omni- 
bus;  quod  enim  universaliter  omnibus  est 
commune,  id  solum  dicendum  est  voluisse 
concedi.  At  cum  eodem  tempore  Ecclesia 
Lucerina  sit  etiam  Ecclesia  Cathedralis,  pos- 
set  aliquo  modo  dici  id  etiam  voluisse  con- 
cedi,  quod  habent  aliquae  Basilicae  Mino- 
resj,  quae  Cathedrales  non  sunt. 

Quod  spectat  ad  Conopaei  et  Tintinna- 
buli  usum  et  horum  concessionem  exera- 
plum  non  deest,  et  reperitur  in  una  Ga- 
lalhaieronensi  Syracusanae  Dioecesis  sub  die 
22  Martii  1817.  Dislractis  enim  quindecim 
Terris  ab  extensa  nimis    Syracusana   Dioe- 


cesi,  unam  ex  duabus  in  Calathaieronensi 
Givitate  existentibus  Collegiatis;  nempe  Ec- 
clesiam  S.  luliani  ad  Calhedralitatis  hono- 
rem  tamquam  alia  aptiorem  S.  G.  erigi  vo- 
luit,  erectaque  reapse  fuit.  Allera  vero  Gol- 
legiata,  nempe  S.  lacobi  ob  eius  insignita- 
tem  Basilicae  Minoris  tilulo  fuil  condeco- 
rata.  Supplicantibus  huius  Ecclesiae  Gano- 
nicis,  Conopoeura  et  Tintinnabulum  gestandi 
facultas  facta  fuit.  Verumtamen  (ne  quid 
me  reticuisse  incuser)  quidam  apposili  sunt 
quoad  horum  usum  limites,  nempe:  «  in 
iis  tantum  solitis  et  consuetis  Functionibus 
EcclesiasticiS;  in  quibus  non  concurrit  cum 
altero  Gathedralis  Ecclesiae  Gapitulo  ;  idque 
in  Ecclesiae  ambitu,  vel  inler  limites  tan- 
tum  eiusdem  Paroeciae  :  excepta  dumtaxat 
ab  hac  limitatione  solemni  Supplicalione, 
ab  eadem  Gollegiata  fieri  quotannis  solita 
per  vias  Givilalis  in  die  S.  lacobi  eiusdem 
Titularis  ».  Hic,  ut  liquel,  agebatur  de  Ec- 
clesia  Collegiata  ad  Basilicae  Minoris  gra- 
dum  evecta,  et  in  concursu  cum  Ecclesia 
Gathedrali,  el  idcirco  iure  merito  pru- 
denterque  limites  concessae  facultati  fue- 
runt  praescripli.  Hoc  evenire  nequit  in 
Ecclesia  Lucerina,  quae  simul  est  Cathe- 
dralis,  atque  idcirco  nullam  fortasse  me- 
retur  exceptionem  ;  cum  aliquid  semper  ut 
Ecclesia  Cathedralis  in  se  honorificentius 
prae  aliis  omnibus  Ecclesiis  habeat.  Unum 
taraen  quoad  Conopaeum  adverterem,  illius 
nempe  materiam  talem  esse  debere,  a  qua 
auri  argentive  texturam  aut  ornatum  pror- 
sus  excluderem. 

His  omnibus  positis,  attenta  dignilate 
Cathedralis  Ecclesiae,  attentis  litteris  Apo- 
stolicis,  quae  eidem  Gathedrali  Ecclesiae 
Minoris  titulo  honestatae  privilegia,  prae- 
eminentias  concedunt,  quibus  aliae  Basilicae 
Minores  gaudent,  attentis  aliarum  Minorum 
Basilicarum  exemplis,  ne  concessio  frustra- 
nea  et  specie  tantum  data  videatur,  re- 
spondendum  putarem:  «  per  privilegia,prae- 
eminentias,gratias  intelligi  Conopaeum  omni 
tamen  auri  et  argenti  ornatu  exc4uso,  et 
Tintinnabulum,  usum  Gappae,  ut  supra  di- 
ctum  est  »:  quibus,  Eminenltssimi  Patres, 
si  ad  exeraplum  nonnullarum  Minorum  Ba- 
silicarum  Urbis  Palniatoriam  propria  tan- 
tum  in  Ecclesia  addere  velitis,  haud  qui- 
dem  repugnarem  cum  aliquo  modo  Apo- 
stolicas  Litteras  favorabiliter  interpretando 
posset  includi,  et  ad  R.  I).  Secretarium 
cum  Sanctissimo. 

Aliae  Exemptionuni,  Indultorum  etc.  vo- 
ces  verba  sunl  generalia,  quae  quidem  cum 


—  360  — 


nihil  honorificentiae,  ut  videtur,  singulare 
inchidant,  nihil  etiam  huius  generis  conce- 
diint,  ac  nullara  dari  ab  hac  S.  Gongrega- 
tione  declarationem  exposcunt;  quaenam  sit 
nirnirum  illornm  vis,  quid  significent,  quove 
modoGathedrali  Lucerinae  debeant  aptari : 
atque  proinde  non  erat  huius  S.  Gongre- 
gationis  haec  omnia  inquirere. 

SUFFRAGIUM  SUPER  DECRETO 
2745.      VERONEN.       (4782) 

Ad  DuBiUM  IV.  Peropportunum  valde  vi- 
detur  nonnulla  hoc  in  loco  in  medium  pro- 
ferre  tam  de  benedictionibus  Ecclesiasticis 
in  genere,  earumque  origine  et  antiquitate, 
quam  de  benedictione,  quae  datur  in  fine 
Missae;  priusquani  de  ea  benedictione  aga- 
tur,  de  qua  sermo  est  in  dubio,  quae  for- 
tasse  ad  illarum  simihtudinem  dari  coepit, 
Itaque  Benedictio  Ecclesiastica  est  precatio 
quaedam,  qua  aliqua  sanctitas  confertur,  et 
illa  proprie  dicitur  quae  fit  nomine  Eccle- 
siae,  et  ex  auctoritate  a  Deo  ei  concessa, 
quando  nempe  quis  ratione  sui  muneris, 
quo  fungilur,  petit  a  Deo  ul  vel  personis 
vel  rebus  bona  convenientia  tribuat.  Deus 
enim  posuit  Sacerdotes  el  Ministros  Eccle- 
siaslicos  dispensatores  benedictionum  sua- 
rum,  uti  docet  eruditissimus  lacobus  Eveil- 
lon  Ganonicus  Andegavensis  Ecclesiae  in 
lib.  De  processionibus  Ecclesiasticis,  et  pro- 
bat  ex  cap.  6  Numerorum  ;  ubi  per  Moi- 
sen  locutus  est  Aarun  et  filiis  eius :  «  Sic 
benedicetis  filiis  Israel,  et  dicelis  eis  :  be- 
nedicat  tibi  Dominus,  et  cuslodiat  et  osten- 
dat  Dominus  faciem  suam  tibi,  et  miserea- 
tur  tui:  convertat  Dominus  vulLum  suum 
ad  te,  et  det  tibi  pacem.  Invocabuntque 
nomen  meum  propler  filios  Israel,  et  ego 
benedicam  eis  ».  Hinc  ipsum  Numerorum 
locum  inier  alios  interpetratus  est  S.  Do- 
ctor  Petrus  Damiani  ad  cives  Florentinos 
scribens  his  verbis :  «  Dominus  in  lib.  Nu- 
merorum  de  Sacerdotibus  ait:  Invocabunt- 
que  nomen  meum  super  filios  Israel.  Ego 
benedicam  eis.  Sacerdos  quippe  Dominum 
super  hominem  verbis  invocat,  sed  ipse  su- 
per  eum  Dominus  benedictionem  efticaciter 
formal.  Effectus  ilaque  benedictionis  non 
ex  merito  Sacerdotis  constat,  sed  hanc  in- 
vocatio  divini  Nominis  administrat,  ut  quod 
ex  ore  sonat  hominis,  intus  impleat  Grealor, 
et  per  indigni  saepe  hominis  ministerium 
Divinae  virtus  suum  veraciter  eflTicit  Sacra- 
mentum ».  Deo    itaque    operanle   in    mini- 


sterio  Sacerdolali  benedictio  Ecclesiastica 
suum  sortitur  effectum;  non  quidem  ex 
opere  operato  ad  inslar  Sacramentoium, 
sed  ex  vi  precum  Ecclesiae,  quae  cum 
Ghristi  sit  sponsa,  non  potest  non  exaudiri 
ab  eo  pro  merito  et  dignitale  siia,  quando 
aliquid  pro  filiis  petit.  Tola  ilaque  bene- 
dictionum  Ecclesiasticarum  vis  posita  est 
in  oratione  et  invocatione  Ecclesiae  ,  quae 
fit  per  suos  Minislros;  hinc  est,  quod  non 
aliis  forinulis;  nun  aliis  verbis  uli  quisque 
benedicendo  debeal,  quam  iis,  quae  ab  Ec- 
clesia  sunt  constiluta.  «  Ita,  inquit  memo- 
ratus  Eveillun,  Ecclesia  divino  Spirilu  edo- 
cta  omnium  reram  benedicendarum  formu- 
las  conceptis  verbis  definivit  in  libris  Ri- 
tualibus,  ut  scicint  Sacerdoles  quid  in  singulis 
et  quomodo  petendum  sit,  ne  scilicet  te- 
mere  et  pro  arbilrio  loquendo  ab  eius  in- 
stitutiune,  proposito  et  fine  excedant ,  iet 
sic  optatis  decidant  ».  Haec  in  genere  de 
Benedictionibus  advertunlur ;  sed  aliud  ali- 
quid  hic  addere  iuval,  quod  non  inuppor- 
lunum  videtur.  Ex  communi  Theologonim 
sentenlia  l)enediciiones  duplicis  sunt  gene- 
ris.  Aliae  inrocativae  dicuntur,  aliae  con- 
stitutirae  appellantur.  Invocativae  benedi- 
ctiones  illae  sunt,  quibus  Dei  benignitas 
invocatur,  ut  vel  personis  vel  rebus  pro 
benediclionis  diversitate  et  vario  rerum 
benedicendarum  usu  aliquid  boni  tribuat, 
easque  a  malo  vindicet,  non  tamen  immu- 
talo  earum  statu.  Huiusmodi  sunt  benedi- 
ctio  Episcopalis,  ea  quae  datur  post  Gon- 
firmalionem,  ea  quae  datiir  a  Gelebrante 
Diacono  Evangelium  lectuio,  et  quae  ab 
ipso  Gelebrante  nunc  dalur  populo  in  ^fine 
Missae,  aliaeque  huius  generis  multiplices 
benedictiones,  ul  vinearum,  frugum,  escu- 
lentoium ,  aliaeque  innumerae ,  quarum 
formulae  habentur  in  libro  Sacramentorum 
S.  Gregorii,  in  Ordinibus  Rumanis  et  in 
recentioribus  Rilualibus;  quae  ontnes  sunt 
boni  alicuius  adprecatio.  Haium  benedictio- 
num  virlute,  licet  aliquod  vel  temporale 
vel  spiriluale  bonum  divinilus  ex  Ecclesiae 
inlentione  tribuatur,  vel  rebus,  vel  perso- 
nis,  super  quibus  nomen  Domini  invocalur, 
tamen  hae  in  suo  naturali  statu  remanent, 
nec  in  sacrarun  reruni  ordine  possunt  ad- 
numerari.  Constilutivae  vero  benedictiones 
illae  dicuntur,  per  quas  persunae  vel  res 
benediclae  ad  divinum  cultuin  deslinantur, 
et  in  stalu  permanenti  rei  sacrae  consti- 
tuuntur :  ita  ut  receptum  per  benedictio- 
nem  hunc  statum  amplius  non  immutent, 
neque  ad  profanum  statum    aut  usum    re- 


—  361  — 


dire  possint,  aut  profanae  ullo  modo  con- 
siderari  vel  effici  valeanl. 

Hae  autem  muliiplices  sunt;  quaedam 
enim  spectanl  ad  aliquid  simpliciter  sacrum 
significandum;  quaedam  deslinantur  ad  Dei 
cultum;  et  certa  nostrae  Religionis  officia 
et  ministeria,  uti  Episcopi,  Sacerdoles  et 
reliquorum  Ordinum  Sacri  Ministri,  vasa  sa- 
cra  etc;  quaedam  vero  ita  benedicuntur  ut 
ad  aliarum  rerum  benedictionem  praepa- 
rentur,  uti  sunt  sacrum  Ghrisma,  Oleum 
catechumenorum,  quibus  in  consecralione 
vel  ordinatione  iuxla  diversura  1'ontificalis 
praescriplum  inunguntur  Episcopi,  Sacer- 
dotes,  et  Fontis  baptismalis  benedictio  per- 
agitur.  Haec  omnia  cum  per  benedictionem 
seu  consecralionem  in  ius  Doraini  transie- 
rini,  et  sacra  sint  facta,  nequeunt  in  usum 
hominis  adhiberi,  aut  ad  profanum  usum 
iransferri  iuxta  celebrem  iuris  Canonici  re- 
gulam  in  cap.  51,  de  Rcgulis  luris  in  VI: 
«  Semel  Deo  dicalum  non  est  ad  usus 
humanos  ullerius  transferendum  ».  Hinc 
quae  sunt  constilutiva  benedictione  conse- 
crata  in  suo  semper  manent  consecrationis 
statu;  quae  autem  sunt  benedictione  tan- 
tum  invocaliva  benedicta,  licel  slatum  pos- 
sint  immutare  et  aliquo  modo  ad  huma- 
nos  usus  adhiberi.  ad  profanos  tamen  num- 
quam  possunt,  quemadmodum  pleiique  et 
magni  nominis  auctores  sentiunt;  sed  haec 
investigare  alienum  prorsus  essei  a  propo- 
sito. 

His  generice  de  benedictionibus  adno- 
tatis,  nullum  dubium  est  benedicendi  ri- 
tum  vetustissimum  esse;  hic  enim  reperitur 
in  veteri  Teslamento,  et  ex  eo  eruiturquod 
elevatis  manibus  peificiebatur,  ul  legitur 
Esdrae  cap.  8,  num.  6 :  «  Et  benedixit  Es- 
dras  DominoDeo  raagno,  et  respondit  omnis 
populus  Auien,  Amen,  elevatis  manibussuis, 
et  incurvali  sunt  et  adoraverunt  Deum  proni 
in  terra  ».  Hoc  autem  fiebat  in  signum 
invocandi  Altissimum.  Sic  etiam  in  iura- 
menlis  peiagebalur;  quemadmodum  legitur 
Danielis  cap.  12,27:  «  Gum  elevasset  dex- 
teram  el  sinisiram  suam  in  coelum  et  iu- 
rasset  per  viventem  in  aeternum  ».  In  Sa- 
cris  litleris  de  huiiismodi  actibus  saepe  fit 
mentio.  El  ideo  Ghristus  Dominus  dum  in 
coelum  ascendil,  elevatis  manibus,  bene- 
dixit  Apostolis,  siculi  in  Ev.mgelio  Lucae 
notatum  reperitur;  quae  fuit  vera  super 
eos  benediclio,  sive  super  illos  bonorum 
adprecaiio.  Apostoli  super  fidelibus  per 
manuum  pariter  elevationem  quasi  a  Deo 
susciperent    benediclionem ,    quam    imper- 


liebant,  fidelibus  bona  adprecabantur.  De- 
inde  ex  ipsa  apostolica  traditione  inter 
Ghristianos,  manibus  in  coelum  prius  ele- 
vatis,  et  facto  Grucis  signo,  per  quam  mundo 
salus  facla  est,  ex  qua  bona  omnia  dimananl 
et  in  qua  pcr  Ghrisli  moi  tem  humani  gene- 
ris  redemptio  perfecla  est,  facto,  ut  supra, 
Grucis  signo,  dari  cepit  benedictio;  quem 
rilum  haud  errare  putandus  esset  qui  asse- 
reret  a  Ghristo  Domino  in  praefato  Ascen- 
sionis  die  orlum  suum  habuisse,  ad  cuius  si- 
mililudinem,  peiacta  Missa,  benedictio  po- 
pulo  confertur.  «  Etenim,  scribil  Amalarius 
lib.  2,  de  offic,  cap.  26,  Dominus  ante  A- 
scensionem  in  coelos  duxit  Apo.-,toIos  in  Be- 
Ihaniam,  ibique  benedixii  eis,  et  ascendit 
in  coelum.  Hunc  morem  tenei  Sacerdos  ul 
post  omnia  Sacramenta  benedicat  populo 
alque  salutet,  deinde  reverlitur  ad  orien- 
tem,  ul  se  commendet  Domino  ». 

Ecclesia  itaque  ex  veleri  Teslamento 
et  e\  Ghristi  Domini  exemplo  sumpsil  be- 
nediclionum  ritum,  quem  semper  retinuit: 
«  quemadmodum  enim,  scnhit  Rhabanus 
Maurus,  in  Numeris  Deus  certam  formam 
populo  benedicendi  Aaroni  et  Sacerdolibus 
veteris  legis  praescripsil,  iia  quoque  usus 
Ecclesiae ,  quae  multiplices  benedictiones 
in  diversis  rebus  habet  ». 

Priusquam  autem  directe  et  specialiler 
de  benedictione  agatur,  de  qua  in  diibio 
sermo  est,  haec  benedictio  dabaLur  olira  a 
Sacerdote  immediate  post  coramunionem  , 
ut  ex  adducta  aucloritate  patet,  et  ex 
quamplurimis  auctoribus  colligilur;  soli  au- 
tem  Romano  Pomifici  licitum  erat  in  fine. 
Missae  populo  benedicere,  iuxta  Rodulphum 
proposilione  23.  Itaque  reliqui  Gelebrantes 
Sacrum  divinum  absolvebant  pt;r  illam  ora- 
lionem  Placeat:  quod  ex  sequenlibus  ver- 
bis  patet:  «  Finilis  omnibus,  osculalo  Pre- 
sbyter  altare  dicet:  Placeat  libi  Sancta  Tri- 
nitas:  deinde  sacris  vestibus  se  exual ;  ita 
ord.  Romanus».  Haec  autem  oratio  Placeat 
in  pluribus  reperitur  Sacramentariis  post 
saeculum  nonum  scripiis.  Eam  Sacerdos 
secreto  recitai;  «  est  enim,  ul  observat  Be- 
nediclus  XIV  in  suo  Opere  de  sacrosancto 
Saciificio  Missae  lib.  2,  cap.  24,  §  5,  pro 
ipso  peculiaris  oralio,  eamque  dicit  incli- 
nalus,  ut  aequum  est,  ad  altare,  siquidem  ad 
Sanclissimam  Trinitatem  dirigit ».  Idem  ut 
supra  legitur  in  quodara  aniiquo  Gaeremo- 
niali  Mileti  anno  1609  exarali.  Sic  etiam 
observant  Garlhusiani  qui  benedicLiouem 
non  dant  in  fine  Missae,  nec  Evangelium 
S.  ioannis  in  fine  recitanl,  ut  notat  Puget 


—  362  — . 


tom.  2,  Institullonum  calholicarum  p.  890, 
cura  quo  concordat  Ritus  olim  Gislercien- 
siura :  ralionem  eius  Ritus  alTert  loannes 
Bacossen  in  Expositione  Missae  Basileae  exa- 
rata  anno  1419,  cum  scilicet  qui  i)opuluni 
non  hdbet ,  nec  benedicere,  Hodie  taraen 
Garthusiani,  si  in  Teraplis  celebrent,  quae 
non  sunt  sui  Ordinis,  populo  benedicunt ; 
ut  colligii.ur  ex  eorura  recentioribus  Gon- 
stitulionibus  stat,  3,  cap.  i,  n.  S8.  In  ve- 
teri  Dominicanorum  Ordinario  iib.  2,  ut  re- 
fert  Marcellus  de  Gavaleriis,  Statera  sacra, 
tit.  29,  n.  50  ita  legitur:  «  Et  si  consue- 
tudo  patriae  fuerit  et  exlranei  fuerint  hoc 
expectantes,  dent  benediclionera  iuxta  mo- 
rem  palriae  ».  Ideo  autem  benedictio^  ut 
supra  notatura  esL;  post  coramanionem  da- 
batur,  ut  qui  Eucharistiara  non  susciperent, 
saltera  cura  illa  benediclione  discedereni, 
quemadmodura  sentil  Micrologus  ;  sicut  ho- 
die  Sacerdotes  qui  post  Missam  vel  extra 
eara  solent  coramunicare,  dant  benedictio- 
nis  signum  in  fine  illius  comraunionis  pro 
non  communicatis. 

Diversa  quoad  benedictionem,  quae  da- 
tur  in  fine  Missae,  fuit  Ecclesiae  disciplina. 
SiquidemsiraplexSacerdosnequibat  olimbe- 
nediclionem  populo  irapertiri  iuxta  can.  Mi- 
nistrare  26,  q.  6:  «  Benedictionera  quoqae 
super  populum  in  Ecclesia  fundere  Presby- 
tero  penilus  non  licere  ».  Hoc  autem  Sa- 
cerdoii  nunc  perraillitur  postquam  divinum 
Sacrificium  peregit.  Dictura  est  permittitur; 
si  enim  lotam  dictam  antiquitatem  perscru- 
temur,  neque  id  Presbytero  simplici  lici- 
tum  olim  erat,  ut  notat  Benedictus  XIV; 
tum  in  Gonstilulione  XLVIII  in  cuius  initio 
agit  de  solemni  benedictione,  quae  ab  Epi- 
scopis  datur,  quod  ad  praesens  dubium  nul- 
limode  pertinet,  tum  in  Opere  de  Sacrificio 
Missae.  Elsi  enim,  uL  ipse  iu  ulroque  loco 
observat;  in  usu  semper  fuerit;  ut  re  di- 
vina  peracta  populus  cum  benedictione  ab 
Ecclesia  dimilteretur;  id  taraen  non  a  Sa- 
cerdote  celebrante,  sed  vel  ab  Episcopo  si 
praesens  aderat,  vel  eo  absente  ab  Archi- 
presbytero  iussu  ipsius  praestabatur;  et  hoc 
in  sensu  explicari  iuxta  ipsum  debet  De- 
crelalis  in  cap.  Officium,  de  officio  Archi- 
presbyleri;  ubi  inter  archipresbyteralia  mu- 
nera  recensentur  Benedictiones  Presbytera- 
les  in  Ecclesia  dare:  prouL  adverlit  etiara 
Gonzales  in  idem  caput  Officium,  n.  2,  quod 
ante  plane  coraprobaverat  Sausses  in  Pa- 
noplia  Sacerdolali  p.  5.58.  Haec  tura  ex 
iure ,  tum  ex  antiquitate  et  monuraentis 
eruuntur;  et  hinc  est,  quod  de  hac  bene- 


dictione  silent  oranino  Amalarius;  Florasf 
Walfridius  et  Renisius  saeculi  IX  Scripto- 
res:  eius  tamen  mentionera  facit  Microlo- 
gus;  nt  supra  relatum  est.  Ast  ex  multis 
saeculis  contraria  nunc  viget  disciplina,  ex 
qua  facullas  Sacerdoti  celebranti  facta  esl 
benedictionem  super  populum  impertiendi 
absoluta  Missa :  immo  nunc  praescribitur  a 
Rubrica,  ut  Sacerdos  populo  benedicat.  Sic 
enim  legitur  in  Rit.  celebrandi  Missara,  tit. 
XII,  de  benedictione  in  fine  Missae  et  Evange- 
lio  Sancli  loannis:  «  Extensa  raanu  dextera, 
iunctisque  digitis  ,  et  manu  sinistra  infra 
peclus  posila,  semel  benedicit  populo  di- 
cens  elc.  ».  Mitluntur  hic  quae  a  Rubrica  iu- 
xta  diversos  casus  adduntur ;  inopportunum 
enim  esset  ea  in  medium  proferre.  Rationem 
autem  benedicendi  populo  multis  ab  hinc 
saeculis  sic  affert  Bellotus  in  Ritibus  Laudu- 
nensis  Ecclesiae,  parte  1,  pag.  136,  n.  9:  «  At 
cum  benedictio  ad  Missae  perfectionem  per- 
tineat,  nec  hodie  ab  incepto  Sacro  recedere 
iure  queat  populus  ante  benedictionem  egre- 
di,  ex  praecitata  Agatensi  Synodo,  quatenus 
integrae  Missae  non  interesset  quisquis  prae- 
mature  recederet;  sequitur  facultatem  cui- 
libet  Gelebranti  concessara  esse  privatam 
illam  benedictionera  ad  finem  Missae  ubi- 
que  locorum  impertire  »  :  quod  quidem 
comraeraorat  Quartus  ad  Rubricas  Missalis 
p.  386,  in  dubiis  conscientiae.  Iiivat  hic 
addere  quod  habetur  in  can.  Ecce  ego  D. 
11,  95:  «  Nerao  Episcoporum  invidia  dia- 
bolicae  lenLationis  inflalus  irascatur  in  Tem- 
plo  si  PresbyLeri  interdum  exhortentur  ple- 
bem,  in  Ecclesiis  praedicent,  si  plebibus, 
ut  dictum  est,  benedicant  »  :  quae  verba 
probant  simul  et  olim  Episcoporum  tantum 
fuisse  benedictionem  impeitiri,  et  nunc  sim- 
plicibus  etiam  Sacerdotibus  inesse  faculta- 
tem. 

Quod  vero  et  simplices  Sacerdotes  be- 
nedicere  possint  in  Missa,  et  quod  hic  ri- 
tus  a  multis  saeculis  invalueril,  liquido  con- 
stat,  aliis  silentibus  auctoribus  praeter  su- 
pra  allatum  Micrologum,  etiam  ex  iis,  quae 
habet  Guido  Abbas ,  qui  saeculo  decimo 
circiter  vel  undecimo  vixit :  loquitur  enim 
ipse  de  consuetudine,  quae  aetate  sua  in- 
valuit  ut  Presbyteri  sub  finera  Missae  po- 
pulo  benedicerent.  Ita  enira  scribit:  «  Hinc 
et  illa  consuetudo  apud  raodernos ,  quae 
non  fuit  apud  antiquos,  inolevisse  videlur, 
ut  in  aliis  temporibus  etiam  Presbyteri  post 
finem  Missae  benedicant,  ne  populum  ita 
benedictione  et  comraunione  privatura  dis- 
cedere  permittant»;  et  alibi:  «  Adeo  in  usum 


—  363  — 


lam  usquequaque  venit  benedictio,  ul  ne- 
quaquam  absque  gravi  scandalo  a  Presbyle- 
ris  in  populo  praetermilti  possit,  nisi  forte 
Aposlolica  Sedes  generaliter  et  synodaliter 
prohibere  voluerit  ».  lam  ex  his  verbis 
eruitur  benedicendi  ritum  praefali  aucloris 
aetale  in  consueludinem  Iransiisse,  et  grave 
scandalum  in  populo  suscitasse  huius  be- 
nedictionis  in  fine  Missae  praetermissionem. 
lara  si  haec  consuetudo  ea  aelate  inolevit, 
ob  argumentum  desumptum  ab  aliorum  au- 
ctorum  pene  coaevorum  silenlio,  nihil  erui 
polest  in  contrariura. 

Aliquando,  placet  et  hoc  addere ,  sive 
per  abusum  datae  facultatis  Presbyteris  be- 
nedicendi  populo  post  Missam,  sive  alia  qua- 
cumque  ratione,  Sacerdotes  item  populo  be- 
nedicebant  ac  nunc  Episcopi  ternis  Grucis 
signis.  Hic  aulem  ritus  sublatus  fuit  a  sa. 
mc.  Pio  V  qui  in  solemnibus  Missis  dum- 
taxat  eum  voluit  adhiberi.  Al  postmodum 
Glemens  VIII  statuit  ut  Presbyteri  in  Mis- 
sis  eiiam  solemnibus  unico  Grucis  signo  po- 
pulo  benedicant ;  uti  videri  potest  apud 
Martenium  Tom.   1,  pag.  243. 

Ex  allatis  superius  verbis,  quae  in  ca- 
none  Ecce  ego  leguntur,  licet  plerique  cum 
Glossa  sentiant  illud  benedicere  generaliter 
declarare  benedictionem,  quae  populo  tra- 
ditur  a  Sacerdote,  qui  divinum  Sacrum  per- 
fecit  tantum;  ila  eodem  tempore  interpre- 
tantur  ut  intelligi  possit  de  quacumque  be- 
nedictione,  quam  Sacerdotes  raanu  imper- 
tiunturpost  aliqiiam  Ecclesiasticam  actionem, 
puta  post  preces  in  novendialibus  aliasque 
huiusmodi,  post  Litanias,  ut  in  dubio.  Nam 
cum  haec  sit  ex  benedictionibus  quae  in- 
vocativae  appellantur,  per  quas  Dei  beni- 
gnitas  invocatur,  ut  vel  personis,  vel  re- 
bus  benedicendis  aliquid  boni  tribualur,  et 
eaedem  a  malo  liberentur;  quis  prohibeat 
ut  recitalis  precibus  Sacerdos  populum  cum 
hac  benedictione  sive  adprecatione  dimit- 
tal  ut  domura  suam  ab  Ecclesia  discedat? 
Fatendum  quidem  est  auctores  omnes  loqui 
semper  de  benedictione  a  simplici  Sacer- 
dote  danda  in  fine  Missae,  de  qua  supra  ser- 
mo  fuit,  quamque  impertiri  populo  antiquis 
temporibus  ei  non  licebat.  Sed  cura  nulla 
super  hoc  benedicendi  rilu  extra  Missam 
extet  prohibitio,  cum  bonum  aliquod  spi- 
rituale  vel  etiam  temporale  per  hanc  be- 
nedictionem  ex  divina  benignitate  Sacerdos 
adprecetur,  cum  denique  haec  consuetudo 
quasi  undique  invaluerit;  hinc  iure  putan- 
dum  est  aut  expresse  aut  saltem  tacite  fa- 
ctam   esse  vel   fieri   Sacerdotibus   ab    Epi- 


scopis  Dioecesanis  hanc  populo  extra  Mis- 
sam  benedictionem  impertiendi  facullalem. 
His  innixa  rationibus  S.  R.  G.  aflirmative 
respondendura  huic  dubio  censuit,  si  adsit 
consuetudo.  Gonsuetudo  enim  haec  nec  ulli 
adversatur  prohibilivae  legi,  et  bonnm  sem- 
per  aliquod  a  Deo  per  eam  populus  spe- 
rare  potest,  quod  ei  Sacerdos  a  Deo  quem 
invocat,  adprecatur. 

Ad  DuBiUM  VI.  Non  est  hic  inquiren- 
dura  quo  tempore  Oratio  Quadraginta  Ho- 
rarum  inceperit,  quis  fuerit  huius  Oralionis 
primus  Auctor,  et  ubi  ea  fueril  instituta  : 
haec  qui  desiderat  adeat  Summos  Pontitices 
Pium  IV  in  sua  Gonstitutione  :  Divina  dis- 
ponente  Clenientia,  Benediclum  XIV  in  In- 
stit.  Eccl.  trigesima  latinae  editionis;  adeot 
insuper  Ughellium,  Ilal.  Sacr.Tom.  4,  Thier- 
sium,  Gavalerium  aliosque:  hoc  investigare 
alienum  esset  a  proposito,  et  parum  inte- 
resse  videtur.  Aliud  est  hic  inquirendum, 
quod  cum  praesenli  dubio  est  aliquo  raodo 
connexum.  Sane  licet  Quadraginta  Horarura 
spatio  haec  Oratio  duraret,  certura  tamen 
non  est  hanc  Orationem  ubique,  sallem  ini- 
tio,  ante  Sanctissimum  Sacramentum  fuisse 
peractara,  et  Hoc  ea  soleranitale  fuisse  ex- 
positum,  qua  hisce  nostris  temporibus  so- 
let  exponi,  cura  vere  dici  possil  aliquera  ante 
Sanctissimura  Sacraraentum  orare,  quamvis 
Illud  in  Giborio  sit  inclusum.  Ipsa  Gleinen- 
tina  Instruclio  de  sola  loquiiur  Oratione,  non 
de  expositione;  et  ipsafel.  rec.  GlementisVllI 
(a  cuius  aelate  perpetuae  adoralionis  in  Urbe 
initium  est  repetendum)  verba ,  nempe : 
Orationis  incensum  in  conspectu  Domini 
dirigatur,  de  publicis  precibus  possunt  in- 
telligi,  quae  seraper,  sive  exposito,  sive 
non  exposito  Sacramento  in  conspectu  Do- 
mini  fiunt.  Non  eadem  in  exordio  fuit  ubi- 
que  praxis.  Mediolani  ex.  gr.  vel  in  ipsa 
huius  Orationis  institulione  aevo  S.  Garoli 
Borromaei,  non  modo  statuiae  et  distributae 
successive  sunt  Ecclesiae,  in  quibus  haec 
Oratio  fieri  deberet,  sed  in  unaquaque  Ec- 
clesia  expositum  solemniter  erat  sacriim  vas 
cum  Eucharistia  super  allari,  et  Oratio  fie- 
bat  diu  noctuque  sine  ulla  intermissione, 
ut  clare  colligitur  ex  lustructione  eiusdera 
Sancti  Antistitis.  Aliis  in  locis  quibusdam, 
et  in  nostra  Urbe  ipsa  asseri  certo  nequit 
tempore  huius  Orationis  Sacram  Euchari- 
stiam  ab  initio  usque  ad  finera  Oralionis 
exponi  consuevisse,  quin  iramo  valde  de 
hoc  dubitandum  est. 

Praeterea  Roraae  in  ipsa  Orationis  hu- 
ius  institulione,  quae  nonnullorura  privato- 


—  364 


rum  initio  fuit,  qui  statis  temporibus  ali- 
quam  in  Ecclesiara  ad  Religionis  opera  exer- 
cenda  conveniebanl ,  Oratio  non  ita  erat 
perennis  et  continua ,  quemadmodum  hac 
nostra  aetate  servatur,  ut  numquam  per 
lotum  anni  circulum  in  hac  illave  Ecclesia 
per  quadraginta  illas  horas  cessaret,  el  li- 
cet  aliquibus  in  Ecclesiis  Oratio  per  illas 
quadraginta  horas  non  intermitleretur,  et 
Sodales  coram  Sanclissimo  Sacramento  ora- 
rent ,  et  invicem  sibi  ad  orandum  succe- 
derent,  tamen  non  in  omnibus  aeque  Ec- 
clesiis  Sacramentum  expositum  erat. 

Dictum  supra  est  ex  Glementina  Gonsti- 
tutione  erui  praeceptam  fuisse  conlinuam 
ante  Sanctissimum  Sacramentum  Orationem, 
non  vero  continuam  aeque  expositionem  ; 
et  hanc  in  arbitrio  et  facultale  fuisse.  At 
si  hoc  ab  initio  fuit,  tamen  non  ita  post; 
et  tempore  ipsius  Glementis  YIII  consue- 
tudo  fuit  inducta  exponendi  Auguslissimam 
Eucharistiam  in  singulis  Ecclesiis  per  inte- 
gras  quadraginta  horas  praesciiptae  Oralio- 
nis.  Auctor  nobis  de  hoc  est  fel.  rec.  Be- 
nedictus  XIV,  qui  in  allata  superius  Gon- 
stitutione,  quamvis  dicat  exposilionera  San- 
ctissimi  Sacramenti  non  fuisse  a  Glein.  VIII 
aliqua  lege  praeceptam  ,  eius  tamen  tem- 
pore  merito  slatuit  fuisse  inductam.  Haec 
enim  habei:  «  Licel  de  exponenda  publice 
Eucharistia  nullum  (Pontifex  Glemens  Vlll) 
verbum  faciat ,  coniici  tamen  potest  tunc 
primum  morem  fuisse  inductum,  vel  paulu 
ante,  ut  Sacra  Eucharislia  exponeretur,  cum 
quadraginta  horarum  Oratio  indicebatur  »: 
quo  in  testimonio  adnotandum  apposite  est, 
Benedictum  XIV  non  dixisse  paullo  post, 
sed  paullo  ante:  quae  enuncialio  omne  tol- 
lit  dubium  circa  praesciipiionera  latara  et 
consueludinem  aetale  Gleraentis  VIII.  Haec 
autem  consueludo,  quae  quodammodo  Gle- 
menti  ipsi  coaeva  dici  potesl ,  universalis 
est,  diuturna,  non  interrupta  ,  eam  nunc 
vim  habet  quam  praescriptae  leges  habent, 
nec  alicui  liberum  est  ab  ea  recedere. 

Haec  insuper  consuetudo  quam  maxime 
laudabilis  Oralioni  coniungendi  exposilio- 
uem  Sanctissimi  Sacramenli  ex  ipsa  Gle- 
mentina  Instructione  eruitur  non  obscure  : 
leguntur  enim  in  exordio  haec  verba :  «  Della 
Inlroduzione  dell'  Esposizione  del  Santissi- 
mo  Saciamenlo  per  l'Oiazione  conlinua  delle 
quarant'ore  ».  Neque  obsial  quod  supra  di- 
ctum  esL,  quodque  contradictionein  quara- 
dam  offene  prirao  intuitu  videtur;  nam 
utrumque  stare  potest ;  haec  enira  verba 
ita  sunt  intelligenda   ut    deraonstrent    pri- 


mum  inductam  fuisse  perennem  et  perpe- 
tuam  Orationem  ante  Sanctissimum  Sacra- 
mentum  (fortasse  Romae),  et  postea  usum 
invaluisse  exponendi  Sanctissimam  Eucha- 
risliam  lempore  conlinuae  Oralionis,  initio 
quammaxime  laudatum,  postea  praeceplum. 
Insuper  addendum  aliquid  videtur  per  quod 
ostendatur,  sicut  continua  et  non  interru- 
pta  est  Oratio  ,  continuara  el  non  interru- 
ptam  esse  debere  Sanctissimi  Sacramenti  ex- 
positionem  ;  adeoque  eos ,  qui  a  laudabiii 
non  modo,  sed  a  praescripta  consuetudine 
recedunt,  Illud  per  aliquas  horas  in  taber- 
naculo  includendo  ,  contra  legem  agere , 
quae  continuam  et  non  interruptara  lllius  ex- 
posilionem  praecepit.  Id  ex  dictis  palet;  et 
ipsa  S.  R.  Gongregatio  in  Illerden.  die  28  A- 
prilis  1607  iussit :  «  ne  Goncionalores  ca- 
put  tegant  ante  Sanctissimum  Sacramen- 
tum  expositum  infra  Octavam  Gorporis  Ghri- 
sti,  et  quando  per  annuin  Oratio  continua 
quadraginta  horarum  indicilur  ». 

Quidquid  anteacto  lempore  factum  fue- 
ril,  quidquid  diversi  sentiant  auctores,  in- 
(juirendo  fueritne  Oraticmi  huic  in  insti- 
tutione  simultanea  Sanctissimi  Sacramenti 
conlinua  expositio,  vel  posterioribus  tem- 
poribus  haec  fuerit  inducta  ;  certum  est 
morein  nunc  vetustissinium  esse,  et  nunc 
legis  vim  habere,  licet,  ut  iam  observatum 
est,  id  initio  in  arbitiio  fuerit  ;  et  Oratio- 
nein  40  horarum  sine  simultanea  Sanclis- 
simi  Sacramenti  expositione  haud  nunc  in- 
dicere  licere. 

Glementina  Instructio  non  de  institu- 
tione  agit  huius  Orationis,  sed  ea  continet, 
quae  ordinem,  et  ea  quae  in  expositione 
sunt  servanda,  respiciunl.  iVIulta  sane  haec 
sunt  quae  afferre  inutile  essel,  el  praesens 
disquisitio  non  postulat  ;  unura  dumiaxat 
quod  huic  proposito  opporLunum  videtur 
notare  iuvat.  •  Siquidem  titulus  Inslructio- 
nis  hic  est  :  «  Islruzioni  ed  ordini  da  os- 
servarsi  nell' Orazione  continua  delle  qua- 
ranl'ore  »  ;  primus  auhra  paiagiaphus  sic 
incipit:  «  Essendo  state  fatLe  siii  dal  Lempo 
dellMstituzione  dell'Esposizione  del  Sanlis- 
simo  Sagramento  per  1' Orazione  continua 
delle  quarant'ore  diverse  provisioni  ecc.  ». 
In  ulroque  loco  usurpalur  vox  continua; 
et  haec  vox  afficil  Oralionem,  non  vero  cx- 
positionem.  Hinc  dicere  quis  posset  prae- 
cipi  Orationem  continuam,  non  antem  con- 
tinuam  expositionem  ,  ita  ut  haec  non  illa 
possit  inLerrumpi ;  sed  hoc  non  sequitur 
semel  ac,  ul  supra  adnotatum  est,  Glemen- 
lis  VIII  mens  fuerit  ut  continua  pariter  el 


—  365 


Oratio  et  expositio  esset;  et  hanc  fuisse 
illius  mentem  clare  patet  ex  eo  quod  ille 
Summus  Pontifex  voluerit  ut  Oratio  Romae 
fieret  ad  exeraplum  Ecclesiae  Mediolanen- 
sis.  At  Mediolani  tolo  Orationis  continuae 
tenapore  vas  cum  S.  Eucharistia  super  Al- 
tari  diu  noctuqiie  erat  solemniter  expositum; 
quis  ergo  non  videt  Glementis  menlem 
fuisse  ut  cum  continua  et  non  inlerrupta 
Oralione,  continua  item  et  non  interrupta 
Sanctissimi  Sacramenti  expositio  simul  con- 
iungeretur?  Dicendura  itaque  est  nihil  erui 
posse  ex  voce  continua  apposila  Orationi, 
et  non  expositioni^  neque  posse  expositio- 
nem  inlerrurapi.  Generice  tamen  et  iuxla 
praescriptionem  hoc  dictum  intelligatur;  po- 
test  enim  quandoque  evenire  ut  aliqua  in 
Ecclesia,  rationabili  aliqua  interveniente 
causa,  debeat  Expositio  interrumpi,  sed  hac 
deficiente,  haud  eam  interrumpi  fas  est. 

His  adducLis,  quae  proposilo  dubio  op- 
portuna  visa  sunt,  quamplurima  praescri- 
bit  Clementina  Inslruclio.  Inter  alia  prae- 
cipit,  ut  in  Missis  dicatur  Gollecla  de  San- 
ctissimo  Sacramento,  cum  iis  exceptionibus 
quae  videri  possunt  in  ipsa  Instructione. 
lam  si  hoc  Clementina  Instructio  praecipit, 
per  hoc  praecipit,  quod  supponit  Sanctis- 
simum  Sacramentum  eo  tempore  publice 
esse  exposilum,  non  vero  in  Tabernaculo 
inclusum;  secus  quicumque  Sacerdos  et 
quovis  lempore  in  Missae  celebratione  pos- 
set  Gollectam  addere  de  Sanctissimo  Sa- 
cramenio:  quod  non  est  ex  Rubricis ,  quod- 
que  neminem  qui  asserat  inveniri  posse 
putandum  est.  Hinc  sequitur  Colleclam  de- 
Sanctissimo  Sacramento  dicendam  esse  (cum 
exceptionibus  supra  cilatis)  tempore  tan- 
lum  quo  Illud  publice  patet  per  exposi- 
tionem.  Ex  his  eruitur  quod  Collecta  in 
Missis  dicenda  relationem  habet  ad  expo- 
sitionem,  non  vero  ad  Orationem,  quae 
licel  sit  continua  Collectam  non  exposcit. 
Duo  autem  haec,  Oratio  nempe  et  Exposi- 
tio,  valde  in  se  differunt.  Gum  insuper  con- 
linua  debeat  esse  non  solum  Oratio  per  qua- 
draginta  horarum  spatiura,  sed  etiam  per 
hoc  idem  spatium  Expositio,  sequitur  quod 
si  alicubi  quis  Missam  celebret,  et  nondum 
ea  in  Ecclesia  Sanclissimum  Sacramentum, 
quavis  ratione  nocturnis  horis  in  ciborio 
inclusum,  nondum  fuerit  iterum  publice 
expositum,  Gollectam,  de  qua  agitur,  addi 
omnino  non  debere.  Si  quis  contra  ageret 
et  Gollectam  adderet  eo  tempore,  contra 
finem  ageret,  per  quem  ea  addenda  prae- 
cipitur.  Finis  autem   est,  ut  memoria    fiat 


de  Sanctissimo  Sacramenlo,  quando  dici  ne- 
quit  Missa  de  eo,  !sed  dicitur  de  aliquo 
Sancto;  ut  eo  quo  licet  modo  aliquid  in 
Missis  addatur  quod  referri  possit  ad  ipsius 
Sacramenti  expositionem,quodam  particulari 
modo  eam  memorando,  el  in  illius  gloriam 
et  Fidelium  adstanlium  bonum  redundet. 
Haec  autem  omnia  supponunt  veram,  rea- 
lem  et  patentem  Sanctissimi  Sacramenti  ex- 
positionem  ;  quae  ut  supra  probatum  est, 
continua  et  non  interrupta  esse  debet.  Gum 
itaque  realis  intermittilur  Expositio,  toto 
intermissionis  tempore  Gollecta  erit  iure 
omittenda,  deficienle  principali  fine,  con- 
tra  quera  eam  addendo  ageietur.  Demum 
contra  S.  R.  G.  Decreta  adderetur  Golle- 
cta;  ex  quibus  clare  patet  eam  esse  ad- 
dendam  duranle  expositione.  Sic  in  una 
Varsavien.  die  7  Maii  1746  dicitur  duran- 
te  Expositione ;  quae  enunciatio  supponit  ve- 
ram  et  realem  Expositionem.  Sic  pariter 
in  una  Ganonicorum  Reg.  Lateran.  die 
2  Dec.  1684  dicitur  posse  (nempe  addi 
Golleclam  praedictam)  exceptis  Festis  pri- 
mae  et  secundae  Glassis,  ratione  Sanctis- 
simi  Sacramenti  actu  el  realiter  exposili. 
Ex  his  onmibus  quae  adducta  sunt  clare  de- 
scendil  omitlendam  omnino  esse  Gollectam 
de  Sanclissimo  Sacramento  in  omnibus  Ec- 
clesiis,  quoties  in  illis  Missae  celebranlur, 
et  nondum  Sanctissimum  Sacramenlum, 
quod  aliquibus  horis  in  Tabernaculo  inclu- 
sum  fuit,  iterum  fuerit  publice  expositum  ; 
quemadmodum  S.  C.  ad  propositum  du- 
bium  respondit. 

ADNOTATIONES  SUPER  DECRETO 


(4793) 


2752.  CONGREGATIONIS 

MISSIONIS 


Ad  DuBiUM  III,  Sacrosancla  Tridentina 
Synodus  ad  varios  tollendos  abusus  qui 
circa  Sanclorum  Imagiues  ii-repseranl,  sive 
quoad  habitum  sive  quoad  formam,  quae 
pictae  aut  sculptae  in  Ecclesiis  aliisque 
locis  ponebantur,  mulla  censuit  decerneie. 
Inler  haec  non  raodo  sunt  quae  prohibenl 
imagines  aliquid  profani,  eoque  uiagis  in- 
honesti,  oculis  Fidelium  exhibcntes,  sed 
eas  quoque  quae  noviiatem  redolenl,  et 
quae  diverso  modo  piclae  videnlur  ab  eo, 
quo  antiquo  tempore  pingi  aut  sculpi,  et 
sic  exponi  in  Ecclesia  consueveranl.  «  Po- 
stremo  (verba  sunt  Sacrosanctae  Tridenti- 
nae  Synodi  de  Sacris  Imaginibus)  tanla  circa 
haec  diligentia  et  cura  ab  Episcopis   adhi- 


366 


beatur,  ut  nihil  inordioatum,  nihil  profa- 
num  nihilque  inhonestum  appareat  ,  cum 
domum  Dei  deceal  sanctitudo.  Haec  ut  fi- 
delius  observentur,  statuit  Sancta  Synodus 
nemini  licere  ullo  in  loco,  vel  Ecclesia 
etiam  quomodolibet  exempla,  ullam  inso- 
litam  ponere  vel  ponendam  curare  ima- 
ginem,  nisi  ab  Episcopo  approbala  fuerit  ». 
«  Sanctorum  quidem  imagines  iuxta  S.  Sy- 
nodum  oculis  Fidelium  subiiciuntur  ,  ut  pro 
iis  Deo  gratias  agant,  ad  Sanctorumque  imi- 
tationem  vitam  moresque  suos  componant, 
excitenturque  ad  adoiandum  et  diligendum 
Deum  et  ad  pietalem  colendam  ». 

Ilem  Summus  Ponlifex  Urbanus  VIII  pe- 
culiari  edito  Decreto  ad  eosdem  abusus  eli- 
minandos,  qui  ut  Ipse  ail,  ex  Decreli  eius- 
dem  S.  Synodi  inobedientia  pariter  irrepse- 
ranl,  eadem  quasi  verba  referendo  eadem 
renovat;  et  pariter  iterum  praecipit  ut  Ima- 
gines  aliter  pictae  vel  sculptae  ab  Ecclesiis 
aliisque  locis  quibuslibet  amoveantur  et  de- 
leantur,  vel  reducantur  et  reformentur  quo- 
ad  habitum  et  formam  in  Gatholica  Ecclesia 
el  Apostolica  ab  anliquo  tempore  consue- 
tam ;  et  quae  oculis  Fidelium  subiiciuntur 
non  inordinata  et  insolita  appareant.  lam 
Imago  Beatissimae  Virginis  Mariae  sub  li- 
tulo  Conceptionis,  quam  Orator  postulat 
collocari  in  Ara  principe  Ecclesiae,  non  ea 
sane  est^  quae  inler  eas  possit  adnumerari, 
quae  aliquid  profani  aut  aliud  huiusmodi 
Fidelibus  repraesentet,  quin  immo  habet 
quid  quod  eos  revocet  ad  quamdam  visio- 
nem  licet  non  satis  probalam.  Non  ideo  per 
hoc  S.  R.  Gongi-egatio  respondit  wom  ex- 
pedire;  sed  quia  imago  haec,  eo  quo  picta 
est  modo,  et  eo  quo  repraesenlatur  in  nu- 
mismate  Parisiis  cuso,  differt  quamplurimum 
ab  ea  Imagine,  qua  a  vetustissimis  tempo- 
ribus  Beatissimae  Virginis  Gonceptio  pingi 
consuevit;  atque  hinc  cura  huiusmodi  Imago 
nova  et  insolita  sit  in  Ecclesia;  ut  talis  ad- 
numerari  inter  eas  debel,  de  quibus  et  San- 
ctae  Tridentinae  Synodi  Patres,  et  Urba- 
nus  VIII  decreverunt  non  licere  ullo  in 
loco  vel  in  Ecclesia  ponere,  nisi  putandum 
sit  per  ea  verba  noia  et  insolita  voluisse 
praecaveri  ne  pictores  externa  quadam  li- 
bertate  in  pingendis  imaginibus  uterentur 
contra  usitaium  Ecclesiae  morem.  At  S.  G. 
omnimodam  varietatem  hoc  Decreto  reiecit. 

Dicet  fortasse  aliquis  Romae  Imaginem 
hanc  et  modo  supradicto  repraesentatam 
alicubi  positam  esse  in  Altari,  ex.  gr.  in 
Ecclesia  S.  Andreae  de  Fractis  et  alibi. 
Nemo  certe  hoc  inficiabitur,   sed   nihil   ab 


hoc  desumi  poterit  pro  licitudine.  Nova 
enim  et  insolita  semper  eril  habenda.  In- 
super  de  hac  Imagine  dici  potest  eam  ibi 
positam  fuisse  ad  memoriam  quamdam  ser- 
vandam  assertae  apparitionis,  in  hac  Eccle- 
sia  sub  tali  repraesentatione  non  multis  ab 
hincannis  habitae  ab  Israelita  Ralisbonne,  ex 
qua  factum  est  ut  eo  ipso  momento  ex 
acerrimo  Ghrislianae  Religionis  hoste  huic 
ipsi  nomen  dederil.  Potest  etiam  dari  ut 
haec  imago  tali  modo  picta  etiam  in  alia 
aliqua  Ecclesia  sit  collocata  de  Ordin;irii  li- 
centia,  per  ea  verba  quae  in  Tridentini  Gon- 
cilii  et  Urbani  VIII  decretis  leguntur:  nisi 
ab  Episcopo  approbala  fuerit;  quae  simili- 
bus  in  casibus  Ordinariorum  consensum  et 
approbationem  exposcunt.  At  nihilominus 
Imago,  de  qua  hic  est  sermo,  nova  sem- 
per  est  et  insolita;  et  diverso  modo  re- 
praesentata  ab  eo,  quo  Imago  Gonceptionis 
Beatissimae  Virginis  Mariae  ab  antiquo  tem- 
pore  repraesentari  consueverat,  sed  et  a 
S.  R.  Gongregatione  numquam  approbata 
fuil,  et  numquam  facullas  data  illam  ex- 
ponendi :  hinc  ne  haec  S.  Gongregatio  se- 
cum  ipsa  pugnaret,  nulla  interveniente  ra- 
tione  pro  facultate  hac  in  re  concedenda, 
nou  expedire  merito  respondere  censuit. 

Quid  vero  de  huiusmodi  Imaginis  appo- 
sitione  in  Ara  Maxima  Ecclesiae  dicen- 
dum?  Ex  diclis  sponte  descendit  negativa 
responsio  ;  quae  enim  Imago  non  approba-  J 
tur,  ea  nec  exponi  polesl.  Sed  alia  etiam  i 
ratio  est,  eaque  magni  momenti.  Sane  S.  Ni- 
colaus  Tolentinus  erat  Ecclesiae  Tilularis. 
lam  semel  ac  Ecclesia  Deo  in  honorem 
Sancti  alicuius  in  Gonsecratione  dicata  est, 
Sancius  hic  est  Ecclesiae  Titularis.  Hic  au- 
tem,  ut  observat  Guyetus,  est  relate  ad 
Ecclesiam,  quod  est  in  homine  baplizato 
nomen  quod  imponitur;  ita  ut  a  Sancti  ti- 
tulo  quo  nuncupatur,  Ecclesia  illa  ab  aliis 
Ecclesiis  veluti  proprio  nomine  dignoscalur. 
luxta  eumdem  Guyetum,  si  Ecclesia  Deo 
in  alicuius  Sancti  honorem  dicata  est,  mu- 
tai'i  nequit  Ecclesiae  titulus,  nisi  accedente 
nova  Ecclesiae  dedicatione;  et  hoc  etiam  in 
casu  aequura  est  ut  non  alio  sub  titulo  ea 
dedicetur  nisi  eo  quo  prius  erat  dedicata, 
et  ab  eodem  nomine  nuncupetur.  lam  iuxia 
hoc  principium  cum,  ut  exponitur  ,  nulla 
extet  Imago  in  Ara  principe,  Ecclesia  au- 
lem  in  ipsa  consecratione  faerit  Deo  in  ho- 
norem  Sancli  Nicolai  Tolentinatis  dicala,  el 
hic  proinde  sit  antiquus  Ecclesiae  eiusdem 
Titularis;  ratio  postulat  ut  non  alia  Imago 
in  Ara  praedicta,  quam  S.  Nicolai,  appona- 


—  367 


tur,  quemadmodum  S.  R.  Gongregalio  ap- 
poni  iussit. 

Ad  DuBiUM  VI.  Aequura  est  ul  Religiosa 
Familia,  quaecumque  ea  sit,  cui  Ecclesia  ali- 
qua  uti  pnpria  concessa  est,  et  cuius  cu- 
rae  est  concredita,  imagines  illius  Sancti 
in  Altari  apponat  qui  Religiosam  familiam 
instituit :  hinc  est  quod  S.  R.  Gongregatio 
Oratoris  precibas  annuit  per  affirmativam 
responsionem.  In  hac  tamen  responsione 
aliquid  eodem  tempore  addidit,  per  quod 
Oratori  non  reliquit  libertatem  apponendi 
quamcumque  imaginem:  coarctavit  enim 
illius  voluntatem  per  ea  verba  iuxta  mo- 
dum.  Quis  aulem  esse  deberet  modus  postea 
praescripsit.  Permisit  quidem  S.  Congre- 
gatio  ut  tam  Imago  Gonceptionis  Beatissi- 
mae  Mariae  Virginis  apponatur,  tam  Imago 
S.  Vincentii  a  Paulo  in  Altaribus  lateraii- 
bus,  (nec  enim  censuit  S.  G.  precibus  ab- 
nuere  cum  agatur  de  Beatissima  Virgine 
et  de  Fundatore)  hac  lamen  lege,  ut  Imago 
Beatissimae  Virginis  Gonceptionis  eo  reprae- 
sentetur  modo  quo  iuxla  vetustissimum  mo- 
rem  solet  repraesentari.  Gonditio  haec  ne- 
cessario  erat  ponenda,  semel  ac  in  respon- 
sione  ad  tertlam  eam  Imaginera,  rationi- 
bus  super  adductis  excluserat,  ea  forraa 
repraesentatara  quam  refert  numisma  Pari- 
siis  cusum. 

Goncessit  quoque  S.  G.  ut  aequam,  ap- 
posilionem  in  Altari  altero  laterali  Iraaginis 
S.  Vincentii  a  Paulo  uti  fundatons  Gongre- 
gationis  Missionis,  cum  praecepto  tamen  po- 
nendi  etiam  Imaginem  Sancti,  cui  Altare 
dioatura  est,  et  optime  quidera  et  appo- 
site  ;  cum  enira  Altare  hoc  alteri  Sancto 
fuerit  iam  dicatum,  ratio  postulat,  ut  et 
huius  Imago  ponatur,  ne  illius  memoria 
penilus  depereat,  a  quo  tamquam  peculiari 
titulo  nuncupabatur.  lam  sublata  picta  ta- 
bula  in  quo  ipse  repraesentabatur,  non  ei- 
dem  pariter  sublatum  fuit  ius,  quo  in  Al- 
taris  consecratione  super  eo  accepit,  quo 
non  amisso,  debet  et  illius  Imago  iterum 
in  Altari  apponi.  Dici  et  hic  potest  quod 
de  Ecclesiarum  nova  consecralione  dictum 
est ;  et  cum  aequum  sit  ut  in  nova  Eccle- 
siae  consecratione  non  sub  alio  titulo  ea 
consecretur,  et  non  ab  alio  nomen  acci- 
piat,  nisi  a  veteri,  a  quo  appellabatur,  ita 
et  Altare  a  Sancto  nuncupetur,  cui  olim 
fuit  dicatum.  Hoc  sane  in  responsione  non 
praecepit  S.  R.  Gongregatio  eo  slricto  moJo 
ut  maior  picta  tabula,  quae  muro  adhaeret, 
Imagineffi  exhibeat  Sancti  illius  cui  olim 
Altare  dicatum  erat;  liquet  id  ex  ipsa  ex- 


pressione,  quam  addit,  iuxta  modum,  et 
huius  enunciationis  explicatione :  concessit 
enira  S.  Gongregatio  ut  in  uno  ex  Altari- 
bus  maiori  collaieralibus  ponerelur  Imago 
Gonceptionis  Beatae  Mariae  Virginis,  veteri 
modo  repraesentatae,  in  altero  S.  Vincentii  a 
Paulo;  at  optime  noscens  S.  G.  Sanclum 
illum,  cui  olim  Allare  dicatura  erat,  ius 
adhuc  habere  ut  aliqua  de  eo  raeraoria  in 
eo  extet,  ad  sartum  tectumque  illius  ius 
servandura  imaginera  illius  in  picta  tabula 
ovalis  figurae  super  gradus  candelabrorum, 
ul  Sanctorura  Imagines  apponi  solent,  ap- 
ponendam  esse  praecepit.  Responsio  itaque 
S.  Gongregationis  et  additio  iuxta  modum 
consona  quamraaxirae  est  rationi,  praxi, 
Liturgicorum  sententiis  et  auctoritatibus,  a 
quibus  discedere  non  licel. 

ADNOTATIONES  SUPER  DECRETO 

2758.     PRAENESTINA.     (4794) 

Responsa  quae  dedit  S.  Gongregatio  du- 
biis  a  Gapitulo  Ecclesiae  Gathedralis  Prae- 
nestinae  propositis,  tum  Gaeremoniali  Epi- 
scoporum,  tum  sensui  ipsius  S.  Gongrega- 
tionis,  tum  etiam  probatae  consuetudini 
inniluntur.  Etenim  in  prirao  dubio,  an  sci- 
licet  conveniat  Magistratura  excipi  in  in- 
gressu  Ecclesiae  ab  altero  ex  Ganonicis  vel 
Gapilularibus,  quamquam  nihil  statuat  Cae- 
remoniale  Episcoporum,  nihilque  haec  S.  Con- 
gregatio  umquara  edixerit,  afiirraativura  ta- 
men  protulit  responsum;  quia  laudabilis  Ec- 
clesiae  illius  consuetudo,  scilicet,  excipieudi 
Magistratum,  minime  Ecclesiasticis  legibus 
opponitur,  et  est  iuxta  omnes  urbanitatis 
regulas:  aequum  enim  est,  ut  iis,  qui  ci- 
vitatem  seu  populum  repraesentant,  huius- 
modi  honor  deferalur. 

Ad  secundum  dubiura  respondit  non 
debere  ornari  tapele  vel  strato  sedilia  Ma- 
gistratus,  quia  opponerelur  antiquissimo  Ec- 
clesiae  mori,  iuxta  quem  sola  Episcopi  se- 
des  panno  seu  strato  contegitur.  Quoad  reve- 
rentiasaClero,  sive  sacris  veslibus,  sive  cho- 
rali  habitu  indulo,  pro  diversitate  exhiben- 
das,  nonnulla  exlant  Decreta  ;  ex  quibus  affe- 
remus  illud  in  Firmana  diei  3  Aprilis  1677: 
nerape  «  S.  Gongregatio  censuit  teneri,  ex 
urbanitate  et  iuxta  solilum  suppositum,  Sa- 
cerdotes  in  ingressu  et  regressu  Altaris  post 
venerationem  Sanctissirai  salulare  Magislra- 
tum  terrae  Montis  Gausaris,  Firraanae  Dioe- 
cesis  ».  Quod  si  conferatur  cura  altero  in 
responsione  dubii  exhibito,  apparebit  iuxla 
probatam  consueludiQem  cuiusque  loci  di- 


368 


versa  responsa  S.  Gongregationem  dedisse. 
Nihil  superest  adnotanJum  circa  alia  dabia, 
quorum  solalionis  ralio  a  legibus  in  Caere- 
moniali  Episcoporum  conlentis  omnino  pen- 
det. 

SUFFRAGIUVI  SUPER  DECRETO 
2756.  GIVITATIS  GASTELLANAE.  (4797) 

Post  quamplurioia  Decreta  edita  a  S.  R. 
Gongregalione,  et  posi  evulgationem  Gon- 
stilutionis  fel.  rec.  Pii  Papae  VII,  quoad 
Prolonolarios  Titulare.s,  haud  intelligi  po- 
test  quomodo  nonnulli  ex  his  quaedam  sibi 
sumant  quae  ipsis  sunt  vetita,  contendant- 
que  sibi  esse  facultalem  iis  utendi  honorifi- 
centiis,  praerogativis  et  distinctiontbus,  quae 
Protonotariis  sive  participantibus  sive  su- 
pranumerariis  exclusive  corapetunt,  et  eos 
renovent  abusus,  ad  quos  tollendos  qui  ir- 
repserant  et  praecavendos  futuros,  tam  Gon- 
stitutio  quam  Decreta  edita  su[»t  et  evul- 
gata.  Al  ea  est  idea  quam  nonnulli  de  mu- 
neribus  Suramorum  Pontilicura  indulgen- 
tia  sibi  collatis  falso  efformant;  ea  pa- 
riler  eorumdem  cupiditas  pluris  quani  col- 
latum  munus  postulet  ab  omnibus  habendi; 
illud  omnibus  coaequalibus  praecellendi  im- 
modicum  desidiM  ium  ;  ut  omni  qiio  possunt 
modo  finein  sibi  proposilum  attmgere  cu- 
rent,  et  ita  fit  ut  quod  ipsis  ad  maioreni  re- 
rum  sacrarum  splendorem  concessum  est, 
per  illius  abusura  iu  rerum  ipsarum  detri- 
mentura  convertatiir,  etsic  a  concedentiuin 
mente  ac  voluniale  discedendo  rerum  ordo 
perturbetur,  alioruraque  iura  laedantur,  et 
stalutae  sapieatissimo  cunsilio  leges  perfrin- 
gantur.  Hic  non  raro  etiara  querelae  et 
contentiones  oriuntur,  quae  max.ime  dede- 
cent  Ecclesiasticos  viros,  quaeijue  eamani- 
morum  concordiara  adimunl,  quae  inier  eos 
debet  inlercedere.  Se  I  haec  de  medio  fa- 
cile  toJluntur  et  piaecaventur,  quolies  po- 
tissiraura  quisque  eos  non  excedat  limiles, 
inter  quos  privilegia  et  honores  sibi  tri- 
buti  contineri  debent. 

At  hodieinus  Vicarius  Generalis,  de  quo 
in  duhio  sermo  est,  liraites  huiiismodi  est 
praetergressus,  forlasse  ex.  ignorantia  De- 
cretorura  et  Gonstitutionis ,  si  vero  haec 
agnoverit,  ex  falsa  vel  nimis  libera  utrius- 
que  interprelatione  el  applicatione;  ideoque 
sibi  ea  surapsit  privilegia,  quae  sumere  ne- 
quibat.  At  si  aliquod  dubium  circa  eadem 
habuerit,  raale  prorsus  se  gessit  ;  hoc  enim 
in  casu  si  nempe  aliquid  dubium  aut  am- 
big^uum  in  iis  esse  suspicabatur,  media  ad- 


hibere  debuisset  ut  verum  a  falso  seiunge- 
ret,  et  ideo  S.  Rituum  Gongregationem  pro 
recta  interpretatione  adire,  in  dubiis  enim 
Legislatoris  mens  ab  iis  esl  exquirenda  qui 
sunt  veri  et  immediati  legis  eiusdera  in- 
leipretes,  quemadmodum  in  huiusmodi  re- 
bus  est  Sacra  Rii.  Gongregatio.  Hoc  ille  omi- 
sit;  idcirco  raulta  sibi  arrogavil,  quae  nulli- 
mode  poterat.  Locum  ex,  gr.  in  Processio- 
nibus  occupavit  prae  Ganonico  stola  induto 
actu  functionem  peragenle,  caudam  sivefim- 
biias  talaris  veslis  solutas  gestavit,  Missam 
seu  leclam  seu  cum  cantu  celebrare  extr? 
Gathedralem  fimbriis  pariter  solutis  prae- 
surapsit ;  quas  et  a  Glerico  voluit  esse  susti- 
nendas,  quae  nec  ipsis  Eminentissimis  S. 
R.  E.  Gardinalibus  suslinentur.  Duos  Ga- 
nonicos  in  Missis  lectis  sibi  sumpsit  et  plu- 
res  quam  duas  candelas  voluit  accensas  su- 
per  Altari,  ad  quod  calicem  auteferri  iussit. 
Quot  et  quantae  statutae  legis  violaliones  I 
Ut  iterum  contra  legem  nun  agat,  et  iis 
non  utatur  privilegiis,  quae  ipsi  uti  Proto- 
notario  Titulari  aliisque  hac  dignitate  hone- 
statis  non  competuni,  discat  quae  sibi  sunt 
vetila  ab  ipsa  Pii  Vil  fel.  rec.  Gonstituiione. 
En  itaque  huius  verba  :  «  Nequit  praeterea 
tam  in  solemni  quam  in  Mis>.a  privata  sa- 
cras  vestes  suraere  ex  Allari,  uti  Ganone, 
Palmatoria,  Presbylero  assistenle,  saiulare 
Populum  cura  f .  Pax  vobis  elc.  In  Missis 
privatis  qiioad  indumeuta,  caeremonias,  mi- 
nistros,  Altaris  ornatum  a  siraplicibus  Sacer- 
dotibus  non  differant ;  sumant  proinde  sacras 
vesles  in  Sacrario...  unico  minislro  contenti 
sint,  non  sibi  velint  aquam  ministrari  cum 
pelvi  et  urceolo>  et  duo  tanlum  candelae  lu- 
ceaut  in  Altari  ».  Quod  si  dubia  ipsi,  circa 
haec,  res  erat,  et  quae  sibi  privilegia  compe- 
terent  nesciebat,  debuissel  (ut  supia  adnota- 
tum  est)  veritatem  diligenter  invesiigare, 
et  viros  in  hac  materia  docLos  interrogare  et 
Sacr.  Rit.  GongregaLionein  consulere.  Haec 
omnia  omisit:  imputet  ipsi  sibi  si  errores 
perpetravit,  si  Ganonicos  habuit  adversan- 
tes,  si  S.  Gongregatio  declaravit  oinnia  quae 
praedicLus  Vicarius  sibi  convenire  praesum- 
psit,  adraitti  non  posse.  id  sane  signific.itur 
in  Hesponsione  :  Serventar  Decreta,  ac  no- 
vissima  Constitutio  quoad  Protonotarios 
sa.  me.  Pii  Papae  VJl.  idem  dicendum 
quoad  locura,  quem  in  Processionibus  oc- 
cupavit,  scilicet  male  se  gessisse  ;  debebat 
enim  locum  occupare  propriae  receptionis, 
quod  non  serael  a  Sac.  RiL.  Gongregalione 
sancituni  fuit,  et  poena  ipsa,  quae  sibi  non 
debitura    locum    occupanLibus   inlligitur,  a- 


369  — 


missio  uempe  dislribuliouis,  hoc  clare  de- 
monsLial.  Nihil  ;iddendum  esl  de  fimbriis 
talaris  veslis  exlensis;  quisque  enim  per  se 
vidftextensionem  hanc  noviialem  redolere, 
cum  nonnisi  Functionariis  ea  competat.  Sa- 
cra  itaque  Gongregalio  haec  omnia  quae  sibi 
sumpsit  memoratus  Vicarius  Generalis  im- 
probavit  atque  lamquam  abusus  et  Decrelis 
aeque  ac  Gonslilulioni  contraria  reiecit.  At 
S.  eadem  Gongregatio  ea  qua  uli  solet  sa- 
pienlia,  lllustiissimo  et  Reverendissimo  Epi- 
scopo  sanctionis  exequulionem  demandavit; 
ut  ea  qua  decet  prudenlia  quaestio  omnis 
Lollalur,  omnia  in  pace  disponantur  et  or- 
dinenLur,  ne  scandalum  ullum  exorialur, 
et  Kitus  lecLe  servenLur.  Episcoporum  est 
enim  munus,  iuxta  Decreta  eiiisdem  Gon- 
gregationis,  advigilare  ut  omnia  recte  pera- 
gantur,  quae  ad  sacros  rilus  perLinent;  et 
si  quid  dubii  in  his  oriatur;  S.  Gongrega- 
lionem  consulere. 


SUFFRAGIUM  SUPER  DECRETO 


2758. 


MASSEN. 


(4799) 


Ex  facLi  expositione  et  dubiis  ipsis  ap- 
paret  quaedam  esse  patrata  contra  leges, 
contia  statuia,  conLra  ipsam  praxim;  quae- 
dam  fuisse  impetrala,  ea  reticendo  quaema- 
nifestari  debebant ;  quaedam  vero  non  eo 
accepLa  fuisse  sensu  quo  accipi  debuissent; 
alque  idcirco  exorLa  fuit  confusio  Titula- 
rem  pro  PaLrono,  PaLronum  pro  TiLulari 
accipiendo,  quasi  uterque  unus  idemque  es- 
set:  quae  omnia  paullulum  rem  conside- 
ranti  facile  patebunt.  Sane  Titularis  Eccle- 
siae  communiler  ille  est  sub  cuius  nomine 
seu  titulo  Ecclesja  fundata  esL,  el  a  quo 
appellaLur.  Haec  definitio  sive  descripLio 
praxi  respondet,  el  Rubricae  consona  esL, 
Ecclesiae  Palronus  nomen  Ecclesiae  cuius 
esL  Patronus  imponit  ;  ac  ab  eius  nomine 
et  plurimum  appellatur  el  dicitur  Ecclesia 
Sancti  N.:  unde  ab  eius  intitulatione  TiLu- 
lus  quoque  Ecclesiae  dici  potest,  neque  ta- 
men  confundendus  est  cum  Patrono  loci. 
Loci  enim  Patronus  loco  ipsi  nomen  non  dat, 
sicut  Pationus,  sive  melius  Titularis  Eccle- 
siae  nomen  tribuit:  nunquam  enim  a  Patro- 
no  locus,  ex.  gr.  Givitas  aul  Dioecesis  solet 
denominari,  adeoque  nec  Titulus  pariter  loci 
dici  potest.  Et  si  quandoque  inscriptio  re- 
peiitur  de  TlLulo  loci,  ad  alium  refertur 
non  communem,  sed  singularem  sensum  : 
Lunc  enim  ad  ea  refertur  loca,  ad  eas  re- 
giones,  quae  recenter  Fidem  amplexae  sunt 
UL  in  Indiis,   in  quibus  a   mysterio  aliquO; 


ab  aliquo  Sancto,  a  Gonceplione,  nimirum 
B,  Mariae  Virginis,  a  Sancla  Gruce,  Provin- 
ciae  et  Insulae  nuncupantur;  et  (juia  ab  his 
nomen  fuit  in  conversione  impositum,  sic 
etiam  huiusmodi  Provinciae  illum  Sanctum 
pro  Titulo  habent;  seu  pro  feslo  praecipuo, 
eL  ob  singulariLaLem  singulariter  quodam- 
modo  a  Patrono  dilTerl,  sed  boc  est  pror- 
sus  non  commune.  PaLionum  a  TiLulari  dif- 
ferre  ex  ipsa  Rubricarum  enunciaLione  erui- 
tur  :  nam  passim  legitur  Patronus  loci  vel 
Ecclesiae,  et  sub  Ecclesiae  Patrono  Titula- 
ris  intelligitur.  Differt  insuper  unus  ab  al- 
Lero,  quod  Loci  Patronus  magis  extendilur 
quam  Patronus  sive  Titularis  Ecclesiae:  hic 
enim  ad  unam  dumtaxat  Ecclesiam  perti- 
net,  ille  ad  plures.  « Locus  enim,  inquit 
Gavantus,  in  Gomm.  ad  Rub.  Brev.  Sect.  13, 
cap.  12.  num.  2.  accipitur  pro  mulLiLudine 
cleri  et  populi,  sive  pro  multis  cleris  el 
populis  in  uno  loco,  puLa  civiLate,  Dioecesi, 
per  diversas  Ecclesias  constitutis,  ita  ut  si 
in  eo  multae  adsint  Ecclesiae  vel  Provin- 
ciae,  unus  idemque  sit  principalis  Patro- 
nus  ».  Perspecta  hac  differentia  inter  Loci 
Palronum  et  Ecclesiae  Titularem,  omissis 
omnibus  iis,  quae  hac  in  re  adduci  possent, 
quaeque  reperiuntur  apud  Baronium,  Ana- 
stasium,  Holstenium,  Blanchinium  aliosque 
non  paucos,  qui  fuse  de  hac  re  pertracta- 
runt,  ea  tantum  in  medium  proferuntur, 
quae  piaesentera  rem  singulariter  et  taxa- 
tive  afficiunt. 

luxta  docLrinam  a  Guyeto  el  Gavanto 
Lraditam  Titulus,  sub  cuius  nomine  Ecclesia 
est  aedificata  et  primitus  dedicata,  quem- 
admodum  plerumque  unicus  est,  ita  etiam 
exclusive  proprius  Ecclesiae  Titulus  est, 
et  ab  hoc  suam  Ecclesia  illa  accipil  deno- 
minationem,  lam  Ecclesiae  Titulus  mulari 
per  se  nequit,  ila  uL  primo  penitus  relicto, 
nulla  interveniente  legitima  causa  vel  nova 
Ecclesiae  aedificalioneet  consecratione,  alius 
illi  substituatur,  Esset  id  contra  ius,  quod 
sine  sufficienti  ratione  laedi  nequil,  sed  po- 
tius  veris  accedentibus  iisque  legitimis  causis 
novus  veteri  adiici  solet ;  et  lunc  fit,  ut  siqua 
Ecclesia  diruta  iterum  aedificelur  iterum- 
que  consecretur,  aequum  maxime  siL  uL  nova 
non  sub  alio  quam  sub  priori  TiLulo  quo 
prius,  deinceps  eLiam  appelletur.  Iterum 
accessio  novi  Tituli,  si  ut  supra  veteri  ad- 
iici  vellel,  non  importat  Titularem  cui  con- 
secrala  esL  Ecclesia,  et  a  quo  haec  nomen 
accipit;  quique  vetustissimus  fuit  huius  Ti- 
tulus,  abrogari  vel  abrogalum  esse  censen- 
dum  ;  nisi  in  nova  Ecclesiae  aedificalione 
24 


370  — 


et  consecratione  per  litteras  Apostolicas 
conslel  veterem  esse  abrogatum,  et  non 
esse  cum  novo  retinendum.  Evenil  quan- 
doque  ut  neque  per  novam  aedificationem 
et  consecrationem,  neque  per  aliam  quam- 
cumque  ex  praecipuis  accedentem  causam, 
alio  sub  nomine  seu  Titulo  Ecclesia  aliqua 
nuncupetur,  sed  ex  unanimi  Populi  in  San- 
ctum  aliquem  devotione,  novum  quasi  illi 
nomen  et  appellalio  tribuatur.  Sed  quid 
hoc  efficit?  Si  paullatim  percrescente  in 
alium  Sanclum  populi  devotione  novus  Ec- 
clesiae  Titulus  accedit,  si  de  primo  nulla 
aeque  paullatim  fit  mentio,  hoc  accidenta- 
liter,  non  substantialiter  ac  realiter  sumen- 
dum  est:  id  enim  evenit  non  quia  abrogatus 
putandus  sil  velus  Titularis,  sed  quia  fer- 
ventiori  Populus  devotione  in  aliquem  San- 
ctum,  ut  non  raro  solel,  intlammatus;  illius 
opem  sive  in  publicis  sive  in  privatis  ne- 
cessitatibus  non  inutiliter  imploratam  ex- 
pertus  sit,  factumque  ita  est  ut  sensim  ve- 
leris  illius  apud  ignarum  vulgum  oblite- 
rala  sit  memoria,  et  a  novo,  communiter 
quidem  et  accidentaliler  sed  contra  regu- 
lam,  nomine  appelletur.  Quis  unquam  di- 
cet,  hoc  in  casu,  et  vetustissimum  et  le- 
gitimum  Titularem  esse  abrogatum,  aut  Po- 
puli  ferventiorem  in  Sanctum  aliquem  de- 
votionem  alterius  Sancli  iura  laedere  po- 
tuisse?  Quod  de  Titulaiibus,  id  ipsum  de 
particularibus  locorum  Patronis,  si  adsinl, 
dicendum  est:  aequale  enim  in  his,  quem- 
admodum  in  illis,  ius  est  agnoscendum. 

lam  omnibus  his  ex  Doctorum  doctrina, 
ex  liturgicis  principiis,  ex  praxi  desumplis, 
quanam  ratione  Titulus  S.  Andreae  Apo- 
stoli,  quem  ab  immemorabili  Ecclesia  Gol- 
legiata  Garrariensis  retinuit,  abrogatus  cen- 
seri  debet,  et  S.  Franciscus  Assisiensis  illi 
suffectus  est  censendus?  Quia  nempe  illius 
temporis,  quo  substitutio  haec  facta  fuit, 
Episcopus  (qui  ut  videbitur,  Sanctum  hunc 
in  Dioecesis  Patronum  petiit  et  obtinuit)  re- 
ticuit  titulum  Ecclesiae,  quae  ab  hoc  San- 
cto  appellabatur;  quia  insuper  Galendarii 
uniformitas  ab  eo  requirebatur  in  tota  Dioe- 
cesi,  et  exceptio  omnis  exclusa.  At  ratio- 
nes  istae  ad  velerem  excludendum  Titula- 
rem,  suoque  iure  privandum,  nuHius  pror- 
sus  habendae  sunt  momenti.  Si  hae  vale- 
rent  raliones,  unaquaeque  Ecclesia;  novo 
accedente  ad  Dioecesira  Episcopo,  novum 
quoque,  veteri  relictO;,  Titularem  recipere 
debeiet  iuxta  Episcopi  singularem  devolio- 
nem  ;  et  hoc  in  casu  toi  essent  successive 
Tilulares  quot  Episcopi  Episcopis  succede- 


rent,  et  tot  abrogati  Titulares  quot  prius 
erant  ante  novi  Titularis  substitutionem. 
Quae  effraenata  libertas !  quae  confusio  1 
quae  iuris  laesio  1  quae  sanctissimarum  le- 
gumeversio!  Si  ratio  valeret  ex  Kalendarii 
uniformitate  desumpta,  tunc  Dioecesis  Pa- 
troni  universales  necessario  essent  Eccle- 
siarum  Titulares ;  voluit  enim  Episcopus 
S.  Franciscum  Assisiensem  Titularem  Ec- 
clesiae  Gollegiatae  Garrariensis;  quia  eum 
in  totius  Dioecesis  Patronum  oblinuit.  A- 
ctum  igilur  essel,  hoc  in  casu,  de  singu- 
laribus  et  propriis  Ecclesiarum  Tilularibus, 
actum  de  immemorabili  Patronorum  iure, 
actum  de  legilima  eorum  electione,  actum 
de  singularibus  locorum  Patronis,  de  fiu- 
bricarum  dispositione  et  regulis,  de  Sum- 
morum  Pontificum  statutis,  de  S.  R.  Gou- 
gregationis  Decretis,  de  praxi :  quae  omnia 
unum  ab  alio  distinguunt.  Al  quis  unquam 
hoc  evenire  patietur  ? 

Sed  reponet  fortasse  aliquis  1,  Episco- 
pum  pro  hac  novi  Titularis  et  Patroni  con- 
cessione  fel.  rec.  Pontifici  Leoni  XII  pre- 
ces  porrexisse  ab  eoque  Sanctum  Franci- 
scum  fuisse  concessum.  2.  Episcopum  ob- 
tinuisse  a  S.  R.  Congregatione  Decretum, 
quo  concessio  haec  fuit  adprobala.  Quid 
petiit  Episcopus?  quid  a  Ponlifice  conces- 
sum  fuit?  Mox  videbitur.  Interira  (quod 
de  concessione  et  Decreto  dicendum)  si 
Episcopus  nimia  usus  liberlale  S.  Franci- 
scum,  sublalo  veteri  Titulari,  sublato  par- 
liculari  civitatis  Patrono,  utriusque  loco  sul- 
fecit:  nutaret  concessio,  nularet  et  Decre- 
tum  quia  obreptionis  vitio  penitus  labora- 
rel;  laboraret  autem,  quia  relicuil  in  sup- 
plici  libello  S.  Andream  fuisse  el  esse 
Titularem  memoralae  Ecclesiae  GoIIegialae, 
et  Sanctum  Geccardum  peculiarem  Giviia- 
tis  Patronum.  Fuisse  Sanctum  Andream  il- 
lius  Ecclesiae  Tilularem  constat  ex  ipsa 
eiusdem  Episcopi  prohibitione,  qua  S.  Fran- 
ciscum  substituendo  vetuit  ne  in  posterum 
ob  uniformitalem  Kalendarii  Glerus  S.  An- 
dreae  Apostoli  Olficium  et  Octavam  celebra- 
ret  eiusdem  Titularis.  Fuisse  aulem  S.  Gec- 
caidum  Givitatis  Garrariensis  Palronum  par- 
ticularem,  eruilur  ex  edicto  de  Beductione 
Festorum  ab  Episcopo  Lomellino  praede- 
cessore  (Episcopo  tunc  Dioecesis  Sarzanen, 
cui  Dioecesis  Garrariensis  erat  unila)  die 
27  Octobris  anni  1787  evulgato.  In  hoc  e- 
nim  §4  haec  leguntur :  Rimarranno  Fe- 
ste  dHnlero  precetto,  coll'astinenza  cioe 
dalle  opere  servili  e  coIPobbligo  di  ascol- 
tare  la  S.  Messa,  tutte  le   Domeniche  del- 


—  371  — 


ranno,  ed  il  giorno  susseguenle  alle  Do- 
meniche  di  Pasqua,  della  Penlecosle  .... 
6  nella  Cilla  e  Principalo  di  Carrara  per 
grazia  speciale  di  Noslro  S.  la  Fesla  ezian- 
dio  di  S.  Ceccaido  Protellore  della  stessa 
Cittd  Si  itaque  Ecclesia  Gollegiata  Titu- 
lari  non  carebal,  si  non  carebat  suo  par- 
liculari  Patrono  Civilas  Carrariensis ;  quo- 
modo  Episcopus  ulriusque  Festum  abro- 
gando  S.  Franciscum  illis  suffecit?  et  cur 
ut  S.  Franciscum  illis  subrogaret  utrius- 
que  ius  relicuit?  Fortasse,  ul  hanc  sub- 
stllutionem,  quam  vehementer  exoplabal, 
facilius  obtineret:  at  haec  reticentia  dolosa 
forsan  nimis  omnibus  videri  polerat,  et  nul- 
lam  facultalem,  quam  expelebal,  ei  futuram 
pertimescebat.  Sed  neque  ex  Decreta  ulla 
facta  fuit  facultas  veleiem  abrogandi  Titu- 
larem  :  non  alia  enim  ipsi  facultas  facta  fuit 
nisi  ea  quam  poslulabat.  Atqui  haec  non 
respiciebat  nisi  Patronum  Dioecesis ;  quid- 
quid  igitur  lianc  praelergreditur  facultatem, 
quidquid  ultra  hanc  egit  Episcopus  nimiae 
est  adscribendum  liberlati.  Sane  Decretum 
non  loquitur  nisi  de  Patrono  Dioecesis;  nulla 
alia  itaque  Episcopo  facta  fuit  facullas  nisi 
eligendi;  et  quidem  iuxta  regulas  in  hu- 
iusmodi  electionibus  servandas^  S.  Franci- 
scum  Assisiensem  in  Palronum  Civitatis  Car- 
rariensis  :  nihil  pariter  ex  memorato  Decreto 
eruitur  nisi  approbatio  electionis.  Cum  ita- 
que  de  solo  Dioecesis  Patrono  in  eo  sermo 
sit^  cum  iam  ex  concessione  et  vi  Decreti 
praeexislentes  et  Ecclesiae  Tilularis  et  par- 
ticularis  Givitatis  Patronus  ibi  non  abrogen- 
tur,  nec  S.  Franciscus  uni,  vel  alleri,  aut 
utrique  subrogetur;,  cum  neuLer  ex  allata 
superius  doctrina  per  se  abrogatus  censeri 
possit;  sequilur  nullum  ex  his  fuissesubla- 
lum  nullumque  illis  fuisse  suffectum,  adeo- 
que  S.  Andreas  Aposlolus  Titularis  est,  ut 
prius,  Collegiatae  Carrariensis,  et  talis  est 
habendus.  Quare  ne  hac  in  re  Episcopi  liber- 
tas  attenderetur,  qui  late  nimis  facullatem 
sibi  concessam  et  Decretum  interpretando 
Titularem  assignavil  Sanctum  Franciscum, 
eo  quod  hunc  ut  Dioecesis  Patronum  obti- 
nuit;  ne  Cleri  et  Populi  eodemque  tempore 
praeiudicala  et  falsa  opinio  adprobaretur , 
qua  Titularem  cum  Patrono,  et  vicissim 
hunc  cum  illo  confundendo,  unum  eum- 
demque  eos  hucusque  habuisse  visum  est  : 
S.  Gongregalio  opporluue  censuit  rescriben- 
dum,  nimirum,  ut  clerus  Civitatis  Carrarien- 
sis  leneretur  1.  celebrare  Officium  Sancti 
Andreae  Apostoli  sub  ritu  duplicis  primae 
cUssis  cum  Octava,  sicut  Titularibus  Eccle- 


siarum  convenit,  sed  sine  feslo  de  praece- 
pto  :  2.  ul  servetur  festum  S.  Francisci  As- 
sisiensis  Patroni  Dioecesis  universae  princi- 
palis,  et  S.  Ceccatdi  Patroni  Givitalis  sub 
utroque  praecepto.  Responsio  quidem  accu- 
ratissima,  et  iuxla  stalutas  leges  el  sanclio- 
nes;  quae  simul  oslendiinl  libellum  a  clero 
Carrariensi  porrectum  haud  caruisse  funda- 
mento,  ut  in  sua  ad  S.  Congiegalionem 
epistola  Episcopus  asserebat. 

Aliquid  est  etiam  notandum  quoad  ri- 
tuiU;  de  quo  sermo  est  in  secundo  dubio, 
cui  unica  responsione  in  duas  partes  divisa 
S.  Congregatio  satisfecit.  lamvero  Festum 
tura  Sancti  qui  est  Ecclesiae  Tilularis,  tum 
aliorura  qui  sunt  vel  Dioecesis  vel  Civitatis 
Patroni,  inter  solemniora  festa  adnumeralur. 

Id  ex  omnibus  Liturgicis  constal,  id  a 
Rubricis  statuitur.  In  Rubrica  enim  Brevia- 
rii  Tit.  VII,  de  Oclavis,  num.  I,  legitur  : 
«  Iiem...  in  Festo  principalis  Patroni  et  Ti- 
tularis  Loci  vel  Ecclesiae  ». 

lam  supra  observatum  est  generice  qui 
sint  Titulares,  qui  sint  Patroni.  Notalum 
specialiler  est  qui  sit  Titularis  Ecclesiae 
Collegiatae  Carrariensis,  qui  particularis 
eiusdem  Civilatis  Patronus,  qui  denique  Pa- 
tronus  universalis  Dioecesis  Garrariensis. 
Cum  hi  principaliores  sint  in  suo  cuiusque 
genere,  tales  omnino  sunt,  ul  eorum  festa 
celebrari  debeant  cum  Octava  ;  et  cum  hoc 
per  se  et  primario  non  conveniat  nisi  festis 
habentibus  ritum  duplicis  primae  classis,el 
hic  ritus  per  se  non  aptetur  nisi  iis  feslis 
quae  inter  solemniora  recensentur,  spon- 
te  sequitur  et  S.  Andreae  Apostolo  veleri 
Gollegiatae  Carrariensis  Titulari;,  et  S.  Fran- 
cisco  Assisiensi  universali  nunc  Dioecesis 
Garrariensis  Patrono,  et  S.  Geccardo  adhuc 
particulari  eiusdem  Civitatis  Patrono  ritum 
duplicis  primae  classis  cum  Octava  deberi. 
Nullam  putandum  est  ex  ipsa  Rubrica  mo- 
veri  quaestionem  posse ;  quod  enim  ait  Ru- 
brica  in  Festo,  singularem  numerum  adhi- 
bendo,  Loci  vel  Ecclesiae  sub  disiunctione 
nihil  officit.  Nam  per  hoc  non  innuilur  unius 
tantum  vel  allerius  faciendam  esse  Octavam, 
ut  si  de  una  fiat,  de  allero  fieri  nequeat: 
sed  illorum  qui  principales  sunt  sive  Pa- 
troni,  sive  Titulares,  scilicet,  uti  quisque 
eorum  in  suo  respective  est  genere,  Octava 
liat :  adeo  ut  tum  Palrono  sive  Titulari  Eccle- 
siae  sua  tribuatur  Octava,  lum  Patrono  prin- 
cipali  Loci  sive  Dioecesis,  sive  Civilatis  sua 
quoque  Octava  debealur:  utpote  qui  eorum 
unusquisque  est  in  suo  genere  principalis. 
Quod   si,  ut    nunquam    fere    evenit,   idem 


—  372  — 


sit  et  Ecclesiae  Titularis  et  Loci  Patronus, 
unica  tunc  erit  celebranda  Octava :  idcirco 
fortasse  in  Hubrica  apposita  est  disiunctio 
illa  Loci  vel  Ecclesiae. 

Si  agatur  de  S.  Francisco  Assisiensi,  pa- 
tet  etiam  ex  Decreto;  hoc  enim  Ei,  uti  to- 
tius  Dioecesis  Patrono,  omnes  altribuit  prae- 
rogativas,  quae  locorum  Patronis  debentur. 
S.  Francisco  Assisiensi,  in  eo  legitur,  sic 
in  praecipuuiii  Patronum  Dioecesis  Massen. 
electO;  praerogativas  omnes  altribuit  loco- 
rum  Patronis  convenientes :  excludit  au- 
tem  ieiunii  obligationem  in  praecedente  vi- 
gilia,  quod  tamen  pietati  et  arbitrio  fide- 
lium  relinquil  :  quod,  sequitur  Decreium, 
arhitrio  et  fidelium  pietati  relinquendum 
edixit.  Quod  spectat  ad  S.  Andream  Apo- 
stolum:  ex  Decreto  (quod  cerle  nec  re- 
gulas  evertil,  nec  Rubricae  generalis  dis- 
posiliones  inverlit  aut  lollil)  per  illa  verba, 
quae  alia  nuper  relala  immediate  subse- 
quuntur,  nempe  dummodo  rero  haec  ipsa 
solemnitas  non  servetur  in  festo  S.  Andreae 
Apostoli  sicut  in  Reformatione  Kalendarii. 
Ei  non  adimitur  qualitas  Titularis  saepius 
memoratae  Ecclesiae  CoUegialae,  nec  ritus 
eidem  conveniens,  cum  iam  a  multis  sae- 
culis  talis  sit,  nec  ralio  extilerit  illum  abro- 
gandi,  alium  subrogando  Sanclum  ;  sed  quo- 
dammodo  hic  qualitas  admiltitur  in  suo  ge- 
nere,  et  solum  ab  ea  excluditur  solemni- 
tas  quae  talis  sil  ex  omni  parte,  et  ea  so- 
lemnitas  seu  praerogativae  S.  Francisco  uli 
Palrono  universalis  Dioecesis  attributae  el  lo- 
corum  Patronis  praecipuis  convenientes ;  ita 
ut  eas  cum  S.  Francisco  communes  non  ha- 
beat.  Et  forlasse  haec  fuit  apposita  clausula, 
quia  Titularem  Ecclesiae  cum  Patrono  loci 
confundendo,  ul  apparet,  S.  Andreae  prae- 
rogativae  huc  usque  tribuebanlur,  quae  solis 
locorum  Patronis  praecipuis  conveniunt.  Ge- 
terum  exclusis  quae   praecipue  universalis 


totius  Dioecesis  Patroni  sunt  propria,  nec 
rilus  duplicis  primae  classis  neque  Octava 
S.  Andreae  adhuc,  ut  ostensum  est,  Eccle- 
siae  Titulari  potest  denegari  :  nisi  dicere 
quis  vellet  S.  Franciscum  quia  Palronus 
est  Dioecesis,  necessario  esse  Ecclesiae  Ti- 
tularem,  aut  abrogatum  esse  S.  Andream, 
aut  abrogatum  censeri  debere  velerem  Ec- 
clesiae  Titularem  per  concessionem  Patroni 
universalis  totius  Dioecesis  :  quae  quidem 
admitli  nequeunt  ex  Doctorum  allatis  sen- 
tenliis,  Liturgicorum  auctoritatibus,  Riibri- 
cae  dispositionibus,  quaeque  et  praxi  el 
facto  ipsi  adversantur.  Nihil  ilaque  esl,  per 
quod  S.  Andreas  uli  Tilularis  Ecclesiae  pos- 
sit  excludi,  sed  nihil  aliud  ipsi  debetur 
nisi  quod  stricte  Titularibus  convenit;  in 
quo  huc  usque  Glerus  hmiles  est  praeter- 
gressus. 

Quod  spectat  ad  S.  Geccardum  eadem 
ferme  dici  possunt  :  cum  enim  ipse  vere 
Givilalis  Garrariensis  Patronus  sil  particula- 
ris,  cum  per  concessionem  principalis  Pa- 
troni  Dioecesis  non  sit  abrogatus,  nulla  esl 
ralio  per  quam  debeat  expungi ;  et  hinc 
pariter  Ei  sunt  tribuenda  quae  Civitatis  Pa- 
tronis  principalibus  conveniunl. 

Amota  tali  modo  perauctorumdoctrinam, 
per  Liturgicas  regulas,  per  Goncessionis  et 
Decreli  invesligalionem  reclamque  utrius- 
que  interpretalionem  omni  aequivocatione, 
omni,  quae  huc  usque  facta  esl,  Patronum 
inter  et  Titularem  conlusione  sublala,  uni- 
cuique  quod  convenit  tribuendo  ;  liquet 
quam  prudenter  sapienlerque  S.  Gongrega- 
tio  proposilis  dubiis  responderit  alque  de- 
creverit.  Mirabitur  forlasse  aliquis  haec  dis- 
serendo  stalutos  brevitalis  limites  qui  adno- 
talionibus  prescribi  solent,  haud  esse  ser- 
vatos;  sed  cum  de  materia  agerelur,  quae 
non  raro  usui  esse  potest,  ideo  rem  latius 
exponere   non   supervacaneum   visum    fuit. 


J^]LENCHU8  I)ECRJ^]TORUM 

quae  in  superioribus  Suff raglis  sive  Adnotationibus  adlegata,  a  nova  tamen  authentioa  Collectione 
variis  de  caussis  exsularunt. 


Pag.    159-GALARlTANA  3  Decembiis  1701  ad  Dub.  2. 
»     100  -  EUEMITARUM  GAMALDULENSIUM  16  lanuarii  1743  -  IMOLEN.  6  Aiigusli  1735 

el  7    lulii   1759  -  VIGENTINA  11  lulii  1699  (neque  in  veteri  Golleclione 

leperitur). 
»       161-Decr.  9  Decembris  1638  (Vide  Decr.  num.  2578  ad  9,  novae  Golleclionis). 
»        164  -  DUBIORUM  URBIS  12  lulii  1628  -  S.  M.  IN  GOSMEDIN  URBIS  19  lunii  1773  - 

SYRAGUSANA  2  Augusli  1698  -  PISAUREN.  12  Decembris  1750  -  DU- 

BIUM  10  Seplembris  1650  -  GAPUANA  15  lulii  1651. 
»       166-DEGR.  GENERALE  20  Decembris  1783  -  ORD.  GLERIGOR.  MINOR.  VILLAE 

MATRITEN.   13  Martii  1804. 
»       178~^0RD1NIS  SANGTI  BENEDIGTI  lui  dub.  3  qaaesL.  3,  die  10  lunii  1690  -  ORD. 

GLERIGOR.  MINOR.  VILLAE  MATRITEN.  13  MaMii   1804. 
»       179 -ORD.  MIN.  DE  OBSERVANTIA    S.   FRANG.    PROVING.  MAIORIS  POLONIAE 

11  Maii  1754  -  EINSIEDLEN.  5  Maii  1736  ad  dub.   11  (ALIA  DUBIA)  - 

ORDINIS  GAPUGGINORUM  15  Februarii  (lcge  14  Febr.)  1710  -  AQUEN. 

2  Seplembris  1741  ad  dub.  4. 
»       180-ORDlNIS  S.  BENEDIGTI  28  Augusti   1782  (Iftge  1762). 
»       182-ALEXANEN.  7  Seplembris  1658  -  DEGR.  GENERALE  7  Septembris  1816. 
»       188  -  GORDUBEN.   12  Novembris  1806. 
»       189-URBIS;  DUBIORUM  7  Augusli  1627. 
»       190-PARMEN.  24  Novembris  1685. 
»       193  -  WILNEN.  21  Aprilis  (lege  22  Apr.)  1741  ad  7.  -  MAZARIEN.  11  Marlii  1820 

ad  dub.  V,  nunc  omissum. 
»       194-BURGEN.  23  lunii  1736  ad  2  -  TERGESTINA  22  lulii  (lege  28  lul.)  1742- 

FRISINGEN.  22  Augusti  1744  -  HISPALEN.  26  Novembris  1735. 
»       195-  URBISETORBiS  Novum  Missale  13  Martii  1804  -  ORDINISGLERIGOR.  MINOR. 

VILLAE  MATRITEN.   13  Marlii  1804  -  Aquen.  3  Marlii  1761  ad  dub.  2. 
»       196-ORDINIS  BARNABITARUM  13  Seplembris  1710  -  URBIS  18  lulii  1671. 
»       198-MEDIOLANEN.   14  Novembris  1654  -  LAUDEN.  4  Martii  1662. 
»       201-ARGENTINA  30  Marlii  1697. 

»       211-GIVITATEN,  20  Maii  (lege   11  Marlii  ad  dub.  8.)  1820. 
»       213 -ORD.  GARMELITAR.  EXGALGEAT.  PROV.  POLONIAE  27  Martii   1773  ad  9. 
»       216-GARPEN.   14  lunii  1608  -  LUGANA  12  Aprilis  1755  ad  dub.  4  emendalum 

(sublata  fuit  vox  congruit). 
»       220  -  RUBRIGARUM  22  Novembris  1659. 
»       222  -  URBIS  ET  ORBIS  20  Decembris  1783. 

»       226  -  PANORMITANA  17  Seplembris  (lege  BENEVENTANA  13  Sepl.  ad  1)  1670. 
»       228  -  SPOLETANA  18  Marlii  1702  -  LUNEN.  SARZANEN.  27  Februarii  1712 -DU- 

BIORUM  URBIS  12  lulii  1628  -  SYRAGUSANA  2  Augusli  1709  (lege  1698)  - 

PISAUREN.  2   Decembris  1750    -  URBIS    S.    MARIAE  IN  GOSMEDIN  19 

lunii  1773. 
»       229-TROPIEN.  20  Marlii  (lege  8  MarL.)  1631  el  19  Februarii  1656  -  THEATINA 

2  Augusti  1631  -  FIRMANA  24  lulii  1638  et  20  Novembris  1662  -  IMO- 

LEN.   14  Maii  1644  -  SENEN.  H  Februarii  1645- AESINA  31  lulii  1665- 

THELESINA  24  Novembris  1696  -  FOSSANEN.  21  lulii  1645. 
»       231  -NERITONEN.  11  lunii  1793. 
»       241 -AD  TOLLENDOS  ABUSUS  16  lan.  1620  (lege:  ABUSUS  DUO  REFORMANDI, 

16  lanuarii  1627). 
»       250-NARNIEN.  6  Aprilis  1658  -  GAVEN.  23  Maii  1739  (lege  23  Maii  1639). 


251-URBIS  22  lunii  1630  -  PISTORIEN.  27  Martii  1628-BAREN.  28  Martii  (lege 

1  lunii)  1647-  NEAPOLITANA  19  Aprilis  1687  -  PANORMITANA  10  (lege  16) 

Septembris  1741. 
261-PAGEN.  30  lanuarii  1610  -  HISPALEN.  9  lANUARII  (lege  9  lulii)  1633  -  GRA- 

NATEN.  16  lanuar.  (lege  26  lanuar.)  1664-  GARTHAGINIEN.  15  Martii  1732. 
265-MARIANEN.   16  Marlii  1658  et  15  Februarii  1659  -  BARGINONEN.  20  De- 

cembris  1659  -  PANORMITANA  1  Februarii  1744. 
268-GAPUANA  1  Septerabris  1607. 
269J-PENNEN.  1  Martii  1636  -  GAPUANA   14  lanuarii  1640  -  NUGERINA  PAGA- 

NORUM  26  Aprilis  1704. 
274  -  ANGELOPOLITANA  13  lunii  1671  ad  3. 
277-NULLIUS  ALTAMURAE  23  Septembris  1713. 
280-GONGHEN.  3  Septemb.  1762.  (lege  1672). 
290  -  NEAPOLITANA  25  (lege  5)  Octobris  1697. 
292-SUESSAE  28  lanuarii  1606  -  PAGEN.  10  lanuarii  1609. 
297-URBIS  ET  ORBIS  DUBIORUM  12  lulii   1704  -  GADIGEN.  26    Augusli   1752. 
317-DUBIORUM  URBIS  12  lulii  1628-URBISS.  M.  IN  GOSMEDIN  19  lunii  1773. 
330  -  DUBIORUM  URBIS  12  lulii  1628  -  SYRAGUSANA  2  Augusli  1698  -  PISAU- 

REN.  12  Decembris  1750    -    URBIS   SANGTAE    MARIAE    IN    GOSiMEOlN 

19  lulii  1753  (lege  19  lunii  1773). 
340-REGINETEN.  21  Augusli  1640  et  11  Novembris  1641. 
344-URBlS  6  Augusti  1831  (neque  in  veteri  GoHectione  reperitur). 
357-ELBOREN.   14  lunii  1692  -  TIRASONEN.   15  Septembris  1714. 
364  -  ILLERDEN.  28  Aprilis  1607. 
367-FIRMANA  3  Aprilis  1677. 


-^•^•-^ 


VARIANBA 

circa  titulos  aut  dies  Decpetorum  quae  Suffragiis  et  Adnotationibus  veteris  Collectionis 
inserta  exhibentur. 


161  -  die  23  Aprilis  1690. 
»    -sub  die  27  Seplembris  1669. 
162 -in     METROPOLITANA    17    liilii 

1734. 
181 -ex  DEGRETO  7  Marlii  1779. 
191 -in  AQUEN.  3  Martii  1661. 
196  -  PROVINGIAE  TREVIREN. 

6  Aprilis  1646. 
209-15  Martii   an.    1608  in    TRUL- 

LEN.  seu  NULLIUS. 

220 -in  ASSISIEN.  die  25  Maii  1849. 
»    -  in  GAESARAUGUSTANA  22  No- 

vembris  1692. 
»    -et  in  altera  RUBRIGARUM 

15  Septembris  1836. 
223  -  Vide  DEGRETUM  GENERALE 

diei  24  lunii  1670. 
228 -in  ASGULANA  IN  APULIA 

3  Martii  1774. 
231  -  in  una   MONTIS    ALTI    sub  die 

26  Martii  1657. 
»   -in  PAPIEN....    sub   die    23  Fe- 

bruarii  1804. 
241 -in  BURGEN.  26  Maii  1626. 
»    -in  POLIGASTREN.    16   Novem- 

bris  1649. 
250  -  in  GALAGURITANA  28  Seplem- 

bris  1558. 
265 -in    HIPPOREGIEN.    19    Novem- 

bris  1650. 
270 -in  VIG£:N.  2644. 
290  et  291  -  in  NfiAPOLITANA  decr. 

5  lauuarii  1698. 
293 -in   PERNAMBUGEN.  4  Seplem- 

bris  1775. 
339 -in  UGENTINA  23  lulii  1861. 


r  die  22  Aprilis  1690. 
sub  die  27  Septembris  1659. 
in  MONOPOLITANA  die  17  lulii  1734. 

exDEGRET027  Martii  1779,nunc  ad  2. 
in  AQUEN.  3  Martiil761,  nunc  ad  3. 
PROVINGIAE     TREVIREN.     6     Apri- 

lis  1647. 
10  Maii  1608  in   MONTIS    SERRATI, 

NULLIUS  PROVINGIAE  TAR- 

RAGONEN. 
in  ASSISIEN.  die  15  Maii  1819. 
in  GAESARAUGUSTANA    13  Septem- 

bris  1692. 
et  in    altera    RUBRIGARUM,    15    Se- 

ptembris  1736. 
Vide    DEGRETUM    GENERALE     diei 

21  lunii  1670. 
in    ASGULANA    IN    APULIA    3    Mar- 

tii  1674. 
in  una  MONTIS  ALTI  sub  die  26  Mar- 

tii  1757. 
in  PAPIEN....  sub   die    23    Februarii 

1704. 
in  BURGEN.  16  Maii  1626. 
in  BELLIGASTREN.   16  Nov.   1649. 

in     GALAGURITANA    28    Septembris 

1658. 
in  EPOREDIEN.   19   Novembr.    1650. 

in  VIGEN.  2643. 

in  NEAPOLITANA,  decr.    25   lanuarii 

1698  ad  4. 
in     PERNAMBUGEN.     4     Septembris 

1745. 
in  UGENTINA  23  lulii  1661. 


SUFFMGIA 

ad  praecipua  quaedam  recentiora   decreta 
Sacrorum  Rituum   Congregationis. 


3808. 


SUFFRAGIUM 

SUPER 

DEGRETO  GENERALI 


de  Festjs  primariis  vel  secundariis. 

II  celebre  P.  Garlo  Guyeto  nel  Gapo  \U 
del  Libro  II  De  constituendo  die  Fcstis  se- 
cundariis,  seu  minus  principalibus  San- 
ctorum,  domanda  nella  Quesl.  IV:  «  An 
Festa  eiusmodi  addici  possint  certae  Domi- 
nicae,  aut  Feriae  more  Festorum  mobi- 
lium  »  ;  e  risponde,  che  in  quelle  Ghiese 
nelle  quali  «  usus  ille  pridem  receptus  inva- 
luit,  retineatur  vi  consuetudinis ;  ad  ipsum 
vero  de  novo  inducendum,  ne  tu  meum 
expectes  suffragium  »  (Heortologia  seu  de 
Festis  Propriis  loc.  cit.).  —  Prevedeva  certo 
il  grand'uomo  gl'imbarazzi  e  le  conlroversie 
che  sarebbero  sorte  pel  necessario  sposta- 
mento  delle  Feste  gia  fisse  in  quei  dati 
giorni.  Gi6  appunto  avvenne  sulla  prima 
meta  del  secolo  decorso,  ed  il  P.  Gaetano 
Merati  nelle  sue  Nuove  Osservazioni  ed 
Addizioni  al  Gavanto  se  ne  dovette  occu- 
pare  ex  professo.  Egli  ne  avverte,  che  a 
suo  tempo  la  questione  fu  trattata  da  uo- 
mini  dottissimi  in  fatto  di  sacra  liturgia,  i 
qiiali  presero  a  base  dei  loro  sludii  Vau- 
reo  Compendio  (cosi  egli  lo  chiama)  Cae- 
remoniarum  di  Giovanni  lacobs  Ganonico 
della  Ghiesa  Gattedrale  di  Bruges  nel  1621. 
«  Multa  ex  his,  quae  hoc  loco  adnotavimus, 
desumpta  sunt  ex  allegato  Opusculo  loannis 
lacobs  :  omnia  vero  diligenter  discussa  et 
approbata  fuerunt  a  viris  in  hac  scientia  Ru- 
bricarum  peritissimis  ;  unde  crederem  posse 
ab  oranibus  ad  praxim  deduci  ».  (Thesau- 
rus  etc.  Tom.  II,  Sect.  III,  Gap.  X,  N.  XIII 
vers.  fin.).  II  Merati  non  fa  menzione  che 
del  solo  Mons.  G.  B.  Gambarucci  Arciv.  A- 
maseno,  e  Prefetto  delle  Gerimonie  Ponti- 
ficie  (ivi  Gap.  VIII,  N.  III)  :  ma  6  certo  che 
vi  ebbe  gran  parte  il  Gard.  Lambertini,  poi 
Benedetto  XiV,  il  quale  spinse  e  persuase 
lo  stesso  P.  Merali  a  pubblicare  la  nuova 
edizione  del  Gavanto  colle  Nuove  Osserva- 
zioni  ed  Addizioni,  che  poi   lesse    ed   ap- 


prov6  pienamente.  Quindi  nel  Breve  del 
20  Marzo  1745,  dopo  lodata  la  santita  e 
dottrina  liturgica  del  Gardinale  Giuseppe 
M.  Tomasi,  soggiunge  :  «  Alter  vero  Gaie- 
tanus  Merati  non  ita  pridem  eiusdem  ve- 
stigia  attingere  alacriter  studuit,  et  egregia 
suae  eruditionis  specimina,  quae  omniura 
iudicio  probantur  et  manibus  teruntur,  scri- 
ptis  etiam  mandavit  »,  E  nel  Trattalo  de 
Sacrificio  Missae,  loda  1'lndice  dei  Decreti 
fatto  dal  Merati  :  «  Indice  molto  esatto  e 
composto  sui  registri  della  S.  G.  dei  Rili  ». 
E  fu  appiinto  sotto  il  Ponlificato  di  Be- 
nedetto  XIV  che  per  la  prima  volta  si  pro- 
pose  finalmente  nella  Sacra  Congregaaione 
de'  Riti  la  questione  di  precedenza  di  una  di 
queste  Feste  Mobili,  occorienle  cou  altra 
propria  del  giorno,  ed  ambedue  di  rilo 
eguale.  Gon  decreto  del  20  Gennaio  1741 
era  stata  concessa  la  celebrazione  della  Fe- 
sta  del  Patrocinio  di  S.  Giuseppe  con  rito 
di  seconda  classe,  alla  qual  Festa  era  gi^ 
assegnata  come  sede  piopria  la  teiza  Dome- 
nica  dopo  Pasqua.  II  Padre  Sisto  da  S.  Gi- 
priano,  Procuratore  dei  Padri  Garmelitani 
Scalzi  della  Piovincia  di  Wilna  propose  a 
questa  S.  Gf^ngregazione,  fra  gli  altri,  an- 
che  i  seguenti  dubbii  :  Gome  dovesse  rego- 
larsi  rOfficio,  e  a  chi  dare  la  preferenza, 
quando  occorra  nel  giorno  predetto  la  Fe- 
sta  di  S.  Adalberto  o  di  S.  Stanislao  Mar- 
tiri  celebri  nella  Polonia,  e  di  seconda  classe 
con  otlava,  ovvero  di  S-  Marco  Evangelista, 
0  dei  Santi  Apostoli  Filippo  e  Giacomo  ; 
cioe  se  la  preferenza  si  dovesse  a  questi 
ultimi,  0  al  Palrocinio  di  S.  Giuseppe,  «  non 
obstantibus  in  contrarium  Rubricis,  et  de- 
creto  S.  R.  G.  emanato  20  Martii  1683  ». 
E  la  S.  Gongregazione  il  gioino  22  Aprile,  a 
Relazione  del  dottissimo  Gardinal  Gotti,  e 
col  voto  di  un  Geremoniere  Apostolico,  di- 
chiar6,  che  la  precedenza  nel  caso  appar- 
teneva  ai  Santi  Martiri,  a  S.  Marco  ed  ai 
SS.  Apostoli  (Wilnen.  22  Aprilis  1741  ad 
dubium  1  et  2)  (1).  Si  ebbe  bensi  una  rispo- 
sta  contraria  nel  1743,  ma  fu  revocata  poco 
dopo,  ciofe  il  4  Luglio  1745  «  praevio  re- 
cessu  a  decisis  »,  e  cosi  pure  si  conferm6 
nel  1779.    A    parlire    da   questo   punto  la 


(1)  Omessi  i  Diibbi  1  e  2.  Vedi  Decrelo  Generale  n.  3808. 


-  377  — 


S.  Gongregazione  «  fere  constanler  docuit 
in  occursu  et  concursu  in  paritate  Ritus, 
seu  Giassis,  tam  Festa  Apostolorum...,  quam 
Festa  aliorum  Sanctorum...  Palrocinio  S.  lo- 
seph  esse  praeferenda,  quamvis  etiam  aiia 
decreta  existant,  quae  in  concursu  cum  Fe- 
stis  Apostolorum  Patrocinio  S.  loseph  prae- 
ferentiam  praebent  ». 

Da  questo  semplice  accenno  bene  si  com- 
prende  la  somma  gravita  ed  imporlanza  della 
questione,  e  quindi  male  si  apporrebbe  chi 
volesse  attribuire  a  leggerezza,  ed  a  spi- 
rito  di  novita  una  opinione  soslenuta  da 
tanti  uomini  dotti,  e  consecrata  pure  da 
lanti  decreli  e  decisioni  emanate  da  questo 
Augusio  Gonsesso. 

£  ben  vero  che  un  Decreio  Generale, 
il  quale  regoli  la  Precedenza  delle  Feste 
Primarie  e  Secondarie  non  e  stato  ancora 
emanalo,  e  che  ia  S.  Gongregazione  gia  da 
circa  venti  anni  si  6  astenula  da  ulleriori 
particolari  dichiarazioni,  aspetlando  sempre 
la  compilazione  di  un  Voto  d*OfJicio,  per 
venire  ad  un  assetlo  definitivo.  Ma  questo 
Voto,  afTidato  successivamente  a  diversi^ 
qualunque  ne  sia  stata  la  causa^  non  era 
venuto  mai  a  luce.  Finalmente  un  Voto  ex 
Officio  venne  redatto  in  propositO;,  e  poi  un 
altro,  contrarii  ambedue  alla  precedenza 
delle  Feste  Primarie  sulle  Secondarie,  che 
sieno  di  egual  rito,  ma  di  maggior  dignita. 
Ne  fu  presentato  un  terzo  quantunque  non 
richiesio  dalla  S.  Gongregazione,  nel  quale 
si  propugna  la  opposta  sentenza.  Prima 
per6  di  portare  la  cosa  in  piena  Gongre- 
gazione  Ordinaria,  fummi  ingiunlo  di  sten- 
dere  un  altro  Voto,  nel  quale  si  tenesse 
conto  delle  ragioni  recale  pro  e  contra,  e 
si  esponessero  pure  le  altre  che  sembras- 
sero  poter  dare  un  qualche  lume  in  pro- 
posito :  e,  senz'altro,  mi  accingo  al  lavoro. 

I.  Le  Feste  del  Signore,  della  B.  Vergine 
e  dei  Santi  possono  considerarsi  sotto  due 
aspetti  :  o  ciofe  in  se  stesse,  o  nei  loro  mu- 
tui  rapporli  o  complicazioni.  Nel  primo  caso, 
come  scrive  il  citato  Guyeto  (Heortologia 
lib.  IV  in  Prologo),  se  ne  considera  Tin- 
dole,  la  dignila  inlrinseca,  il  rito  e  l'offi- 
cio  che  meritano ;  nel  secondo  la  prefe- 
renza  dell'una  suil'altra  quando  occorrano 
nel  giorno  stesso,  o  concorrano  in  due  im- 
medialamente  successivi,  o  debbano  irasfe- 
rirsi  ad  altro  giorno  libero.  Le  due  que- 
stioni  sono  bensi  tra  loro  distinte,  per6 
dalla  soluzione  della  prima  dipende  in  gran 
parte  quella  delTaltra  :  poichfe  quella  Fe- 
sta  che  per  s6  stessa  apparisca   maggiore, 


con  ci6  solo  presenta  un  litoIo'alla  prece- 
denza  sulle  altre  nei  casi  di  occorrenza, 
di  concorrenza  o  di  traslazionc. 

E  primieramenle'  traltando  della  in- 
trinseca  dignita  delle  Feste,  non  pu6  ne- 
garsi,  che  prime  di  tutte  per  la  loro  di- 
gnilk  sieno  quelle  fin  da  principio  istituite 
nella  Ghiesa.  Di  queste  Feste  primitiva- 
mente  inlrodotte  nella  Ghiesa  Romana,  ab- 
biamo  due  antichissimi  documenti,  e  perci6 
preziosissimi.  Quesli  sono  il  Gatalogo  Filo- 
caliano,  ed  il  Martirologio  detto  ' Geroni- 
miano.  II  primo  chiamato  Filocaliano  per- 
chfe  Tultima  edizione,  dir6  cosi,  fu  fatta  da 
Furio  Dionisio  Filocalo  il  celebre  calligrafo 
di  Papa  Damaso,  fe  del  secolo  quarto  (3.^4)  ; 
per6  i  cataloghi  ed  i  calendarii  in  esso  con- 
tenuli  sono  di  qualche  anno  piu  antichi 
(336  circa).  Questo  dociimento,  che  il  De- 
Rossi  giuslaraente  chiama  Vantico  feriale 
della  Chiesa  Romana,  conliene,  ollre  altre 
cose  che  non  ci  riguardano,  la  depositio 
Episcoporim,  che  va  dal  254  in  giu,  e  la 
depositio  martyrum,  dove  sono  nolale  le 
feste  solenni  non  mobili,  che  sotlo  il  Papa 
Milziade  erano  celebrate  in  Roma  e  nelle 
principali  Sedi  suburbicarie  Ostia,  Porto  ed 
Albano.  II  seeondo  documento  cio6  mar- 
tirologio  Geronimiano,  che  fu  in  gran  voga 
tra  il  settimo  ed  il  nono  secolo,  si  ritiene 
come  una  miscela  di  antichi  martirologii  di 
varie  Ghiese,  pero  in  esso  6  certamente  il 
piu  vetuslo  mariirologio  della  Ghiesa  Ro- 
mana  trascritlo  da  due  codici,  con  raani- 
fesli  indizii  di  annotazioni  contemporanee 
a  Bonifacio  I,  a  Milziade  e  perlino  ad  An- 
teroto  (236). 

Ora  i  giorni  delle  feste  degli  Apostoli 
e  dei  Martiri  piu  insigni,  celebrate  nei  se- 
coli  posteriori,  sono  gli  slessi  ricordati  in 
questi  documenti  antichissimi. 

Ad  esempio  nella  depositio  Episcoporum 
del  Filocaliano  si  legge,  per  indicarne  al- 
cune  : 

prid.  kal.  lanuar.  Silvestri  in  Priscillae. 

non.  Octob.  Marci  in  Balbinae. 

E  nella  depositio  martyruni  del  docu- 
mento  istesso : 

XIII.  Kal.  Feb.  Fabiani  in  Galisti  el  Se- 
bastiani  in  Gatacurabas. 

XII.  Kal.  Feb.  Agnelis    in    Nomenlana. 

VIII.  Kal.  Mart.  natale  Petri  de  cathe- 
dra.     .     .     . 

[2III.  Kal.  lul.  Petri  in  Gatacumbas  el  Pauli 
Osliense,  Tusco  el  Basso  cons. 


—  378  — 

III.  id  Aug.  Laurenti  in  Tiburtina.  E  lo  stesso  autore   al    luogo    citato    n.  17 

6  cosi  di  seguito.  da  il  concetlo  dei  giorni,  o  Feste  Solenni. 

Nel    Martirologio    poi   Geronimiano  ,    si     Giovanni  Belelh  nel  suo   celeberrimo  trat- 

trova  nel  Godice  di  Berna  recentemente  tato  Divinorum  ojficiorum  ac  eorumdem  ra- 
pubblicato  dai  BoUandisti,  codice  meno  an-  tionum  brevis  explicatio,  scritto  verso  la 
tico  degli  altri  perch6  del  secolo  VIII  o  IX,  meta  del  secolo  XII,  cio6  circa  cenl'anni 
pero  piii  prezioso  per  ie  indicazioni  topo-      prima  del  Durando,  al  Gapo  III  scrive  :  «  Dies 

grafiche,  si  legge  :  Festi  porro  sunt  dies  solemnes,  qui  ut  soli 

Incipiunt  feslivitates  omnium  (?)  Apo-  servarentur  quasi  praescripto,  et  quodam 
stolorum.  instituto  recepti  sunt.  A  solo  enim  ve(  so- 

III.  Kal.    lul.  natale  Aposlolorum  Petri  lito  solemne    dictum  est.    Unde    solemnia 

et  Pauli.  Romae.  Festa  vocat  Ecclesia,  quae   certa   sant    ob- 

Pridie  Kl.  Deceb.  natale  Andreae  Apo-  servatione  constiluta.  Atque  hinc  etiam  ve- 

stoli,  in  civitate  Patras   provinciae   Acaiae.  nit  solemnitaS;  qiiae  quadripartita  esse  pot- 

Kl.  Mai.  depositio  Philippi  Apostoli    in  est;  Festivitalum,  Stationum,  Litaniarum,  et 

civitate  Hierapoli  provincia  Asia.  leiuniorum  ».  Brevemente  il  Gavanto :  «  Fe- 

XII.  Kal.  lan.  nalale    Thomae   apostole  sta  Sanctorum  natalitia  dicuntur...  solemni- 

(sic),  qui  passus  est  in  India.  lates,  quia    fieri    solent    in    anno.    Belelh. 

VI.  Kal.  lanuar,  ordinatio  epjscopatus  c.  37  ».  Ma  piu  erudilamente  e  diffusa- 
sancti  lacobi  Apostoli  fratris  Domini,  qui  ab  mente  il  Guyeto  tratta  la  stessa  cosa  nel- 
apostolis  primus  ex  ludaeis  Hierosolimis  est  l'Heortologia  Lib.  I,  G.  XIII,  q.  3. 
episcopus  ordinatus,  et  adsumptio  sancti  Dalle  autorita  qui  citate,  apparisce  pri- 
lohannis  evangelistae  apud  Elesum  civitale,  mieramenle,  che  qualita  essenziale  delle 
cuius  corpus  iranslutum  est  apud  Efesum  solennita  h  l'essere  immobili  nei  giorni  loro 
civitate.  assegnali ;  anzi  la  tessera  della  maggiore  o 

VIII.  Kl.  Ags.  natale  Apostoli  lacobi  fra-  minore  solennita  intrinseca  esser  la   mag- 

tris  lohannis  evangelislae.  giore  o  minore  inamovibilita.  Inoltre  e  pur 

VIII.  (o  VIIIj.)  Kl.  Septembr.  natale  Bar-  manifesto,  che  questa  maggiore  solennita  6 

tholomaei  Aposloli,  qui  decoUatus  est  in  In-  stata  il  fondamento  sul  quale  si  e  stabilita 

dia  interiore  pro  Ghrislo.  la  diversita  delle  Glassi  di  egual  rito.  Vale 

VIII.  Kl.  lan.  In  Bethlem  nativitas  Sal-  a  dire,  che  la  intrinseca   solennita    ricono- 

vatoris  Domini  noslri  lesu  Ghristi  secundum  sciuta  maggiore  ominore  determin6  laGhiesa 

carnem.     ...  ad  attribuire  alle  medesime  un  maggiore  o 

VII.  Kl.  lanuar.  In  oppido  Hierosolimi-  minor  Rito,  ossia  Glasse  che  voglia  dirsi. 
tano  villa  Gafargamala  passio  sancti  Sle-  Sarebbe  quindi  un  errore  il  sostenere  che 
phani  primi  martyris  diaconus  (sic)  et  apo-  viceversa  il  rito  stesso  sia  stato  la  causa 
stoli,  qui  lapidatus  est  a  ludaeis della  maggiore  o  minore  solennila.    Gi6  6 

VI.  Kl.  lanuar.  Adsumptio  sancti  lohan-  tanto  vero,  che  gia  si  tiattava   dal    Beleth 

nis  evangelistae  apud  Efesura della  maggiore  o    minore    solennita    delle 

V.  Kl.  lanuar.    Bethlem    natale   sancto-  Feste,  quando  ancora  nella  Rubrica  non  si 

rum  infantium  et  lactantium;  qui  sub   He-  era  inserita  la  disttnzione  delle  Glassi.  Que- 

rode  pro  Ghristo  passi  sunt ste  appaiono  bensi  circa  un  secolo  dopo  il 

Pridie  Kl.  lan.  Gartagine    Donati.  .  .  .  Beleth,  ueirOpera  citata  del  DurandO;  ma, 

et  Rom depositio   sancti    Silvestri  a  dir  vero,  con  una  gradazione  molto  sem- 

episcopi.  plice  :  cio6  si  distinguono  «  Fesla  in  totum 

Da  questi  due  Gataloghi  apparisce    non  duplicia,  quaedamsimpliciter  duplicia,  quae- 

solo  rantichita  delle  Feste  quivi  registrate,  dam  semiduplicia  »  (loc.  cit.  n.  31).  Maiora 

ma  altresi  la  loro  stabilita  ed  inamovibiliid,  dupHcia  Festa  sono  in  tutto  16,  cio6  il  Na- 

poiche  giammai  per  volgere  di  secoli    fu-  tale  di  N.  S.,  la  Girconcisione,    1'Epifania, 

rono  rimosse  dai  giorni  loro  primieramente  la  Pasqua  di  R.,  rAscensione,  la  Penteco- 

assegnati.  ste,  le  quattro  Feste  della  B.  V.,  la  Puri- 

E  questa  loro  inamovibilitd  h  pure  com-  ficazione;  Annunziazione,  Assunzione  e  Na- 

presa  neII'istesso  concetto  di  Solennitd,  at-  tivita,  e  quelle  dei  SS.  Giovanni  Battista  ed 

Iribuita  alle  medesime,  a  partire  dalla  Fe-  Evangelista,  Pietro   e   Paolo,   Stefano,    Lo- 

sla  di  Pasqua  detta  fin  dai  primi  secoli  «  So-  renzo,  e   la    Dedicatio    Basilicae.    Minora 

lemnitas  Solemnitatum  ».  (Durando  Ratio-  dupHcia  non  sono  che  la  Feria  I   e  II  di 

nale  divini  ofiicii  lib.  VH,  Gap.  I,  n.  25).  Pasqua  e  di  PentecostC;  Gommem.   di  San 


—  379  — 


faolo,  OUava  dei  SS.  Apost.  Pietro  e  Paolo, 
e  deirAssunzione.  Le  allie  fesle  (comprese 
quelle  degli  Aposloli)  sono  lutle  di  rilo  se- 
midoppio  (1.  c.  n.  32,  33).  Per6  Bonifacio  VIII 
coUa  sua  memorabile  Goslituzione  Gloriosus 
Deus,  inserita  in  Sexto  Decr.  l.  Ill,  t.  XXII, 
innalz6  a  rito  doppio  le  Feste  degli  Apo- 
stoli  ed  Evangelisti,  e  dei  quattro  dottori 
principali  della  Chiesa  lalina,  SS.  Girolamo, 
Agostino,  Ambrogio  e  Gregorio  -.  come  fece 
poi  S.  Pio  V  con  S.  Toramaso  d'Aquino  e 
coi  quattro  dotlori  della  Ghiesa  gieca  San 
Gio.  Grisostomo,  S.  Atanasio,  S.  Gregorio 
Nazianzeno  e  S.  Basilio  ;  e  quindi  Sisto  V 
con  S.  Bonaventura,  e  cosi  dicasi  di  altri 
dottoii  da  altri  Pontefici.  Nella  correzione 
poi  della  Rubrica  falta  da  Glemente  VIII  le 
Feste  degli  Apostoli  furono  innalzate  a  Rito 
di  seconda  Glasse.  Aggiunge  il  Gavanto  (I.  c. 
n.  3):  «  Dividit  ibidem  Durandus  in  duplex 
in  tolum  et  in  duplex  simpliciter  :  illud 
maius  et  hoc  rainus  ifaideni  appellat;  quod 
nos  hodie  diciraus  duplex  Priraae  et  Se- 
cundae  Glassis  ex  una  parte,  et  duplex  per 
annum  de  altera  parte.  Sed  in  recognitione 
Glementina  Breviarii,  ad  maiorem  distin- 
ctionem,  instituta  sunt  quatuor  genera  du- 
plicium  Festorum :  primum  quod  dicitur 
primae  Glassis^,  alterum  secundae  Glassis,  ter- 
tium  qaod  appellatur  maius  per  annum,  quar- 
tum  minus  per  annum  ». 

Una  piu  esatta  ed  estesa  classificazione 
di  queste  Feste  ne  ha  fatto  poi  il  Guyeto, 
ed  6  opportuno  il  qui  riferirla.  Scrive  egli 
adunque  al  Lib.  I,  c.  I:  «  De  natura  Fe- 
storum  propriorum  -  Quaest.  12  -  Quae 
sint  festa  omnibus  locis  et  Ecclesiis  commu- 
nia? 

«  Sicut  non  sunt  omnia  paris  inter  se 
dignitatis,  nec  vero  etiam  antiquitatis,  ita 
nec  pari  sunt  ordine  recensenda.  Quare  in 
tres  classes  commode  disiribui  posse  visa 
sunt. 

«  Prima  classis  est  festorum  Ghristi  Do- 
mini,  et  Beatissiraae  Virginis  Matris  ipsius... 

«  Secunda  classis  est  Apostolorum,  el 
aliorum  quorumdam  eximiorum  Sanctorum, 
quorum  memoria  in  praecipua  veneratione 
universae  fuit  Ecclesiae.... 

«  Primo  duodecim  Apostoli,  additisPaulo 
Petri  Goapostolo  et  Barnaba,  duobus  item 
Evangelistis,  qui  Apostoli  non  fuerunt,  Luca 
et  Marco  ;  quorum  omnium  natalitia  tam  La- 
tina  quam  Graeca  Ecclesia  anniversaria  fe- 
stivitate  recolit,  licet  non  omnium  iisdera 
diebus.  Recolit  item  Latina  Ecclesia  secun- 
daria   aliquot    eorumdem   festa ,    videlicet 


S.  Petri  ad  Vincula,  utramque  ipsius  Ga- 
thedram,  tam  Antiochenam  quam  Roma- 
nam,  licet  hanc  a  Paulo  IV  restitutam  mul- 
tae  adhuc  noslrates  Ecclesiae  omillant;  Gon- 
versionem  S.  Pauli  et  S.  loannis  ante  Por- 
lam  latinam. 

«  Secundo  ob  Evangelii  aliusve  Libri 
Ganonici  comraendalioiiem,  insignes  fiiere 
semper  et  annua  solemniiate  per  omnem 
Ecclesiam  donati  S.  lo.  Baptista  Christi  Do- 
mini  Praecursor  ulroque  Festo,  et  Nativi- 
tatis,  (quod  singulare  est  unique  ipsi  con- 
cessum)  et  Decollaiionis  ;  SS.  Innocentes  in- 
fanles...  S.  Maria  Magdalena.  Hisque  non  du- 
bitem  annuraerare  castissimum  B.  V.  Spon- 
sum  S.  losephum.... 

«  Tertio  denique  ob  illustris  Marlyrii, 
aut  singularis  gratiae  excellentiam  feslum 
generaie  habent  inter  Martyres  S.  Lauren- 
tius,  S.  Sebastianus,  S.  Vincenlius  :  inler 
Confessores  S.  Martinus  et  S.  Nicolaus,  item 
quatuor  Ecclesiae  Doctores  S.  Gregorius, 
S.  Ambrosius,  S.  Auguslinus  et  S.  Hiero- 
nymus.  Item  S.  Silvester,  S.  Autonius, 
S.  Franciscus:  inter  Virgines  denique  S.  Ga- 
iharina  :  cui  addenda  S.  Anna  novo  Grego- 
rii  XIII  decreto  iam  ubique  recepto... 

«  In  tertiam  classem  refero  Sanctos  re- 
liquos  Galendarii  Romani  alibi  prope  com- 
muniter  receptos....  Gum  illi  omnes  relati 
haclenus  ad  quascumque  Ecclesias  comrauni 
aeque  iure  atque  ad  roraanam  speclare  vi- 
deantur;  qui  supersunt  reliqui  censentur 
magis  ab  Romanae  Ecclesiae  proprio  ac 
speciali  instituto,  et,  ut  loquilur  Radulphus, 
ex  Romana  auctoritate  ad  alias  deinceps 
imitatione  seu  pia  aemulalione  dimanasse 
Ecclesias  ». 

Stabilite  cosi  le  varie  Glassi  delle  Fe- 
ste,  principalmente  si  6  presa  la  norma 
per  determinarne  la  dignita.  £  frequentis- 
sima  nelle  Rubriche  la  menzione  di  dignita, 
e  viene  sempre  atiribuita  alle  Fesle,  ossia 
ai  loro  Officii :  di  guisa  che  alla  parola  di- 
gnum  o  dlgnius  nella  Rubrica  corrisponde 
sempre  Taltra  di  Festum  aut  Officium.  Per6 
il  Gavanto  nel  suo  Gommenlario  alla  Ru- 
bricaCap.  VII  i)e  Octavis{?)Qa.  \\\,  Gap.  VIII, 
n.  6)  scrive  :  «  At  undenam  maior  Octavae 
dignilas  attendi  debet,  praesertim  si  duae 
occurranl  simul  celabrandae?  Gerte  penes 
Classem  Festorum  :  nam  prima  Classis  di- 
gnior  est  secunda  ;  in  eadem  vero  classe 
attende  Personas  hoc  Ordine  ;  Ghristum, 
B.  Virginem,  Angelos,  S.  lo.  Baptislam,  Apo- 
stolos,  etalios  iuxta  ordinem  Litaniarum  et 
Rubricam  de  Goncurrentia  Officii  n.  2  elc.  » 


—  380  — 


Dunque  la  dignitd  dclle  fesle  6  doppia,  se- 
condo  il  Gavanlo,  cio6  dipende  primiera- 
mente  dal  rito  piii  elevato,  poi  daWintrin- 
seco  pregio  delle  persone  di  cui  si  celebra 
la  festa,  sempre  a  norma  della  Rubrica  de 
Translatione  Festorum  n.  2.  11  Guyelo  6 
della  medesima  opinione  (Op.  cit.  lib.  IV, 
Gap.  VI;  Quaest.  6),  e  cosi  pure  il  Merati 
nelle  note  al  Gavanto.  Ma  rimane  pur  vero 
che  nella  Rubrica  al  dignum  corrisponde 
sempre  il  Festum,  Officium  o  Ritum,  e  per 
esso  s'inlende  un  titolo  che  sia  atto  a  far 
preferire  una  festa  ad  un'altra.  II  P.  Ga- 
valieri,  commentando  il  decrelo  in  Arimi- 
nen.  16  Octobr.  1604  (1) :  «  Si  in  Ecclesia  de- 
dicatio  accidat  in  Festo  Maternitalis  B.  M.  V., 
Officium  fieri  debet  de  dedicalione  ;  infra 
octavam  vero  fiat  de  digniori  »,  scrive  al 
G.  i,  Decr.  XV  «  difficilius  profecto  est  sta- 
bilire  quaenam  ex  piaedictis  Octavis  cen- 
senda  sit  dignior.  Si  dignitas  ritus  alten- 
datur,  nullum  discrimen  intervenit,...  ;  si 
dignitas  personae,  dignior  videtur  Octava 
B.  Mariae  ;  si  vero  dignitas  Festi,  cuius  0- 
ctavae  non  sunt  nisi  prorogationes,  in  di- 
gnilate  Octavam  dedicationis,  cuius  festum 
primae  classis  est,  dicebamus  praestare  ». 
Che  piii?  Secondo  lo  stesso  Gavalieri,  «  in 
Rubricis  dignius  stal  etiam  pro  solemniori, 
et  e  contra  ».  (Op.  cit.  Gap.  XXVI  de  Rep. 
Fest.).  II  che  ne  deve  render  ben  cauli  a 
non  altribuire  un  valore  troppo  assoluto  a 
quesli  termini,  se  non  quando  le  circo- 
stanze  in  parlicolare  ed  il  muluo  rapporlo 
che  abbiano  nel  conlesto  ne  delerminino 
esattamente  il  significato. 

Abbiamo  testfe  udito  dal  Guyeto,  che  la 
veneranda  anlichita,  oltre  le  Feste  prima- 
rie  dei  Santi,  ne  ha  istiluite  pure  delle  s<^con- 
darie,  e  fa  menzione  da  quella  di  San  Pie- 
Iro  in  Vincoli,  delle  sue  due  Gattedre,  della 
Gonversione  di  S.  Paolo  e  di  S.  Giovanni 
ad  portam  latinam.  Ma  egli  torna  sulTar- 
gomento  piu  volte^  e  ne  tratta  ex  professo. 
«  Praeter  primarium  Patronorum  Festum, 
(cosi  egli),  quod  quidem  in  Martyribus  dies 
nalalis  censetur,  quo  videlicet  die  Marlyrii 
vila  et  gloriae  fides  (ut  ait  Eusebius  Emes- 
senus,  seu  potius  Eucherius  Lugdunensis, 
Hom.  50  in  Gen.),  dum  eos  ingerit  morli, 
gejiuit  aeternilati,  et  perpetua  iis  gaudia 
brevi  dolore  parturiit;  in  Gonfessoribus  vero 
Transitus  aut  Depositio...,  contingitnon  raro 
alia  item  Festa  de  iisdem  Sanctis  sub  di- 
versis  titulis  ac  nominibus  celebrari...,  quae- 
stiones  de  festis  illis  secundariis  ac   minus 

(1)  Espunto. 


principalibus  moveri  possunt  ».  (Heortol, 
Lib.  I,  G.  VIII.  De  festis  secundariis  Palro- 
norum).  Qui  il  Guyeto,  oltre  alla  esistenza 
delle  Feste  Secondarie,  indica  pure  ad  evi- 
denza  in  che  consista  la  differenza  fra  esse 
e  le  Primarie.  Secondo  il  Guyeto,  una  e 
pei  Santi  la  Festa  Primaria,  ma  molte  pos- 
sono  essere  le  Secondarie :  la  prima  si  ce- 
lebra  con  un  rito  piu  elevato,  le  altre  con 
un  rito  piii  modesto.  Donde  si  pare  che 
non  il  rito  piu  modesto  rende  una  Fesla 
secondaria;  ma  perchfc,  meno  importante  nel 
suo  oggetto,  le  si  addice  un  rito  minore 
della  primaria. 

Scrive  1'autore  del  primo  voto  che  gli 
antichi  col  Gavanto  intesero  per  festa  se- 
condaria  una  festa  del  medesimo  soggelto, 
che,  seppure  in  sfe  racchiuda  un  mistero, 
sia  di  rito  inferiore.  Ma  questa  opinione 
delPerudilo  scrittore  non  6  quella  del  Ga- 
vanto,  il  quale  invece  trattando  del  Rito 
semidoppio,  ed  a  quali  feste  si  debba  ap- 
plicare,  scrive  :  «  de  Sanctis  locorum  con- 
suevit  Sancta  Sedes  Apostolica,  in  iis  locis 
ubi  neque  reliquiae  insignes  exlanl,  con- 
cedere  officium  semiduplex  »  ;  e  poi  ag- 
giunge  :  « Invenliones,  Translationes  hac 
eadem  lege  colendae  forenl,  ad  differen- 
tiam  Festorum  principalium ;  quod  obser- 
vat  Ecclesia  in  inventione  S.  Stephani  Pro- 
tomartyris  »  (loc.  cil.  G.  III,  n.  4).  Dun- 
que  dalla  secondarieta  egli  deduce  il  rito 
che  compete  alla  Festa,  e  non  viceveisa. 
Gosi  pure  al  G.  Vlil,  n.  23,  scrive  :  «  Optas- 
sem  et  ego  cum  aliis  diem  Octavara  Festi 
B.  Virginis  habentis  Octavam  esse  duplex 
maius,  siculi  sunt  eiusdem  minora  festa 
per  annum ;  at  eadem  fere  ratio  militaret 
in  Angelis  et  Apostolis,  ut  patet....  urget- 
que  rursus  exemplum  diei  Octavae  omnium 
Sanctorum,  quod  est  praecipue  B.  V.  ex 
martyrologio,  et  non  habet  integras  Vespe- 
ras  >. 

Inoltre  alla  Sezione  Vli,  G.  Vill  sotto 
il  giorno  30  Giugno,  della  Gommemorazione 
di  S.  Paolo  scrive :  «  non  est  duplex  minus, 
quia  Apostoli  Festum  est  secundarium  ».  Ed 
ivi  pure  al  Gap.  X  sotto  il  giorno  29  Ago- 
sto  «  decollationis  S.  ioannis  (allora  doppio 
minore):  Optarunt  aliqui  hoc  Festum  fieri 
duplex  maius,  sicuti  sunt  alia  minora  Fe- 
sta  Apostolorum ;  sed  neque  dies  haec  mar- 
tyrii  illius  est...,  neque  demeretur  Sanctus 
Augustinus  ut  amittere  debeat  secundas  Ve- 
speras,  quas  dividit  cum  S.  loanne  ;  qui- 
bus  etiam  de  causis  longe  maius   est    Fe- 


381  — 


stum  Nativitalis,  quam  decollationis  S.  loan- 
nis  ». 

Finalmente  al  17  Settembre  circa  il  rito 
daatliibuirsialla  Festa  delle  Stimmate  di  San 
FrancescO;  scrive,  che  per  tutta  la  Chiesa 
fu  concesso  il  rito  semidoppio,  «  et  ratio 
favet:  quia  in  Breviario  secundaria  San- 
ctorum  Festa  longe  sunt  inferiora  prima- 
riis ;  ut  videre  est  in  duplicibus  maioribus 
per  annum  :  non  ergo  debet  esse  Festum 
Stygm.itum  aequale  Festo  primario  S.  Fran- 
cisci,  quod  est  duplex  minus.  Gongiuit  au- 
tem  esse  duplex  in  Ordine  Minorum,  ubi 
Festum  Primarium  S.  Francisci  est  duplex 
Primae  Glassis  ». 

Un  parJare  cosi  esplicito  per  parte  del 
Gavanto  fe  molto  da  rilevarsi  per  le  cose 
da  diisi  in  seguito.  Rimane  dunque  pro- 
valo  che  il  concetto  da  lui  espresso  sulle 
Feste  Secondarie  e  il  medesimo  del  Gujeto, 
cio6  di  Feste  minori,  perchfe  di  minore  im- 
portanza  delle  rispetlive  loro  principali,  e 
perci6  da  celebrarsi  pure  con  rito  minore. 

Due  cose  intanto  si  rilevano  da  queste 
autorita  sulle  Feste  secondarie  :  la  prima 
si  b  che  la  loro  istituzione  6  antichissima: 
ia  seconda  che  il  loro  concetto  ne  6  ben 
chiaro  e  determinato.  Aggiunge  poi  il  Gu- 
yeto  avvenire  talvoUa  che  una  festa  secon- 
daria  divenga  primaria,  e  ne  reca  diverse 
cause  (Lib.  I,  c.  VIII,  quaest.  10),  e  spe- 
cialmente  se  una  Ghiesa  sia  stata  dedicata 
sotto  questi  titoli,  come  S.  Pietro  in  Vin- 
coli,  0  S.  Giovanni  ad  Portam  Latinam. 
Per6  conchiude  :  «  servari  semper  debet 
diei  Nalali  seu  Transitus  suum  ius,  suaque 
praerogativa,  ut  nimirum  pro  praecipuo  ha- 
beatur,  quantumcumque  perinde  celebres 
recolantur  Inventionis,  Translationis,  aliique 
similes  dies  ». 

II  Guyeto  nel  luogo  citato  dichiara  se- 
condarie  alcune  feste  gia  cilate.  Ma  molte 
di  piu  ne  enumera  1'aulore  del  secondo 
voto.  «  Quod  originem  Festorum  primario- 
rum  et  secundariorum  attinet  (scrive  egli), 
dicendum  est  haec  Festa  eamdem  aetatem 
habere  ac  Breviarium  ipsum  ».  Gila  poi  a 
questo  proposito  il  Calendario  Romano  (dal 
714  al  741)  pubblicato  da  Frontone,  dove 
sono  indicate  molte  fesle  secondarie.  Cita 
pure  Giovanni  Beleth,  che  nella  sua  Opera 
scritta  «  certe  ante  annum  1165  »  novera 
piu  feste  secondarie.  E  conclude  :  «  Ek  di- 
ctis  patet  omni  tempore  fuisse  in  Kalen- 
dario  Romano  aliisque  singularum  Ecclesia- 
rum  Festa  secundaria  ».  Sarebbe  perci6 
opera  assurda  il  volere  oggi  eliminare  dalla 


nomenclatura  liturgica  ie  Fesle  primarie  e 
secoiidarie,  ammesse  da  tulti  gli  aulori  di 
sagra  liturgia,  e  consagrate  pure  dairuso 
della  S.  Gongregazione  dei  Riti. 

Si  oppone  che  nella  Rubrica  non  vi  e 
cenno  di  questa  distinzione  di  Feste  Pri- 
marie  e  Secondarie,  sebbene  alTepoca  della 
sua  ultima  correzione,  cio6  del  Gavanto, 
gia  esistessero  sotto  il  nome  di  Festa  ma- 
iora  el  minora.  Ma  non  era  nato  ancora 
il  conflitto  di  queste  Feste,  come  lo  chiaraa 
il  Guyeto,  e  quindi  niuna  necessita  di  una 
particolare  menzione.  Istituite  per6,  e  mol- 
tiplicate  quelle  Fesle  minori  o  secondarie, 
ed  assegnate  ad  instar  delle  Feste  Mobili 
a  certe  Domeniche  o  Ferie,  si  vide  la  ne- 
cessita  di  slabilire,  o  meglio  riconoscere 
quella  distinzione,  la  quale  gia  di  fatlo  esi- 
steva.  II  concetto  poi  di  Festa  solemniore 
a  preferenza  di  Festa  meno  solenne  e  ge- 
nerico,  racchiudendo  in  s6  stesso  diverse 
ragioni  di  questa  maggiore  o  minore  solen- 
nita,  Ora  una  di  queste  ragioni  b  certamente 
la  qualita  di  primaria  o  secondaria,  poich6 
lo  stesso  concetto  di  Festa  Primaria  include 
in  s6  1'idea  di  una  solennita  maggiore  delle 
sue  Feste  secondarie,  e  non  esclude  quella 
di  preferenza  pure  sulle  secondarie,  seb- 
bene  di  maggior  dignita  personale. 

II.  --  Premesse  queste  osservazioni  sulla 
assoluta  dignitd,  solennitd  e  grado  delle 
Feste,  ci  6  dato  con  tutta  sicurezza  pas- 
sare  alTaltra  parte,  che  foima  il  precipuo 
oggetto  di  quesla  disquisizione,  cio6  ai  di- 
versi  inconlri,  e  varii  conflitti  ai  quali  sono 
queste  Feste  soggelte.  Questi  possono  es- 
sere  di  due  specie,  cio6  per  concorrenza 
nei  primi  o  secondi  Vesperi,  e  per  occor- 
renza  nel  giorno  medesimo.  Le  concorrenze, 
come  h  chiaro,  non  si  potevano  evitare, 
essendo  impossibile  lo  stabilire  le  Feste  in 
giorni  allernativi,  tanto  da  avere  liberi  i 
primi  e  i  secondi  Vesperi  per  ciascuna, 
senza  verun  incontro.  Le  occorrenze  poi 
ebbero  origine  da  due  cause,  una  neces- 
saria,  l'altra  libera.  La  causa  necessaria  6 
lo  spostamento  che  ogni  anno  porta  nel  Ca- 
lendario  il  variare  del  Ciclo  Pasquale,  spo- 
stamenlo  che  dura  per  cinque  mesi.  Lo 
stesso  dicasi  del  periodo  relativamente  piu 
breve  delle  Doraeniche  di  Avvento.  L'al- 
tra  causa  libera  sono  le  Feste,  che,  ad  imi- 
tazione  delle  Mohill,  sono  state  assegnale 
ad  una  Domenica  o  Feria  deterrainata,  sia 
nel  Galendario  della  Chiesa  Universale,  sia 
nel  Particolare  di  qualche  Diocesi,  o  Ghiesa 
0  Religiosa  Famiglia. 


—  382  — 


Veramenie  nei  tempi  antichi,  e  fino  al 
Gavanto  non  era  molto  sensibile  lo  sposta- 
mento  recalo  dai  variare  dei  Giclo  Pasquale; 
poich^^,  allora  non  si  conoscevano  che  le  Fe- 
ste  mobili  ammesse  dalle  Rubriche;  e  come 
osservava  lo  stesso  Gavanto  :  «  Sunt  Festa  in 
Ecciesia  Universali  N.  18  primae  Glassis  du- 
plicia.  Secnndae  Glassis....  Festa  N.  22.... 
Duplicia  Maiora  N,  16  -  Duplicia  minora 
N.  98  -  Semiduplicia  cum  Dominicis  exce- 
dunt  n.  130  ».  In  tutto  circa  284,  lasciando 
libere  81  sedi. 

Si  aggiunga  che  in  Quaresima,  cosi  il  Gu- 
yeto  :  «  Concilii  Laodicensis  Decreto,  nuMa 
olim  Natalitia  Martyrum  celebrarentur;  quem 
rilum  Ecclesia  Ambrosiana  etiamnum  stri- 
ctissime  observat :  Romana  vero  aliaeque 
omnes  nonnulla  quidem  Fesla,  sed  pauca 
admittant  eo  tempore...  Tempore  item  Ad- 
venlus,  quod  Reductionis  tempus  esl,  ra- 
riora  sunt  indicla  Festa,  quo  bene  affectus 
erga  proximum  Redemptorem  aniraum  mi- 
nus  interrumpatur  »  (Op.  cil.  lib.  1,  c.  1, 
Quaest.  19).  E  siccome  la  Festa  di  S.  An- 
drea  Apostolo  pu6  occorrere  colla  Piima 
Domenica  di  AvvenlO;  il  Durando  avvertiva 
doversi  in  tal  caso  trasferire  la  Festa  sud- 
detta  alla  prossima  Feria  11,  come  in  sede 
propria  (Op.  el  1.  c.  n.  35).  Girca  Taltra 
specie  di  Feste  Mobili  vi  fe  appena  traccia 
nel  Gavanto,  essendo  state  o  introdotte  od 
estese  in  tempo  posleriore  ;  se  si  eccettui, 
oltre  i  Dolori  della  B.  V.,  la  Festa  del  Ssmo 
Rosario,  quale  Gregorio  XIII  dal  giorno  7  di 
Ottobre,  nel  quale  celebravasi  gia  in  alcuni 
luoghi  particolari,  trasferi  alla  prima  Do- 
menica  del  detto  mese  (Gavanto  Sect.  Vil, 
c.  XII). 

Deve  inoltre  osservarsi,  che,  a  seconda 
della  primitiva  istituzione,  queste  Feste  Mo- 
bili  non  impedivano  la  celebrazione  di  quelle 
fisse.  Poiche,  siccome  scrive  Benedetto  XIV 
(De  Beat.  et  Ganoniz.  Lib.  IV,  p.  II,  c.  II): 
«  quando  fil  concessio  celebrandi  Festum 
certa  die,  si  aliud  non  explicetur,  concessio 
est  intelligenda  iuxta  communes  rubricas, 
ut  tali  die  celebretur,  nisi  adsit  impedimen- 
tum,  et  si  adsit,  ut  ad  aliam  diem  transfe- 
raiur  ».  E  ne  arreca  uno  splendido  esem- 
pio  nel  Decreto  fatto  dal  Goncilio  Univer- 
sale  di  Golonia  del  1413,  «  in  quo  Gonci- 
lio  ad  Hussitarum  haereticorum  comprimen- 
dam  audaciam,  qui  Ss.  D.  N.  lesu  Ghristi,  et 
B.  Virginis  dolore  confossae  imagines  sacri- 
lego  furore  foedabant,  constitutum  est,  ut 
festum  commemorationis  praefatae  Angustiae 
et  Doloris  B.  M.  Virginis  deinceps  singulis 


annis  Feria  Sexta  post  Dominicam  -  lubi- 
late  -,  nisi  aliquod  Festum  eadem  die  in- 
tervenerit,  et  ex  tunc  prima  feria  sexta  pro- 
xima  subsequenti...  solemniler  celebretur  ». 

Ma  questa  non  poleva  essere  la  norma 
costante,  per  coordinare  la  celebrazione  di 
tali  Feste,  massime  ailorch^  crebbero  molto 
di  numero.  Le  precipue  sono  la  Fesla  del 
Ssmo  Nome  di  Gesu  ;  gli  OflBcii  degli  Istru- 
menti  della  Passione  in  quaresima  ;  il  Pa- 
trocinio  di  S.  Giuseppe  nella  III  Domenica 
dopo  Pasqua  ;  i  Dolori  della  B.  V.  nella  lll  Do- 
menica  di  Sellembre,  il  Ssmo  Nome  di  Ma- 
ria,  il  Rosario,  la  Maternita,  Purila,  Patro- 
cinio  della  stessa  B.  V.  oltre  le  altre  molte 
stabilile  nelle  varie  Diocesi  particolaii,  o 
Religiose  Famiglie. 

Fu  pertanto  in  seguito  della  istituzione 
di  lali  Feste  assegnate  a  giorni  mobili,  che 
si  suscit6  la  questione  sulla  precedenza  da 
darsi  alle  medesime  in  parita  di  Rito  e  di 
Classe  con  allre  gia  fisse.  La  occasione  di 
irattarne  si  present6  al  Merali,  quando  il 
nome  di  S.  Giuseppe  fu  da  Benedetto  XIII 
inserito  nelle  Litanie  dopo  di  qaello  di 
S.  G.  Battista,  e  perci6  venne  preferito  agli 
Apostoli  nella  dignita.  Ammessa,  cioe,  la 
prefereuza  che  corapete  alle  Feste  del  Si- 
gnore  su  quelle  della  B.  V.,  e  di  queste 
su  quelle  degli  Aposloli,  circa  le  Feste  di 
S.  Giov.  Battista  e  di  S.  Giuseppe,  stabili- 
sce  la  massiraa  :  «  Eorum  Festa  primaria, 
si  sint  aequalis  ritus,  in  quocumque  casu 
concurrentiae,  vel  etiam  occurrenliae,  sem- 
per  praeferenda  sunt  Festis  Apostolorum. 
Si  vero  sermo  sit  de  eorum  fesiis  secun- 
dariis  concurrentibus  vel  occurrentibus  cum 
Festis  primariis  Apostolorum  eiusdem  rilus, 
tunc  non  sunt  praeferenda,  nisi  celebren- 
tur  cum  maiori  solemnilate  et  apparatu, 
quara  Festa  Apostolorum  »  (Part.  I,  c.  IX, 
n.  III).  Ed  aggiunge  :  «  Haec  orania  tuto 
assero,  accedente  etiam  raaturo  consilio  et 
approbatione  perilissimi  ac  illustrissimi  Do- 
mini  lo.  Bapt.  Gambarucci  Amaseni  Archie- 
piscopi,  et  Apostolicarum  Caereraoniarum 
Praefecti  ». 

Se  ci6  avesse  meglio  considerato  il  Ga- 
valieri,  come  pure  la  dichiarazione  del  Me- 
rati  stesso,  circa  le  approvazioni  date  da 
uoraini  dottissimi  alla  sua  sentenza,  tra  i 
quali  cerlo  deve  annoverarsi  BenedettoXIV, 
sarebbe  stato,  io  credo,  pid  moderato  nel 
riprendere  il  Merati  stesso,  quasiche  egli 
abbia  nella  Sacra  Liturgia  introdotto  una 
riprovevole  novita.  Si  e  detto  e  scritto, 
che  il  Cavalieri  abbia  annientato  la   nuova 


—  383  — 


teoria;  ma  basta  leggere  il  testo  del  Cava- 
lieri,  per  assiciirarsi  che  la  cosa  6  andata 
ben  altrimenti, 

Di  questo  per  allro  verrii  piu  innanzi  la 
opportunila  di  parlare.  fi  ora  tempo  di  esa- 
minare  piu  da  vicino  la  proposta  questione. 
Quelli  che  non  ammettono  la  preferenza 
delle  Feste  primarie  sulle  secondarie  di 
maggior  dignita  in  parita  di  Classe,  sosten- 
gono  che  una  lale  preferenza  6  primiera- 
mente  contraria  alle  Rubriche  circa  la  oc- 
correnza  delle  Feste,  e  loro  concorrenza; 
poiche;  siccome  essi  dicono,  le  Rubriche 
predette  non  ammettono  nelle  occorrenze 
delle  Fesie,  che  due  sole  preeminenze ; 
cio6  0  superioritd  di  rito,  o  superioritd  di 
persona.  Dicono  di  piu  che  b  contraria  que- 
sta  preferenza  alle  leggi  dichiarative  della 
S.  Congregazione  dei  Riti,  nonchfe  alla  Ru- 
brica  della  Traslazione  delle  Feste  e  della 
Concorrenza  degli  Officii.  Riprendono  di 
novita  quelli  che  sostengono  la  contraria 
opinione  ;  deplorano  infine  i  grandi  in- 
convenienti,  ai  quali  darebbe  luogo  la  con- 
ferma  di  quella  massima,  che  asseriscono 
contraria  pure  alla  ragione  naturale.  t, 
dunque  mestieri  esaminare  partitamente 
quesl!  argomenti,  e  rilevarne  il  valore. 

111.  — Incominciamo  dalle  Rubriche.  II 
luogo  classico  a  cui  ricorrono  tutli  quelli, 
che  liprovano  la  predetta  opinione,  6  il 
n.  6  del  c.  X  De  Translatione  Festorum, 
vale  a  dire  :  «  Si  duo  vel  plura  Festa  No- 
vem  Lectionum  simul  eadem  die  veniant, 
fiat  Officium  de  Maiori,  idest  de  duplici, 
et  semiduplicia  transferantur.  Al  si  omnia 
fuerint  duplicia,  vel  semiduplicia,  fiat  de 
digniori,  seu  solemniori,  et  quae  minoris 
solemnitatis  sunt;  transferantur  ». 

Avendo  sotfocchi  i  tre  voti,  con  sor- 
presa  veggo  checiascuno  inlerpreta  in  modo 
diverso  questo  testo.  Nel  primo  si  sostiene 
che  le  citate  parole  della  Rubrica  fiat  de 
digniori,  seu  solemniori  esprimono  due  par- 
ticolari  norme  di  preferenza  :  cioe  maggio- 
ranza  di  rito,  (ma  come,  se  dice  :  si  omnia 
fuerint  duplicia,  vel  semiduplicia?),  e  mag- 
gioranza  di  dignitd  personale.  Nel  secondo 
invece  s'interpretano  quelle  slesse  parole 
«  quasi  unum  idemque  signent,  et  utrum- 
que  rerbum-  dignitas  et  solemnitas  sit  quasi 
synonimon  ».  Finalmente  Taulore  del  lerzo 
scrive  :  «  Nos  duabus  illis  locutionibus-  fiat 
de  digniori;  seu  solemniori  -  duas  dislinctas 
festorum  qualilates  intelligere  voluisse  pu- 
tamus  (nempe  rubricas)  ad  fundamentum 
praeferentiae  super  illas  ponendura  ». 


Mi  sembra  che  la  vera  interpretazione 
della  Rubrica  sia  quest'ultima,  e  che  le 
espressioni  dignior,  seu  solemnior  indichino 
due  distinte,  sebbene  eciuivalenli  ragioni 
di  preferenza,  cioe  o  dignitd  o  solennitd 
di  Feste,  in  parit^  di  rito  e  di  Glasse. 

Ci6  primieramente  dimoslra  la  ragione 
filologica  e  grammaticale :  poichfe  la  par- 
ticella  seu  non  6  stata  giammai  adoprata  dai 
latini  per  significare  sinonimia  o  identitd 
di  due  termini  uniti  da  quella  particella, 
ma  bensi  in  senso  disgiuntivo,  per  signi- 
ficare  la  differenza  di  due  lermini,  sebbene 
equivalenti  nel  caso.  II  seu  vuole  signifi- 
care  ossia,  oppure ;  infatti  come  scrive  il 
Tursellino  «  seu  ex  sive  contractum  est  ». 
Ed  il  Forcellinl  «  seu,  coniunctio  disiun- 
cliva,  qua  iungimus  ea  quorum  alterum, 
non  utrumque  affirmamus  ».  Cosi  Cicerone 
pro  Quinl.  c.  8.  «  Quemadmodum  solent 
homines  nobiles,  seu  recte  seu  perperam 
facere  ceperint,  in  utraque  excellunt  ».  E 
Plauto  Stich.  A.  3,  sc.  4  «  Sive  ego  laceam, 
seu  loquar,  scio  scire  le  ».  Paolo  leg.  8  ff. 
Quoad  metus  causa,  «  si  dederit  (actionem) 
vir,  seu  mulier,  hoc  edictum  locum  ha- 
bet  ».  Cesare  Lib.  5  de  Rello  Gall.,  c.  30 
«  Facilem  esse  rem,  seu  maneant,  seu  pro- 
ficiscantur  ».  Orazio  I.  1,  Od.  3  «  tollere 
seu  ponere  vult  frela  »  Tac.  Ann.  15,  c.  45. 
«  Proditione  liberti,  seu  propria  formidine  ». 

Niuno  dira  al  certo  essere  sinonimi  re- 
cte  e  perperam,  taceam  e  loquar,  vir  e 
mulier,  manere  e  proficisci,  lollere  e  po- 
nere,  e  cosi  gli  altri.  Per  non  molliplicare 
le  citazioni,  mi  basti  aggiungere  l'autorila 
di  un  esimio  latinisla,  e  ben  cognito  nel 
nostro  Foro,  il  ch.  Avv.  Alibrandi,  il  quale 
da  me  appositamente  inlerpellalo,  mi  ha 
risposto  come  segue  :  «  Relativamenle  alla 
doraanda  che  Ella  mi  fece,  se  io  credo 
che  la  parlicella  latina  seu  possa  tenersi 
come  equivalenle  a  scHicet,  posso  dirle  che 
non  b  a  mia  notizia  essere  stata  quella  voce 
usata  in  queslo  senso  da  scrittori  latini.  Che 
se  qualche  greco  di  larda  eta,  o  italiano 
dei  secoli  vicini  a  noi,  Tha  taivolla  usata 
come  particola  esplicativa,  ci6  non  pu6  far 
difficolla.  Perchfe,  dovendosi  interpretare 
qualche  teslo  autorevole,  conviene  usare  il 
Ganone  di  ermeneulica  legale,  che  insegna 
doversi  riienere,  finche  non  vi  sono  gravi 
prove  in  contrario,  che  Tautore  dello  scrilto 
abbia  inleso  le  parole  che  usa  nel  loro  pro- 
prio  e  vero  significato.  Gosi  i  noslii  dot- 
tori  inlendono  il  detlo  di  Gelso-  in  ambigua 
voce  legis,  ea  potius  accipienda  est   signi- 


—  384  — 


ficatio,  quae  vitio  caret  -  L.  19,  11".  de  le- 
gibus  ». 

II  quale  Ganone  di  erraeneutica  lanto 
piu  a  ragione  deve  rilenersi  nel  caso  no- 
stro,  in  quanto  che  nello  stesso  linguaggio 
liturgico  il  s>iu  b  preso  appunlo  nel  senso 
suddetto  disgiuntivo,  di  equivalenza,  e  non 
mai  di  identila.  Nella  Rubrica  del  Brevia- 
rio  si  legge  «  in  die  obituS;  seu  depositio- 
nis  defuncti»;  «  Gommemorationes  Com- 
munes,  seu  suffragia  de  Sanclis  » ;  «  nisi 
illud  fuerit  primae  vel  secundae  classis, 
seu  Palronus,  vel  Titulus,  aul  Dedicatio  Ec- 
clesiae  ».  Nelle  Orazioni  clella  Messa  si  dice: 
«  Pontificali  seu  Sacerdotali  fecisli  dignilate 
vigere  -  Pontificum  seu  Sacerdotum  ».  E 
cosi  potrebbero  moltiplicarsi  le  citazioni. 
Gerto  che  il  dies  obitus  non  6  lo  stesso 
che  quello  di  depositionis  ;  il  Pontifex  non 
e  sinonimo  di  Sacerdos ,-  le  Commemora- 
zioni  communi  comprendono  pure  quelle 
della  Groce,  che  non  6  un  Santo  ;  il  du- 
plex  primae  cel  secundae  classis,  non  6  lo 
stesso  che  il  Patrono.  Pu6  pure  la  cosa 
confermarsi  colPuso  della  stessa  Gongrega- 
zione  nelie  sue  formule,  ove  occorra  il  seu. 
Gosi,  a  tacere  di  altri  esempi,  nel  decorso 
anno  circa  i  VV.  Martiri  Domenicani  e  Ge- 
suiti  si  propose  il  Dubbio,  «  an  constet  de 
miraculis  seu  signis  » ;  e  la  S.  G.  rispose 
solo  :  «  Gonstare  de  signis  »,  soppriraendo 
miraculis.  Deve  perci6  concludersi;  che 
la  Rubrica  al  N.  6  ha  volulo  indicare  due, 
e  non  un  solo  titolo  alla  preferenza  in  pa- 
rita  di  rito,  ciofe  la  dignitd,  o  la  solennitd 
delle  Feste. 

Ma  oltre  alla  interprelazione  dedotta 
dalla  filologia  e  liturgia,  vi  b  Taltra  ben 
piii  autorevole  di  sorami  Rubricisti,  e  della 
S.  Gongregazione.  Tra  i  Rubricisli,  primo 
di  tulti  il  Guyeto  nel  libro  IV,  cap.  IX, 
Quaest.  5,  fa  questa  domanda:  «  Duplici 
propri.o  occurrente  eadem  die  cum  altero 
paris  Ordinis  (nempe  Glassis)  in  Galendario 
descripto,  utrum  retinendum,  translato  al- 
tero? »  £  questo  precisamente  il  nostro 
quesito.  Qaindi  se  I'Autore  fosse  deiropi- 
nione,  che  in  parita  di  rito  e  di  Glasse  do- 
vesse  prevalere  sempre  la  dignita  della  Per- 
sona,  sarebbe  ora  il  caso  di  dichiararlo.  In- 
vece  il  Guyeto  risponde  :  «  Tria  sunt  ra- 
tionum  capila,  ex  quibus  peti  debet  quae- 
stionis  huius  resolufio.  Primum  est  maior 
alterutrius  celebritas,  puta  si  unum  est  de 
praecepto  quoad  Forum,  non  vero  alterum, 
aut  fiat  cum  maiori  apparatu  Ghori,  fre- 
quentiorive  populi  concursu.  Est  enim  eius- 


modi  solemnitas,  ob  quam  alterum  alteri 
praeferendum  edicil  Rub.  X  de  Transla- 
tione  Festorum,  n.  6  etc.  »  ;  cioe  la  noslra 
Rubrica.  Dunque  in  paritd  di  classe  pri- 
ma  ragione  di  preferenza  fe  la  Solennila 
della  Festa,  e  ci6  secondo  la  Rubrica  che 
stiamo  esaminando.  E  la  seconda  ? 

Prosegue  il  Guyeto  :  «  Secundum,  ma- 
ior  personae  dignitas,  puta  si  allerum  iUo- 
rum  est  Ghristi  Domini,  aut  B.  Mariae,  aut 
Angeli,  aut  Apostoli,  aut  Patroni  rainus 
principalis,  aut  secundarium  Palroni  Prin- 
cipalis,  erit  haud  dubie  praeferendum  ex. 
eadem  Rubrica,  inlerprete  Gavanto  Sect.  3, 
c.  10,  n.  5.  Sic  indicavi  iam  natalitia  Apo- 
slolorum  aliis  eiusdem  Ordinis  esse  prae- 
ferenda  etc. 

«  Tertium  est  antiquitas.  Qui  enim 
prior  est  terapore  potior  est  iure  ex  Re- 
gul.  iuris  34,  num.  6.  Antiquitatem  vero 
intellige  non  lemporis,  quo  Sanctus  unus 
prae  alio  exlitit ,  sed  Festi;  prout  videlicet 
festum  unum  inslitutum  fuit  ac  receptum 
anle  festum  alterius  ».  Ma  di  questo  terzo 
titolo  non  dobbiamo  qui  occuparci. 

Dopo  questa  autorit^  cosi  insigne,  ne 
arrecher6  un'altra  non  meno  riguardevole 
in  sfe  stessa,  anzi  piu  grave  per  la  sua  an- 
lichita,  e  perchfe  riconosciuta  ed  approvala 
da  Rubricisti  di  somrao  valore.  Questa  au- 
toriia  e  conteraporanea  alla  Riforraa  della 
Rubrica  fatta  da  Glemenle  VIII,  ed  fe  di 
quel  Giovanni  lacobs  Ganonico  di  Bruges 
gia  menzionato,  nel  suo  Aureo  Opuscolo  in- 
titolato  «  Gompendiura  Gaeremoniarura  etc» 
stampato  in  Anversa  nel  1621.  In  iine  del 
detto  Opuscolo  questi  aggiunse  otto  consi- 
derazioni  per  celebrare  le  Feste ;  conside- 
razioni  che  il  Merati  fece  poi  sue,  ed  in- 
seri  nelle  Osservazioni  e  Nole  al  Gavanto; 
e  lo  confess6  egli  stesso  (Sect.  III,  cap.  X, 
n.  XIII)  con  quelle  parole  :  «  Multa  ex  his 
quae  hoc  loco  adnotaviraus,  desurapta  sunt 
ex  allegato  Opusculo  loannis  lacobs.  Omnia 
vero  diligenter  discussa  et  approbata  fue- 
runt  a  viris  in  hac  scientia  Rubricarum  pe- 
ritissimis  ;  unde  crederem  posse  ab  omni- 
bus  ad  praxim  deduci  ».  Donde  si  rileva 
doversi  tenere  in  gran  conto  rautoriia  di 
questo  Rubricista,  non  raeno  di  quella  del 
Durando,  del  Beleth  e  dello  stesso  Guyeto, 
attesa  1'approvazione  ricevuta  da  uoraini 
corapetenti  in  tali  raaterie.  Ora  il  predelto 
scrittore  nella  sua  quarta  Gonsiderazione 
enuncia  generalraente  :  «  In  praeferentia  Fe- 
storum  in  primis  habenda  ratio  solemnila- 
tis  :  dignitatis  autem  nonnisi  in  aequalitale 


385  — 


solemnitalis  ».    E  nella 
zione  :  «  El  du|ile\  per 


Otlava  Gonsidera- 
annum  maius  ibi- 
dem  (ciofe  nelle  Rubriche)  sic  extendendum 
et  accommodandum,  ul  sub  eo  comprehen- 
datur  tam  maius  dignitate,  qnam  maius  so- 
lemnitale,  idest  tam  dignius,  quam  sole- 
mnius.  Licet  enim  inter  Festa  eiusdem  Or- 
dinis  seu  generis,  in  concurrentia  et  occur- 
renlia,  dignius  absolule  dicilur  praeferen- 
dum,  quia  videlicet  eiusmodi  per  se  sunt 
aequalis  solemnilalis,  ut  indicatur  in  Ru- 
brica  de  concuiienlia  Officii  num.  2  ;  ubi 
tamen  ex.  consuetudine  unum  eorum  sole- 
mnius  celebralur;  quam  alterum,  ibidem 
in  concurrentia  el  occurrentia  potius  ha- 
benda  est  ratio  maioris  solemnitatis,  quam 
dignitatis,  prout  supra  explicatum  est  ». 

Potrebbe  forse  su  questo  punto  alle- 
garsi  come  coniraria  l'autorita  del  Gavanto, 
il  quale  applica  al  caso  di  occwrronza  e 
non  di  traslazione,  la  detta  Rubrica  :  «Oc- 
currentibus  pluribus  Feslis  novem  Lectio- 
num  transferatur  illud  quod  est  minus  no- 
bile  vel  ratione  ritus,  puta  quia  semidu- 
plex,  vel  ratione  Personae,  quae  sit  infe- 
rioris  Ordinis,  si  in  ritu  sint  aequales.  Hic 
est  sensus  Rubricae  n.  6  ».  Ma  dobbiamo 
osservare  che  la  nostra  inteipretazione  e 
conforme  a  quella  data  sulla  Rubrica  de 
Translatione  Feslor.  n.  6  dal  Guyeto,  dal 
lacobs;  dal  Merali  e  da  altri. 

11  senso  dunque  della  Rubrica  X,  n.  6, 
si  e^  che  in  paiita  di  rito,  deve  preferirsi 
piimieramente  la  Fesla  piii  solenne,  e  la 
dignita  personale  deve  preferirsi,  quando 
le  Fesie  sieno  egualmenle  solenni.  (I  che 
viene  confermalo  dalla  primitiva  Rubrica 
corapilata  sotto  S.  Pio  V,  che  in  questo 
punto  era  assai  piu  breve  e  semplice,  vale 
a  dire  «  si  duo  festa  novem  lectionum  si- 
mul  eodem  die  veniant,  fiaL  officiura  de  di- 
gniori,  seu  de  maiori,  et  quod  minus  est 
transfeiatur  ».  Non  pu6  ammettersi,  che  in 
questo  passo  la  parola  dipiiori  possa  rife- 
rirsi  a  dignita  personale  ;  poichfe  il  Iratto 
della  Rubrica  XI  de  Concurrentia  Officii, 
n.  2  «  Inter  fesia  »,  nel  quale  si  da  la  pre- 
ferenza  alle  Feste  del  Signore  su  quelle 
della  B.  V.  etc;  fu  aggiunta  da  Glemente  VIII. 
Perci6  11  dignior  equivale  al  maior,  ed  in- 
dica  in  genere  qualunque  titolo  di  prefe- 
renza;  venga  questo  da  maggiore  solennila 
intrinseca  o  eslrinseca,  da  dignita  perso- 
nale,  o  da  qualunque  altio  titolo  che  renda 
la  festa  degna  di  maggior  considerazione. 
La  Rubrica  adunque  X,  n.  6,  sebbene  am- 
pliata  da  Glemente  VIII,  non  pu6  avere  al- 


tro  senso  deWaltra,  e  non  ne  6  che  una  au- 
tentica  interpretazione,  nel  modo  test6  in- 
dicato;  molto  piii  avendovi  aggiunlo  le  Fe- 
sle  semidoppie,  le  quali,  a  confessione  dello 
stesso  Gavalieri,  non  rendono  le  Feste  so- 
lenni,  e  perci6  iii  esse  non  deve  attendersi 
la  dignita  personalc. 

Ammessa  pertanto  non  la  identUa,  ma 
la  equivalenza  delle  due  espressioni  di- 
gniori  seu  solemniori  nelle  Fesle  di  rito 
eguale,  ben  si  comprende  perch6  la  stessa 
Rubrica  nella  sua  seconda  parle  ha  creduto 
superfluo  il  ripetere  laparola  dignitatis,  con- 
tentandosi  di  dire:  «  el  quae  minoris  sunt 
solemnitatis  Lransferantur  »,  comprendendo 
sotto  la  dizione  solemnitatis  anche  quella 
di  dignitatis.  Nondimeno  il  comma  cosi 
concepito  serve  a  confermare  la  priorita  che 
devesi  alla  Festa  solenniore,  sopra  la  di- 
gniore  in  quanto  alle  persone  ;  ossia,  come 
scrive  il  Merali,  «  in  praeferentia  Festo- 
rum,  in  primis  habenda  est  ratio  maioris 
solemnitatis ;  dignilatis  autem  maioris  so- 
lum  est  habenda  ratio  in  aequalitate  sole- 
mnilatis  ».  Perci6  lo  stesso  Merati  consiglia 
la  seguente  regola,  che  risponde  alle  ap- 
prensioni  dell'Autore  del  secondo  voto:  «  A- 
nimadvertendum  ex  dictis  :  illud,  quod  di- 
citur  in  Regula  Tabulae  Generalis  pro  oc- 
cursu  Festorum  eiusdem  Ordinis,  seu  ad 
Numerum  8.  -  Officium  de  digniori,  Trans- 
latio  de  niinus  digno  -,  accipiendum  esse 
accommodate  ad  Rubricam  sub  N.  0  et  ad 
supra  dicta  a  Nobis,  videlicet  hoc  modo  : 
-  Officium  faciendum  de  digniori,  seu  so- 
lemniori,  et  quod  minoris  solemnitatis  vel 
dignitatis  transferendum  -.  Et  simililei  quod 
dicitur  in  Regula  Tabulae  de  Goncuirentia 
n.  6,  nimirum  -  totum  de  digniori.  Com- 
niemoratio  de  minus  digno  -,  accipiendum 
est  accommodate  ad  Rubricam  de  Goncur- 
rentia  Officii  n.  "2,  et  ad  dicta  a  Nobis  su- 
pra,  videlicet  hoc  modo  :  Totum  Officium 
faciendum  de  digniori,  vel  solemniori,  cum 
Gommemoratione  eius,  quod  esi  minus  di- 
gnum,  vel  minus  solemne.  Et  duplex  per 
annura  maius,  sic  extendendum  et  accom- 
modandum  sit,  ut  sub  eo  comprehendatur 
tam  raaius  dignitate,  quara  raaius  solemni- 
tate,  idest  tara  dignius,  quam  solemnius. 
Licet  enim  inter  FesLa  eiusdem  Ordinis,  seu 
generis  v.  g.  primae  Glassis  vel  secundae 
Glassis,  in  Goncurrentia  et  Occurrentia  di- 
gnius  absolute  dicitur  praeferendum,  (quia 
scilicet  eiusmodi  perse  sunlaequalissolemni- 
talis  ut  indicatur  in  Rubrica  de  Gonturrenlia 
Officii  n.  2) ;    ubi    tamen    ex    consueludine 


—  386  — 


unum  eorum  solemnius  celebratnr  quam 
alterum,  ibi  in  Goncurrentia  et  Occurrentia 
polius  habenda  est  ratio  maioris  solemnita- 
tis,  quam  maioris  dignitatis  ut  supra  expli- 
calum  est  »  (ibid.)-  Da  questo  saggio  e 
lemperatissimo  parere  ben  si  vede  che  le 
Rubriche  lanlo  della  Occorrenza,  quanto 
della  Concorrenza  degli  Officii,  se  bene  in- 
terpretate,  anziche  conlrarie,  sono  favore- 
voli  non  ad  un  solo  litolo  di  preferenza, 
cio6  alla  dignitd  personale  come  si  sosliene 
nel  secondo  voto,  ma  allresi  a  quello  di 
solennita  intrinseca  ;  non  potendo  essere 
questo  il  Rito,  come  vorrebbe  TAulore  del 
primo  voto,  contro  le  parole  esplicile  della 
Rubrica  «  At  si  omnia  (Festa)  fuerivt  du- 
l)licia,  rel  semiduplicia  ». 

IV.  —  Rimane  a  dire  qualche  cosa  della 
Reposizione  delleFeste  Translale,  sulla  quale 
cosi  scrive  il  Guyeto:  «  Tria  hic  occurrunt 
dubia.  Primum  :  an  in  transferendis  festis 
aequalibus,  hahenda  sil  ratio  dignitatis  per- 
sonarum,  ut  videlicet  quae  sunt  Domini 
transferantur  anle  omnia  alia  ;  quae  Beatae 
Mariae,  ante  Festa  Sanctorum  ;  quae  Ange- 
iorum  et  Apostolorum,  anle  cetera  alia,  iu- 
xta  ordinem  praescriptum  in  Rubr.  de  Gon- 
currentia  Oflficii  n.  2V  »  Respondeo,  videri 
id  mihi  quidem  valde  consonum,  quia  et 
Gavantus  Sect.  lil,  c.  X,  n.  5,  asserit  hunc 
esse  sensum  Rubricae  cilatae.  Yix  tamen 
apparet ;  imo  contrarium  aeque  facile  esl 
colligere.  Valeat  nihilominus  tanti  viri  au- 
thoritas,  cum  ratioiie  congruenti  coniuncla  » 
(Lib.  iV,  c.  Vil,  q.  iii). 

Per6  deve  noLarsi  che  la  Rubrica  non 
6  su  tal  punto  molto  esplicila,  anzi  la  slessa 
Rubrica  prescrive  al  num.  7,  Tit.  X  «  quod 
esi  magis  solemne  semper  prius  iransfera- 
tur,  et  prius  celebrelur  ».  E  il  P.  Gava- 
lieri,  nel  Tom,  11,  c.  XXVl,  n.  2  scrive: 
«  Equidem  nulia  est  Rubrica,  (^uae  huic 
exceptioni  diserte  suffragetur;  communiter 
tamen  producuntur  ea  verba  eiusdem  Ru- 
bricae  de  transl.  n.  7  -  inter  plura  du- 
plicia,  quod  est  magis  solemne  semper  prius 
transferatur  et  prius  celebretur  -,  in  qui- 
bus  To  magis  solemne  credilur  stare  pro 
magis  dignum,  vel  per  illud  etiam  magis  di- 
gnum  venire.  Equidem  Tabella  concurr.  n.  6 
notat:  -  Totum  de  digniori,  commemoratio 
de  minus  digno  -,  et  certum  est  per  to 
digniori  venire  etiam  -  solemniori -;  alias 
diminuta  foret^  nec  concordaret  cum  Ru- 
brica  de  Transl.  n.  2,  quae  quidem  prius 
praeferentiae  privilegio  donalFesta  digniora. 


scilicet  Ghristi,  B.  Mariae  etc,  sed  idipsum 
postea  praestat  etiam  erga  festa  solcmniora: 
-  et  festa  illorum  Sanctorum.,  qui  in  pro- 
jiriis  locis  vel  Ecclesiis  solemniter  celebran- 
tnr,  aliis  Kalendario  descriptis  -...  Palens 
est  itaque,  quod  in  Rubricis  -  dignius  -  stat 
etiam  pro  -  solemniori  -  et  e  contra,  ac 
consequenler,  quod  Rubrica  de  Transl,  n.  7, 
(lum  -  magis  solemne  -  priori  repositione 
donat,  est  etiam  favorabi  1  is  -  magiw  digno  -; 
quin  imo  huic  magis,  nlpole  quod  a  Ru- 
brica  -  Inter  Festa  -  praefertur  solemni  ». 
li  Gavalieri,  a  sciogliere  la  difficolta  nel  senso 
suo,  ricon-e  al  Decrelo  del  13  Giugno  lt)82, 
il  quale  per6  ha  bisognn  esso  slesso  di  spie- 
gazione  nelle  parole  «  nisi  attendenda  sit 
maior  dignitas  »  (1);  le  quali  dopo  quello 
che  abbiamo  riferito  dallo  stesso  Gavalieri, 
non  si  sa  se  indichino  maggiore  dignitd  di 
persona,  o  solennila  di  Festa. 

Del  reslo  lo  slesso  Givalieri,  pur  non 
volendo,  ne  somministra  un'allra  soluzione 
molto  bella  di  quesla  difficolla,  riconoscendo, 
che  nelle  stesse  Feste  privilegiale,  non  sem- 
pre  si  ha  riguardo  alla  dignila  personale. 
La  cosa  e  ben  degna  di  osservazione,  ed 
e  opportuno  lecare  le  sue  slesse  parole. 
Egli  al  Lib.  I,  Gap.  I,  Decr.  XVI,  n.  XVII, 
§  4,  si  propone  questa  difficolla  :  «  Fesium 
decollationis  S.  lo.  Baplistae  suas  priraas  di- 
midial  Vesperas  cum  secundis  S.  Auguslini; 
ergo  S.  io.  Baptisla  non  est  ceteris  prae- 
ferendus,  nec  ex  implicile  comprehensis  in 
adducta  Rubrica  inter  Festa  ».  Gonvien  dire 
che  cosi  fosse  al  suo  tempo,  poiche  da  lale 
obiezione  si  libera  con  tale  risposta,  N,  XXII: 
*  Ad  4  respondetGavanlus  Secl.  VII,  cap.X, 
ad  29  Augusti,  quatuor  afferendo  causas,  ob 
({uas  decollatio  S.  loannis  Baplislae  duplex 
maius  effecla  non  esl,  ei^jue  concessae  non 
fuerunt  integrae  Vesperae,  Videlicel  quia 
neque  dies  Martyrii  illius  est,  neque  Mar- 
tyrium  pro  fide  Ghrisli  el  Evangelio  ;  ne- 
([ue  slalim  in  caelum  iviL  ;  neque  demere- 
lur  S.  Augustinus,  uL  amitLere  debeaL  se- 
cundas  Vesperas,  quas  dividiL  cum  S.  loanne. 
Nulla  ex  his  causis  Guyeto  satisfacit  (e  bene 
a  ragione),  qui  proplerea  Lib.  IV,  c.  XIII, 
quaest.  5  probabiliora  suggerit,  nimiruni 
singularia  S.  loannis  dona  in  FesLo  NaLivi- 
lalisipsiuseo^jue  singulari  ptae  Sanclis  onini- 
bus  ab  Ecclesia  praecipue  recoli,  quod  ideo 
inLer  duplicia  primae  classis  annumeraLur, 
aeque  ac  fesLum  ApostolorumPetii  et  Pauli  : 
in  festo  vero  decollationis,  uti  Officio,  sic 
nonnisi  Matyris  cullu  ipsum  coli  :  adeoque 


(l)  Quest(j  d(icreto  (>  riporlalo  dal  Merali  in  Seric  decnilonini  Tom.  11.    num.  127. 


—  387 


in  concuirenlia  aefjiialem  tanturamodo  cum 
quocumque  alio  ad  instar  cuiuslibet  Mart- 
tyris  haberi.  Haec,  quam  afferl  Guyelus,  est 
vera  ratio  divisionis  vesperae,  ul  aVibi  a  no- 
bis  dicetur  ». 

Ma  dunque  il  Guyeto  ed  il  Gavalieri  sono 
di  perfeilo  accordo  col  Merali,  in  (juesto 
che  nelle  Feste  Secondarie  non  si  attende 
(almeno  sempre)  la  dignita  della  persona, 
allo  scopo  di  preferirle  ad  allre,  ma  bensi 
il  titolo  speciale  per  cui  furono  istituile, 
contro  il  sentire  delCAutore  del  primo  voto. 

Dotlrina  cbe  il  P.  Gavalieri  riprodiice  ed 
amplia  in  molli  allri  luoghi  della  sua  Opera, 
e  particolarmente  al  Lib.  II,  c,  XXVIl  de 
Heposil.  Festorum  Decret.  IV  Gapitis  in 
Oid.  228,  n.  II.  «  De  iis  Sanctis  quaestio 
succedit  (an  secenL  Vesperas  in  paritale  ri- 
tus)  qui  cum  habeant  plura  Festa  de  se  in- 
stituta,  in  natalilio  et  primario  colunlur  Of- 
ficio  eorumdem  dignilali  convenienle,  non 
in  secundariis,  cuiusmodi  esl  utraque  Ga- 
ihedra  S.  Petri,  in  qua  ofTicium  agitur  de 
Gommuni  Gonfessoris  Ponlificis;  decollalio 
S.  Ioanni>^  Baptisiae,  in  qua  de  eodem  fit 
lamquam  Mailyi  e,  et  festa  Ordinationis  ali- 
quorum  Sanctorum  Episcoporum,  in  qui- 
bus  de  iisdem  til  Officium  Confessoris  Pon- 
lificis...  etquaerilur:  Num  etiam  haec  festa  se- 
cundaria  gauiieanl  praeferentia,  quae  eorum 
digniiati  respective  debetur,  et  in  feslo 
piimario  adhibetur?»  E  risponde  N.  III: 
«  Negativc,  et  decollalio  S.  lo.  Baptislae, 
qui  in  dignitate  par  est,  vel  Aposlolis  prae- 
slal,  rem  extia  dubium  collocal,  dum,  quia 
in  ea  uti  maityr  inspicilur  et  colitur  OfTicio 
marlyris,  cum  praecedenti  feslo  S.  Augu- 
stini  et  sequenli  S.  Rosae  in  Breviario  Vespe- 
ras  dividit;  non  cadit  siquidem  (si  noti  bene) 
in  considerationem  dignitas  praecipua  San- 
cli,  dum  sub  parliculari  ratione  alia  feslum 
insliiuitur.  Idem  dicito  de  aliis  ».  E  poco 
prima  al  Decreto  225,  n.  VI  :  «  Festa  quae 
in  concursu  praeferentiam  habenl,  illam 
habent  etiam  in  repositione.  !n  docr,  16, 
c.  \  diximus  in  eadem  Rubrica  subinlelligi 
S.  loannem  Baplistam,  et  de  S.  loseph  tra- 
delur  alibi.  Ex  Festis  tamen  S.  lo,  Bapti- 
stae  et  SS.  Apostolorum  non  gaudent  prae- 
ferentia,  nisi  ea  in  quibus  exprimitur  eo- 
rum  dignilas,  non  in  quibus  colilur  ratio 
altera,  ut  est  decollatio,  in  qua  celebralur 
martyrium  S.  loannis,  et  Gathedra  S.  Pe- 
iri,  in  qua  inspicitur  eiusdem  Pontificium, 
ut  non  semel  ponderavimus  ». 

(1)  VeJi  pag.  376  in  iiuta  (l). 

(2)  Oincsso.  Vedi  decrelo  gcnerale  n.  3808. 


Ora  ci6  e  appunlo  quello  che  dicono 
i  sostenitori  delle  Fesle  Primarie  circa  la 
loro  preferenza  sulle  Secondarie ;  cio6  la 
dignita  esser  bensi  in  cau.sa  allorchft  si 
tratta  delle  Feste  primarie,  come  nel  caso 
della  Nalivita  di  S.  Giovanni  Baltisla;  non 
gia,  almeno  diretlamente,  allorche  si  tsalta 
delle  Fesle  secondarie.  Potrebbe  poi  do- 
raandarsi  dove  il  Guyeto  ed  il  Gavalieri 
nella  Rubrica  abbiano  trovalo  quesla  distin- 
zione  da  loro  propugnata  ;  si  dir^  averla 
dedolla  con  retla  interpretazione  dalla  rae- 
desima.  Bene;  ma  allora  perchfe  negarc  al 
Merati  e  agli  allri  suoi  seguaci  di  fare  lo 
stesso  circa  la  distinzione  di  preferenza  nelle 
Feste  pnmarie  e  secondarie  f 

Le  Rubriche  adunque  citate  di  .sopra 
non  sono  opposte  alla  opinione  del  Merali: 
anzi  quella  del  Gap.  X  n.  Q  de  Transla- 
tione  Festorum,  giusla  la  inlerprelazione 
filologica,  lilurgica  ed  auloritativa,  le  ^ 
del  lutto  favorevole,  Ghe  se  da  qualcuno 
si  sarebbe  desideralo,  che  la  Rubrica  fosse 
slata  in  questo  punto  piii  esplicila,  questi 
deve  pure  rifleltere  che  la  odierna  Rubri- 
ca  e  ancor  quella  corretta  da  Glemente  VIII 
al  lempo  del  Gavanto  ;  quando  cio6  di 
quelle  Feste  mobili  non  \i  era  quasi  Irac- 
cia  nei  Galendarii,  e  quindi  niuna  neces- 
sita  di  dare  un  piii  rainuto  a.ssetlo  alla 
stessa  Rubrica.  Quando  per6  queslo  bisogno 
realraenle  si  scorse,  la  S.  Gongregazione 
non  manc6  di  regolare  il  tulto  colle  sue 
autentiche  dichiarazioni,  a  parlire  dall'an- 
no  1741  22  Aprile  in  Wilnen.  (1);  alle  quali 
dichiarazioni  peritissimi  Rubricisli  coopera- 
rono  colla  loro  aulorita  e  coi  loro  scrilti, 
donde  risult6  la  ma.ssima,  che  pu6  dirsi 
orraai  riconosciula,  circa  la  precedenza,  in 
parita  di  rlto,  delle  Feste  primarie  sulle 
secondarie  di  maggior  dignita  personale. 

V.  fi  certo  cosa  degna  di  speciale  os- 
servazione,  che  nella  Wilncn.  siasi  fatla 
menzione  della  Rubrica  e  del  decrelo  del 
1683  (2)  come  favorevoli  alla  precedenza 
delle  Fesle  dei  Sanli,  su  quella  del  Patio- 
cinio  di  S.  Giuseppe,  Ed  in  vero  il  primo 
dubbio  fu  cosi  proposto  :  «  Quando  Dominica 
terlia  post  Pascha,  cui  est  affixura  Festum 
Patrocinii  S.  loseph  secundae  classis,  oc- 
currit  Feslum  altioris  rilus  ,  ul  in  Regno 
Poloniae  S,  Adalberti  Marlyris  et  S.  Sla- 
nislai  Martyris,  utruraque  ad  populum  ce- 
lebre  secundae  classis  cum  oclava,  vel  ma- 
ioris  dignilatis,  ut  Festura  Inveutionis  S.  Gru- 


—  388  — 


cis;  debeanlne  praedicta  Festa  altioris  ritus 
vel  maioris  dignitatis  cedere  Patrocinio 
S.  losepb,  no7i  obstantibus  in  contrarium 
Rubricis,  et  decreto  S.  R.  C.  emanato  20 
Martii  1683;  an  potius  in  tali  occurrentia 
Palrocinium  dictum,  iuxla  praefatum  de- 
cretum,  debeat  omitli,  vel,  ex  novo  indul- 
to  benignissime  concedendo,  transferri(quod 
magis  optaiur)  in  Dominicam  sequentem, 
vel  ubi  fuerit  impedita,  in  aliam  Dominicam, 
vel  aliam  diem  non  impeditam?  » 

La  risposta  fu  ad  1.  «  Faciendum  est 
Officium  de  S.  Adalberto  Martyre,  vel  de 
S.  Stanislao  pariter  Martyre  in  Regno  Po- 
loniae  aliquando  occurrens  in  Dominicam 
tertiam  post  Pascha,  cum  facullate  trans- 
ferendi  Festum  Patrocinii  S.  loseph  in  pri- 
mam  diem  non  impeditam,  quae  tamen  non 
sit  Dominica  >. 

Sarebbe  slato  utilissimo  potere  avere  il 
voto  del  Geremoniere,  a  seconda  del  quale 
fu  dal  Gard.  Gotti  riferito  questo  dubbio, 
e  risoluto  nella  S.  G.  Ma  per  quanle  dili- 
genze  abbia  fatte,  non  mi  e  stalo  dato  il 
rintracciarlo ;  dalla  risoluzioue  per6  fatta 
in  piena  Gongregazione  Ordinaria  si  rileva, 
che  fu  invocata  in  favore  di  S.  Adalberto 
e  di  S.  Stanislao  la  Rubrica,  cioe  quella 
da  noi  sopra  riferita  de  Translatione  Fest. 
N.  6.  II  che  apparisce  dal  tenore  del  de- 
creto  Ord.  Minorum  20  Marzo  1683  pure 
citato-  ad  4:  «  Praeferendum  Officium  ([uod 
cum  maiori  solemnitate  et  Populi  concursu 
celebratur,  ad  formam  Rubricae  de  Transla- 
tione  Festorum  n.  H  ».  E  qui  a  notarsi,che 
il  quesito  quarto  sembrava  non  corrispon- 
dente  al  caso  proposto  nella  Wilnen.,  ciofe: 
«  Si  vero  (Festa  seu  Officia  Regni,  Provin- 
ciarum,  Ditionum  etc.)  sint  eiusdem  ritus  et 
dignitatis  (cum  propriis  uostri  Galendarii), 
an  praeferendum  Officium  loci  Officio  in  pro- 
prio  Religionis  Galendario  descripto?  »  Gon- 
viene  perci6  ritenere,  che  la  parola  dignita- 
tis  non  sia  stata  interpretata  nel  1741  per 
dignila  personale,  poich6  in  tal  caso  la  pre- 
cedenza  si  sarebbe  dovuta  a  S.  Giuseppe, 
ma  bensi  per  dignitd  di  Festa  o  Solennitd, 
sotlo  il  quale  aspetto  l'Officio  di  S.  Adal- 
berlo  e  di  S.  Slanislao  era  preferibile  a 
quello  del  Patrocinio  di  S.  Giuseppe  ;  della 
Invenzione  della  Groce  poi  non  si  fece  nella 
risposta  neppur  menzione,  perche  di  rito 
inferiore. 

,  3808. 


II  secondo  quesito  proposto  nella  me" 
desima  Wilnen.  fe  il  seguente  :  «  Quando 
eadem  Dominica  teriia  occurrit  Festum 
S.  Marci  Evangelistae,  vel  SS.  Aposlolorum 
Philippi  et  lacobi,  debeatne  S.  loseph  cen- 
seri  dignior  praedictis,  ex  quo  posilus  est 
in  Litaniis  ante  omnes  Apostolos  post  S.  lo- 
annem  Baptislam,  et  decretum  extat  S.  R.  G. 
22  Augusli  1711  (1),  quod  dignitas  perso- 
nae  etiam  aLtendi  debeal  iuxta  Ordineni  Li- 
taniarum,  ita  ut  praedictum  patrocinium  non 
cedat  praefalis  Festis,  vel  debeat  cedere, 
vel  omitti  hoc  anno,  vel  transferri  saltem, 
ut  supra  dictum  est  ? 

Si  rispose  ad  2:  «  Negative  qnoad  pri- 
mam  partem  propositae  difficultntis;  pro 
gratia  vero  quoad  secundam  partem  etc.  ». 

Gio6  si  stabili  che  S.  Giuseppe  (nel  suo 
patrocinio)  non  deheat  censeri  dignior,  seb- 
bene  preposto  agli  Aposloli  nelle  Lilanie, 
e  quindi  doversi  la  precedenza  all'Officio 
di  S.  Marco,  o  dei  SS.   Filippo  e  Giacomo. 

Non  deve  tacersi,  che  due  anni  dopo, 
nel  1743,  in  Senen.  (^2)  proposto  il  dubio: 
«  An  de  Patrocinio  S.  losephi,  quod  Senis 
et  pluribus  in  locis  celebratur  Dominica 
tertia  post  Pascha  sub  ritu  duplici  secun- 
dae  classis,  possit  recitari  Officium,  quando 
in  dicla  Dominica  occurrunt  Festa  divi  Mar- 
ci  Evangelistae,  aut  SS.  Philippi  et  laco- 
bi  ».  La  S.  C.  col  voto  di  un  Geremo- 
niere  il  di  11  Maggio  rescrisse  ad  primum: 
«  Attenta  dignitate  personae,  licel  aequalis 
sit  ritus  inter  Festa  S.  Marci  eL  Sanctorum 
Apostolorum  Philippi  et  lacobi,  Officium 
de  Palrocinio  S.  losephi  esL  recilandum,  si 
cum  praedictis  solemnitatibus  occurriL  »;  elo 
stesso  stabili  circa  la  concorrenza  dei  primi 
0  secondi  Vesperi  coi  meilesimi  Santi. 
Ibid.  ad  secundum.  Per6  sembra  che  la 
cosa  non  fosse  discussa  in  piena  Gongre- 
gazione,  non  faceudosi  nel  decreto  alcuna 
menzione  della  relazione  del  Gard.  Ponen- 
te.  Ma  inolLre  il  4  Luglio  1745  (3)  la  stessa 
S.  G.  «  re  mature  discussa,  et  praevio  re- 
cessu  a  decisis,  declaravit  piaelationem  esse 
dandam  SS.  Apostolis  et  Evangelislis  ». 
Questa  massima  si  conferm6  poco  appresso, 
cio6  il  18  Decembre  1779,  in  una  Oid.  Min. 
S.  Francisci  ad  11  (4),  quaiido,  a  relazione 
del  Gard.  Boschi  Ponente,  proposto  il  dub- 
bio  :  «  An  Vesperae  Patrocinii  S.  loseph 
tam  in  occursu,  quam  in  concursu,  dimidian- 


(1)  Omesso.  Vedi  decr. 
(2^  Espunto. 

(3)  Omesso  nell'Anlica  Gollezione  per  il  decrelo  18  decembre  1779.  ad  i\ 

(4)  Omesso.  Vedi  decr.  n.  5808. 


—  389  — 


dae  sint  cum  Festis  Apostoloriim  et  Evan- 
gelistJinim,  seu  potius  integrae  persolven- 
dae  sint  de  Paliocinio  S.  loseph  »  ;  la  S.  G. 
rispose  «  Integras  Yesperas  tribuendas  esse 
Apostolis  et  Evangelistis,  non  vero  divi- 
dendas  cum  Palrocinio  S.  loseph  >. 

Non  erano  decorsi  che  due  anni  soli, 
cioe  il  16  Febbraio  del  1781  (1),  quando 
di  nuuvo  fu  formalmente  proposta  la  que- 
slione  medesima  alla  S.  G.  dei  Rili,  Po- 
nente  il  Gardinal  Gorsini,  in  una  Ordinis 
Carmelitaruni  E.icalceatorum  Congrega- 
tionis  Hispaniac.  E  questa  volta  usci  la 
formale  risoluzione,  che  quindi  innanzi  ha 
costiluito  la  norma,  e  come  la  massima  ; 
poichfe  alla  domanda  di  concedere  la  pre- 
ferenza  alla  FesLa  del  Palrocinio  di  S.  Giu- 
seppe  su  quella  degli  Aposloli  ed  Evange- 
listi  la  S.  C.  rispose  :  «  Negative,  cum  aga- 
tur  de  Festo  secundario  ».  Fortunalamente 
mi  e  riuscito  di  avere  tanto  il  voto  del 
Geremoniere  Mons,  Luigi  Bruni,  quanto  un 
allro,  sebbene  anonimo,  presentato  dai  PP. 
Garmelitani  Scalzi  della  Provincia  di  Ge- 
nova.  E  prezzo  delI'opera  il  riferirne  le 
parti  essenziali  ,  poich6  questo  risponde 
precisamente  al  dubbio  proposlo  dalla  S.  G. 
alTautore  del  secondo  voto :  «  quae  mo- 
menta  movere  S.  Rituum  Gongregationem 
potuerunt  ad  plura  edenda,  licet  particula- 
ria,  decreta,  pro  festis  primariis  et  secun- 
dai'iis  »,  Dalla  leltura  del  voto  si  vedra  con 
quanta  maturita  la  stessa  S.  G.  ha  agito  nel- 
1'emetlere  questi  decreti,  poichfe  non  ap- 
prov6  tutte  le  ragioni  del  Geremoniere,  ma 
solo  quella  che  ora  traltiamo,  cioe  che  la 
Festa  dei  SS.  Apostoli  6  primaria,  e  quella 
del  Patrocinio  secondaria. 
^i^i;  I  Quesiti  XVII  e  XVIII  compresi  nel 
voto  del  Geremoniere  Bruni  sono  i  seguenti: 

XVH.Ob  impediraentum  perpetuumQua- 
dragesimae  ,  FesLum  principale  S.  loseph 
Protecloris  Gongrcgationis  Hispaniae  Garme- 
litarum  Discalcealorum  ceiebratur  sine  Ocla- 
va  ;  et  ideo  provisum  est  a  Sacra  Rituum 
Gongregalione,  ut  Octava  adiudicaretur  Se- 
cundario  eius  FesLo  PaLrocinii;  sed  cum  hoc 
festum  licet  riLura  Secundae  Glassis  non 
excedat,  pompa  taraen  extrinseca,  maxima- 
que  interna  animi  commolione  Religiosorum 
celebratur,  imo  et  pluries  maxime  in  sta- 
tutis  Provinciis,  concursus  Populi  conveniat; 
quaeritur  num  in  concursu  et  occuisu  cum 

(1)  Oincsso.  V^^di  tlocr.  n.  3808. 

(2)  Vedi  pag.  388  in  nota  (2). 

(3)  Vedi  pag  588  in  nota  (3). 

(4)  Vedi  pag.  388  in  nota  (4). 


Festis  Apostolorura  ot  Evangelistarum  prae- 
ferentiam  obtineat? 

El  quatenus  Negative, 

XVIll.  Supplicatur  pro  gratia,  ul  prae- 
feratur  Festum  Palrocinii  Festis  Apostolo- 
rum  et  Evangelistarum,  attenta  Solemni- 
tate  maxima,  quam  sortilur  inter  Garmeli- 
tas  Discalceatos,  et  maxime  attenla  digni- 
tate  personae  S.  loseph    super    Apostolos, 

Ed  ecco  la  risposla  adottata  qual  raas- 
sima  dalla  Sacra  Gongregazione :  «  Esse  ce- 
lebrandum  Officium  Aposiolorum,  et  trans- 
ferendum  Officium   Patrocinii    S.  lo.sephi  ». 

Quamvis  autem  Sacra  Rituum  Gongre- 
galio  sub  die  11  Maii  1743  (2)  decreverit, 
praeferendum  esse  Festiira  Patrocinii  S.  |o- 
seph  Festis  Apostolorum  el  Evangelista- 
rum  tam  in  concurrentia,  quam  in  occur- 
rentia,  nihilominus  sub  die  4  lulii  1745  (3) 
re  mature  discussa  censuit :  lus  praeceden- 
tiae  in  occurrentia  et  concurrentia  tribuen- 
dura  esse  Festis  Apostolorura  et  Evange- 
listarum,  idemque  pariter  confirmavil  sub 
die  18  Decembris  anni  1779  (4),  dum  ad 
relationem  Emi  et  Rmi  D.  Gardinalis  Boschi 
Ponentis  proposilo  sequenti  Dubio  :  «  An 
Vesperae  Patrocinii  S.  loseph  tam  in  con- 
cursu,  quam  in  occursu  dimidiandae  sinl 
cum  Festis  Apostolorura  et  Evangelistarum, 
seu  potius  integrae  persolvendae  sint  de 
Patrocinio  S.  loseph»;  Sacra  Gongregatio 
respondit  :  «  Integras  Vesperas  tribuendas 
esse  Apostolis  et  Evangelistis,  non  vero 
dividendas  cum  Patrocinio  S.  loseph  ». 

Si  vero  inquiralur  ratio,  qua  Sacra  Riluum 
Gongregatio  ad  id  decernendum  mota  fue- 
rit  in  relatis  decretis,  eam  in  primis  fuisse 
coraperitur,  quia  Festum  Apostolorum  est 
Primarium,  et  Universale  in  toto  Orbe,  et 
de  praecepto,  et  S.  loseph  est  Officium  pe- 
culiare,  et  ex  Indulto  concessum.  Ulterius 
Ecclesia  eumdem  in  Gonfessorum  GIa.sse 
semper  habuit,  et  tamquam  Gonfessorem 
et  Gonfe.ssorum  Officio  est  venerata ,  ut 
ex  Martyrologiis  ,  Missalibus  et  Brevia- 
riis  etiam  anliquis  aperte  eruitur ,  et, 
quod  maioris  raomenti  esl,  etiam  nunc , 
etsi  Rilu  alliori ,  Officio  proprio  et  de- 
scriplione  in  Litaniis  ante  Apostolos  ho- 
noretur,  Gonfessoris  titulo  in  Breviario  de- 
scribitur,  eaque  de  causa  poslponi  Apo- 
stolis  debet.  Quatenus  autem  praelatio  Sau- 
cti    loseph    super    Apostolos  peti  velil    ex 


390  — 


descriplione  priori  eiusdem  in  Litaniis, 
quantum  ad  praesentem  quaeslionem  altinel, 
utique  obesse  non  potest ;  liquido  enim  con- 
stat,  in  Litaniis,  Ordinem  lemporis  (quod 
est  maxime  notandum)  alienlum  fuisse.  Di- 
scipuli  enim  Domini,  quorum  plurimi  non 
fuerunl  Martyres,  praeferuntur  Martyribus, 
Innocentes  ante  caeteros  Martyres,  et  Maria 
Magdalena  ante  Virgines  et  Marlyres  in- 
vocantur,  cum  tamen  Martyres  ratione  di- 
gnitatis  prius  discipuiis  Domini  et  SS.  In- 
nocentibus  causa  excellentioris  Martyrii  in- 
vocari  debuissent,  sicut  el  Virgines  et  Mar- 
tyres  tum  ratione  Virginilatis,  cum  Martyrii 
ante  S.  Mariam  Magdalenam ;  Patriarchae 
ibidem  et  Prophetae  ante  Apostolos  de- 
scribuutur  ,  et  tamen  quanlum  spectat  ad 
Breviarium,  non  supra  Apostolos,  sed  infra 
existimantur,  et  taraquam  de  Glasse  Mar- 
tyrum  vel  Gonfessorum  inspiciuntur  et 
moderantur,  ut  ponderat  Guyet.  lib.  3, 
cap.  16,  quaest.  4,  §  fJ,  et  cap.  23,  quaest.  3, 
et  observat  Ecclesiarum  praxis. 

Et  tandem  Sanct.  Mem.  Benedictus  XIV 
lib.  4  de  Ganon.  part.  2,  cap.  20,  num.  52, 
expresse  fatelur  a  priori  descriptione  S.  lo- 
seph  in  Litaniis  erui  non  posse  eiusdem 
praelationem  super  Apostolos,  nec  valere 
argumentum  a  Lilaniis  ad  Breviarium,  nec 
a  Breviario  ad  Litanias,  saltem  quantum 
attinet  ad  Sanclos  Veteris  Testamenti  ,  in 
quorum  Glasse  S.  loseph  connumeratur  ; 
atque  hinc  procul  dubio  argumentum  ex 
priori  S.  loseph  des^^riptione  in  Litaniis  un- 
dique  ruit.  Hae  rationes  in  hac  praelaudata 
Sacra  Riluum  Gongregatione  propositae,  ac 
mature  discussae  ita  validiores  reputalae 
fuerunt,  ut  posthabitis  argumentis  in  oppo- 
silum  allatis,  sub  die  4  lulii  1745  (1),  prae- 
vio  recessu  a  decisis,  censuerit  praelationem 
esse  dandam  Apostolis  et  Evangelistis  supra 
S.  loseph:  idemque  sub  die  18  Decembris 
1779  (2)  etiam  confirmaverit.  Ita  ut  si  Do- 
minica  3'  post  Pascha,  cui  pro  aliquibus  lo- 
cis  concessum  est  Officium  Patrocinii  S.  lo- 
seph,  occurrat  EestumS.  Marci  Evangelistae, 
vel  SS.  Apostolorum  Philippi  et  lacobi, 
Officium  Patrocinii  laudati  S.  loseph  trans- 
ferri  debet  iuxta  Rubricas  ad  primam  diem 
non  impeditam.  Ex  quibus  omnibus  plane 
consequilur  Garmelitarum  Ordinem,  ubi  con- 
tingat  Dom.  111  post  Pascha  Festum  Patro- 
cinii  S.  loseph  occurrere  vel  concurrere 
cum  Festo    SS.    Apostolorum  et    Evangeli- 

(1)  Vedi  pag.  388  in  nola  (3). 

(2)  Vedi  pag.  388  in  nola  (4). 

(3)  Vedi  pag.  380  in  nota  (3). 


starum  ,  leneri  et  obligatum  esse  illud 
reraitlere  ad  primam  diem  non  impedi- 
lam,  etiamsi  a  praelaudato  Ordine  cele- 
bretur  cum  solemnitate  sub  Ritu  duplici 
Secundae  Glassis,  et  cum  Octava,  stante 
semper  inconcusso  illu  principio,  quod  Fe- 
stum  Apostolorum  et  Evangelistarum  est 
lirimarium,  et  universale  iii  toto  Orhe,  ac 
etiam  de  praeccpto  ;  e  contra  Otricinin  Pa- 
trocinii  saepe  laudati  S.  loseph  est  pecu- 
iiare,  et  ex  Induito  concessum  ;  propterea 
quod  praefata  S.  R.  G.  praevio  recossu  a 
decisis  sub  die  4  lulii  1745  (3)  declaravit 
praelalionem  esse  dandam  SS.  Apostolis 
et  Evangelistis,  et  Officium  Palrocinii  S.  lo- 
seph  transferendum  esse  ad  primam  diem 
non  impeditam  iuxta  Rubricas ;  ut  superius 
evidentissime  ostensura  fuit. 

Da  queslo  voto  apparisce,  che  le  pre- 
cipue  ragioni  di  prelazione  erano  pel  Ge- 
remoniere  «  quod  Festum  Apostolorum  et 
Evangelistarum  est  primarium,  et  univer- 
sale  in  toto  orbe,  ac  etiam  de  praecepto  : 
e  contra  Officium  Patrocinii  S.  loseph  est 
peculiare,  et  ex  indulto  concessum  »  ;  ra 
gioni  gravissime,  delle  quali  almeno  la 
precipua,  nulla  ha  perduto  del  suo  valore 
anche  dopo  che  S.  Giuseppe  6  stato  dicliia- 
rato  Patrono  della  Ghiesa  Universale ;  al 
modo  stesso  che  il  Patrocinio  della  B.  Ver- 
gine  (ove  pure  sia  di  egual  rito),  non  pu6 
prevalere  alla  Festa  degli  Apostoli,  sebbe- 
ne  dopo  Dio  Le  si  presti  il  massimo  culto 
nella  Ghiesa.  La  detta  prelazione  poi  si  deve 
tanto  nella  occorrenza  qiianlo  nella  con- 
correnza,  per  le  ragioni  che  aggiunge  il 
Geremoniere  : 

Quae  tamen  sanctio  ctsi  loquatur  lan- 
tum  de  praelatione  Apostoloium  el  Evan- 
gelistarum  supra  S.  loseph,  quando  eadem 
die  simul  occurril  eorum  Feslivitas,  ser- 
vanda  erit  etiam  in  Vesperis  in  eorura  con- 
cursu.  Elenim  ut  supra  observavimus,  ea- 
dera  die,  qua  haec  Sacra  Rituura  Gongre- 
gatio  decrevit  ollicium  lieri  debere  de  Pa- 
trocinio  S.  loseph,  et  translationem  vero 
S.  Marci  Evangelislae,  et  SS.  Philippi  et 
lacobi  Apostolorum,  decrevit  etiam  deberi 
ilti  praelationem  iu  concursu,  scilicel,  inle- 
gras  Vesperas  non  vero  dimidias  cum  Apo- 
stolis  et  Evangelistis  ;  ita  similiter  statim 
ac  eadem  Sacra  Rituum  Gongregatio  cum 
posleriori  decreto  aliter  statuit,  tribuendo 
scilicet  in  occursu    praelationem    Apostoiis 


—  391  — 


el  Evangelislis  non  vero  S.  loseph,  dici 
oporiel  integras  Vesperas  non  vero  dimi- 
dias  Aposiolis  et  Evangelistis  esse  tribuen- 
das. 

Hoc  enim  esl  discrimen,  quod  reperitur 
inler  Festa  Domini  ,  B.  M.  V.  ,  Angelo- 
rum  et  Apostolorum  ac  Evangelistarum  et 
Festa  aliorum,  nempe  Martyrura,  Gonfesso- 
rum  ,  Virginum,  et  non  Virginum,  quod 
illa  iuxla  Rahricam  XI  de  concurrenlia 
Officii  num.  2,  inler  Festa  etc.  numquam 
in  aequalilate  dividunl  Vesperas,  sed  sem- 
pei'  habent  iutegras,  posteriora  vero  dimi- 
dias  ;  ita  ut  Festa  Domini  praeferantur  Fe- 
stis  B.  Mariae  ,  haec  Festis  Angelorum, 
et  haec  reliquis  aliis,  scilicet  Martyribus, 
Confessoribus  etc.  Gum  itaque  Festa  Apo- 
stolorura,  si  deraantur  SS.  Apostoli  Petrus 
et  Paulus,  sint  duplicis  Secundae  Glassis, 
et  Patrocinium  S.  losephi  pro  Privilegiatis 
sit  eiusdem  Kitus  sicut  in  dubio  asseritur, 
et  quantum  ad  Officium  attinet,  uli  Gon- 
fessor  habendus  sit ;  cura  non  detur  in  Bre- 
viario  Roraano  aliud  comraune  sibiproprium, 
Vesperae  idcirco  integrae  tribuendae  sunt 
Apostolis  et  Evangelistis  ,  non  vero  divi- 
dendae  cum  Patrocinio  S.  loseph.  Et  facto 
Sacra  haec  Kitutim  Gongregalio  id  novis- 
sime  probe  novit  in  una  Ordinis  S.  Fran- 
cisci  Provinciae  Gonceptionis  in  Regno  Lu- 
sitaniae,  ubi  sub  die  18  Deceinbris  praeter- 
lapsi  anni  1779  (1)  proposito  sequenti  du- 
bio  ibi:  «  Ex  decrelo  11  Maii  1743  prae- 
ferri  debet  Festum  Patrocinii  S.  loseph  Fe- 
stis  Apostolorura  et  Evangelistarum  tara  in 
concurrentia,  quam  in  occurrentia;  sed  cum 
per  de(;retum  4  lulii  1745  denuo  ex.posi- 
lum  ius  praecedentiae  in  occurrentia  iterum 
Iribualur  Festis  Apostolorum  et  Evangeli- 
starum,  dubitatur  quid  faciendum  in  con- 
currentia  :  an  vesperae  dimidiandae  sint,  vel 
integiae  persolvendae  de  Fesiis  Apoostolo- 
rumV  »  Sacra  Riiuum  Gongregatio  omnibus 
raature  perpensis,  quae  videri  possunt  in 
Voto  Typis  impresso  admodum  R.  D.  Petri 
Mangili  Apostolicarum  Goeremoniarum  Ma- 
gisin  Viri  Gl.,  censuit  ad  expositum  dubium 
rescribere  :  «  Vesperae  integrae  debeantur 
Apostolis  et  Evangelistis  ».  Quae  quidem 
omnia  profecto  talia  sunt  ac  tanta,  ut  prae- 
sens  dubiura  nonnisi  sequenti  ratione  sit  re- 
solvendura,  videlicet :  «  In  concursu  et  oc- 
cursu  Sanctorum  Apustolorum  et  Evange- 
listarum    cum    Festo    Patrocinii    S.  loseph 


praelationem    esse    dandam    Apostolis    el 
Evangelistis,  non  vero  Sancto  loseph  ». 

Gome  si  fe  detto,  la  S.  G.  aderi  sola- 
mente  a  questo  parere  per  la  prima  delle 
addotle  ragioni,  rispondendo  :  <  negative, 
cum  agatur  de  Feslo  secundario  »,  ed  al  XVIII 
semplicemente  negativo.  E  la  ragione  fe 
compresa  nel  voto  del  predetlo  Geremo- 
niere,  cioe:  «  Ad  decimum  octavum  :  «  Ne- 
gative».  Huiusraodi  enim  gratia  expresse 
opponeretur  Rubricis  el  decretis  Sacrae 
Gongregationis,  quae  hanc  materiam  matuie 
perpendit,  ac  pluries  rigidiori  e\.amini  sub- 
iecit  :  et  si  PP.  Garmelitae  Festum  S.  lo- 
seph  celebrant  maxiraa  cum  Solemnitate 
ac  peculiari  devotione  sunt  laudandi,  at  non 
ex  hoc  sequitur  sub  praetextu  devotionis 
violandas  esse  Kubricas,  et  detorquendos 
Ecclesiae  Ritus,  ut  sapienter  decrevit  haec 
Sacra  Rituum  Gongregatio  die  29  laniiarii 
anni  1732  ibi :  (2)  «  Non  sunt  violandtie 
Rubricae  piorum  hominum  causa  ».  Et  con 
senat  doctissimus  Pontifex  Benedictus  XIV 
tom.  1,  instit.  30,  num.  23,  inquiens  : 
«  Nemini  fas  est  novos  inducere  Ritus  sub 
praetextu  pietatis  ». 

E  quindi  innanzi  la  S.  G.  tenne  sempre 
ferma  questa  prassi  della  preferenza  delle 
Feste  primarie  sopra  la  secondaria  del  Pa- 
trocinio  di  S.  Giuseppe  nella  occorrenza, 
siccorae  apparisce  tra  le  altre,  dalla  deci- 
sione  presa  nella  Gongregazione  14  Mag- 
gio  1803  (3),  in  una  Ordinis  Garm.  Exc. 
Gongr.  Lusitanae  ad  4'""  ,  Ponente  il  Gard. 
Antonio  Doria.  L'autore  del  secondo  voio, 
(come  si  e  notato  fin  da  principio)  ammette 
che,  a  partire  da  quelTepoca  del  1781 
«  S.  R.  Gongregatio  lere  constanler  docuil 
in  occursu  et  concursu  in  paritate  ritus  seu 
classis  tara  Festa  SS.  Apostolorum...,  quam 
Festaaliorum  Sanctorum....  Patrocinio  S.  lo- 
seph  esse  praeferenda  •»  ;  ciofe  si  costitui 
su  tal  proposito  una  massima  oltre  secolare. 
Due  sole  volte  nella  concorrenza,  e  per 
particolari  motivi,  si  diede  la  preferenza  nei 
Vesperi  al  Patrocinio  di  S.  Giuseppe,  cioe  in 
Santanderien.  26  Gennaio  1793  (4)  ad  19; 
allorche  concorreva  conFesta  priinaria  bensi, 
ma  di  rito  doppio  minore ;  ed  in  una  Gar- 
thaginien.,  seu  Ord.  Min.  de  Observ.  ad  14, 
nella  quale  per6  circa  la  preferenza  da  darsi 
nella  concorrenza  al  Patrocinio  di  S.  Giu- 
seppe  di  seconda  classe,  si  traltava  d*in- 
terpretare  la  speciale  rubrici  127  del  Bre- 


(1)  Vedi  nota,  pag.  388. 

(2)  Non  si  U-ova  neirAnlioa  Gollezione  quindi  neppure  nell  Auteniica  e  JNuova. 

(3)  (4)  Omessi.  Vedi  decr.  gen.  n.  3808. 


—  392  — 


viario  Horaano-Serafico  allora  proprio  ri- 
formato.  Per6  nelle  altre  decisioni  tutle;  si 
pospose  il  detto  Patrocinio  alle  Feste  pri- 
marie  di  egual  rito  tanto  nella  occorrenza, 
quanto  nella  concorrenza.  Lo  scrittore  del 
secondo  voto  reca  molti  di  questi  decreti. 
Ma  t  sopratutto  da  fare  riflessione  su  quello 
dell'll  Settembre  1847  in  Neapolitana  (1), 
non  solo  perchfe  6  di  data  piii  recente,  raa 
principalmente  perchfe  fu  provocato  a  fine 
di  togliere  ogni  controversia.  Si  espone  in 
falti  nel  detto  decreto ,  che  rEmo  Gard. 
Arcivescovo  Riario  Sforza  «  non  unam  de- 
prehendit  sententiam  in  designatione  Offi- 
cii  divini,  quando  Dominica  tertia  post  Pas- 
cha,  cui  sub  ritu  duplicis  secundae  classis 
afRxum  est  Ofiicium  Patrocinii  S.  losephi 
Sponsi  B.  M.  Y.  incidit,  sicuti  anno  ver- 
tente  septimo  Kalendas  Maii,  Sancti  Marci 
natali  die  sub  ritu  pariter  duplicis  secun- 
dae  classis  recurrenle  ;  ac  alii,  innixi  decre- 
tis  S.  R.  Gongregationis  quinto  Idus  lu- 
lii  1743  in  Senen.,  et  septimo  Kalendas 
Februarii  1793  in  Santanderiensi  praeceden- 
tiam  concedunt  OCficio  Patrocinii  S.  loseph; 
alii  e  contra  iuxta  sancita  de  anno  1781  de- 
ciraoquarto  Kalendas  Martii  asserunt  per- 
solvendum  de  S.  Marco  Evangelista  :  pasto- 
ralis  sui  muneris  esse  duxit  Sacrae  eidem 
R.  Gongregationi  sequentia  dubia  propone- 
re,  ut  cuicumque  ulteriori  opinionum  va- 
rietati  via  penitus  praecludalur  ;  nimirum: 
r.  Guinam  ex  praefatis  decretis  in  simiii 
occurrentia  sit  inhaerendum ,  seu  quod- 
nam  ex  enunciatis  Festis  simul  occurren- 
tibus  sit  praeferendum?  2°.  An  in  casu  quod 
standum  sit  decreto  de  anno  1781  edito, 
an  novissimum  decretum  anni  1793  saltem 
de  sola  occurrentia  in;elligendum  sit?» 
E  la  S.  G.  diligenti  instituto  examine,  ri- 
spose  :  «  Ad  1.  Standum  esse  decreto  diei 
16  Februarii  1781.  -  Ad  2.  Intelligendum 
de  occuiTentia  et  concurrentia  simul  ».  Si 
6  detto  che  dopo  questi  decreti  niun  altro 
se  n'6  pubblicato  ad  essi  contrario  ;  solo 
rimane  a  dire  del  decreto  Generale  del 
giorno  precedente  10  Settembre  1847  (2); 
di  cui  per6  Iratteremo  piu  innanzi,  unen- 
dolo  ad  altri  due  pure  Generali  sullo  stesso 
soggetto. 

VI.  fi  intanto  mestieri  osservare  col  so- 
pra  citato  scriltore  che  il  Patrocinio  di  S.  Giu- 
seppe  non  solo  venne  posposto  nei  poste- 
riori  decreti  alle  Feste  primarie  degli  Apo- 


stoli  ed  Evangelisli;  ma  ben  anche  alle 
Primarie  di  altri  Santi.  E  lo  stesso  av- 
venne  di  altre  Fesle  secondarie  di  mag- 
gior  dignita  personale  posposie  ;id  altre 
meno  degne,  ma  primarie.  Gredo  espe- 
diente  il  recare  in  mezzo  la  decisione  del 
31  Marzo  1821  (3),  Ponente  il  Gard.  Ga- 
leffi  in  una  Orbis,  unitamente  al  voto  di 
Mons.  Fornici,  a  cui  la  Gongregazione  pie- 
naraente  aderi,  rispondendo  «  In  voto  Gae- 
reraoniarii  ». 

Dubiuml.  Occurrente  Festo  SsiTii  Gonlis 
lesu,  ubi  gaudet  Ritu  Primae  Glassis  el  0- 
ctava  cum  Festo  Nalivitatis  S.  loannis  Ba- 
ptistae,  aut  SS.  Apostolorum  Petri  et  Pauli; 
quaeritur  de  quo  sil  faciendum,  et  quod 
transferendum  ? 

Gum  Ganonicus  Fridericus  Petnicci  Prior 
Chori  Metropolitanae  Ecclesiae  Senen.  ex- 
postulaverit  ab  hac  Sacra  Gongiegatione 
declarari  :  «  An  primaria  Fesia  S.  loauni-^ 
Baptistae,  et  Sanctorum  Aposlolorura  Petri 
et  Pauli  excluderent  alia  Fesla  in  ipsis  oc 
currentia?»  S.  R.  G.  declaravit  :  «  Priraa- 
ria  Festa  S.  loannis  Baptistae,  et  Sanctornni 
Apostolorum  Petri  et  Pauli,  attenlis  ratio- 
nibus  per  P.  Merati  allatis  innixis  Decreto 
S.  huius  Gongregationis  in  Aquileien.  21  Au- 
gusti  1688  (4),  excludunt  orania  alia  Festa 
in  ipsis  .occurrentia ,  excepta  solemnitate 
Gorporis  Ghristi  ».  Senen.  11  Maii  1743  (5). 

Et  merito  quidem  hoc,  Rubricarum  re- 
gulae  generali  consonum;  vi  Lilurgicorum 
omnium  sententiis  apprirae  conforrae,  ab 
hac  Sacra  Gongregaiione  declaratum  san- 
citumque  fuit.  A  quo  enim,  et  quando  Fe- 
stum  Nativitatis  S.  loannis  Baptistae  fuit  in- 
stitutum?  Profecto  cum  veteres  Patres  tum 
Graeci,  tum  Latini  de  hoc  Festo  sermonera 
habuerint ;  cum  menlio  illius  Fesli  fiat  in 
vetustissimo  Ordine  Romano,  et  in  omnibus 
Mss.  et  editis  Sacramenlariorura  libris ;  cum 
tandem  de  illius  inilio  nulla  sit  meraoria, 
quod  iuxta  doctrinara  S.  Augustini,  epist  118, 
signura  sit  Apostolicae  traditionis,  ab  ipsis 
Apostolis  credendum  est  fuisse  institutum. 
Et  hinc  factum  fuit  quod  tara  ex  antiquis- 
sima  institulione  memoratae  Feslivitatis,  in 
qua  olim  ad  honorem  S.  loannis,  qui  tri- 
bus  triumphis  refulsit  insignis,  Officio  Prae- 
cursoris,  Baptistae  ministerio  et  quia  Na- 
zaraeus  in  utero  Matris,  ut  legitur  in  Or- 
dine  Romano,  singnli  Sacerdotes  ires  Missas 
celebrarent ;  quam  ex  singularissima  et  pri- 


(l)  (2)  (3)  (4)  Omessi.  VeJi  decr. 
(5)  Vedi  pag.  388  in  nota  (2). 


393  — 


vilegialissima  sanclitate  loannis,  qui  praeler 
morem  in  utero  matris  sanctificatus  prae- 
cellit  ceteros,  eminet  universis,  anLecellil 
Prophetas,supergreditur  Patriarclias,et  quis- 
quis  de  muliere  natus  eo  est  inferior,  le- 
stimoniura  reddenteSalvalore  ipso:  Non  siir- 
rexit  niaior  loanne  Baptista  ;  Nativilalem 
eius  inter  Festa  solemniora  recensuit  semper 
Sancta  Maler  Ecclesia  Gatholica,  voluiique 
universali  praecepto,  et  suh  ohligationegravi 
C.  Conquestus,  de  Feriis,  G.  pronuncia- 
mus,  dist.  3,  de  Gonsecr.  et  in  Gonstit. 
Urbani  Vlil.  Universa,  ut  Ghristi  fideles 
omnes,  qui  natalem  diem  carnis  nulli  Pro- 
phetarum,  nulli  Palriarcharum,  nulli  Apo- 
stolorum  celebrant,  maxima  solemnitate  co- 
lerent  Nativitatis  Eius  dieni,  qui,  ul  in  suis 
sermonibus  praedicanl  Augustinus,  Maximus, 
Gyrillus  Alexandrinus,  Lucifer  fuit  solis  o- 
rientis  :  terminus  Legis  Veteris,  et  initium 
Novae  :  indlcium  uhertatis  eius,  et  reluti 
nexus  utriusque.  .  .  . 

Omnibus  quoque  compertum  est  Prin- 
cipes  Apostolorum,  qui  sunt  omnium  ce- 
leberrimi,  primos  etiam  iuisse,  qui  festos 
dies  nomini  suo  sacros  nacti  sint.  DoceL 
enim  Durandus  lib.  7.  Rationalis  divinorum 
Officiorura  a  prirais  Ecclesiae  saeculis  cele- 
britatera  Sanctorura  Apostoloruni  institutara 
ubique  gentiura  Ritu  soiemni  fuisse  per- 
actam,  Testatur  hoc  eliam  Ordo  Romanus, 
Sacramentarium  Gelasianum,  Gregorianum, 
testatur  Martene  de  Antiquis  Ecciesiae  riti- 
bus,  et  quolquot  de  Feslorura  Sanctorum 
institutione,  et  de  Liturgicis  disciplinis  scri- 
pserunl ;  quorum  omnium  auclorilates  haud 
arbitror  hic  recensere,  referens  soluramo- 
do  ea,  quae  in  sua  Gonstitutione  ApostoH- 
cae  Sapicntiae  Dei  suhlimitas  enarrat  fel. 
rec.  Benedictus  XIV.  «Vivit  autem  in  mente 
hominum,  et  nulla  unquam  delebit  obiivio, 
vetus  memoria  et  recordatio,  quam  merito, 
et  quantum  per  totura  Orbem  fuerit  a  pri- 
mis  Ecclesiae  saeculis  celebri  cultu  et  splen- 
dida  solemnitate  Natalis  dies  Beatorum  Apo- 
stolorum  ceiebratus.  Siquidera  eo  die  tra- 
ditum  est  Roraanos  Ponlifices  priraum  in 
Basiiica  Beati  Petri  in  Vaticano,  deinde  in 
aitera  Apostoli  Pauli  in  Via  Ostiensi  Sacrum 
iramortali  Deo  in  honorem  Principum  Apo- 
stoiorum  fecisse  ;  et  ex  diversis  Orbis  par- 
tibus  innumerabiiera  populi  muililudinem 
linguis,  moribus  el  regionibus  discretam, 
veneralionis  taraen  erga  Beatorum  Aposto- 
lorum  triumphalem  memoriam  concordi  ob- 
sequio  societatem,  conlluere  consuevisse  ». 

Nec  mirum  quod  festus  dies  Sanctorum 


Apostoiorum  Pelri  et  Pauli  praecipuis  si 
maximis  totius  Ghristiani  Orhis  gaudiis,  in- 
genlisque  laeliliae  significalionihus  fuerit  ce- 
lebratus.  Petrum  enim  et  Paulum  in  me- 
moriara  revocanles  nonne  debehant  prirnitivi 
Fideles  cum  S.  loanne  Ghrisoslorao  ol)sln- 
pescere;  et  contempianles  ainiciioneseonini, 
quot  tormenla  susiinuerunt,  quni  raaledicla 
loierarunt,  quomodo  praedicatione  Eccle- 
siam  sanctificarunt,  nonne,  inquam.,  debe- 
bant  obsequio  et  exultatione  perfundi,  piis 
lacrymis  opprimi,  sumraoque  erga  illos  re- 
ligionis  ardore  infiararaari?  Si  in  omnera 
terrara  exivit  sonus  eorum,  et  verba  eorum 
in  fines  orbis  terrarura  ;  si  Petrus  esl  Apo- 
stolus  iile,  cui  tradidit  Deus  claves  Regni 
Gaelorura,  queraque  in  Principeni  praefe- 
ciL  eL  Pastorera  Ecclesiae  suae,  quam  non 
vincunt  superbae  inferorum  porLae  ;  si  Goa- 
posLolus  eius  Paulus  vas  fuit  electionis, 
praedicator  veritatis  in  universo  mundo, 
per  quem  oranes  gentes  cognoverunL  gra- 
Liara  Dei  ;  nonne  praefaLi  AposLoli,  Princi- 
pes  super  omnem  Lerram  consLiluti  iure 
meritoque  ab  incunabulis  Ecclesiae  prome- 
ruerunt  reverenliam,  feslivilalera  iii  eorum 
Nalalis  die  pro  loto  terraium  Orbe  ? 

Haec  duo  ergo  Festa,  NalivilaLis  nempe 
S.  loannis  BapLisLae,  eL  SancLonim  Aposio- 
lorum  Pelri  et  Pauli ;  haec  duo  Festa  a  pri- 
mis  Ecclesiae  saeculis  lanLa  devolione  cele- 
brata;  haec  duo  Festa  inier  soleranioia  per 
loLum  Ghristianum  Orbcm  enumerala ;  haec 
duo  FesLa,  quae  in  diebus  quoque  privilegia- 
Lis,  in  quibus  Iransferri  debenL  FesLa  occur- 
renLia,  a  Rubrica  non  excludunLur ;  haec  duo 
Festa,  quae  a  meraorato  huius  Gongrega- 
tionis  Decreto  excludunl  omnia  alia  Fesla 
in  illis  occurrentia,  excepla  solemnitalc  Cor- 
poris  Christi,  transferendae  erunt,  occur- 
rente  eadera  die  Festo  SSini  Gordis  lesu  , 
ubi  gaudet  Ritu  primae  Glassis  eL  OcLavaV 
Festum  recentissime  insLiLutura,  ad  univer- 
salera  Ecclesiara  non  extensum,  in  aliqui- 
bus  locis  praeceptive,  facuUatirc  tantum 
et'  ex  indulto  in  aliis  celehratum,  ex  spe- 
ciali  gratia  ad  lUtum  elevatum  primae 
Classis  cum  Oclava,  e  propria  sededepel- 
let  fesla  haec  duo  solemniora  uiiiversali 
praecepto  et  sub  gravi  obligatione  a  pri- 
mis  Ghristi  fidelibus  maxima  .solemnilate 
celebraLa  V 

\ideo,  EE.  PP.  ex  quo  oritur  propo- 
silum  dubiura,  eL  ex  quo  forsan  polissi- 
raum  exurgit  dul)itandi  ratio.  Ex  Rnbrica 
nempe  XI,  num.  ^,  inter  Fesla  aequalis  so- 
lemnitatis  Festa  Domini  omnibus  aliis  prae. 


—  394  — 


feruntur.  Feslum  SS.    Gordis  lesu   esl    le- 
stum  Oomiiii.  Eigo  in  parilale  Rilu?  omni 
bus  aliis  praelerri  debel.  Verum  baud  no- 
viLer  buc    argumentum    proponilur,    et  ad 
trulinam  revocatur.  Elenim  ex   quo    Dedi- 
calio  Ecclesiae  sit  Festum  Domini,  permull' 
pio  cei to  lenebanl  eidem  Domini  Festo  ex 
Rubricae  praescripto  dandam    esse    praefe- 
lentiam  t.im  in  occurrentia,  quam   in  con 
currentia  super  Festa  alia  quaecumque  ae- 
qualis  Ritus,  sed  minoris  dignitalis.  Et  quam- 
vis  eK  ipsa  Rubrica  erualur  Festa  quaecum- 
que  alicuius  loci  quocumque  solemni  Ritu 
celebrata,  si  occurrunt   in    diebus    privile 
giaiis,  et  in  Festis,  quae  in  Tabella  ex  Ru- 
bricis  generalibus  excerpta    tamquam  sole- 
mniora  ab  universali  Ecclesia  considerantur, 
el  pioprio  ordine  recensentur;  quamvis  Sa 
cia  haec  Gongrogatio  Rubricarum  iuterpres, 
et  generalibus  regulis  inbaerens  decreverit 
Festum  Nativitatis  S.  loannis  Baptislae  prae 
feiri  debere  Festo  Dedicationis  Eccbsiae  : 
el  infra  Octavas  dictorum  Feslorum  facien- 
dum  es.se  Officium  de  Octava  S.  loannis  Ba 
ptistae  cum  Gommemoratione  Dedicationis, 
21  Augusii  1688,  Aquileien.  (1)  et  Sabinen, 
5  Martii  1095  N.  11)22;  nihilorainus  ex  eo- 
dem  arguniento  praeferentiae  Feslis  Domin.. 
debitae  saper  alia  Festa  quaecumque  aequa-' 
lis  Ritus,  paulatim  de  die  in  diem  propone- 
bautur  quaestiones   et    dubia,    quae    totum' 
eveitebant,  quod  Rubricae  ab  Ecclesia  Ro-^ 
mana  tanto  studio,  maturitate   et  sapientia 
statutae  geneialiter  edocebant.  Hincad  sarla 
lectaque  servanda    haec  Rubricarum  gcne- 
ralia  praeccpla,  et  Decreta   alias    publicaia 
vindicanda,  die  13  Martii  1804  (2)  in  una 
Ordinis  Glericorum  Minorum  Toletanae  Dioe 
cesis  ad  lertium  dubium,  nempe  :    «  Gum 
iam  declaraium  sit  a  S.  G.  R.  Dedicationem 
Ecclesiae  esse  Festum  Domini,  quaerilur  i 
AnOclava  Dedicationis  propriaeEcclesiae  di-I 
gnioisiiOctavaGonceptionis  B.M.  V.  in  Hispa- 
nia,ubi  celebraturriluduplicisPrimaeGlassis;! 
et  quatenus  AITirmative,  an  pariter  dignior! 
sit  Octavis    Assumptionis  eiusdem  B.  M.  V.| 
el  omnium  Sanctorum  »;   respondit :    «  Ad  •; 
3  vX  4  Nugative  ».  Ex  quibus  evidentissime^ 
palet  declaratum  fuisse :  etiam  in  occurrentia  \ 
aliquoruin  Kestorum  Domini,    quae    in  ali-' 
quibus  locis  peculiariter   incidunt;    semper 
servandum    esse    ordinem    Festorum    sole- 
mniorum,  prout  recensentur  in  Tabella  e\ 
Rubricis  Generalibus   excerpta,   et    praece- 
dentiam  dandam  esse  Feslis,  quae   praece- 

(1)  (2)  Omessi. 

(3)  Vedi  pag.  388  in  nota  ("2). 


ptive  sub  obligatione  gravi  ab  omnibus  lo- 
tius  Ghristiani  Orbis  Ecclesiis  diebus  pro- 
priis  celebrari  debent. 

Ex  alio  quoque  fonte  desumitur  argu- 
mentum  pro  resolutione  propositi  dubii, 
nempe  a  distinctione  ab  hac  Sacra  Gongre- 
galione  admissa  inter  Festa  primaria  et  se- 
cundaria,  et  a  resolulionibus;  quae  exinde 
prodierunt  pro  statuenda  praecedentia  in- 
ter  Festa  maioris  dignitatis,  sed  secunda- 
ria,  et  Festa  alia  primaria  occurrentia  cum 

llis  in  aequalitate  Ritus.  Postquam  in  Ka- 
lendarium  Romanum  a  Sixto  IV,  teste  Pla- 
tina  in  illius  vita,  Feslum  S.  losephi  inve- 
ctum  fuit,  et  a  Glemente  X,  29  Novem- 
bris  1670,  ad  duplicem  Secundae  Glassis 
evectum;  adeo  erga    S.  Patriarcham    vene- 

atio  percrevit,  ut  Ghristi  fideles  non  sa- 
tisfacli  Eum  in  singulis  annis  colere,  spe- 
ciali  et  iterato  cultu  etiam  prosequi  vo- 
lentes,  eius  memoriam  iterum  singulis  annis 
peragere  conarentur  ;  Patrocinium  eiiis  hoc 
pacto  comparantes,  sub  cuius  nomenclatura 
quotannis  secundum  Festum  S.  losephi  ce- 
lebrant,  prout  ex  Indultis  particularibus  pro 
aliquibus  Locis,  Givitalibus,  Regnis  el  Do- 
miniis  concessis  constat.  Pro  huius  autem 
Oflicii  celebratione    saepe    saepius    exorlae 

unt  quaestiones  de  praecedentia  super  Apo- 
stolos  tam  in  occurrentia,  quam  in  concur- 
rentia.  Et  re  quidem  vera,  si  quae  in  lau- 
dein  S.  losephi  ab  ipso  Evangelii  fonte  hau- 
riuntur,  si  gratiae  spiriluales,  ac  spociales 
illius  praerogativae.  quae  adeo  magnae,  ex- 
celsae,  piopriae  sunt,  nec  alteri  Sancto  com- 
municatae,  prae  oculis  habeantur,  unusquis- 
que  facile  credet  praelationem  super  Apo- 
stolos  dandam  esse  S.  losepho.  Rem  hanc 
extra  dubium  positam  censebant  Meratus 
Sect.  3,  cap.  9,  n.  3,  ad  Gavantum  Tom.  2; 
Pittonus  decis.  pro  sacris  ritibus  n.  1401, 
aliique  permulti,  praesertim  postquam  Be- 
nedictus  XIII  nomen   S.  losephi  in  Litaniis 

nseruit  ante  Apostolos,  ex  quo  Litaniarum 
ordine  Octavarum  praeferentiam  desumunl 
Liturgici  cum  Gavantos  Tom.  2,  Sect.3, 
cap.  8,  n.  6  ;  et  quod  validius  est,  etiam 
huic  Sacrae  Gongregationi  in  duabus  sen- 
tentiis  sub  die  H  Maii  1743  (3)  in  Senen. 
non  aliter  visum  fuit.  Nam  consulta  ;  «  An 
de  Patrocinio  S.  losephi  quod  Senis  el  plu- 
ribus  in  locis  celebralur  Dominica  tertia 
posl  Pascha  sub  ritu  duplici  secundae  clas- 
sis  possit  recitari  Officium,  quando  in  dicta 
Dominica  occurrunt  Festa  Divi  Marci  Evan- 


—  395  - 


gelistae,  aut  Sanctornm  Apostolorum  Phi- 
lippi  et  lacobi?  Et  2.  An  Palrocinio  S.  lo- 
sephi  concurrente  cum  dictis  Festis  sinl  de 
eo  integrae  recitandae  Vesperae,  vel  dimi- 
diandae?»  S.  R.  G.  rescribendum  censuit: 
«  Attenta  dignitate  Personae,  licet  aequali- 
tas  sit  ritus  in  Feslo  S.  Marci  et  Sancto- 
rum  Apostolorum  Philippi  el  lacobi  ,  OtTi- 
ciura  de  Patrocinio  S.  losephi  est  recilan- 
dura,  si  cum  praedictis  solemnilatibus  oc- 
currat.  Et  ad  2.  Non  esse  dimidiandas,  sed 
integras  persolvendas  Vesperas  de  Patroci- 
nio,  attenta  ratione  superius  allata  ». 

Attamen,  cura  denuo  quaestiones  super 
hac  praecedentia  fuerint  proposilae,  et  de- 
nuo  discussae,  recedendum  esse  a  decisis,  et 
praelationem  Apostolis  et  EvangeiisHs  in 
occurrentia  dandam  esse  sancivit.  Etenim 
ex  parte  Fratrura  Ordinis  Minorum  S.  Fran- 
cisci  slrictioris  Observantiae  Recolleclorum 
Provinciae  Germano-Belgicae  inler  alia  du- 
bia  supplicatum  fuit  declarari :  2.  «  An,  si 
Dorainica  tertia  post  Pascha  incidat  Feslura 
Sanctorum  Aposlolorura  Philippi  et  lacobi, 
vel  S.  Marci  Evangelistae,  una  cura  Festo 
Patrocinii  S.  losephi,  debeat  Aposlolis  el 
Evangelistis  praeferri  Officium  S.  losephi? 
Et  3.  An  vesperae  de  Patrocinio  S.  losephi 
debeant  esse  integrae  in  casu  ,  quod  haec 
festivitas  concurrat  cum  Festo  S.  Marci  Evan- 
gelistae  vel  Sanctorum  Aposlolorura  Philippi 
el  lacobi,  atque  illis  praeferalur  ?  »  S.  C. 
declaravil  :  «  Ad  2  Negative  ;  ad  3  Affirma- 
tive,  deletis  iis  v erhls  atque  illis  praefera- 
tur  ».  Die  4  Septembris  1773  (1).  Et  in  una 
Ordinis  Gaimelilarum  Excalceatorum  Gon- 
gregalionis  Ilispaniae  in  dub.  18.  Supplicata 
pro  gratia,  ut  praeferatur  Festum  Patrocinii 
Festis  Apostolorum  et  Evangelistarum,  at- 
lenta  solemnitate  maxiraa,  quam  sorlitur  in- 
ler  Garmelilas  discalceatos,  et  maxirae  at- 
tenta  dignitate  Personae  S.  losephi  supra 
Apostolos,  S.R.G.  die  16Februarii  1781  (2) 
rescripsit  :  «  Ad  18  Negative  ».  Ulterius, 
quamvis  in  raemorato  Decreto  4  Sepl.  1773, 
in  occurrentia  tantum  praelalionem  dederit 
Festis  Apostolorum  supra  Festura  Patrocinii 
S,  losephi,  non  autem  in  concurrentia ; 
postea  in  Una  Ordinis  Minorum  S.  Francisci 
Provinciae  Gonceplionis  B.  M.  V.  in  re- 
gno  Porlugallico  iterum  in  dubio  11  con- 
sulla  :  «  An  in  concurrenlia  Festi  Patrocinii 
S.  losephi  cum  Fesiis  Aposiolorum  et  Evan 
gelistarum  Vesperae  dioiidiandae   sint,  vel 


integrae  persolvendae  de  Feslis  Aposlolo- 
rum  ?»  recedens  a  decisis,  eliam  qiioad  con- 
currenliam  die  18  Derembris  1779  (3)  re- 
scripsil :  «  Vesperae  integrae  (lebenlur  Apo- 
stolis  et  Evangelistis  ». 

Sed  quodnam  fuii  potissimum  argumen- 
tum,  a  quo,  poslhabitis  aliis  omnibus  in 
prioribus  decisionibus  proposiiis,  Sacra  Gon- 
gregatio  perslricta  fuit  a  decisis  recedere, 
el  in  oppositam  senlentiam  venire?  Audia- 
mus  Gl.  Virum  in  rebus  Liturgicis  praeser- 
tim  peritissimura  Doctorem  et  Magistrum 
R.  D.  Aloisium  Gardellini  huius  Sacrae  Gon- 
gregationis  Assessorem.  In  Indice  generali 
suae  Gollectionis  Decreta  referens,  quibns 
Sacra  Gongregatio  a  decisis  recedens  Offi- 
cium  Palrocinii  Feslis  Apostoloriim  non  esse 
j)raeferendum  sancivil,  polis:,iniaiii  nobis  ra- 
tionem  e\hibet,  nempe  in  occurrentia  et 
concurrentia  Palrocinii  S.  loseph  ciira  Festis 
Apostolorum  non  attendendam  esse  maiorem 
dignitatem,  sed  differentiam,  quae  inter- 
cedit  inter  Festa  primaria  vl  secundaria. 
«  Verumlaraen,  sic  legitur  Tom.  V,  pag.  97, 
postea  re  mature  exploiala  censuil  in  pari- 
tate  ritus  tam  in  occurreniia,  qiiam  in  con- 
currentia,  maiorera  dignilalem  non  esse 
attendendam,  sed  Festum  Primarium  San- 
ctorura  Apostolorum  praeferendum  esse  se- 
cundario  Patrocinii  S.  loseph  ». 

Festa  ergo  secundarin  in  parilalc  rilus 
iuxta  Decretum  huius  Sacrae  Gongregalio- 
nis  non  sunl  praeferenda  Festis  primariis. 
Inriciabilur  profecto  nemo  Fesium  Ssmi 
Gordis  lesu,  qnod  Feria  VI,  immediaie  posi 
corapletara  Octavam  solemnitalis  Gorporis 
Christi  celebralur,  esse  Fe<lum  Domini  se- 
cundarium.  Etenim  Fesio  S^iTii  Gordis  lesu 
nil  aliud  agilur,  quam  symtiolice  renovari 
memoriam  illius  divini  Amoris,  quo  Uni- 
genilus  Dei  Filius  humanara  suscepil  nalu- 
ram,  et  factus  obediens  usque  ad  morlem 
praebere  se  dixit  exemplum  hominibus, 
quod  esset  mitis  et  humilis  cordc.  Licet 
ergo  gaudeat  Feslum  Gordis  lesu  in  aliqui- 
bus  locis  ritu  primae  Glassis  el  Oclava, 
cedere  debet  ex  haclenus  diclis  primariis 
Festis  Nativitalis  S.  loaniiis  Baptistae  el 
SS.  Apostolorum  Pelri  et  Pauli.  Responden- 
dum  propierea  censerem  ad  propositum  du- 
bium  :  «  Primaria  Fesla  Nalivitatis  S.  loan- 
nis  Baptislae  et  Sancloruin  Aposiolorura 
Pelri  et  Pauli  esse  in  casu  facienda,  el  Of- 
ficium  Ssmi  Cordis  lesu,   ulpote   de   Festo 


(1)  Ad  2.  Oinesso ;  ad  5  espunto.  Vedi  decr.  gen.  3808. 

(2)  Omesso. 

(3)  Vedi  pag.  388  in  nota  (4). 


—  396  — 


Domini  secundnrio  Iransferendum  ».  Fin  qui 
il  Fornici  insigiie  Scrillore  di  Lilurgia. 

Ecco  dunque  le  ragioni,  le  ([uali  hanno 
delerminalo  la  decisione  della  S.  Gongre- 
gazione  in  favoie  delle  Fesle  Piimane  so- 
pra  le  Secondarie,  sebbene  inferiori  in  di- 
gnila  personale.  Nel  voto  citalo  si  vede 
per  la  prima  volta  nel  1743  adotlato  dalia 
S.  G,  la  parola  di  Festa  Primaria  per  San 
Gio.  Baltisla  ed  i  SS.  Apostoli  Pietro  e  Paolo. 
Viene  in  queslo  voto  ben  dichiarata  la  di- 
gnit^  delle  Feste  di  S.  Gio.  Battista  e  dei 
SS.  Apostoli  Pietro  e  Paolo,  che  in  propor- 
zione  ('  da  applicarsi  a  quelle  di  tuiti  gli 
Apostoli  ed  Evangelisti,  pel  generale  prin- 
cipio  qui  addotlo  «  praecedentiam  dandam 
esse  Fesiis,  qiiae  praeceptive  sub  obliga- 
lione  gravi  ab  omnibus  totius  Ghristiani  Or- 
bis  Ecclesiis  diebus  propriis  celebrari  de- 
bent  ».  Si  ripetono  in  questo  voto  molte 
cose  gia  dette  circa  la  prelazione  delle  Fe- 
ste  degli  AposLoli  ed  Evangelisti  sopra  il 
Patrocinio  di  S.  Giuseppe  ;  si  allega  in  pro- 
posito  raulorila  del  Gardellini  ;  e  si  reca 
la  piecipua  ragione  di  preferenza,  ciofe  che 
la  S.  Congregazione  ha  ritenulo  «  maiorem 
dignitatem  non  esse  attendendam;  sed  Fe- 
stiim  Primarium  Sanctorum  Apostolorum 
praeferondum  esse  secundarioPatrociniiS.  lo- 
seph  ».  E  qiiesta  massima  il  Geremoniere 
applicd  piire  alla  Festa  del  Ssmo  Guore  di 
Gesu^  per  essere  «  Festum  Domini  secun- 
darium.  -  Etenioi....  nil  aliud  agilur,  quam 
symbolice  renovari  memoriam  illius  divini 
Amoris,  quo  Unigenilus  Dei  Filius  huma- 
nam  suscepit  naturam,  et  factus  obadiens 
usque  ad  morlem,  praebere  se  dixit  exem- 
plum  homiuibus,  quod  esset  mitis  et  hu- 
milis  Gorde  ».  E  la  S.  Gongregazione  adeii 
pienamente  a  quesle  i-agioni  rescrivendo  in 
lulto,  come  gi^  si  disse  :  «  In  voto  Gaere- 
moniarii  ». 

Si  fe.  creduto  opportuno  il  riferire  am- 
piamente  in  questo  luogo  le  ragioni  del 
Geremoniere ,  adottate  dalla  Sacra  Gon- 
gregazione,  per  dimostrare  quanto  bene  a 
proposito  i'Autore  del  secondo  voto,  quan- 
lunqiie  non  avesse  sott'occhio  questi  voli, 
pure  suppose  che  le  ragioni  a  decidere  do- 
veano  essere  slaie  molto  gravi,  scrivendo : 
«  Quis  enim  raliones  Gongregationis  insi- 
gnis,  quae  summa  sapientia  et  prudentia 
omnia  discernit,  cognoscere,  quis  inquirere 
potest  quibus  de  causis  auctoritas  suprema, 
quae  nemini  ullo  modo  rationem  reddat 
oporlel,  dislinctionem  inter  Fesla  primaria 
et  secundaria  in  decisionibus  suis  oblinue- 


rit?  »  Questo  modo  di  scrivefe  e  veramente 
dignitoso  e  saggio  ;  non  potendosi  ammet- 
tere  che  lanti  uomini  dotti  e  probi  abbiano 
tenuLo  la  sentenza  menzionala,  solo  spinti 
da  leggerezza  e  da  spirito  di  novita.  Mollo 
piu  che  queste  medesime  ragioni  ispirarono 
il  Decreto  Generale  emanato  dal  Regnante 
Sommo  Pontefice  nel  1889,  N..3712;  quando 
estese  a  lutta  la  Chiesa  la  Festa  del  Ssrfio 
Guor  di  Gesu  con  rito  doppio  di  prima  Glasse. 
Ghe  se  del  resto  amore  di  novita  si  vo- 
iesse  riconoscere  su  questo  proposito,  a 
tutt'allri  dovrebbe  attribuirsi,  che  non  al 
Merati  ed  ai  suoi  aderenti. 

Lo  stesso  scriltore  del  primo  voto  os- 
serva,  che  «  una  Festa  anche  di  rito  se- 
midoppio  nel  suo  giorno  costiluisce  per 
legge  di  Rubrica  impedimenlo  a  ricevere 
una  Festa  traslala  anche  di  rito  di  prima 
classe  ».  Or  bene,  da  molti  secoli  aveano 
preso  posto  nel  Galendario  molte  Feste , 
come  dei  SS.  Apostoli,  Evangelisti,  Dottori 
della  Ghiesa  Universale,  Fondatori  di  Or- 
dini  illustri,  Marliri  insigni  e  Patroni  se- 
condarii  di  varie  Citta  od  ordini  Religiosi. 
La  pieta  dei  fedeli  ha  chiesto  che  fossero 
istituile  alcune  Fesie  Mobili  e  di  devozione 
di  N.  S.,  della  B.  V.  e  di  S.  Giuseppe  oltre 
le  loro  Feste  principali,  e  la  Chiesa  ha  san- 
zionato  colla  sua  aulorita  questi  pii  voli, 
Per6,  se  in  seguito  di  questa  istituzione 
sono  sorte  non  poche  difficolta  relative  allo 
spostamenlo ,  che  necessariamente  dovea 
eseguire  di  quelle  Feste  secolari,  come  farne 
un  addebilo  a  quelli  che  procurano  con- 
servare  alle  medesime  un  diritto  acquisilo 
da  secoli  ?  Se,  come  scrive  il  Guyeto,  la 
dislinzione  delle  Classi  fu  introdotla  per 
dare  un  ordine  alla  maggiore  o  minore  so- 
lennita  delle  Feste,  sembra  giusto  e  dove- 
roso  1'indagare  se  la  Chiesa  colla  islituzione 
di  queste  nuove  Feste,  senza  assegnar  loro 
un  rito  piu  alto,  abbia  inteso  di  spostare 
quelle  che,  oltre  il  godere  di  egual  rito, 
aveano  il  ^mlio  ^q\  prior  fossideo.  In  fine, 
confessando  lo  stesso  Autore  del  secondo 
voto,  che  ormai  si  (^'  stabililo  dalla  S,  G. 
una  prassi  piii  che  secolare  circa  la  pre- 
ferenza  delle  Fesle  primarie  sulle  secon- 
darie  di  rilo  eguale,  non  dovrebbe  piulto- 
sto  riprendersi  chi  di  nuovo  lentasse  ri- 
portarci  alle  antiche  perplessita  ed  incer- 
tezze?  chi  vorrebbe  togliere  perfino  la  di- 
slinzione  di  Feste  primarie  e  secondarie 
ammessa  da  tutti  i  Rubricisti  nel  senso  ov- 
vio,  ed  adollalo  da  essi  tutti,  compreso  lo 
stesso  Gavanto? 


397  — 


VII.  Ma  si  diia,  vi  sono  pure  i  Decreti 

in  contrario,  emanali  dalla   stessa    S.  Con- 

gregazione.  Si  risponde  che  qiiesti  decreti, 

specialmente  riguardo  al  Patrocinio  di  San 

Giuseppe,  sono  i  piii  antichi,  cio^  prima  che 

si  stabilisse  la  uniformit^  praevio  recessu  a 

decisis ;  sono  tutli  particolari,    ed    ammet- 

tono  spiegazioni  lutle    proprie,    come  si  e 

veduto   poco    fa    dei    due  Sanlanderien.  e 

Carlhaginien.    Spesso  poi  la  parola  dignius 

si  e    voluta   appiicare    alla   dignitS    perso- 

nale,  quando   deve,    o   pu6    almeno   inten- 

dersi  della  FesLa  od  Officio.  Altre  volle  si 

6  scambiata  la  solennild  estrinseca  (la  quale 

specialmente  nella  Reposizione    non   si  al- 

lende),  colla  solennitd  da    noi    inlesa,  che 

6  il  vero  fondamento  della  prelazione  delle 

Feste.  Prova  ne  sia  la  citazione   fatta    dal- 

TAutore  del  primo  voto  del  Decreto  22  A- 

gosto  1711   (1)  in  Perusina,  colla  dichiara- 

zione  di  un  Geremoniere,  cio^  del  gia  men- 

zionato  Mons.  Gambarucci;  il  quale  assicur6 

invece  il  Merali  che  la  sua  opinione  dovea 

in  pratica  ritenersi,   come  si  vide  di  sopra. 

II  piu  notevole  si  6,  che  siansi   spesso    ci- 

tati  a  difesa  della  propria   opinione  dei  de- 

creti,  i  quali  nel  loro  conteslo  sono  invece 

favorevoli  alla  sentenza  contraria.  Prova  ne 

sia  il  decreto  del  16  Aprile  1853  (2)  Ord. 

Min.  S.  Franc.  de  Obs.  Dub.  11  ad  1:  «  An 

Festa  Domini  et  Deiparae,  etiam  secundaria, 

Festis  Sanctorum  etiam  minus  dignis  praefe- 

renda?»Resp.  ^Negative,  iuxla  decreta  in 

Piscien....  Mechlinien....  Senen.  etc.  ».  Di- 

casi  lo  stesso  dell'altro  del  20  Marzo  1683  (3), 

che  invece  6  citato  dallo  stesso  Merati  per 

la  sua  tesi,  ed  e  pure  il  fondamento  della 

Wilnen.,  come  pure  si  vide  di  sopra.  Ac- 

ciocchfe  poi  non  prendasi    argomento   con- 

Iro  ropinione   del    Merati    dal    falto    della 

S.  C,  la  quale  gia  da  circa  20  anni  ai  dub- 

bii  che    si    proposero    sulla   precedenza  di 

Feste  primarie  sulle  secondarie  rispose  con 

un  dilata;  avendo  io  in  quesli  20  anni  fatto 

parte  dei  Congressi,  posso   dichiarare    per 

la  verita,  che  ci6    avvenne,    non    quasiche 

la  stessa  S.  C.  in  certo  modo    sconfessasse 

le  sue  decisioni  o  decreti,  ma  perch6  avea 

dato  ordine  che  si  decidesse  finalmente  la 

raassima  con  un  decreto  Generale,    incari- 

cando  successivamente  varii    Rubricisti    ad 

emettere  in  proposito  un  voto,  che  si  6  fatto 

attendere  fino  al   presente.  Del    resto    que- 

sti  sono  decreti  particolari  che  polrebbero 

del  tutto  omettersi.  Y'e  per6    un   Decreto 

(1)  Espunto. 

(2)  (3)  Omesso.  Vedi  decr.  geu.  n.  3808. 


Gonerale  che  sembra  una  vera  eccezione 
alla  regola,  quello  dell'll  Settembre  1887, 
N.  3681,  nel  quale  s'innajza  a  Festa  di 
seconda  Classe  per  tutla  la  Chiesa  quella 
del  SSmo  Rosario  «  ita  iit  non  possii  irans- 
ferri  in  alium  diem,  nisi  occurrente  officio 
potioris  rilus  ».  Qui  il  Legislatore  quod  vo- 
luit  expressit,  nc  vi  e  nulla  a  ridire. 

VIII.  Ma  0  lerapo  di  esaminare  la  diffi- 
colla,  che  ^'  come  l'Achille  dei  soslenltori 
della  opposta  sentenza,  ciofe  la  dignitd  per- 
sonale,  che,  secondo  essi,  6  dalla  Rubrica 
sempre  e  senza  eccezione  preferila  nelle 
occorrenze  e  concorrenze  nelle  Feste  di 
egual  rito.  L'Autore  del  secondo  volo  in- 
siste  su  qucsto  punto,  poicht  secondo  il 
suo  parere  nella  contraria  opinione :  «  Ordo 
cultus  Deo  et  Sanctis  debili  invertitur,  et 
Sanctis  privilegium  tribuilur  (juod  supr;i 
Dominum  et  B.  M.  V.  extollil,  el  sacra  li- 
lurgia  huc  usque  eis  non  concessil.  Nam 
dignilas  personae  fundatur  aut  in  natura, 
aut  in  gratia,  aut  demum  in  ulraqiie  ».  Per6 
questo  argomento  proverebbe  troppo  :  poi- 
ch6,  se  questa  fosse  la  regola  universale, 
la  Chiesa  non  avrebbe  poluto,  nfe  dovulo 
giammai  assegnare  alle  Feste  dei  Santi  un 
rilo  piu  elevato  di  quelle  del  Signore  e 
della  B.  Vergine,  ci6  che  6  contro  il  fatlo. 
Ora  ecco  le  parole  della  Rubrica  che  viene 
opposta,  Tit.  XI,  DeConcurrentian.  2  :  «  in- 
ter  Festa  aequalis  solemnitatis  serveiur  hic 
Ordo,  ut  Festa  Domini  praeferantur  omni- 
bus  aliis,  el  habeanl  utrasquc  Vesperas  in- 
tegras;  sicuLi  Fesla  Bealae  Mariae  Feslis  San- 
ctorum ;  item  Fesla  Angelorum  etc.  ».  Qui 
si  parla  di  concorrenza,  non  di  occorrenza, 
e  si  suppone  che  sieno  Fesle  aeqmlis  so- 
lemnitatis:  torna  dunque  la  questione  gia 
fatta,  che  cosa  sMntenda  colla  espressione 
solemnitas ;  s'intende  solamente  il  Rito  piu 
0  meno  elevato,  ovvero  aucora  la  inaggiu- 
rita  che  nasce  dall'essere  una  Festa  prima- 
ria,  di  istituzione  universale,  priu)iliva  e 
di  precetto?  La  Rubrica  nol  dice,  e  noi 
quindi  siamo  autorizzati  dalTaltra  del  C.  X., 
n.  6,  ad  intenderla  in  altro  modo. 

Del  resto  esisLono  gia  Fesle  cd  Olficii, 
nei  quali  certamenle,  a  ritu  cguale,  la  pre 
cedenza  si  deve  all'Officio  di  minor  dignilit. 
E  primieramente  tutti  sannu  cbe  le  Ffstc 
Solenni  del  primo  Ordine  o  Classe,  hauuu 
la  precedenza  assoluta  su  lutle  le  altrc, 
sebbene  sieno  di  egual  rilo,  e  di  maggior 
dignita  personale.  Un  esempio  di  queslo  ce 


—  398 


Iq  somminislra  lo  slesso  Gavanto,  il  quale 
alla  Sect.  VII,  c.  XII,  propone  la  seguente 
domanda: 

«  Quando  in  prima  Dominica  Octobris 
(iccurrit  Festum  Palroni  loci,  seu  Titularis 
Ecclesiae  in  qua  Altare  adest  Rosarii  ;  de 
quo  fiet  Officium,  de  Feslo  aut  de  Rosa- 
rio  ?  » ;  e  rispunde  «  Bononiae  anno  1637 
lecitalum  est  Officium  de  Festo  Sancti 
Petronii,  et  in  Dum.  2  Octobris  Iransla- 
tum  est  Officium  Rosarii,  vel  potius  Festum; 
nam  chorus  eo  die  recitavit  Officium  de 
Octava  S.  Petronii.  Al  S.  Rit.  Gongregatio 
die  G  Febr.  1038  (1)  decrevit  in  hoc  casu 
nihil  (ieri  de  Festo  Rosarii,  neque  trans- 
ferri  dehere  ». 

E  questo  fu  il  motivo  (per  tacere  di 
altri  esempii) ,  per  il  quale  la  Festa  di 
S.  Gio.  Ballista  e  degli  Apostoli  Pielro  e 
Paolo  venne  preferila  a  quella  del  Ss.  Guore 
di  Gesu,  sebbene  elevata  a  doppio  di  prima 
Classe,  come  si  e  detto  piii  sopra. 

II  Gavalieri  a  queslo  Ordine  sommo  ac- 
cuppia  1'Ordine  infimo,  poiche  sostiene  che 
negli  Officii  Semiduppi,  non  si  attende  la 
dignita  personale.  «  Ritus  semiduplex  est 
ritus  depressus  et  humilis;  quare  festa  nou 
facit  solemnia,  et  sic  nec  digna  in  quibus 
eorumdem  exprimatur  dignitas  »  (Lib.  II. 
G.  XXVI,  n.  Vll).  Lo  stesso  dice  del  Rito 
duppio  minore. 

11  giorno  dell'Ottava  di  iiualche  Festa 
gode  di  due  privilegii  :  il  primo  di  non 
ainmetlere  Iraslazione,  il  secohdo  di  non 
cedeie  neppure  alle  Feste  digniori  di  egual 
rilo  occonentl  in  quel  gioruo.  sieno  pure 
doppii  maggiori,  come  il  Nome  di  Maria. 
Nell'Otlava  della  Ssma  Trinita  occorrente 
nei  due  ultimi  gtorni  con  quella  del  Gor- 
pus  Domini,  reluttante  il  Gavanto,  la  S.  G. 
diede  la  precedenza  a  quesfullima ,  non 
certo  di  maggiore  dignita  delTaltra.  Egli 
aveva  redattu  TOfficio  deII'OlLava  della  Ssma 
Trinila  anche  per  quei  giorni ,  e  scrisse 
pure  che  la  precedanza  si  doveva  a  quella 
Ouava;  perche  «  iuxla  Octavarium  Romanum 
sit  digniur  quani  Octava  Gurporis  Ghristi  » 
(Gavanto  SecL.  111,  G.  XIX,  n.  3,  e  Mcrati 
ibid.  a  Sect.  ill,  G.  VIII,  n.  VII).  Ma  non 
1'intese  cosi  la  S.  Gungregazione  dei  Riti, 
la  quale  inieirogala  :  «  An  diebus  sexta  et 
Septima  Ociavae  Ssmae  Trinitatis,  ubi  est 
Titulus  Ecclesiae,  cum  de  ea  fiat  Officium, 
quia  est  dignior  Octava  Gorporis  Ghristi, 
debeat  etiam  dici  Nona  Leclio  de  simplici 
illis  diebus  occurrente,   an    omilli    ratione 

(1)  Non  si  U-ova  nell'Antica  CoUez.  e  quindi 


Octavae  Gorporis  Ghristi  ?  »  Ad  3.  rispose  : 
«  Diebus  sexta  et  septima  infra  Octavam 
Festi  Ssmae  Trinitatis,  ubi  est  Tilularis,  fa- 
ciendum  esseOfficium  de  die  secunda  et  ter- 
tia  infra  Octavara  Gorporis  Ghristi,  cum  com- 
memoratione  Ssihae  Trinitatis»:  in  una  Bra- 
charen.  die  7  lunii  1709,  N.  2104.  II  Me- 
rati  dice  che  quesla  fu  ponderatissima  re- 
solutio,  cio6  perchfe  la  solennitd  6  maggiore 
nella  FesLa  del  Gorpus  Domini,  quantunque 
non  potrebbe  dirsi  essere  maggiore  la  di- 
gnitd. 

Inoltre  nell' Ottava  di  Tutti  i  Santi  i 
Vesperi  sono  dimidiati  colla  Fesla  seguente, 
sebbene  si  tratti  di  Ottava  di  una  Festa  di 
primo  Ordine,  in  cui  la  prima  ad  esser  ce- 
lebraia  6  la  B.  Vergine.  Eppure  il  Gava- 
lieri  6  costretto  a  convenire  che  in  tal  caso 
la  dignita  non  si  attende. 

Se  dunque  gia  nella  Glasse  somma,  se  nel 
ritosemidoppioe  doppiominorenon  ha  luogo 
la  preferenza  della  dignita  personale,  per- 
chfe  tanta  difficolta  di  assimilare  ad  esse  le 
Glassi  e  riti  intermedii,  nel  caso  stesso  ? 

Aggiungasi  a  queste  ragioni  l'altra  che 
ne  somministrano  il  Guyeto  ed  il  Gavalieri. 
Essi  ritengono  che  le  Feste  Secondarie  di 
S.  Giovanni  Battista,  della  doppia  Gattedra 
di  S.  Pietro  ecc;  debbono  essere  posposte 
ad  altre  primarie  dei  Santi,  perchfe  in  esse 
non  viene  in  considerazione  la  dignita  per- 
sonale,  ma  un  altro  litolo,  ciofe  il  marti- 
rio,  0  la  potesta  pontificia  concessa  a  S.  Pie- 
tro  ecc.  Ma  questa  seconda  ragione  milita 
ben  piu  a  favore  delle  Feste  secondarie  da 
noi  menzionate.  Ghi  dira  in  fatti  che  negli 
Officii  della  Passione  di  N.  S.  venga,  almeno 
direttamente,  in  considerazione  la  dignita 
personale,  e  non  piuttosto  il  culto  agli 
Istrumenli  della  Passione  stessa  ?  E  nel  Pa- 
trocinio  della  B.  V.,  o  di  S.  Giuseppe,  non 
sono  i  beneficii  ottenuti,  o  che  si  aspel- 
tano  dalla  luro  intercessione,  quelli  che 
hanno  dato  occasione  ai  rispettivi  Officii? 
Dicasi  ci6  inolto  piii  delle  Feste  secondaric 
della  B.  V.,  come  del  suo  Sacratissimo 
Guore,  de  Providentia,  de  Gratia,  di  Ap- 
parizioni,  di  Recezioni  d'immagini  ecc;  le 
quali  tutte,  sebbene  si  riferiscano  al  sog- 
getto  principale,  6  per6  sempre  per  modo 
indiretto,  n6  piu  ne  meno  del  Martiiio  di 
S.  Gio.  Baltista,  del  Pontificio  di  S.  Pietro, 
0  della  Gonversione  di  S.  Paolo. 

IX.  Sembrami  perlanto  che  gli  aulori 
del  primo  e  secondo  voto  siansi  allontanati 
dal  vero  1.  nel  disconoscere  nella  RubricaX 

neppure  neirAulent.  e  Nuova. 


399  — 


n.  6  una  qualiU  di  preferenza  nella  so- 
lennila  delle  Feste  di  egual  Glasse  o  rito, 
diversa  dalla  dignitd  persoiialc,  2.  nell'avere 
allribuito  un  valore  troppo  assoluto  ed  esclu- 
sivo  nella  Rubrica  De  Concurrentia  Offirii 
N.  2  alle  parole  indicanli  la  preferenza  da 
darsi  alle  Feste  secondo  la  dignitd  perso- 
nale.  3.  Neiravere  supposto  che  la  son- 
lenza  del  Merati,  del  lacobs,  del  (lainba- 
rucci  sia  rimasta  sempre  quale  di  autori 
privati,  e  non  gia  ben  ponderala  ed  am- 
messa  dalla  Sacra  Gongregazione  dei  Riti 
nei  suoi  decreti. 

Per  quanto  adunque  apprezzi  la  scienza 
liturgica  dei  Rmi  preopinanti,  non  potrei 
convenire  con  essi  nel  consigliare  la  sop- 
pressione  di  tutli  i  Decreti  contrarii  alla 
loro  senlenza.  Questi  Decreti  infatti  sono 
molto  piu  di  quelli  citati  nello  presenti  di- 
scussioni,  ed  inoltre  sono  gi;i  da  molti  anni, 
ed  alcuni  da  un  secolo  e  mezzo  in  osser- 
vanza  presso  quelle  Diocesi,  Ghiese  ovvero 
Ordini  Religiosi,  pei  quali  furono  emanati. 

Non  si  controverle  gia,  che  nella  Ru- 
l>rica  non  si  faccia  espressamente  menzione 
di  Fesle  primarie  da  preferirsi  alle  secon- 
darie  ;  ma  questo  concetto  era  compreso  in 
quello  di  maggior  solennitd,  distinto  dal- 
Taltro  di  maggior  dignitd  personale.  Lo- 
devole  6  certo  1'aurea  semplicita  della  pri- 
mitiva  Rubrica  ;  ma  essa  dovette  gia  subire 
moltissime  modificazioni  ed  interpretazio- 
ni,  rese  necessarie  dai  nuovi  Officii  intro- 
dotti.  Non  fe  certo  nuovo  il  nome  di  Fe- 
ste  primarie  e  secondarie,  nfe  l'applicazione 
fattane  :  ma  seppur  lo  fosse,  ricordisi  l'au- 
reo  detlame  di  S.  Agostino  (Tract.  97  in  lo.): 
«  Sunt  el  doctrinae  religionis   congruentes 

verborum  novitales  ; et  Xenodochia  et 

Monasteria  postea  sunl  appellata  novis  no- 
minibus,  res  tamen  ipsae  et  ante  nomina 
sua  erant  ».  Al  tempo  del  Gavanto  non  era 
ancor  sorta  la  occasione  perchfe  si  adottasse 
questa  nomenclatura ,  essendo  poche  assai 
le  feste  (oltre  le  primarie)  addette  a  guisa 
delle  Mobili  a  determinate  Domeniche  o 
Ferie.  Ma  quando  in  lempi  posleriori  se  ne 
introdusse  l*uso,  1'aLtenzione  dei  Rubrici- 
sti  fu  richiamata  su  queslo  punto.  Lo  spo- 
slamento  di  Fesle  solennissime,  cioe  le  pri- 
marie  degli  Apostoli,  dei  Patroni  meno  prin- 
cipali  e  di  altri  Santi^  a  cui  la  veneranda 
antichita  avea  assegnato  un  giorno  slabile, 
ed  una  speciale  solennita,  sembrd  ,  mi  si 
permetta  la  frase,  una  specie  di  spoglio, 
da  cui  le  antiche  leggi  ecclesiastiche  erano 
alienissime.  Si  trattava  di  Festesolenni;  delle 


quali  alcune  celebrate  pure  nella  Chitsa 
greca :  altre  di  precetto,  ovvero,  se  quc- 
slo  era  slato  tolto  quoud  forutn ,  nondi- 
meno  rimaneva  il  suo  vigore  quoad  chu- 
rum  et  solemnitatem.  E  qui  di  passaggio  si 
avverla,  che,  se  si  dovessero  per  queste 
Feste  mobili  rimuovere  quelle  degli  Apo- 
stoli,  se  ne  dovrebbero  relebrare  'le  vigi- 
lie  separale  dalle  lore  principali  Solennil;i, 
oyvero  converrebbe  soppiimerle.  In  condi- 
zione  por.o  dissimile  si  trovano,  se  egu;de 
ne  sia  la  Classe,  le  Feste  dei  Doltori  della 
Ghiesa,  ai  qnali  Ronifacio  VIII  con  solenne 
Gostituzione  inserita  nel  Gorpo  del  diritto, 
ed  i  Pontefici  suoi  successori  con  peculiari 
disposizioni  vollero  tributato  un  rilo  ed  nn 
culto  privilegiato,  ed  oggi  pure  godono 
del  diritto  di  traslalione,  sebbene  doppi 
minori :  dicasi  lo  stesso  di  molli  Sanli  che 
nei  vari  luoghi  ottengono  iin  cullo  lutto 
speciale,  sebbene  il  rito  ne  sia  talora  egnale 
alle  Feste  secondarie  di  maggioi'  dignila 
personale,  assegnate  a  determinale  Dome- 
niche  o  Ferie.  Non  sembr6  ad  uomini  esi- 
mii,  quale  il  Merati,  il  Gambarucci,  Rene- 
delto  XIY,  il  Gardellini  che  la  Rubrica  de 
Goncurrentia  n.  2,  nel  preferire  in  gnnere 
la  dignita  personale,  avesse  volutu  com- 
prendere  anche  questi  casi.  D'allrondc  nella 
stessa  Rubrica  de  Translatione  nuni.  0  lr<i- 
varono  un  argomento  validissimo  per  la  loro 
opinione,  d;indosi  in  essa  non  una,  ma  due 
distinte  ragioni  di  preferenza,  o  il  dignius 
ciofe,  0  il  solemnius,  e  queslo  ('■  qualila  in- 
trinseca  del  primario. 

E  a  questa  opinione  non  manco  Tas- 
senso  e  l'approvazione  della  S.  Gongrega- 
zione  nei  moltissimi  Decreli  cilati,  nei  quali 
la  causa  di  prelazione  di  Fesle  di  Santi 
ed  altre  di  maggior  dignila  b  riposta  nel- 
Tesser  quelle  Fesle  primarie,  ossia  solen- 
niori,  come  dal  contesto  apparisce.  Ghe  se 
la  stessa  S.  Gongregazione  piullosloch^'  so- 
lenniori  ha  dicbiarato  nel  caso  quelle  Fe- 
ste  primarie'  ci6  e  slato  appunto  pel  fallo, 
che  dalla  loro  primariela  dipende  prin(  i- 
palmente  la  maggiore  solennila,  a  picfe- 
renza  delle  altre.  Gosi  app;irisce  dalla  Wil- 
nen.,  che  fu  la  prima  in  tale  senso  decisa ; 
ove,  come  si  6  detto  di  sopra,  si  ebbe  ri- 
corso  e  alla  Rubrica,  ed  ;il  gia  cilato  l)e- 
creto  del  1683,  nel  quale  si  preferisconc 
le  Feste  che  si  celebrano  cum  maiori  so- 
lemnitate. 

Quesla  prassi  adottala  dalla  S.  Congrc- 
gazione  6  ragionevolissima.  Imperocch^  se, 
come  si  disse,  oltre  al  titolo  di  prelazione 


—  400  — 


per  dignila  personale,  la  Rubrica  ha  sem- 
pie  riconosciulo  quella  della  solennila,  e 
ha  dalo,  in  parila  di  Glasse  o  di  rito,  la 
precedenza  alla  Festa  solenniore  ,  con  ci6 
solo  puo  (lirsi  risoluta  la  queslione.  II  Ga- 
vanto  stesso  liconosce  nelle  Feste  priraarie 
un  titolo  perchfe  loro  si  altribuisca  un  rito 
piu  elevato  :  sosliene  invece,  che  nelle  se- 
condarie,  sebbene  sieno  di  un  Apostolo,  il 
rilo  deve  esserepiii  depresso.  E  la  S.  Gon- 
gregdzione  non  ha  fatto  che  applicare  que- 
sto  principio,  allorchfe,  in  parila  di  rito, 
ba  riconosciuLo  nelle  Feste  primarie,  un  ti- 
i.olo  di  preferenza  sopre  le  secondarie,  seb- 
bene  superiori  per  dignila  personale.  Gosi 
(piando  per  es,  h;i  risposto,  che  il  Palroci- 
nio  di  S.  Giuseppe,  essendo  secondario, 
non  deve  prcferirsi  alle  Fesle  degli  Apo- 
stoli,  ba  sapientemenle  interprelato  la  Ru- 
brica  in  conformila  dello  slesso  Gavanto, 
riconoscendo  nella  primarieta  un  tilolo  per 
anleporre  aulorilalivamente  la  Festa  Pri- 
maria  alla  secondaria  in  parita  di  Glasse,  e 
non  considerandO;  come  pure  concede  il 
Gavalieri,  la  dignila  personale;  In  fatli, 
tollo  da  un  lalo  il  litolo  di  maggiore  ri- 
guardo,  secondo  il  Gavanto,  tolla  anzi  la 
slessa  considerazione  di  dignila  personale, 
secondo  il  Gavalieii,  che  cosa  rimaneva  a 
(juelle  Fesie  secondarie  di  speciale  per  es- 
sere  preferile  alle  priraarie  ? 

Nfe  qui  doabiamo  tacere,  che  il  Gava- 
lieri  si  e  mollo  accostato  a  questa  opinio- 
ne,  allorche  scriveva  nel  Tom.  I^  decr.  XIII 
Gapitis  in  Urd.  XGIII,  n.  V  (circa  la  mu- 
tazione  delle  Fesle) :  «  Tantum  autem  ar- 
bilramur  (i<,m  ius,  quod  festum  habet  in 
propiiam  et  natalitiam  diem,  ut  praevalere 
debeal  Festo  cuilibet  ea  die  assignato,  li- 
cet  maioris  existat  hoc  dignitatis  acciilen- 
talis  ».  Ed  al  r.  IX  aggiunge  :  «  Quinimo,  si 
quis  pro  retinenda  natalitia  die...,  assereret 
in  translatione  Sanctorum  apud  Ecclesias 
particulares  assignatorum  non  nimis  scrupu- 
lose  ritum  vel  dignitatem  esse  inspiciendam, 
noii  mullum  nos  refragatores  haberet  ». 

Da  quesle  considerazioni  ben  si  pare 
che  non  si  6  inleso  nella  presente  disqui- 
sizione  di  negare  assolulamente  il  princi- 
pio  di  prefeienza  da  darsi  in  parila  di  Glasse 
alle  Fesie  digniori  sebbene  secondarie,  co- 
me  pure  ainmelle  il  Guyeto,  ma  solo  quando 
la  primariela  di  una  Fesla  costituisce  il  ti- 
tolo  di  maggior  solennita  ,  sopra  le  altre 
digniori  quoad  personas,  ma  secondarie.  Per- 
ci6  debbono,  a  nostro  avviso,  preferirsi 
sempre  le  Feste  degli  Apostoli,  delle  quali 


non  cade  alcun  dubbio,  che  sieno  solen- 
niori,  per  le  addotte  ragioni.  A  queste  sa- 
rebbero  da  aggiungersi  tutle  quelle  dei 
Doltori  della  Ghiesa,  cioe  quelli  contem- 
plati  nella  speciale  Gostituzione  di  Bonifa- 
cio  VIII  e  degli  altri  Romani  Pontefici  suoi 
Successori,  sempre,  sintende,  in  parita  di  ri- 
lo;nonche  iS.  Patroni  anche  menoprincipali, 
e  tutli  gli  altri  che  a  somiglianza  di  S.  Adal- 
berto  e  S.  Stanislao  pei-  la  Polonia  godono 
nei  rispettivi  luoghi  un  peculiare  culto  e 
solennita  nelle  loro  Feste  Natalizie  ;  in  una 
parola  tutti  quelli  considerati  nei  Decreti 
fin  ora  emanati  dalla  S,  G.  dei  Riti. 

Se  anche  lo  scrittore  del  secondo  volo 
ammetle  che  e  stata  una  vera  deroga  alla 
legge  quella  contenula  nel  Decreto  Gene- 
rale,  che  preferisce  la  Festa  della  Yisita- 
zione  della  B.  Vergine  airaltra  del  Prezio- 
sissimo  Sangue,  non  si  potra  al  certo  ne- 
gare  esser  conveniente  che  una  simile  ec- 
cezione  si  usi  per  le  Feste  Primarie  e  so- 
lennissime  degli  Apostoli,  dei  Dottori  della 
Ghiesa  e  degli  altri  di  sopra  ricordati.  Sem- 
brami  che  con  questo  temperamento  si  venga 
a  dare  alla  Rubrica  un'equa  interpretazione, 
e  sieno  rimosse  quelle  obbiezioni  desunte 
specialmente  dalla  difficolta  di  discernere 
le  Feste  primarie  dalle  secondarie  ;  difli- 
colta  del  reslo  troppo  esagerata,  ed  a  cui 
si  pu6  nei  casi  particolari  rimediare  col 
semplice  ricorso  airaulorila  competente. 

Quesla  mi  sembra  la  legittima  conclu- 
sione  da  dedursi  lanto  dalla  interpreta- 
zione  della  Rubrica,  (juanto  dalla  opinione 
sostenula  da  uomini  dotti  e  versatissimi  in 
matesia  liturgica,  ed  in  fine  dalle  piu  au- 
torevoli  dichiarazioni  della  S.  Gongregazione 
dei  Riti. 

Sarei  quindi  di  subordinato  parere  di 
formulare  un  solo  dubbio,  cioe  :  «  An  ei 
quomodo  Festa  Primaria  B.  M.  V.,  Angelo- 
rum,  SS.  Apostolorura  aiioruraque  Sancto- 
rum,  praeferenda  sint  Festis  Secundariis 
eiusdem  ritus  et  classis,  sed  potioris  per- 
sonalis  dignitalis,  tam  in  occursu,  quam  in 
concursu,  et  in  eorumdem  repositione  V » 
E,  subordinalamenie  al  purgatissimo  giudi- 
zio  degli  Emi  e  Rmi  Padri,  risponderei  a 
norma  delle  cose  fin  qui  discusse  :  «  Festa 
Primaria  praedicla,  ulpote  solemniora,  aliis 
secundariis  in  casu  praeferenda  esse  tam  in 
occursu,  quam  in  concursu,  ad  formam  Ru- 
bricae  X  de  Translatione  Festorum  n.  6. 
Quod  si  eadera  Festa  transferri  contingat, 
in  illorura  repositione  servetur  Ordo  prae- 
scriptus  in  memorata  Rubrica  n.  7  ». 


—  401 


3835. 


SUFFRAGIUIVI 
SUPER 
DEGRETO  GENERALl 


pro  moderando  cultu  Servorum  Dei,  qui  non- 
dum  ab  Apostolioa  Sede  relati  sunt  inter 
Beatos. 

La  raateria  di  vetri  colorati  e  dipinti 
richiama  naLuralmenle  alla  memoria  i  ve- 
tri  antichi  dipinti,  o  meglio  graffiii  in  oro, 
iisati  dai  ci'istiani  dei  primi  secoli,  e  che 
ora  sono  volgarmente  delte  vetri  cemele- 
riali.  Innanzi  tutto  e  da  notare  che  la  de- 
nominazione  di  cemeteriali  6  venuta  a  co- 
lesti  vetri  per  mera  convenzione,  e  per  la 
sola  ragione  che  la  massima  parte  di  essi 
si  rinvennero  nelle  catacombe,  ossia  nei  ce- 
meteri  degli  antichi  crisliani.  Quivi  si  sono 
trovati  (e  alcuno  se  ne  trova  ancora)  va- 
selli,  tazze,  ampolle  e  simili  arnesi  di  ve- 
tro  affissi  nella  calce  ai  margini  dei  loculi, 
lalvolla  pure  nelle  pareti  dei  cubicoli  a 
maniera  di  patere  piu  o  meno  grandi;  gli 
uni  e  gli  altri  con  graffiti  in  oro  rappre- 
sentanti  nostro  Signore,  la  Beata  Vergine, 
Sanli  delTantico  e  nuovo  Teslamento,  scene 
di  matrimonio  o  di  famiglie  cristiane,  di 
arli  e  mestieri,  di  edifizi,  di  animali  e  di 
altri  soggetti  indifferenli  ed  anche  profani  : 
e  lo  scopo  di  collocaili  cosi  era  d'ordina- 
rio  Tavere  in  essi  un  segno  mnemonico  da 
riconoscere  il  luogo  della  sepoltura  dei  cari 
estinti,  o  per  infondervi  olii  e  balsami  odo- 
rosi  aflin  di  purgare  Taria  di  quei  sotter- 
ranei.  Nel  resto  Tuso  comune  di  tali  vetri 
era  tutto  domestico,  e  servivano  di  tazze 
e  di  patere  nei  conviti  e  nelle  agapi.  La 
presenza  per  altro  di  tali  vetri,  anche  se 
ornali  di  figure  certo  non  sacre  o  cristiane, 
non  odendeva  punto  la  vista  o  la  coscienza, 
quaudo  nelle  criple,  che  possono  conside- 
rarsi  come  cappelle  genlilizie  o  pubblici 
oratorii,  si  celebravano  i  divini  misteri.  Non- 
dimeno  a  dir  vero  tali  vetri  poco  o  nulla 
hanno  a  fare  colla  queslione  dei  vetri  ,co- 
lorati  e  dipinti  nelle  finestre  delle  Ghiese 
moderne. 

Piuttosto  pare  opportuno  richiamare  alla 
mente  l'uso  non  infrequente    di    dipingere     siano  effigiale  nel  battisrero  del   Laterano. 
uelle  antiche  chiese  per  loro  ornamento  e  Molto  singolare  6  una  pillura   ricordata 

per  edificazione  de' fedeli  scene  di  perso-     da  Ennodio  Vescovo  di  Pavia  (an.  504-521) 

(1)  Garrucci  -  Storin  deWnrta  cristinna,  Vol.  I,  pag.  556. 

(2)  Cf.  Gan-ucci  pag.  S2S,  loc.  cit. 

(3)  Vitn  Max.  cap.  5. 

(4)  Cf.  Muratori,  Rerum  italic.  scrip.  tom.  I,  pars  II,  pag.  568,  570  et  571. 


naggi  vivenli  ovvero  defunti,  dove.ssero  poi 
e.ssere  o  non  essere  canonizzati. 

Gosi  leggiamo  di  San  Massimiano  (an- 
no  542-552)  e  di  S.  Agnello,  ambedue  Ar- 
civescovi  di  Ravenna,  che  oriiarono  delle 
loro  immagini  non  poche  chiese.  In  par- 
ticolare  leggo  di  S.  Massimiano  come  egli 
si  facesse  rappresantare  in  S.  Vitale  di  Ra- 
venna  stessa.  «  Nel  musaico  si  vede  Mas- 
simiano  accompagnare  l'imperatore  (Giusli- 
niano)  portando  in  mano  una  croce,  ed  es- 
ser  seguito  da'  .suoi  chierici  colle  in.segne 
del  loro  ministero,  il  luribolo  e  il  libro 
liturgico.  Di  fronte  6  rappresentata  Teo- 
doia  che  va  alla  basilica  portando  in  mano 
la  preziosa  patena  ecc.  »  (1). 

Fu  poi  costume  generale  delle  chiese 
conservare  i  ritratli  dei  loro  pastori  (2) ;  il 
che  fece  San  Massimiano  nella  chiesa  di 
S.  Stefano  «  ubi  ipse  cum  suis  antecesso- 
ribus  depictus  est  »  (3).  Roma  stessa  ci  dh 
esempio  di  questa  costumanza  nella  serie 
dei  Papi  da  S,  Pietro  in  poi  effigiati  nella 
basilica  di  S.  Paolo. 

Abbiamo  poi  molti  eserapi  di  dipinture 
grandiose,  in  cui  si  ricordano  fatti  di  sto- 
ria  ecclesiastica.  Basti  citarne  alcuno.  Galla 
Placidia  (an.  427)  fatta  edificare  una  basi- 
lica  votiva  in  onore  di  S.  Giovanni  Evan- 
gelista,  la  volle  ornata  di  rausaici  che  rap- 
presentassero  vivamente  il  pericolo  di  mare, 
dal  quale  era  stata  scampata  per  Tinter- 
cessione  del  Santo  Apostolo.  L'esecuzione 
fu  lale  che  non  solo  tutte  quasi  le  pareli 
ma  il  pavimento  stesso  rappresentarono  le 
scene  di  quel  terribile  frangente:  «  Videris 
in  pavimentum  (sic)  ondosum  (sic)  undique 
mare...  Frons  autem  ecciesiae...  pariessum- 
mus...  et  cancellum  incipit  operoso  magisle- 
rio  Auguslae  periculum  liberationemque  fi- 
gurare  etc...  »  (4). 

Giuliana  figliuola  di  Olibrio  e  di  Placi- 
dia  fece  dipingere  neli'arco  maggiore  della 
basilica  di  S.  Polieucto  martire  in  Gostan- 
tinopoli  il  battesimo  del  gran  Gostantino. 
Vero  6  che  presso  gli  Orientali  Gostantino 
era  gia  for.se  nel  novero  dei  Santi  :  ma 
Roma  che  non  lo  regislra  nel  suo  marti- 
rologio  ha  piii  tardi  permesso  e  lascia  tut- 
tora  che  le  gesta    del    grande    imperatore 


402  — 


la  quale  fu  fatla  porre  nel  battistero  so- 
prannominato  Agdlo  nelle  Gallie  da  un  Ar- 
menio  che  a  sue  spese  avea  fabbricato  detto 
battistero.  «  Questo  Armenio  ebbe  un  fi- 
glio  che,  avendo  fatta  penitenza^  piacque 
tanto  al  padre  che  il  fece  rappresentare  in 
atto  di  essere  offerto  dagliangeli  a  Gristo  ». 
Gosi  nel  titolo  dell'epigramma  di  Ennodio 
(epigr.  XXXIV):  «  Versus  scripli  Agello  ubi 
filium  Armenii  Angeli  Ghristo  offerunt,  qui 
poenitentiam  egit  »  ed  Ennodio  : 

Suscipit  oblatam  veniam  cui  contulit  lesus, 
Post  culpas  animae  sunt  holocausla  Dei. 

Perge,  puer,  teneros  superans  bene  conscius 
annos  : 
Victores  iuvit  candida  vita  pios  (1). 

Qui  abbiamo  un  quadro  (possiam  dire 
storico)  di  carattere  meramente  privato, 
mentre  nei  precedenti  trattavasi  di  pubblici 
personaggi :  ma  le  rappresentazioni  degli 
uni  e  degli  altri  miravano  all'  ornamenlo 
delle  chiese  e  all'edificazione  dei  fedeli : 
aggiungiamo  anche  alla  loro  istruzione, 
giacchfe  a  questo  pure  mirano  le  pitture 
nel  luogo  santo,  secondoche  S.  Gregorio 
Magno  scrive  a  Sereno  Vescovo  di  Marsi- 
glia:  «  Idcirco  enim  pictura  in  ecclesiis  ad- 
hibetur  ut  hi  qui  litteras  nesciunt  saltem 
in  parietibus  videndo  legant  quae  legere 
in  codicibus  non  valent  >  (Ep.  ad  Serenum 
episc.  Massil.). 

Dagli  antichi  esempi  passando  ai  recenti 
mi  restringer6  a  pochi,  i  quali  nondimeno 
possono  valere  per  molti.  La  storia  delle 
apparizioni  di  Nostra  Signora  in  queslo  se- 
colo  esige  che  la  Bernardetta  per  es.  sia 
dipinta  quale  ella  trovossi  nella  grotta  di 
Lourdes  ora  estatica,  ora  china  al  suolo  per 
iscavare  la  fonte  delle  acque  salutari,  ecc. 
Gosi  vedemmo  effigiali  Massimino  e  Melania 
come  a  colloquio  colla  SSma  Vergine  sulle 
rocce  della  Salelte;  benche  ora,  riformata 
la  statua  della  Madonna  della  Salette  per 
decreto  di  Leone  XIII,  ci6  non  sia  piii  per- 
messo.  Gosi  Suor  Gaterina  Labour6  Figlia 
della  Garit^  si  dipinge  nelPatto  che  Maria 
Immacolata  le  si  da  a  vedere  tutta  raggiante 
di  luce  :  donde  l'origine  della  Medaglia  mi- 
racolosa.  Ora  simili  quadri  furono  posli  in 
molte  chiese  di  Roma,  d'Italia  e  fuori.  Fi- 
nalmente,  a  tacere  di  lutti  gli  altri,  insi- 
gne  esempio  ci  porge  la  cripta  che  circonda 
la  toraba  di  Pio  IX,  la  cui  immagine  gran- 
deggia  nel  simbolico  quadro    della   delini- 


zione  dell'Immacolata.  Ora  supponiamo  che 
dell'imraortale  Pontefice  Pio  IX  e  della  Ber- 
nardetta  dovesse  introdursi  la  causa  di  ca- 
nonizzazione,  chi  vedrebbe  mai  un  ostacolo 
a  lale  causa  perchfe  furono  gia  collocale  in 
chiesa  a  quel  modo  le  loro  immagini?  ed 
anche  al  presente  chi  6  che  si  offenda  di 
vedervele,  e  non  ne  resti  anzi  edificato  e 
ammaestrato  ? 

Le  ricordate  pitture,  e  molte  altre  che 
per  brevita  tralascio,  non  sono  nelle  chiese 
per  ragion  di  culto  che  si  debba  o  possa 
rendere  a  quelle  persone  che  non  ebbero 
gli  onori  delTaltare  (e  nondimeno  slanno 
ivi  dipinte) ;  ma  per  ragione  di  ornamento, 
di  edificazione,  di   ammaestramento. 

II  perchfe  mi  sembra  che  possa  rispon- 
dersi  al  proposto  Dubbio  :   Affirmative. 

SUFFRAQIA 

SUPER 

3837.  DEGLARATIONE  DEGRETI 

de  Festis  primariis  vel   secundariis,  quoad 
Festa  duplicia  minora  et  semiduplicia. 

Distinctio  inter  fesla  primaria  et  secun- 
daria,  hactenus  ab  omnibus  fere  Liturgicis 
admissa,  respexit  lantum  duplicia  I  el  II 
classis  ac  ritus  maioris.  Talis  enim  distin- 
ctio  pluribus  innitebatur  Decretis,  licel  par- 
ticularibus,  S.  R.  Gongregationis, 

Rmus  Gurien.  Antistes  Dubium  propo- 
suit  S.  R.  Gongregationi :  «  Utrum  tabella 
Goncurrentiae  de  digniori  incipiat  tantum 
a  ritu  duplicis  maioris  (uti  hucusque  Ru- 
bricistae  docebant)  an  etiam  extendatur  ad 
duplicia  minora,  ita  ut  in  horum  Goncur- 
rentia  Vesperae  integrae  dicendae  sinl  de 
festo  primario?  » 

Hoc  fortasse,  eiusmodi  limitibus  com- 
prehensum,  proposuit  Dubium,  quod  quae- 
damspecialis  Rubrica  Breviarii,  etiam  duobus 
concurrentibus  feslis  duplicis  minoris  ritus, 
quorum  primarium  alterum,  alterum  vero  se- 
cundarium,  docet  Vesperas  esse  dividendas. 

Quidquid  sil,  vulgato  nunc  Decreto  Gen. 
super  primariis  et  secundariis  festis,  oppor- 
tununi  visum  est  ampliare  Dubium  ,  adeo 
ut  non  tantum  Duplicia  minora  comprehen- 
dere  valeat,  sed  et  seraiduplicia;  nec  solum 
difficultates  quae  exoriri  possunt  quod  con- 
currentiam  spectat,  sed  etiam  quod  perti- 
net  ad  concurrentiam  atque  repositionem. 
Ita  namque  ampliato  Dubio,  facile  intellectu 


(1)  GaiTucci  loc.  cit.,    pag,  526. 


403  — 


est,  vix  post  resolulionem  nova  Dubia  super 
primariis  et  secundariis  feslis  habere  posse 
locum. 

1.  Quaestionis  discussio  circa  duiilicia 
et  seiniduplicia.  Basis  praesenlis  quaestionis 
resolvendae  nequit  consiitui  in  Decrelis,  esto 
authenticis,  quae  anle  ultimum  Decrelum  Ge- 
nerale  a  S.  R.  Gongregatione  evulgata  fuere. 
De  illis  enim  solemniter  pronuntiatum  est 
esse  penitus  abroganda,  si  huic  ultimooppo- 
nantur,  cum  scriplum  sit:  «  Sanclitas  Sua... 
iussit...  ita  et  non  aliler  Rubricarum  prae- 
scripta  hac  in  re  esse  inlerpretanda,  Re- 
scripta^  seu  Decreta,  tum  generalia  tum 
particularia,  in  contrarium  facientia,  supre- 
ma  aucloritale  sua  penitus  abrogando ('/)ecr. 
Gen.  sup.  cit.J  ».  Ergo  universis  anleriori- 
bus  Decretis  sepositis,  hoc  ullimum,  cer- 
lam  legem  constiluens,  perpendendum  est, 
quippe  quod  unicam  efformans  basim  pro- 
positae  quaestionis  resolvendae. 

a)  Videndum  nihilominus  primo  est 
ulrum  duplicia  minora,  per  se  patiantur 
distinclionem  in  primaria  et  secundaria. 
Gui  quaesilo  censeo  respondendum  esse 
affirmalive.  Namque  primo  festum  duplex 
m  nus  esse  revera  potest  tam  primarium 
quam  secundarium.  Primaria  sunt  quam- 
plura  festa  natalitia  vel  quasi-natalilia  San- 
ctorum,  et  secundaria  sunt  etiam  alia  eo- 
rundem  Sanclorum  fesla,  uti  ex.  gr.  Im- 
pressio  Sligmatum  S.  Francisci  In  corpore 
Breviarii  Romani,  Gommemoralio  Omnium 
Ss.  Summurum  Pontificum  in  Appendice 
eiusdem  Breviarii,  quae  fesLa  sunl  ritus 
duplicis  minoris.  Alia  quoque  plura  certo 
certius  danlur,  sive  primaria  sive  secunda- 
ria,  festa  in  calendariis  particularibus  Ecclc- 
siarum,  quae  eiusdem  duplicis  minoris  ri- 
lus  sunt.  Si  ergo  per  se  huiusmodi  duplicia 
ininora  fesla,  vel  primaria  sunt  vel  se- 
cundaria,  optime  ad  ea  quoque  applicari 
pulest  distinctio,  de  qua  loquimur. 

h)  Secundo,  duplex  minus  ad  duplex 
maius  proximius  accedit;  ratio  enim  discri- 
minis  nullo  pacto  afficit  ipsum  ritum,  sed 
lantum  maiorem  vel  minorem  praestantiam, 
vi  cuius  duplex  maius  in  occursu,  concursu 
el  repositione  duplici  minori  praefertur : 
ut  ralione  rilus  alterum  ab  altero  non  dif- 
feral.  Si  proinde  duplicia  maiora  praefalam 
dislinclionera  admittunt,  non  apparel  ralio, 
ob  quam  non  possit  eamdem  admittere  fe- 
stum  duplex  minus. 

c)  Tertio,  ralio  primarii  inducit  in  festo 
duplici  maiori  prae  alio  eiusdem  ritus  sed 
seciindario,  maiorem  solemnitatem  :  ut  De- 


crelum  Generale  dicat  fesla  priraaria,  ut- 
pote  solemniora,  aliis  serundariis  esse  prae- 
ferenda.  Verum  quomodo  dubitari  potest, 
eamdem  solemnitaiem  in  duplici  quoque 
minori  consideratam,  maiorem  esse  in  festo 
primario,  quam  in  secundario?  Sicut  itaque 
certum  est,  festum  duplex  maius,  si  pri- 
marium,  solemnius  esse  alio  duplici  maiori, 
sed  secundario;  iia  admittendum  renseo, 
fesLum  duplex  minus  primarium  altero  du- 
plici  minori  secundario  esse  solemnius. 

d)  Quarto  denique,  Rubrica  Generali  oc- 
currenliae  appriine  perpensa,  id  mihi  lam- 
quam  res  indubia  omnino  videtur  admitlen- 
dum.  Namque  Rubrica  docet,  duplici  oc- 
currente  cum  alio  duplici,  de  digniori  fa- 
ciendum  esse  seu  solemniori.  Gum  autem 
ratio  primarii  festum  duplex  minus  magis 
solemne  seu  magis  dignum  efficiat  altero 
duplici  minori  secundario;  mihi  videlurpa- 
lam  sequi,  duobus  duplicibus  minoribus  oc- 
currentibus,quorum  alterum  sit  primarium, 
allerum  vero  secundarium,  de  illo  agendum 
esse  prae  isto.  Hoc  autem,  quod  Rubrica 
de  occurrentia  praedical  (Tit.  X,  n.  0)  circa 
duplicia,  affirmat  quoque  Rubrica  sequens 
(n.  7)  de  repositione,  nec  non  alia  de  con- 
currentia  in  subsequenti  Titulo  (n.  2).  Ergo 
etiara  vi  Rubricae  Generalis,  dislinctio  festo- 
rum  in  primaria  et  secundaria  videtur  ap- 
plicanda  pariler  ad  duplicia  minora ;  quia 
cilali  textus  inter  duplicia  maiora  et  minora 
non  distinguunt,  ul  nec  nobis  detur  distin- 
guendi  facultas. 

e)  Circa  semiduplicia.  Gonsiderandum 
modo,  utrum  eadem  distinctio  in  primaria 
et  secundaria  festa  applicari  quoque  per  se 
possit  ad  semidiiplicia:  cui  dubLo,  quanlum 
video,  respondendura  etiam  videtur  affir- 
mative,  iisdem  fere  de  ralionibus  iam  su- 
perius  expositis  pro  duplici  minori.  Nam, 
primo,  festum  semiduplex  esse,  uti  duplex, 
potest  et  primarium  et  secundarium,  sicuti 
unicuique  patet.  Secundo,  ritus  semiduplex 
differt  a  duplici,  quatenus  hic  antiphonas 
duplical,  non  autem  ille.  Nihilominus,  sicut 
duplex,  ita  et  semiduplex  ad  primas  et  se- 
cundas  Vesperas  ius  habet,  et  ad  officium 
novem  lectionum,  per  quae  ad  duplicem 
ritum  similitudinem  dicit.  Terlio,  ralio  so- 
lemnitatis,  sicul  comprobatur  in  duplici 
minori,  ita  el  comprobatur  in  semiduplici; 
quia  par  est  in  ulroque  ratio  primarii  et 
secundarii,  ex  qua  oritur  solemnitas.  Quarto, 
ipsamet  Rubrica  de  occurrenlia  docel,  duo- 
bus  semiduplicibus  simul  occurrenlibus,  fa- 
ciendum  de  digniori  seu  solemniori  (Tit.  X, 


401 


n.  6).  Rubrica  quidem  nihil  dicit  de  trans- 
latione  seraiduplicium ;  sed  breviler  hic  ani- 
madverlendum,  hac  super  re  emendationem 
ullimam  Rubricarum  non  fuisse  ex  omni 
parle  perfectam.  Namque  de  translatione 
duplicium  dicunt,  si  transferri  raleant  :  de 
translatione  autem  semiduplicium  altum  si- 
lentium  servant.  Porro  translatio,  vel  per 
accidens  esse  potest  vel  perpetua.  Transla- 
tio  per  accidens  equidem  sublata  fuit  per 
Decretum  Nullo  unquani,  sed  translalio  per- 
petua  remansit ;  et  nihilominus  Rubricae 
emendatae  de  hac  plane  silent.  Uaque  id 
quod  comprobari  amplius  non  potest  im- 
praesenti  de  duplicibus  minoribus  (Docto- 
ribus  Ecclesiae  exceptis)  ac  de  semidupli- 
cibus  ad  translationem  quod  atlinet  acci- 
dentalem,  optime  adhuc  comprobatur  quod 
spectat  translationem  perpetuam.  Qiiae  per- 
petua  translatio  aflficit,  tam  festa  duplicia 
minora,  quam  semiduplicia ;  et  hoc  sufTicit 
ut  distinctio  nostra,  seu  ad  duplicia  mino- 
ra  seu  ad  semiduplicia  applicari  vaieat,  quod 
ad  translationem  attinet. 

2,  Nonnullae  di§cultates.  a)  Festum 
semiduplex  non  est  solemne :  ait  enim  Ga- 
valerius :  «  Ritus  semiduplex  est  ritus  de- 
pressus  et  humilis:  quare  festa  non  facit 
solemnia;  et  sic  nec  digna,  in  quibus  eorum 
exprimatur  dignitas  »  (Tom.  II,  cap.  XXYII, 
n.  Vil).  Reponimus,  ibi  Gavalerium  non 
loquit  de  occurrentia,  sed  de  repositione  ; 
et  docet,  in  semiduplici  reponendo  non 
esse  attendendam  solemnitatem  seu  dignita- 
tem,  quia  haec  attendenda  est  tantum  in  fe- 
stis,  quae  Rubrica  recenset  in  Tit.  X,  n.  1, 
vel  XI,  n.  2.  Nihilominus  idem  auclor  so- 
lemnitatem  ac  dignitatem  in  semiduplicibus 
indubie  admittit  et  ipse  in  occursu  ;  hanc 
enim  sibi  difTicultatem  obiicit,  quam  resol- 
vit:  «  In  occurrentia  attenditur  dignitas  (ergo 
et  solemnitas)  eorumdem  festorum  ,  licet 
semiduplicium »  :  quidni  igitur  in...  repo- 
sitione?  (loc.  cit.  n.  VIII).  lara  nunc  oc- 
currentia  respicit  potiorem  officii  partem  ; 
quomodo  ergo  hac  de  causa  festa  seniidu- 
plicia  non  facerent  ritum  solemnem?  Mi- 
hi  videtur,  ita  auctorem  praefatum  esse  in- 
telligendum,  ut  dicere  voluerit,  semidu- 
plicem  ritum  non  esse  ita  solemnem;  uti 
alios  proprios  festorum,  quae  supercitatis 
Titulis  Rubrica  enumerat.  Quod  profeclo 
admittendum  est ;  ritus  enim  semiduplex 
comparatus  non  solum  cum  praedictis  festis 
solemnioribus,  sed  etiam  cum  aliis  ritus  du- 
plicis,  sive  maioris  sive  minoris,  infimus  esl. 
At  in  casu  nostro  non  huiusmodi  compara- 


tio  facienda  est,  sed  festum  semiduplex  com- 
parandus  est  cum  alio  semiduplici  festo;  et 
tunc,  sicut  supponimus  alterum  esse  pri- 
marium,  alterura  secundarium,  habebimus 
in  illo  maiorem  solemnitatem  quam  in  isto, 
uti  patet. 

b)  Praeterea  obiici  potest  cum  eodem 
Gavalerio  solemuitatem  non  dari  de  semi- 
duplici  in  concurrentia;  concurrentihus  enim 
duobus  semiduplicibus,  semper  dividendas 
Vesperas  Rubricae  praedicant :  patet  ex  Ti- 
tulo  XI,  n.  4  et  6.  Ergo  praefata  distinctio 
ad  semiduplicia  applicari  non  potest  nec 
debet.  Respondemus,  in  praefatis  numeris 
non  dari  legem  generalem,  sed  quosdam 
tantum  enumerari  casus,  in  quibus  Vespe- 
rae  sunt  dividendae,  quando  duo  semidu- 
plicia  concurrunt.  En  Rubrica:  «  Semidu- 
plici  festo  concurrente  cum  sequenti  alio 
semiduplici,  cum  Dominica,  vel  cum  die 
infra  octavam,  a  capitulo  fit  de  sequenti  » 
(Tit.  XI,  n.  4).  Alia  eiusdem  Tituli  (n.  6) 
ait  :  «  Die  infra  octavam  concurrenle  cum 
sequenti  Dominica,  vel  semiduplici,  a  ca- 
pitulo  fit  de  sequenli  ».  Ubi  videre  facile 
est,  semiduplex  praecedens  concurrere  cum 
sequenli  Dominica;  quid  ergo  fieri  in  casu 
debet,  aut  potest,  nisi  a  Gapitulo  de  eadem 
Dominica?Namque  Dominica  primarnm  psal- 
mos  Vesperarum  non  habet,  adeo  ut  neces- 
sitas  exigat,  usque  ad  Gapitulum  fieri  de 
praecedenti,  quod  pos^idet.  Quod  si  ibi  agi- 
tur  etiam  de  semiduplici  concurrente  cum 
alio  semiduplici,  et  Vesperarum  divisio  prae- 
scribitur,  parere  admirationem  non  debet ; 
supponitur  enim,  uti  generaliter  evenit, 
non  inlercedere  inter  utrumque  discrimen. 
Idem  dicendum  de  die  infra  octavam  con- 
currente  cum  semiduplici  sequenti.  At  si 
intercedat  inter  utrumque  semiduplex  ali- 
quod  discrimen,  putas  ne  esse  idem  agen- 
dum?  Videtur  negandum.  Namque  impri- 
mis  notandum  esl,  Rubricam  supercitalam 
(Tit.  XI,  n.  4),  postquam  dixit,  in  tribus 
casibus  concuirentiae  Vesperas  esse  divi- 
dendas,  addit  etiam,  nisi  aliter  signetur. 
Supponit  ergo  dicta  Rubrica,  casus  alios  dari, 
in  quibus  Vesperae  dividendae  non  sunt. 
Secundo,  si  ut  probetur  Vesperas  esse  sem- 
per  dividendas  in  concurrentia  semidupli- 
cium,  citantur  a  Gavalerio  numeri  4  et  6 
Tituli  XI,  quare  citatio  omittitur  num.  5 
Tituli  eiusdem?  Hic  enim  contrariura  Ru- 
brica  praedicat  dicens :  «  Dominica  concur- 
rente  cum  sequenti  festo  semiduplici,  et 
cum  die  infra  octavam...  omnia  de  Do- 
minica   cum  commemoratione    sequentis  ». 


—  405  — 


Quare?  Profecto  quia  inter  semiduplex  San- 
clonim;  semifluplex  de  infra  octavam  el 
semiduplex  Dominicale;  hoc  dignius  est 
seu  solemnius.  Tertio,  quid  pulas  agen- 
dum,  si  dies  infra  octavam  cum  die  in- 
fra  aliam  oclavam  concurreret?  Num  ve- 
sperae  dividendae?  Eqnidem  afTirmative  re- 
spondendum;  si  ulerque  dies  pati  dignitate 
gauderet.  Al  pone  diem  infra  octavam  Imm. 
Deiparae  concurrere  cum  die  infra  octavam 
S.  Ambrosii,  uli  Mediolani  accidit,  nonne 
Vesperas  inlegras  semiduplex  de  infra  octa- 
vam  Deiparae  vindicarel  sibi,  et  sola  alterius 
comniemoialio  fieret?  Audi  Meralum:  «In... 
tabella  Goncurrenliae  ad  diem  infra  octavam, 
concurrentem  cum  die  infra  aliam  oclavam, 
non  assignalur  numerus  6,  ubi  habetur  to- 
lum  de  digniori,  comm.  de  minus  digno,  sed 
litlera  0:  non  quia  huiusmodi  concursus 
nimquam  evenire  possil,  nam  de  facto  di- 
versae  octavae  possunt  eadem  die  occurre- 
re ;  sed  cum  hoc  principaliter  pertineat  ad 
labellam  occurrentiae,  ubi  num.  7  slatui- 
tur  officium  de  digniori,  cora.  de  minus 
digno,  ideoque  in  tali  concursu  Vesperae 
regulandae  sunt  ad  inslar  occursus »  (apud 
Gavant.  sect.  III,  cap.  IX).  Gum  itaque  in 
occursu  duorum  semiduplicium,  seu  Rubrica 
seu  labella  Goncurrentiae  nos  doceant,  fa- 
ciendum  esse  de  digniori,  cum  sola  de  mi- 
nus  digno  commemoratione,  idem  palet  agen- 
dum  esse  quando  duo  semiduplicia  de  in- 
fia  octavam  inter  se  concurrunt.  Haec  ni- 
hilominus  dicta  sint,  ut  salvum  principium 
maneat,  uli  Meratus  docet,  cum  cetero  duo 
dies  de  infra  octavam  inter  se  concurrere 
vix  intelligatur.  Datur  ergo  etiam  in  semi- 
duplicibus  aliqua  dignitas,  consequenter  et 
solemnitas  conlra  Gavalerium,  non  solum 
in  occursu  sed  et  in  concursu  eorumdem : 
quae  non  permittil,  cum  in  iis  coraproba- 
tur,  ut  Vesperae  dividantur,  sed  exigit  ut 
intcgrae  sinl  de  digniori  seu  solemniori,  et 
sola  fiat  de  minus  digno  commemoralio.  Id 
quoque  implicite  docet  cl.  De  Herdtdicens: 
«  In  pantate  ritus  et  dignitatis,  a  capilulo 
regulariler  fit  de  sequenti  cum  comme- 
moratione  praecedentis.  Hoc  cerlum  est, 
si  ulrumque  officium  sit  semiduplex,  vel 
duplex  minus  elc.  »  (Pars  4,  n.  305,  Reg.  3). 
Ergo  ex  adverso,  si  ritus  sit  idem,  sed  di- 
gnilas  sil  diversa,  aliter  agendum  est,  vi- 
delicel,  inlegrae  agendae  erunt  Vesperae 
de  digniori  seu  solemniori,  et  com.  de  mi- 
nus  digno.  Gonsequenter  falsum  esl,  in  con- 
cursu  duorum  semiduplicium  semper  esse 
Vesperas  dividendas. 


Geterum,  elsi  praefata  discussio  super 
Rubricarum  inlerpretatione  omni  non  essel 
evidenlia  et  certiludine  praedila;  animad- 
vertendum  est,  Rubricarum  praescripla  ad 
noimam  Decreli  Gen.  super  primariis  el 
sucundariis  festis  interprelanda  esse,  uli  su- 
perins  vidimus.  Porro  Decretum  islud  lo- 
quilur  de  praelatione  primarii  cuiuscumque 
fesli  super  alio  secundario  ,  lam  in  occur- 
rentia,  quam  in  concurrentia :  sed  de  hoc 
postea. 

Gavalerius  autem  eidem  suo  semper  prin- 
cipio  innixus,  videlicet  defectui  solemnila- 
tis  in  semiduplici  cum  alio  semiduplici  con- 
currenle,  uli  videre  est  in  Tom.  II,  capi- 
tulo  XVIII,  Decr.  XI,  VI,  3,  et  XIII,  co- 
natur  ostendere  pariter,  in  casu  semper 
esse  dividendas  Vesperas.  Ratio  est,  inquil, 
quia  Rubrica  Intcr  festa  loquitur  lantum 
de  duplici,  haud  vero  de  semiduplici.  At 
sodes,  de  quonam  duplici,  saltem  imprae- 
senti,  in  suo  sensu,  Rubrica  loquitur?  Non 
profecto  de  duplici  minori  ,  sed  de  aliis 
duplicibus  polioribus,  nempe  maiori,  II  el 
i  classis.  Elenim  duplex  minus  Sanctis  in 
eiusmodi  Rubrica  recensitis  non  competit, 
sed  ad  minus  dup.  maius.  Ergo  aul  falsum 
est  quod  ipse  asserit  de  solemnilate  quae 
inest  duplici  minori,  de  quo  hic  Rubrica  ne- 
quit  intelligi  :  aut  falsa  est,  quam  praebet, 
Rubricae  huius  interpretatio.  Dicendum  po- 
tius,  Rubricas  generalem  exhibere  legem , 
cura  agitur  de  duplici  raaiori,  II  aul  I  clas- 
sis:  de  duplici  quoque  minori  eamdem  tra- 
dere  generalem  legem  in  num.  2.  Tituli  XI 
in  initio ;  de  semiduplici  vero  contenlam 
esse  Rubricara  assignare  tantura  particula- 
res  casus,  utpote  frequentiores,  in  quibus 
lamen  eadem  servanda  lex,  sicui  in  dupli- 
cibus  potioribus  aique  etiara  minoribus.  Nam- 
que  Rubricae  semiduplicibus  solemnitatem 
non  denegant,  uti  in  occursu,  ita  in  con- 
cursu;  adeo  ut  si  in  quibusdam  casibus  con- 
cursus,  Vesperas  dividendas  praedicent,  in 
quibusdam  aliis  casibus  easdem  uni  semi- 
duplici  prae  altero  tribuanl.  lam  nunc, 
si  in  primis  semiduplicia  concurrenlia  eius- 
dem  supponuntur  solemnilalis,  fas  est  con- 
cludere  in  alteris  eadem  diversae  solemni- 
tatis  supponi. 

Gaeterum  antiquius  legitur  Breviarmm, 
docens:  «  Festa  dividuntur  in  simplicia  et 
solemnia:  solemnia  sunt  semiduplex,  du- 
plex  etc.  ».  Insuper  iuxta  praesentes  Rubri- 
cas,  semiduplicia  non  desunt,  quae  consue- 
verunt  in  locis  solemniter  celebrari  (Til.  II, 
n.    l).    Verba    denique    allerius    Rubricae, 


^  406  — 


tlti  alibi  dictum  est  (n.  2,  lilt.  e);  semi- 
duplicis  solemnitatem  satissuperque  demon- 
strant:  ut  non  intelligatur  quare  semidu- 
plicia  esse  valeant  solemniora  in  occursu, 
talia  esse  desinant  in  concursu. 

c)  Opponi  praeterea  potest  tabellaconcur- 
rentiac;  quae  duobus  seu  duplicibus,  seu 
semiduplicibus  concurrentibus,  ponit  Vespe- 
ras  dividendas,  et  non  de  digniori  facien- 
das.  At  reponendum,  verum  id  esse,  nil 
tamen  ex  eo  sequi  contra  duplicis  et  semi- 
duplicissolemnitatem:ut,  illa  haud  obslante, 
Vesperae  sint  faciendae  de  digniori.  Nam- 
que  cum  agilur  de  duplicibus  moioribus; 
et  II  aut  I  classis,  quid  docet  tabella?  Vespe- 
ras  de  dignioii  celebrandas.  Ast  pone  duo 
festa  eiusmodi  inter  se  concurrentia  eiusdem 
esse  dignitatis,  quid  foret  agendum?  Respon- 
det  Cavalerius:  .  .  .  .  «  Rubrica  (idem  de 
tabella  concurrentiae  intelligas,  concordat 
enim  cum  Rubrica)  designat  nobis;  quod 
etsi  festa  digniora  ex  recensitis  a  Rubrica 
Inter  fesla,  nnnquam  postponantur  minus  di- 
gnis,  licet  solemnioribus,  secus  vero  si  sint 
aequalis  dignitatis,  puta  duo  festa  Apostolo- 
rum  »  (Tom,  II,  cap.  XXVIII  Decret.  I). 
Namque  duo  festa  aequalis  dignitatis  Vespe- 
ras  dividunt,  ut  idem  auctor  loco  praefato 
concludit.  Ergo  tabella  in  casu  indical,  non 
quod  semper,  sed  quod  ut  plurimum  agen- 
dum  est. 

A  pari :  labella  concurrentiae  de  du- 
plicibus  minoribus  et  semiduplicibus  con- 
currentibus  inter  se,  non  dat  normam,  quae 
semper,  sed  quae  ut  plurimum  sequenda 
est.  At  pone,  ex  duobus  duplicibus  mi- 
noribus,  vel  ex  duobus  semiduplicibus  in- 
ter  se  concurrentibus,  alterum  esse  altero 
solemnius,  nempe  alterum  primarium,  al- 
terum  secundarium,  quid  pariter  erit  agen- 
dum?  Totum  fiet  de  digniori  et  commemo- 
ralio  de  minus  digno:  hoc  est,  ilerum  dici- 
mus  cum  Merato,  in  tali  concursu  Vesperae 
regulandae  sunt  ad  instar  occursus.  Profe- 
cto,  si  tabella  concurrentiae  recle  procedil 
in  concursu  plurium  duplicium  maiorum  , 
II  et  I  classis,  quamvis  Vesperae  dividen- 
dae  quandoque  sint,  cum  dicat  nihilomi- 
nus  eas  esse  facicndas  de  digniori ;  non  in- 
telligitur  quare  optirae  eadem  non  proce- 
dal,  si  in  concursu  duorum  duplicium  mi- 
norum  aut  semidupliciura  fiant  Vesperae 
de  digniori,  quamvis  ea  notet  easdem  Ve- 
speras  esse  dividendas. 

d)  Denique  opponi  quoque  posset  anti- 
qua  praxis,  iuxta  quam  ad  duplicia  et  se- 
raiduplicia   dislinctio   inter    primaria  et  se- 


cundaria  festa  non  fuit  applicata.  Respon- 
deri  primo  potest,  id  mirum  non  esse,  quia 
ex  una  parte  distinctio  huiusmodi  salis  ca- 
lendariorum  ordinaloribus  arridebal,  ul  festa 
eorum  propria  facilius  celebrari  possenl:  ex 
altera  vero  parte  in  ea  distinctione,  in  pro- 
priura  coramodum  (ob  devotionem  quidem 
in  propria  festa  excusandum)  facienda,  salis 
insistentes  eranl,  qiiod  aliqui  auctores  illi  ad- 
versabanlur,  el  certa  lex  ex  Sacio  Rituum 
Tribunali  iisdem  favere  non  polerat.  Hinc 
limenles  ne  lotum  perderenl,  salius  iu- 
dicarunt  festa  recolere  potiora,  et  de  du- 
plicibus  minoiibus  ac  semiduplicibus  apud 
S.  R.  Gongregalionem  nullara  movere  quae- 
stionera.  Secundo,  Decretura,  nihil  hisce 
obstantibus,  duplicibus  saltem  minoribus  fa- 
vens,  ad  dictam  quod  perlinet  dislinctio- 
nem,  alibi  civilavimus ;  adeo  ul,  sallem  pro 
duplici  rainori  res  omnmo  nova  dici  non  va- 
leal.  Tertio,  falendum  nobis  hanc  dislinctio- 
nem  non  ita  fuisse  desideralam  a  calenda- 
riorum  ordinatoribus,  quatenus  ad  duplicia 
minora  el  semiduplicia  applicatam;  quia  ma- 
ioris  gravitatis  festa,  iaradiu  evecta  fuerunt 
saltem  ad  duplicis  maioris  ritum.  Quarto  de- 
nique  reponi  potesl,  non  esse  attendendum 
quod  hucusque  factum  est,  sed  potius  id 
quod  fieri  nunc  debel  post  novissimura 
Generale  Decretum,  de  cuius  iara  inlelli- 
gentia  nobis  disserendura  est. 

3.  Expenditur  Decr,  Gen.  de  primariis 
et  secundariis  festis.  a)  Decretum  istud  sic 
se  exprirail:  «  An  festa  secundaria  Domini, 
Reatae  Mariae  Virg.,  Angelorum,  Ss.  Apo- 
slolorum,  alioruraque  Sanctorum,  praefe- 
renda  sint  festis  primariis  eiusdera  ritus  et 
classis,  sed  rainoris  personalis  dignitatis, 
tam  in  occursu  quam  in  concursu,  el  in  eo- 
rumdera  reposilione?  »  Responsio  vero  est : 
«  In  voto  R.  P.  D.  Promotoris  fidei,  nirai- 
rura:  Fesla  primaria,  ulpote  solemniora,  aliis, 
secundariis  m  casu  praeferenda  esse  etc.  ». 

//)  Responsura,  uli  patel,  affirmativum 
perfecte  cohaeret  petitioni,  licet  propositio 
in  responsione  inversa  fueril.  Eigo  conclu- 
dendum  est,  festa  secundaria  Domini,  Dei- 
parae,  Angelorum,  Apostolorum,  aliorum- 
que  Sanctorum  esse  postponenda  fesiis  pri- 
mariis  eiusdem  ritus  et  classis  etc. 

c)  lam  quaeritur  :  Ad  quam  personam 
debeat  pertinere  festum  aliquod,  ut  si  secun- 
dariura  fuerit,  debeat  primario  cedere,  quam- 
vis  illud  ratione  dignitalis  personalis  sil  isto 
praestanlius?  Respondeo  :  Ad  quamcumque 
personam  pertinere  potest,  seu  ad  quem- 
cumque  Sanclura,  sive  sit  Ghrislus  Sanctus 


—  lOT  — 


Sanclorum,  sive  Deipara,  sive  Angelus,  sive 
Apostolus,  sive  alius  quicumque,  cuius  in- 
slitulum  fuerit  feslum  lilurgicum.  Ratio  pa- 
tet ;  quia  ibi  nominanlur  praecipui  ex  San- 
ctis,  et  ultimo  dicitur,  aliorumque  Sancto- 
rum  (1) ;  ergo  nullus  Sanclus  excluditur, 
et  ad  quemcumque  ex  iis  festum  pertineat, 
ius  Sanctus  habet,  ut,  si  festo  primario  non 
lantum  sed  etiam  secuudario  gaudeat,  pri- 
marium  secundario  praeferatur. 

Hic  animadvertendum  puto  ,  Decretum 
de  duobus  feslis,  ex  quibus  unum  prima- 
rium,  aliud  secundarium,  seu  eiusdem  Do- 
mini,  seu  eiusdem  Sancti,  verba  non  facere. 
Sed  nihil  plane  interest ;  sive  quia  in  eius- 
modi  casu  nullus  dubitavit  unquam,  festum 
primarium  secundario  praevalere,  sive  quia 
Decretum,  absque  ulla  distinctione  quaecum- 
que  festa  primaria  quibuscumque  secunda- 
riis  opponit  ,  statuens  universaliter ,  illa 
esse  semper  istis  superiora,  ac  praeferenda, 
in  parilate  quidem  ritus  et  classls ,  quod 
semper  intelligi  debet. 

d)  Quaeritur  ulterius  :  Guiusnam  ritus 
esse  debeant  festa,  ut  in  primaria  et  secun- 
daria  distingui  possint,  et  illa  super  istis 
praelationem  habeant?  Respondeo  :  Guius- 
cumque  ritus  esse  possunt,  seu  nempe  du- 
plex  I  aut  II  classis,  seu  duplex  maius  aut 
minus,  seu  semiduplex,  seu  simplex  ,  de 
quo  tamen  ultimo  breviter  sub  fine  dicemus 
aliquid.  Ralio  est,  quia  siculi  Decretum  festa 
inter  et  festa  non  dislinguit,  ita  nec  distin- 
guit  inler  ritum  et  ritum,  sed  festa  prima- 
ria  quaecumque  feslis  secundariis  quibus- 
cumque  eiusdem  ritus  et  classis  opponil. 
Nunc  autem  duplex  I  classis  est  ritus,  du- 
plex  II  classis  est  ritus,  duplex  maius  est 
ritus,  duplex  minus  est  ritus,  uti  ritus  est 
etiam  semiduplex,  imo  et  simplex.  Ergo 
cuiuscumque  ritus  sit  festum,  si  de  eo  ha- 
beantur  duo  festa,  alterum  primarium,  se- 
cundarium  alterum,  ius  habet  ut  illud  isti 
praeferalur.  Ubi  enim  lex  non  distinguit, 
nec  nos  dislinguere  debemus;  elverba  eius- 
dem  ritus  et  classis  festa,  cum  generalis- 
sima  sinl,  nullum  ritum  per  se  excludunt, 
sed  omnes  et  singulos  coraplectuntur. 

e)  Quaeritur  denique  :  Quando,  seu  in 
quibusnam  rerum  adiunctis  dicta  festa  pri- 
maria  praeferri  debeanl  secundariis?  Respon- 


deo  :  Semper,  quoties  habeatur  vel  occur- 
sus,  vel  concursus,  vel  repositio.  Namque 
Decretum  explicite  docel,  primaria  secun- 
dariis  debere  praeferri,  tam  in  occursu 
quam  in  concursu  et  in  eorumdem  reposi- 
tione.  Non  admittitur  ergo  limes  ullus  in 
lege,  proindeque  neque  ab  iis  admittendus 
est,  qui  legem  exequuntur.  Guinque  in  so- 
lis  Lribus  casibus  relatis  praelatio  inter  plu- 
ra  festa  liturgica  locum  habere  valeat,  pa- 
lam  sequilur,  semper  primaria  festa,  in  pa- 
ritale  utique  ritus  et  classis ,  esse  praefe- 
renda  secundariis. 

4.  Uni  obiectioni  satisfit.  Quaestio,  quae 
universos  Liluigicos  et  calendariorum  ma- 
xime  ordinatores  a  duobus  fere  saeculis  agi- 
tabat,  respiciebat  lantum  festa  duplicia  I  el 
II  classis,  ac  maiora,  non  vero  duplicia  rai- 
noia  ac  seraiduplicia,  multo  minus  simpli- 
cia.  Summus  Pontifex  Leo  Papa  XIII,  hanc 
volens  resolulara  controversiam,  Volum  ex 
oflicio  commisit  R.  P.  D.  Augustino  Gaprara 
S.  Fidei  Promotori.  Qui,  elucubralo  Volo, 
Emis  Patribus,  aliisque  S.  R.  Gongregatio- 
nis  Officialibus  tradito,  tandem  aliquando 
qaaestionem ,  approbante  et  confirmante 
Summo  Ponlifice,  iuxta  Volum  diremptam 
vidit:  Volumautem  earadem  praefatara  quae- 
stionem,  uLi  per  se  patet,  pro  obiecto  ha- 
buit.  Votum  sequuta  est  lex,  quae  per  De- 
creLum  Generale  promulgata  fuil.  Itaque 
inter  controversiam  anliquam  et  Decretum 
praesens  maxima  est  relatio,  sicut  et  inter 
Decretum  et  VoLura,  ex  quo  idem  Decre- 
tura  derivavit.  Atqui  obiectura  controversiae 
fuere  lantura  duplicia  I  et  II  classis  ac  du- 
plicia  maiora  ;  ergo  et  lex  Decreti  ad  ista 
tantum  festa  extenditur,  non  vero  ad  reliqua 
ritus  inferioris. 

Resp.  Votum,  ex  quo  lex  Decreti  deri- 
vavit,  ni  fallor,  considerandum  est  veluli 
subsidium,  quod  legi  efformandae  inserviit. 
Resolutio  antiquae  conlroversiae  mihi  yide- 
tur  esse  quasi  obieclum  finale,  seu  finis  le- 
gis.  At  censeo,  neque  subsidiura,  neque  fi- 
nem  legis  cadere  sub  eadem  lege  posse. 
Auctores  enim  liturgici,  calendariorum  ordi- 
natores,  Liturgiae  professores,  possunt  qui- 
dem,  sed  non  tenentur  agnoscere,  vel  le- 
gis  subsidia,  vel  finera  legis.  Quae  celerum 
licet  agnoscant,  agere  iuxta  illa  nequeunl, 


(i)  To  aliorumque  Sanctorum  inihi  videtur  non  posse  significare  alios  lanlinn  Sanclos,  m  Rubnca 
Inter  festa  designalos.  Ralio  est,  quia  decrelura  explicile  norainat  festa  Domtni,  Beatae  Martae  Virg., 
Angelorum,  SS.  Apostolorum,  inde  subiungil :  aliorumque  Sanctorum.  lam  vero  praeter  rccensitas  per- 
soaas,  Rubricas  alias  tanlum  duas  nominat,  videlicet  S.  losephum  ei  S.  loannem  Baptislam :  ut  proinde 
dietio  aliorumque  Sanctorum  magis  paleal,  quam  nominatio  duorum  tantum  Sanctomm  exigat.  Sequilur 
ergo  por  dictionem  aliorumque  Sanctorum  non  esse  intelligendos  tantum  S.  loseph  et  S.  loannem  Ba- 
plistam,  sed  alios  quoscumque  Sanctos. 


—  408  — 


sed  tenentur  operari  simpliciter  iuxta  le- 
gem.  Nihil  enim  in  legibus  observandum 
imponitur,  nisi  eadem  lex.  Legislator  autem 
qui  in  lege  subditis  imponenda  exigeret, 
ul  hi  in  illa  adimplenda,  et  ad  subsidia 
intenderent,  per  quae  iussa  fuit,  et  ad  finem 
quem  habuit  in  illa  promulganda,  nimis 
rigidus  esset,  el  nonnisi  inobedienles  inve- 
niret.  Hinc  universi  moralis  scientiae  periti 
docent^  legem  observandam  esse  prouti  ia- 
cet,  et  ad  nihil  aliud  quemque  teneri. 

His  positis;  in  lege  Decreti  non  potest 
considerari  Votum,  perexcellens  licet,  Rmi 
Promotoris  Fidei ;  eoque  magis^  quia  Emi 
Patres  nos  docent  in  lege  Decreti^  quaenam 
sit  eiusdem  Voti  summa.  Aiunt  enim  :  «  In 
Voto  R.  P.  D.  Promotoris  Fidei,  nimirum: 
Festa  primaria,  ulpote  solemniora,  aliis  se- 
cundariis  in  casu  praeferenda  esse  tam  in 
occursu  elc.  etc.  ».  At  quaenam  sint  festa 
secundaria  in  casu,  iam  vidimus  (V.  num.  4 
totum),  videlicet  fesla  secundaria  quaecum- 
que,  et  cuiuscumque  rilus,  quae  in  occursu, 
concursu,  et  repositione  primariis  eiusdem 
ritus,  et  classis  postponi  debent,  quamvis 
haec  sint  minoris  dignitatis. 

Sed  neque  potest  considerari  finis  legis, 
seu  antiquae  controversiae  resolutio.  Nam, 
primo,  ecquis  scire  valet,  an  Legislator  con- 
troversiam  resolvens  voluerit  eam  restrin- 
gere  vel  ampliare,  an  libertatera  agenlium 
coarctare,  vel  relaxare?  Secundo,  vera  et 
aequa  controversiae  resolulio  in  lege  Decreti 
debet  contineri,  per  hanc  enim  illa  resol- 
vitur.  Adeo  ut  quivis  esse  certus  possit, 
tunc  se  finem  legis  implere,  cum  ipsam  le- 
gem  perfecte  observat ;  quia  ita  se  gerens, 
non  potest  quin  iuxta  mentem  Legislaloris 
operetur.  Consequenter  ad  Decretum  sem- 
per  redeundum,  quod  legem  constiluit,  haec 
autem  lex  uli  iacet  accipienda. 

Equidem  si  voluisset  lexexcludere  festa, 
duplici  TOaiori  ritu  inferiora ,  post  verba 
«  festa  secundaria  »  addere  facillime  poluis- 
set  «  si  tamen  duplicia  saltera  maiora  sint  »  : 
quod  cum  non  feceril,  sed  dictionem  ge- 
neralissimam  adhibueril,  dicendum  est,  nul- 
lum  voluisse  ritum  excludere.  Vel  melius, 
si  festa  duplicia  minora  et  semiduplicia  pri- 
maria  et  secundaria,  in  ordine  ad  praela- 
tionem,  lex  noluissel,  loco  dicendi  «  alio- 
rumque  Sanctorum  »  perfacile  potuisset 
addere  alios  duos  Sanctos,  quos  Rubrica 
recenset  Tit.  XI,  n.  2 ;  tunc  enim  ritus 
duplex  minus,  semiduplex  et  simplex  ex- 
clusi  mansissent,  quia  festa  personarum, 
quas  Rubrica  recenset,  ad   minus    duplicis 


maiora  sunt.  Sed  non  ita  se  lex  expres- 
sit,  imo  de  quibuscumque  Sanctis  verba 
fecit ;  ergo,  cum  ex  festis  Snnclorum  plu- 
ra  sint  etiam  duplicia  minora  et  semidu- 
plicia,  concludendura  est,  nullum  ex  iis  a 
lege  fuisse  exclusum  ;  expressil  enim  lex 
id  quod  voluit, 

Ex  quibus  omnibus  mihi  videtur  infe- 
rendum,  legem  Decieti  ulterius  progredi 
voluisse,  quam  anliquior  conlroversia  exi- 
gebat ;  ac  proinde,  si  duplicia  minora  et  se- 
miduplicia  impraesenli  non  amplius  com- 
prehensa  in  lege  iudicantur;  non  tantiim 
explicare  oporlet  ipsam  Decieti  legem,  sed 
necesse  est  eam  restringi  et  muiari ,  adeo 
ut  id  dicat,  quod  revera  non  dicit.  Hoc  autem 
nescio  utrum  conveniens  sit:  ceterum  ipsum 
Sacrum  Tribunal  iudicium  feret. 

5.  Aliquid  manet  dicendum  de  festis 
siraplicibus,  quae  in  primaiia  el  secundaria 
distingui  quidem  possunt,  sed  in  ordine  ad 
praelationem  prorsus  est  inutile,  uli  palet 
per  se.  Praeterea  festa  simplicia,  ad  totum 
quod  attinet  oflicium  vix  obliganl,  cum  illo- 
rum  die  officium  votivum  fieri  possit  :  duas 
Vesperas  non  habent,  sed  unum  lantum,  et 
generaliter  per  solam  commeraorationem  re- 
colunlur  in  solis  primis  Vesperis  et  Laudi- 
bus,  vel  penitus  omiltuntur,  ut  frequenter 
accidit.  Insuper  festa  propria  locorura,  uti 
Guyetus  ait,  de  simplicibus  nonextanl  (Lib.  I, 
cap.  XII,  quaesl.  11) ;  et  si  aliqua  darenlur, 
de  iure  est,  ut  fiant  .sallem  semidnplicia, 
sicut  idem  auclor  adverlit.  Horum  ergo  fe- 
storum  distinctio  in  primaria  et  secundaria, 
non  solum  inutilis;  sed  et  superdua   e.sset. 

SUFFRAGiUIVI 
3881.  SUPER  DEGRETO  GENERALI 
Anniversarii  Dedicationis  Ecclesiae. 

Quaeslio  perquirenda  :  «  An  Dedicatio 
Ecdesiae  haberi  deheat  tamquam  festum  Do- 
mini?  »  tam  gravis  quam  difficilis  est ;  nam 
Rubricae  maiorem  vel  minorem  dignilatem 
Festi  Dedicationis  Ecclesiae  silentio  praete- 
reunt,  et  veteres  Auctores  eiusdem  digni- 
tatem  perquam  breviter  perstringunt. 

«  Ecclesiae  Dedicalio  inler  festa  propria 
primo  loco  recenselur,  inquit  Guyelus  (Heor- 
tologia  Lib.  I  sect.  2  cap.  3),  quia  est  velut 
Natalis  dies  cuiuslihet  Ecclesiae  ,  ut  ait 
S.  LeofSerm.  de  Ma67ifl/;.^:,adeoqueomniura 
festorum,  quae  ipsius  Ecclesiae  propriasunl, 
radix  et  origo  primaria  ».  Dedicatio  autem 


—  iOO  — 


Ecclesiae  esl  ipsamet  Consecralio  facta  ab 
Episcopo  solemni  ritu  ,  qui  in  Pontificali 
Romano  praescribiliir.  Duplex.  itaque  est 
Dedicationis  Ecclesiae  Festura,  unum  quod 
semel  tantum  (it,  eo  scilicet  die,  quo  ipsa 
Ecclesia  dedicatur,  et  esl  pi-oprius  dies  De- 
dicationis;  alterum  vero,  quod  singulis  qni- 
busque  deinceps  annis  recurrit,  et  hic  dies 
dicitur  Anniversarius  Dedicationis,  eodem 
plane  modo,  quo  dies  alicuius  Sancti  natalis 
ille  dicilur,  qui  ab  illius  ex  hac  vita  in  coelum 
transitu  censetur  in  Galendario.  Usus  lempla 
divino  cultui  consecrandi  festumque  anni- 
versarium  celebrandi  semper  in  Ecclesia 
extitit  et  ab  ipsa  Synagoga  derivat  (IVla- 
chab.  Lib.  I,  cap.  4;  Lib.  II,  cap.  14,  v.  6-8; 
Evang.  S.  loann.  cap.  10,  v.  22).  lam  ab 
Apostoloruin  tempore  loca  fuisse  Deo  de- 
dicala,  legimus  in  Breviario  Romano  die  9 
Nov.,  quod  etiam  teslatur  S.  Glemens  Papa, 
Ep.  '±  ad  lacobum,  fratrem  Domini,  etsi 
illa  solemni  ritu  non  consecrata  erant,  quem 
rilum  S.  Silvester  Papa,  reddita  pace  Ec- 
ciesiae,  primus  instituit.  Marlene  (lom.  V. 
Anecdot.)  profert  vetustum  Galendarium, 
quod  exaratum  putat  saeculo  quarto,  in  quo 
ad  diem  13  Maii  adnotatur  festum  annuum: 
Dedicationis  S.  Mariae  ad  Martyres.  In 
Sacramentario  Leonino  invenitur  duplex  An- 
niversarium  Dedicationis:  prius  post  festum 
Paschae,  scil.  Basilicae  cuiusdam  in  hono- 
rem  S.  Petri,  alierura  ultima  die  Seplem- 
bris :  Pridie  Kalendas  Octobris  Natale  Ba- 
silicae  S.  An<)eli  in  Salaria  (ap.  Murato- 
rium  tom.  I  Liturg.  pag.  407).  In  Sacra- 
mentario  Gregoriano  (apud  eumdem  Mura- 
torium  tora.  II,  ad  29  Sept.  pag.  125)  ad- 
notatur  :  Dedicatio  Basilicae  S.  Angeli  Mi- 
chaelis.  S.  Augustinus  habet  sallem  quin- 
que  sermones :  de  Ecclesiae  Dedicatione  ; 
etiam  apud  S.  loann.  Ghrysostomum  inveni- 
tur  oralio  in  Encaeniis.  Tempore  Gregorii  I 
Magni  in  Occidente  ubique  celebrabantur 
anuui  Natales  Ecclesiarum  dies,  ut  palet  ex 
Epistola  71  ad  Mellitum  Episcopum  (ap. 
Maurin.  ed.  tom.  II,  lib.  II,  Ep.  76).  Dies  de- 
nique  anniversarius  Dedicationis  postea  ex- 
presse  praescriptus  est  Ganone  Solemnitate 
17  de  Gonsecr.  dist,   1. 

•  Hisce  breviter  suppositis  quaeslionem  : 
An  Dedicatio  Ecclesiae  haberi  debeat  tan- 
quam  festum  Dominif  perscrutari  liceat,  In 
elaboranda  hac  quaestione  tria  consideranda 
sunt  :  a)  qualitas  b)  finis  et  c)  peculiare 
mysterium  festi  Dedicationis ;  quare  istam 
clariialis  causa  in  tres  partes  subdividimus, 
scil. 


I.  Eslne  habendum  festum  Dedicationis 
tanquam  festum  Domini  ralione  qualitatis 
festi  ? 

II.  Potestne  considerari  idem  uli  festum 
Doinini  raiione  finis  primarii? 

III.  Quodnam  est  peculiare  mysteriiim 
festi  Dedicationis? 

I.    QUAESTIO. 

Estne  habendura  festum  Dedicationis 
tanquam  festum  Domini  ratione  qualitatis 
festi? 

1.  Ratione  qualitatis  festa  sunl  diversa, 
iuxta  dignitatem  personarum  et  mysterio- 
rum,  quae  celebrantur ;  unum  est,  in  quo 
ipsemel  Deus,  seu  ipsius  attribiila  ex  pro- 
fesso  laudantur,  aut  Ghristi  Doraini  myste- 
ria  seu  eius  dicta  factaque  recolunlur  ;  aliud 
est,  in  quo  B.  M.  V.  eiusque  mysteria  re- 
coluntur,  ac  eius  specialis  intercessio  apud 
Deum  imploratur  ;  aliud  est  feslura  de  San- 
ctis,  in  quo  eorum  laudes  et  gratiae  a  Deo 
ipsis  dalae  praedicanlur  el  ipsi  Sancli  in- 
vocanlur.  (Gonfer  Guyet.  lib.  I  cap.  1 
qu.  19).  Quare  triplex  esl  genus  feslorum, 
quae  Ecclesia  celebrat,  scil.  festa  a)  Do- 
mini  b)  B.  Mariae  V.  c)  Angelorum  ac  San- 
clorura  omniura  et  singulorum. 

Quod  feslum  Dedicationis  attinet,  certum 
est,  neque  esse  festura  B.  Mariae  V.  neque 
festum  Sanctorum,  ut  raodo  dicetur,  sed  esse 
festum  Doraini.  Nam  cultus  in  Dedicatione 
directe  dirigitur  ad  Deum,  iit  ad  obiectum, 
quod  colitur  propler  se  ipsura  i.  e.  pro- 
pter  excellenliam  propriam,  quam  in  se 
habet,  non  mediate,  ul  fit  in  feslis  Sanclo- 
rum.  Deo  ergo,  absolute  secundum  sub- 
stantiam  et  naturam  cnnsideralo,  omnes  Ec- 
clesiae  dedicantur :  cum  enim  Ecclesiarum 
extructio  ad  cuhum  latriae  pertineat,  cul- 
tus  aulera  huiusraodi  nonnisi  Deo  soli  tri- 
buatur,  nulla  est  prorsus  Ecclesia,  quae 
Deo  quoque  non  sit  consecrata.  «Non  enim, 
inquit  S.  Auguslinus  lib.  8,  de  Givii.  Dei 
cap.  27,  Martyribus  terapla,  sacerdotia,  sa- 
cra  et  sacrificia  constiluimus,  quoniara  non 
ipsi,  sed  Deus  eorura  est  Deus  ».  Item  in 
festo  Anniversarii  Dedicationis  omnis  cultus 
ad  Deum  extollitur;  Ecclesia  quidem  con- 
secrata  non  est  capax  honoris  propter  se 
ipsam,  quia  res  inanimis  est :  si  aulem  ce- 
lebratione  festi  Dedicationis  Ecclesiae  cul- 
tus  exhibetur,  tolus  fit  propter  Deum,  qui 
in  illa  speciali  modo  habitare  censelur,  el 
cuius   cultui   specialiter    illa  depulata    esl. 


—  410 


alque  ila  omnis  honor  Ecclesiae  datus  per 
celebralionem  fesli  Dedicationis,  ipsi  Deo 
semper  ac  principaliter  dari  videlur. 

Quod  vero  Ecclesiae  Martyrum  aliorum- 
que  Sanctorum  nomine  dedicantur,  id  eo 
sensu  fieri  inlelligendum  esl,  uti  ait  Guye- 
lus  lib.  I  cap.  6  qu.  3 ,  ut  non  Sanctis 
ipsis  primario,  sed  Deo  in  memoriam  ipso- 
rum  i.  e.  in  gratiarum  actionem  pro  gloria 
et  beneficiis  a  Deo  ipsis  collatis,  ut  ibi  Deus 
oretur  per  eorum  intercessionem,  conse- 
crentur.  «  Secundo  honoral,  scribit  Suarez 
De  Incarnat.  p.  I  disp.  52  sect.  3;  San- 
ctos  Ecclesia  templis  Deo  dicatis ;  quam- 
quam  enim  haec  primario  ad  Deum  refe- 
rantur,  cui  in  illis  sacrificium  ofTertur,  et 
ut  sic  templa  ac  altaria  dicantur  ;  secunda- 
rio  vero  in  memoriam  aliquorum  Sancto- 
rum,  vel  ad  eorum  reliquias  honorifice  ser- 
vandas  instiluta  sunt;  et  ut  sic  vocari  so- 
lent  BasUicae  seu  Memoriae  Martyrum  ». 
Gum  autem  tam  in  consecralione  Ecclesiae 
quam  in  Anniversario  Dedicationis  eiusdem 
omnia  directe  et  primario  ad  Deum  refe- 
rantur,  ad  Sanctos  vero  tantum  mediate  et 
secundario,  cultus  in  festo  Dedicationis  est 
latreuticus,  qui  soli  Deo  competit,  ideoque 
etiam  festum  Dedicationis  feslis  Domini  an- 
numerandum  est. 

2.  Ex  Rubricis  Breviarii  solida  argu- 
raenta  pro  festo  Dedicationis  tamquam  fe- 
slo  Domini  erui  nequeunt.  Rubricae  de 
qualilate  huius  festi  omnino  silent,  et  loci, 
in  quibus  de  Dedicatione  Ecclesiae  sermo 
est,  inter  se  valde  differunt.  In  Tit.  I  n.  1 
et  Tit.  VII  n.  l  festum  Dedicationis  im- 
mediate  post  festa  Domini  affertur,  et  Pa- 
trono  vel  Titulo  Ecclesiae  praeferlur  ;  e  con- 
tra  in  Tit.  IV  n.  1,  Tit.  VII  n.  3,  Tit.  IX 
n.  3  el  4,  ac  in  adnotationibus  ad  tabellam 
Occurrentiae  festum  Dedicationis  Patrono 
vel  Titulari  Ecclesiae  postponitur.  dum  in 
ordine  -Dupricium  primae  classis  ante  ta- 
bellam  Occurrentiae  posito  et  in  Gatalogo 
novissimo  festorum  priraariorum  et  secun- 
dariorum  festum  Dedicationis  iterumPatrono 
vel  Titulari  Ecclesiae  praeponitur;  ideoque 
ex  Rubricis  maior  vel  minor  dignitas  festi 
Dedicationis  deduci  nequil,  eoque  minus, 
idem  esse  festum  Domini. 

3.  Quamvis  ex.  Rubricis  ad  qualitatem 
festi  Dedicalionis  colligi  non  possit,  Summa 
Auctoritas  in  rebus  liturgicis,  Sacra  Rituum 
Gongregatio  decisionibus  suis  rem  fecit  cer- 
tam.  Ex  his  decretis  compiobari  poiest, 
eamdem  S.  Gongregationem  festum    Dedi- 

(1)  N.  2814:  (lub.  5  oinissum. 


cationis  utpote  festuni  Domini  semper  con- 
siderasse. 

Festum  Dedicationis  Ecclesiae  propriae 
festis  primariis  omnino  adnumerandum  est, 
ut  patet  ex  Gatalogo  novissimo  festorum 
primariorum  et  secundariorum  a  S.  R.  G. 
die  22  Augusti  1893  num.  3810  publi- 
cato;  non  pertinet  quidem  ad  ordinem  fe- 
storum,  quae  ab  universali  Ecclesia  sole- 
mnissime  celebrantur  et  nunquem  per  se 
omittuntur ,  sed  ad  ordinem  inferiorem, 
habet  tamen  praeferentiara  super  omnia 
alia  festa  non  privilegiata,  uti  ex  his  deci- 
sionibus  S.  R.  G.  elucet. 

Die  12  Septembris  1840  in  Brugen.  ad 
5  (1)  haec  quaestio  .proposita  est  :  «  luxta 
decrelum  Emi  D.  Gardinalis  Gaprara  die 
21  lunii  1804  praescribitur,  ut  Anniversa- 
riura  Dedication.  omniumEccles.  consecrata- 
rura  celebretur  Dominica,  quae  subsequi- 
tur  diem  octavam  festi  Omnium  Sanctorum: 
interdum  ista  die  Dominica  occurrit  festum 
S.  Martini  vel  S.  Palroni  et  Titularis  Eccle- 
siae  aut  Patroni  loci...  petitur  ergo,  de  quo- 
nara  in  casu  facieudum  sit  Officium?  et  si 
differendum  sit  Officium  Dedicationis,  utrura 
possit  reponi  in  Dorainicam  sequentera?»  Et 
S.  R.  G.  respondit:  «  Ad  5.  Faciendura  de 
Dedicatione  in  casu,  et  festum  Patroni  trans- 
ferendum  iuxta  Rubricas  ». 

Et  die  7  Dec.  1844  in  Mechlinien.  II  Dub. 
n.  2872  quaesitum  est :  «  Vi  indulti  pro  re- 
ductione  festorum  diei  9  Apr.  1802  Anniv. 
Dedicationis  omnium  Eccleskrum  celebia- 
tur  in  Belgio  in  Dorainica,  quae  Octavara 
festivitatis  omnium  Sanctorum  proxime  se- 
quitur,  et  quidem  ritu  duplici  primae  clas- 
sis  cum  Octava  iuxta  Rubricas.  Quaeritur, 
quomodo  oidinari  debeant  Vesperae,  quando 
festum  Patroni  principalis  Ecclesiae  vel  loci 
ex.  gr.  S.  Martini  Episcopi,  occurrit  pridie 
vel  poslridie  Anniversarii  praedicti?  an  sci- 
licet  integrae  persolvendae  sint  de  festo 
Dedicationis  cum  sola  Gomraeraoratione  Pa- 
troni,  vel  sint  diraidiandae  iuxta  Decrela 
Sacr.  Rituum  Gongiegationis  ?  »  El  eadem 
SacraGongregatio  respondit :  «  Ad  Dubiura  II. 
Integras  esse  persolvendas  de  Dedicalione 
iuxta  alias  decreta  ». 

Ex  praefatis  decretis  apparet,  Dedica- 
tionem  Ecclesiae  propriae  esse  feslum  pri- 
marium  et  praecedentiam  habere  super 
orania  fesla  non  privilegiata  ;  et  quaravis 
ex  hisce  decretis  non  directe  probari  pos- 
sil,  festura  Dedicationis  taraquam  feslum 
Doraini   esse  considerandum,  saltem  sequi- 


*-  411 


tur,  Dedicallonem  Ecclesiae  in  occurrentia 
el  in  concurrenlia  festo  Patroni  praecede- 
re:  ergo  quasi  ad  festa  Domini  pertinere 
iuxta  ordinem  Rubricarum  generalium  Tit. 
XI  n.  2.  Inler  Festa. 

Haberaus  lamen  inler  novissimas  deci- 
siones  S.  Rit.  Gongregationis  directum  ar- 
gumentura,  quod  festum  Dedicationis  Ec- 
ciesiae  tamquara  festum  Domini  consideran- 
dum  sit :  quod  argumcntum  pluris  aesti- 
mari  debel,  quia  in  Decreto  generali,  a 
Summo  Pontifice  confirmato,  expressis  ver- 
bis  dicitur  feslum  Dedicalionis  Ecclesiae 
esse  habendum  tanquara  festura  Domini.  Si 
enim  in  S.  Rituum  Gongregatione  onines 
speciales  decisiones  cura  suraraa  prudentia 
ac  sapientia,  permulta  opera  el  delibera- 
tione  a  viris  doctrina  exquisita  et  experien- 
lia  maxima  praeditis  elaboranlur;  quod  stu- 
dium,  quae  industria  atque  diligentia  con- 
sumilur  in  componendo  decreto  generali, 
ne  rainiraura  quidera  in  dubiura  vocari  pos- 
sii..  Hoc  Decretura  invenitur  n.  3541  et 
est  huius  tenoris:  «  Ex  rainus  recta  inter- 
pretalione  Decretorum  S.  Rituum  Gongre- 
gationis,  quibus  declaratum  fuerat  dici  posse 
Missara  de  Requie,  praesente  Gadavere,  die- 
bus  ritus  duplicis  primae  classis,  licet  non 
festivis  de  praecepto,  excepto  festo  Titularis; 
factum  est,  ut  nonnullis  in  Ecclesiis  usus 
invalueiit  eiusmodi  Missas  canendi  in  so- 
leranitate  Anniversarii  propriae  Dedicationis, 
QUOD  UTPOTE  FESTUM  DoMiNi;  ac  prao  Tilulari 
inaiori  dignitatis  honore  pollens,  vi  de- 
cretorura  nunquara  ipsi  postponendura  est. 
Quocirca  eadera  Sacra  Rituura  Gongregatio 
ad  oranem  arabiguitatem  tollendam,  op- 
portunura  e  re  esse  duxit  declarare;  quera- 
admodum  per  praesens  Decretum  declarat 
et  praescribit  :  NuHibi  licere  in  Anniversa- 
rio  Dedicationis  Ecclesiae  propriae  Missam 
de  Requie,  ne  praesenti  quidem  'Gadavere 
decautare,  quemadmodum  in  Palriarchali 
Basilica  Lateranensi  aliisque  praestanliori- 
bus  Urbis  Ecclesiis  seraper  cautura  fuit. 
Atque  ita  declaravit  ac  servari  raandavit. 
Die  11  Martii  1882.  Facta  autera  per  in- 
frascriptiira  Secretariura  Ssmo  Dno  N.  Leo- 
ni  XIII  relatione,  Sanctitas  Sua  Decretura 
S.  Gongregationis  approbavit  et  confirraavit 
die  16  eodera  raense  el  anno  ». 

Ex  hisce  ergo  decretis  S.  Rituum  Gon- 
gregationis  certissirae  concludi  debet,  eam- 
dera  S.  Gongregationem  festura  Dedicalio- 
nis  Ecclesiae  tamquam  festum  Domini  sera- 
per  considerasse. 

4.  Quod  autera  decreta  S.  Rituum  Gon- 


greg;ationis  constiluunt,  etiam  Auctores  re- 
centioresin  rebus  liturgicis  versati  docenl ; 
apud  Auctores  antiquos  ulique  de  festo  De- 
dicalionis  Ecclesiae  lamquara  festo  Domini 
nihil  invenilur,  quia  dignitalera  eiusdera 
non  ex  decretis  S.  Rituuiu  Gongiegationis, 
sed  ex  fine  huius  festi  duciinl.  Quare  hoc 
loco  plures  Auctores  recenliores  afiferre 
placeat.  Romsee  Instit.  liturg.  tom.  V 
n.  539  ex  decretis  S.  R.  G.  direcle  derivat, 
festum  Dedicationis  Ecclesiae  esse  festum 
Doraini.  De  Herdt  tom.  H  n.  267  Regula  4 
scribit:  «  S.  R.  G.  declaravit,  festa  Nativi- 
tatis  S.  loannis  Baptistae,  Ss.  Aposlolorum 
Pelri  et  Pauli,  Assumplionis  B.  M.  V.  et 
Omnium  Sanctorum  praeferenda  esse  festo 
Dedicationis  Ecclesiae  iuxta  ordinem  tabel- 
lae  duplicium  1  classis,  quia  Dedicatio  est 
festum  Domini  tantum  secundarium  »;  et 
Regula  8:  «  Si  fesla  Dedicationis,  Titularis 
Ecclesiae  el  Patroni  loci  occurrant,  prae- 
fertur  feslum  Dedicationis....  ^/ua  Dedica- 
tio  est  festum  Domini  ».  Aloisius  de  Carpo, 
poslquam  plura  decreta  S.  R.  G.  attuleril, 
quae  de  Dedicatione  Ecclesiae  utpote  festo 
Domini  disserunt,  in  Kalendario  perpetuo 
cap.  II  n.  10  concludit:  «  Quum  festum 
Dedicationis  Ecclesiae  ex  superius  dictis  in- 
ter  festa  Domini  recenseatur,  eius  quoque 
Octava,  quae  non  est  nisi  eiusdem  Festi  ex- 
tensio,  ad  classem  eamdera  speclat  ».  Idem 
docet  Auctor  modo  laudalus  in  Bibliotheca 
liturgica  p.  1  n.  300  et  301.  Hanc  senten- 
tiara  etiara  Patrono  Lezioni  di  Sacra  litur- 
gica  tora.  I  n.  145  et  Wapelhorst  Gorapen- 
diura  Sacrae  Lilurgiae  §  246  n.  3,  tenent, 
dicentes  festura  Dedicationis  Ecclesiae  esse 
feslum  Domini.  Ephemerides  Hturgicae  exi- 
mie  redactae  scribunt  in  vol.  V  pag.  202. 
«  Festum  Dedicationis  omnibus  festis  primi 
ordinis  cedit,  reliquis  seu  secundi  seu  tertii 
ordinis  praevalet.  Primis  cedit,  quia  sole- 
mniora  sunt  atque  in  universa  Ecclesia  ce- 
lebrantur:  leliquis  praevalet,  quia  potioris 
est  dignitatis,  utpote  nd  Dominum  perti- 
nens.  Exceplio  nihilominus  extat  pro  festo 
Ss.  Gordis  lesu,  cui  solura  praeferenda  De- 
dicatio  est,  si  cum  feriatione  haec  celebre- 
tur  »;  et  in  vol.  11  pag.  579  eaedera  E- 
pheraerides  dicunt:  Dedicatio  festum  Do- 
mini  est;  in  ea  enira  cultus  directe  ad 
Deura  extollitur,  non  raediate,  ut  accidit 
in  festis  Sanctorura. 

Recentiores  ergo  Rubricistae  fere  cora- 
muniter  auturaant,  festum  Dedicalionis  Ec- 
clesiae  esse  considerandura  tanquara  feslum 
Domini. 


—  412 


8.  Multa  argumenta  etiam  libri  litur- 
gici  pro  praefata  quaeslione,  an  Dedicatio- 
nis  Ecclesiae  festum  sit  habendum  lanquam 
festum  Domini;  afferunl.  Si  Missae  teno- 
rem  in  Dedicatione  vel  Anniversatio  eius- 
dem  in  Missali  consideremus;  totam  Mis- 
sam  ad  Deum  dirigi,  Sanctorum  vero  omnino 
non  fieri  mentionem,  videmus.  lam  Inlroi- 
tus  loquitur  de  Domo  Dei,  cui  debelur 
omnis  reverenlia  :  «  Terribilis  esl  locus 
iste:  hic  domus  Dei  est  et  porta  coeli :  et 
vocabitur  aula  Dei  ».  Quare  templum  dici- 
tur  locus  terribilis?  quare  aula  Dei?  Quia, 
ut  in  Graduali  respondetur  «  locus  iste  a 
Deo  factus  est,  inaestimabile  sacramentum, 
irreprehensibilis  esl  »,  quia  ibi  Re\  coelorum, 
«  cui  adslat  Angelorum  chorus  »  (GradualeJ 
tabernaculum  suum  constiluit,  et  «  teinplum 
potentia  suae  inhabitationis  illustrat  »  (Orat. 
in  ipsa  Dedic),  quia  est  «  Dominus  in  cir- 
cuitu  populi  sui,  ex  hoc  nunc  et  usque  in 
saeculum  »  (Tracl.),  et  hic  locus  Deo  dedi- 
catus  est:  «  quem  nomini  tuo  indigni  dedi- 
cavimus  »  (Postcomm.  in  ipsa  Dedic);  ideo- 
que  ipse  Dominus  de  templo  dicit:  «  Do- 
mus  mea,  domus  orationis  vocabitur  »  (Gom- 
munio). 

Similiter  in  Breviario  lotum  Oflicium 
ad  Dominum  speclat.  Sic  in  Antiphona  ad 
Magnificat  in  l  Yesperis  dicilur:  «  Sancli- 
ficavit  Domiuus  labernaculum  suum  :  quia 
haec  est  domus  Dei,  in  qua  invocabilur  no- 
men  eius,  de  quo  scriptum  esl:  Et  erit  no- 
men  meum  ibi,  dicit  Dominus  ».  Ei  in  ea- 
dem  Anliphona  in  II  Vesperis  legimus:  «0 
quam  metuendus  est  locus  iste  :  vere  non 
est  hic  aliud  nisi  domus  Dei  et  porla  coeli  ». 
Et  ilerum  in  2  Antiphona  III  Noclurni  di- 
citur  :  «  Templum  Domini  sanctum  est,  Dei 
slructura  est,  Dei  aedificalio  est  ».  Omnia 
Responsoria,  Antiphonae,  Versus  et  Hymni 
ac  Oratio  aut  ad  Deum  diriguntur  aut  de 
Domino.  tractant,  el  quamvis  piaefati  loci 
proxime  terminentur  ad  domum  Dei,utad 
obieclum,  quod  est  velut  materia,  circa 
quam  versatur  celebralio  festi  Dedicationis 
Ecclesiae;  atlingunt  lamen  Deum,  ut  ratio- 
nem  colendi  templum  ipsura. 

Item  si  iuxta  Pontificale  Romanum  tot 
sacras  Gaeremonias  atque  preces,  orationes, 
abluliones  et  unctiones,  quae  in  Dedicalione 
Ecclesiae  adhibentur,  reputemus,  inveni- 
mus  orania  directe  ad  Deum  spectare,  et 
si  de  Sanclis  sermo  est,  semper  secundario 
modo  fieri.  Quod  elucet;  quando  in  Lilaniis 
Omnium  Sanctorum  Episcopus  ecclesiam  et 
altare  consecrat   verbis:  «  Ul  ecclesiam  el 


altare  hoc  ad  honorem  tuum  et  nometl 
Sancti  N.  consecranda  benedicere;  sanctifi- 
care  et  consecrare  digneris  ». 

Si  itaque  in  Missali  et  Breviario  omnes 
preces  et  orationes  in  Anniversario  Dedica- 
tionis  Ecclesiae  dicendae  omnino  et  directe 
ad  Deum  referuntur,  Sanctorum  vero  nulla 
mentio  fit,  et  si  in  ipsa  Dedicatione  Eccle- 
siae  totus  cultus  iuxta  Pontificale  ad  Deum 
extollitur  el  quidem  primario;  Sancli  autem 
recolanlur  tantum  secundario ;  quis  dubi- 
tare  poterit;  festum  Dedicalionis  Ecclesiae 
esse  iestum  Domini  ? 

Quoad  qualitatem  argumentis  ralionis, 
decretorum  S.  Rituum  Congregationis,  An- 
ctorum  et  librorum  liturgicorum  compro- 
bavimus;  festum  Dedicationis  Ecclesiae  esse 
feslum  Domini;  quaerendum  lamen  est,  an 
etiam  ratione  finis  primarii  praefatum  fe- 
stum  lanquam  feslum  Domini  consideran- 
dum  sit. 

II.    QUAESTIO. 

Potestne  considerari  festum  Dedicationis 
Ecclesiae  tanquam  festum  Domini  ra- 
lione  finis  primarii? 

«  Festorum  finis  primarius  esi;  scribit 
Bellarminus  (De  cullu  Sanctorum  lib.  !1I 
cap.  10),  agnoscere  Dei  beneficia,  propter 
quae  festa  singula  inslituta  sunt  ».  Quoad 
hunc  finem  primarium  antiquiores  Aucto- 
res  plerumque  considerant  festum  Dedica- 
tionis  Ecclesiae,  auctoritatem  Divi  Thomae 
in  loannem  cap.  10  Lect.  5  proferentes; 
ex  qua  ratione  festum  Dedicationis  praefe- 
runl  festo  Patroni  loci,  sed  non  feslo  As- 
sumptiouis  B.  M.  V.  et  Oranium  San- 
ctorum.  Sic  scribil  Gavantus  tom.  II  secl.  3 
cap.  8  n.  7 ;  ubi  de  Octava  Dedicationis 
traclal:  «  Octava  Dedicationis  Ecclesiae  erit 
dignior,  quam  Octava  Patroni  loci;  et  ea- 
dem  ratione  dignior  erit  Octava  Asssumptio- 
nis  B.  M.  V.  quam  Oclava  Dedicationis,  quia 
maiora  beneficia  conlulit  Deus  uni  Deipa- 
rae  in  eius  Assumptione  quam  contulerit 
toli  mililanti  Ecclesiae;  cum  praesertim 
Theologi  doceanl  collective  in  Deipara 
Virgine  esse  gratiae  et  gloriae  dona;  quae 
Angelis  et  hominibus  singillatim  distribuia 
fuerunt.  Gonfirmatur  ex  Rubricis  Breviarii 
de  duplicibus  n.  1,  ubi  prius  recensetur 
Dedicatio  propriae  Ecclesiae  quam  Patro- 
nus  loci;  et  tit.  de  Oct.,  ubi  prius  nomina- 
tur    Dedicationis    Octava,   quam    principalis 


—  413  — 


Patroni,   veluli  dignior    et   nobilior  celeris 

paribus  ».  Gonf.  1.  c.  sect.  8  cap.  5  n.  2. 

Idem  docet  Gavalieri  lom.   1  cap.   1.  decr 

22  n.  12  et  13;  et  decr.  n.  13,  19  ac  decr.  16^ 

n.    29.    Guyetus    Heorlol.  lib.    IV    cap.    6 

qu.  5  aulem  scribit  «  nudam  pariter  Octa- 

vara  etiam  Dedicationis  esse    praeferendam 

Octavae    Oranium    Sanctorum,    quia    Sancti 

omnes  simui  sumplietpraestantsingulisseor- 

sim  et  sunl   ipsimet  tota  Ecciesia  non  iam 

militans  sed  triumphans  »,  et  addit  ad  conlir- 

manciam  hanc  sententiam  hoc  argumentum: 

«  Illius  festi  Octavam  cuicuraque  alteri  prae- 

ferendam  esse ,  cuius  festum  alteri  cuicum- 

que    fesio   praefertur;    cum   autem  festum 

Omnium  Sanctorum  praeferatur  festo  cuius- 

libel  Patroni  et  Dedicationis,  hinc  seqaitur 

etiam  eiusOctavam   praeferri  debere ;  nam 

accessorium   sequitur    naturam    principalis. 

Praeterea  in  praedicto   festo   Omnium  San- 

clorum  praecipuum  locum  obtiaet  ipsamet 

B.  Dei  Genitrix  Maria,  ut  patet  e\  Martyro- 

logio,  in  quo  annuntiatur  hoc  feslum:  «  Fe- 

stivitas    Omnium    Sanctorum,  quam    in  ho- 

norem  B.  Dei  Genitricis  Mariae  et  Ss.  Marty- 

rum    Bonifacius  IV    dedicato    tempjo    Pan- 

theon  celebrem    et  generalem  instituit  agi 

(juotannis  in   Urbe  Roma  ».    Sed    Tetamus 

(Appendix  ad   Diar.  liturg.-theol.  cap.  IV, 

de  Dedic.  Eccl.  num.  35)  cum  Gavanlo  non 

consentit    quoad     praefatam    exemptionem 

festi  Assumptionis,  si  illius  Octava  occurrat 

in   Octava  Dedicationis   Ecclesiae,  quia   ma- 

ioia  beneficia  contulit  Deus  uni  Deiparae  in 

eius  Assumptione,  quam  conlulerit  toli  mi- 

iitanli  Ecclesiae.    «  Verum,    scribit  Auctor 

supralaudatas,  ex  hac  ratione  sequi  videtur, 

nullius  aiterius  festi  eiusdera  B.  M.  V.  Octa- 

vara  esse  digniorem  prae  Octava  Dedicatio- 

nis  Ecclesiae.    Item    si    Octava  Dedicationis 

essel  dignior  quam  Octava  Patroni  loci  vel 

Tituli  Ecclesiae    ex  eo,    quod    in  ea    reco- 

lantur  beneficia  a  Deo  collata  Ecciesiae  suae 

universae,  qaae    superant    beneficia    cuivis 

Sancto    donata,    sequeretur    nullius    Sancti 

octavam  esse  digniorem   prae    Dedicationis 

Octava.    Sed    conlra    est:    dantur    enim  et 

aiiae  Sanctorum  Octavae  digniores  iuxta  ru- 

bricarum  sensum    et    legem    atque  decreta 

S.  R.  G.,  digniores,    inquam,    prae   Dedica- 

tione    Ecclesiae   in    occuisu.  Et  quidem  in 

Ecclesia  universali  sunt   Octavae  NativiLatis 

S.  loannis  Baptistae,  festi  principalis  Ss.  Apo- 

stolorura  Petri  etPauli  ac  festivilalis  Omnium 

Sanclorum  in  ecclesiis  auLem  particularibus 

Octavae    festorum    Domini,    B.    Mariae    V., 

Ss.  Angelorum  et  Aposlolorum,  ubi  sub  ritu 


duplici  1  classis  recolantur.  Idem  observan- 
dum  est,  si  Patroni  festum  sit  dignius  ex  eo 
quod  soleat  celebrari  pompa  solemniori : 
tunc  enim  Octava  eiusdem  erit  dignior.  Porro 
Octava  est  accessonum  festi,  el  accessorium 
sequitur  naluram  sui  principalis  ».  Vid.  Ca- 
valieri  tora.  I  in  decr.  1(5,  num.  28,  29  et  37; 
et  Meratum  tom.  II  sect.  3,  cap.  8,  n.  12 
et  13.  Tetamus  hoc  loco  imraerito  repre- 
hendit  Gavantum,  quia  ex  eiusdem  senlen- 
tia  sequeretur,  nullius  alterius  fesli  B.  Ma- 
riae  V.  OcLavaro.  esse  digniorem  quam  De- 
dicationis  Ecclesiae.  Gavantus,  uti(|ue  ex 
fine  primario  rationem  afferl,  quod  feslum 
Assumptionis  B.  M.  V.  dignius  sil  quam  Dedi- 
calionis  Ecclesiae  ;  quoad  alia  festa  Bealae 
M.  Virginis  autem  considerat  festum  Dedica- 
tionis  uti  festum  dignius,  ergo  uti  festum  Do- 
mini,  quod  reapse  verum  est.  Gum  enim  S. 
R.  G.  feslum  Dedicationis  festis  Domini  annu- 
meret,  et  Octava  nil  aliud  sii  nisi  prorogatio 
festi,  Octava  ad  eumdera  ordinem  et  clas- 
sem  pertinet;  propterea  OcLava  Dedicationis 
Ecclesiae  propriae  uti  festi  Domini  in  oc- 
cursii  praefertur  Oclavis  B.  M.  V.  et  San- 
ctorura,  et  cedit  tantum  Octavis  primariis 
Domini.  Et  si  Tetamus  insuper  dicit,  Octa- 
vam  Dedicationis  non  esse  praeferendam 
Octavis  NaLivilatis  S.  loannis  Bapl.,  Ss.  Ap. 
Petri  et  Pauli  et  Omnium  Sanctorum,  idem 
non  provenit  ex  eo,  quod  haec  festa  sint 
obiectim  digniora  quam  festum  Dedicalio- 
nis,  sed  tantum  ex  Rubricarum  lege  et  pri- 
vilegio. 

Sed  audiamus  ipsum  Divum  Thomam, 
quem  Auctores  allegant.  Sanctus  Doctor  in 
loann.  cap.  10  Lecl.  5  scribit :  «  Quando 
de  novo  aliquam  Ecclesiam  divino  cultui 
dedicaviraus,  agitur  festum  consecrationis  e- 
iusdem,  et  eadem  die  singulis  annis  in  me- 
moriara  ipsius.  Ad  sciendam  auLem  ratio- 
nem  festi  consecrationis  et  causam,  notan- 
dum  est,  quod  orania  festa  celebrantur  in 
Ecclesia    in    coramemorationem    divinorum 

beneficiorum Recolimus    autem    divina 

beneficij  nobis  exhibita  tripliciter.  Quan- 
doque  quidem  ut  exhibita  nobis  in  capile 
nostro  Domino  lesu  GhrisLo.  Et  sic  cele- 
bramus  fesLura  Nativitatis  el  Resurreclionis 
et  huiusmodi.  Quandoque  uL  exhibila  no- 
bis  in  merabris  nostris  scilicel  in  Sanctis, 
qui  sunt  membra  Ecclesiae....  Et  sic  cele- 
bramus  festa  Ss.  Petri  et  Pauli  oL  aliorum 
SancLorum.  Quandoque  autem  prout  sunl 
exhibita  toLi  Ecclesiae,  puta  in  ministerio 
sacramentorum  et  in  aliis  communiler  Ec- 
clesiae    collatis.    Et  quia    domus    materialis 


—  414  — 


est  quasi  signum  collectionis  Ecclesiae  (i- 
delium,  ideo  in  meraoriam  ipsoium  bene- 
ficiorum  feslum  Dedicationis  Ecclesiae  ce- 
lebramus.  Quod  quidem  festum  maius  est, 
quam  feslum  alicuius  Sancti:  sicut  et  beneficia 
loti  Ecclesiae  collata;  quorum  memoriam 
agimus,  excedunt  beneficium  coUalum  ali- 
cui  Sancto,  quod  in  eius  festo  recolitur». 
Bene  notandum  est,  hoc  loco  Doctorem 
Angelicum  solum  finem  primarium  festo- 
rum  in  genere  respicere,  nec  facere  men- 
tionem  festorum  B.  Mariae  Virginis,  quae 
gratiae  et  merilorum  dignitate  omnes  An- 
gelicos  choros  Sanctosque  supereminet,  et 
ab  Ecclesia  cuUu  hyperduliae  honoratur ; 
ideoque  eiusdem  B.  M.  V.  festa  ad  pecu- 
liarem  et  altiorem  ordinem  pertinent  quam 
festa  Sanclorum.  luxta  S.  Thomam  ergo 
festum  Dedicationis,  si  finem  primarium  spe- 
cles,  maius  est,  quam  festum  alicuius  San- 
cti,  quia  beneficia  toti  Ecclesiae  co\hidie\- 
cedunt  beneficium  alicui  Sancto  collatum, 
et  ideo  perlinent  ad  ordinem  superiorem 
quam  festa  Sanclorum.  Sed  inquirendum 
est,  annon  eliam  hac  ratione  primarii  finis 
festum  Dedicationis  Ecclesiae  tamquam  fe- 
stum  Domini  habendum  sit.  Aposlolus  (I. 
Gorinth.  !2,  27)  comparat  Ecclesiam  cum 
corpore;  corpus  autem  cogitari  nequit  sine 
capite ;  sed  caput  Ecclesiae  est  Ghristus 
(Ephes.  5,23):  «  Ipse  est,  dicit  idem  Apo- 
stolus  (Goloss.  1,  18),  caput  corporis  Ec- 
clesiae,  qui  esl  principium,  primogenitus  ex 
morluis;  ut  sit  in  omuibus  primatum  te- 
nens  ».  Ilem  Ecclesia  tanquam  corpus  est 
complementum  Ghristi  tanquam  cap'lis;  ca- 
put  enim  corpore  completur  et  perticitur; 
licel  enim  Christus  in  se  plenissimus  sit  el 
perfectissimus,  lamen  mancum  se  et  quasi 
membris  mutilum  capul  esse  pulat,  nisi 
habeal  Ecclesiam  instar  corporis  sibi  adiun- 
ctam ;  hinc  Ghrislus  aliquando  vocatur  tota 
Ecclesior  I.  Gorinlh.  12,  12. 

Si  igitur  S.  Thomas  qaoad  festum  De- 
dicationis  Ecclesiae  de  beneficiis  toti  Ec- 
clesiae  collatis  loquitur,  utrumque  respicere 
debemus,  Ghristum  et  Ecclesiam,  Gum  au- 
tem  de  capite  scil.  de  Ghristo,  qui  unctus 
fuit  Spiritu  Sancto  prae  consorlibus  suis 
(Ps.  44)  et  in  quo  ipso  abscondila  esl  vita 
et  gloria  Sanctornm  (Goloss.  3),  omnia  be- 
neficia  ad  singula  merabra  defluant,  el  cum 
in  festo  Dedicalionis  memoriam  beneficiorum 
toti  Ecclesiae  collalorum  recolamus;  ante 
omnia  beneficiorum  Ghrislo  tributorum  et  a 
Ghristo  acceptorum  meraores  esse  debemus. 
Feslum  ergo  Dedicationis  est  secundum  fi- 


nem  primarium  festum  tam  capitis  quam 
membrorum ;  el  cum  caput  praecipuum 
corporis  raerabrum  sit,  imo  corpus  sine  ca- 
pite  vivere  non  possit,  etiara  caput,  scili- 
cel  Ghristura,  in  celebrando  Dedicationis 
Ecclesiae  magis  quam  membra  recolimus. 
Ideo  festura  Dedicationis  Ecclesiae  etiam 
quoad  finem  priraarium  tanquara  festum 
Domini  considerandum  est. 

lii.    QUAESTIO. 

Quodnara  est  peculiare  raysteriura  festi 
Dedicationis? 

Ex  supradiclis  feslura  Dedicationis  Eccle- 
siae  absque  dubia  festis  Domini  adnumeran- 
dum  est ;  sed  quodcumque  festum  Domini 
habet  peculiare  mysleriura,  cuius  ratione 
inslitutum  esl,  v.  gr.  festum  Nativitatis,  Re- 
surrectionis;  Ascensionis,  S,  Grucis,  Pretio- 
sissimi  Sanguinis,  Sacr.  Gordis  lesu  etc.  in- 
quirendum  itaque  est,  ulrum  festura  Dedica- 
tionis  lantum  generalem  relationem  ad  Deum 
habeat,  an  etiam  pro  boc  festo  peculiarc 
mysteriura  inveniri  possit,  cuius  causa  insti- 
tutum  sit,  Gardellini  in  hoc  festo  peculiare 
mysterium  non  agnoscit,  scribens  in  qua- 
dam  adnotatione  suae  Decretorura  collectio- 
nis:  «  Feslura  Dedicationis,  non  ullum  respicit 
peculiare  mysterium,  sed  generalera  re- 
lalionera  habet  ad  Deum,  cui  dedicatur  ad 
divina  mysteria  celebranda;  sed  huiusmodi 
ratio  comraunis  est  etiara  festis  Sanctorura, 
quae  licet  inslituta  sint  ad  caelicolas  hono- 
randos,  principaliter  tamen  ad  Deum  diri- 
gunlur  ».  Non  est  negandum,  hoc  festum, 
si  suramatira  et  quasi  obiler  consideratur , 
tantum  generalem  relationem  ad  Deum  ha- 
bere;  si  vero  islud  accuratius  perscruteraur, 
invenimus  Ecclesiae  Dedicalionem ,  lota 
quanta  sit,  quantumque  sonet  eius  officium, 
expressionera  et  quasi  quandam  delineatio- 
nera  futurae  glorificationis  Ecclesiae  esse;  et 
quidem  hoc  festo  Dedicationis  nobis  deraon- 
slratur  mystica  desponsatio  coelestis  Sponsi 
cum  Sponsa,  Christi  cum,  Ecclesia.  Quod 
peculiare  rayslerium  significatur  tam  in 
Officio  et  Missa,  quam  in  lilu  Dedicalionis 
ipsius  Ecclesiae.  Si  Officium  Dedicationis 
perlustremus,  iara  in  Gapilulo  ad  Vesperas 
Sponsa  nobis  apparet,  quomodo  omni  or- 
natu  virtutum  spiritualium  parata  de  coe- 
lis  descendat  ad  nuptiarum  solemnia  cele- 
branda.  «  Vidi  civilalem  sanctam  lerusalem 
novam  descendentem  de  coelo  a  Deo,  pa- 
ratam  sicut  sponsam  ornatam  viro  suo  ».  Ista 


--  415 

civitas  sancta  est  ipsa  Ecclesia,  quae,  uli 
inlerpretes  S.  Sciipturarum  dicunt,  proprie 
vocalur  sponsa  et  uxor  Christi  (Apoc.  21,9), 
el  de  cuius  pulchritudine  Sponsus  Christus 
in  G.inticis  Ganticorum  (cap.  3)  loquitur: 
«  Quam  pulchra  es  amica  mea,  quam  pul- 
chra  es  ».  Sponsa  ipsa  autem  in  coelo  iam 
ornata  et  Sponso  coniuncta  est,  uti  in  Hy- 
mno  immediate  sequenli  Vesperarum  can- 
tatur : 

«  Goelestis  Urbs  lerusalem 
Beala  pacis  visio, 
Quae  celsa  de  viventibus 
Saxis  ad  astra  tolleris, 
Sponsaeque  ritu  cingeris 
Mille  Angelorum  millibus  ». 

«  0  sorte  nupta  prospera 
Dotata  Patris  gloria, 
Respersa  sponsi  gratia 
Regina  formosissima, 
Christo  iugata  Principi 
Goeli  corusca  civitas  ». 

Item  haec  mystica  desponsatio  Christi 
cum  Ecclesia  significatur  in  Invitatorio : 
«  Domum  Dei  decet  sanctitudo  :  Sponsum 
eius  Ghristum  adoremus  in  ea  ». 

Sponsus  autem  celebrat  festum  despon- 
sationis  Sponsae  suae  maxima  solemnitate 
et  laelitia;  quare  ad  istud  coelum  el  ter- 
ram  invitat  :  «  Tollite  portas  principes  ve- 
stras,  et  elevamini  portae  aeternales  »,  di- 
citur  in  Antiphona  prima  Nocturni  primi  ; 
et  in  Hymno  Laudum  canimus  : 

«  Alto  ex  Olympi  verlice 
Summi  Parentis  Filius, 
Geu  monte  desectus  lapis 
Terras  in  imas  decidens, 
Domus  supernae  et  infimae 
Utrumque  iunxit  angulum  ». 

«  Sed  illa  sedes  coelitum 
Semper  resultal  laudibus, 
Deumque  Trinum  et  Unicum 
lugi  canore  praedicat, 
Illi  canentes  iungimur 
Almae  Sionis  aemuli  ». 

Hanc  mysticam  desponsationem  Missa  in 
festo  Dedicationis  videtur  significare  ;  nam 
in  Epistola  inveniraus  sponsam  paratara,  in 
Evangelio  Sponsum  Ghristum,  qui  loquitur: 
«  Hodie  in  domo  tua  oportel  me  manere», 
«  hodie  salus  domui  huic  facta  est». 


Haec  cogitatio  eliam  in  Dedicatione  ipsa 
Ecclesiae  nobis  occurrit,  quando  sequens 
antipbona  cantalur  :  «  Haec  esl  lerusalem, 
civitas  illa  magna,  ornata  tamquam  Sponsa 
Agni,  Alleluia  ». 

Ad  hoc  peculiare  mysleriura  etiam  S.  Ber- 
nardus  in  Sermone  V  de  Dedicatione  Ec- 
clesiae  videtur  alludere,  si  dicit :  «  Eliam 
hodie  fratres  solemnilatem  agimus  et  prae- 
claram.  Alque  id  quidem  facile  dixerim  : 
sed  si  pergitis  quaerere,  cuius  Sancti,  illud 
forte  iam  non  ita.  Quoties  enira  Apostoli 
seu  Martyris  vel  Confessoris  alicuius  me- 
moria  celebratur,  haud  difficile  est  dicere 
cuius,  utpula  S.  Petri,  aut  Slephani  glorio- 
si,  aut  S.  P.  N.  Benedicti  vel  alicuius  cete- 
rorum  magnorum  principura  magnae  curiae 
coeli.  Nunc  vero  nullius  eorum  solemnilas 
agitur:  agitur  tamen  nonnulla  solemnilas. 
Nec  modo  nonnulla,  sed  non  parva.  Et  si 
iam  vultis  audire,  festivitas  est  domus  Do- 
mini  ,  templi  Dei,  civitatis  regis  aeterni, 
sponsae  Christi  ». 

Desponsatio  itaque  mystica  Chrisli  cum 
Ecclesia  videtur  esse  peculiare  mysterium 
festi  Dedicationis  Ecclesiae.  Nam  Ecclesia 
raaterialis  designat  Ecclesiam  spiritualem, 
quam  Christus  sibi  desponsavil,  suo  pre- 
tioso  sanguine  purificavit  et  virlutibus  ex- 
ornavit;  altare  vero  significat  Ghristum,  uti 
in  Breviario  Roraano  in  feslo  Dedicationis 
Basilicae  SS.  Salvaloris  (die  9  Nov.)  legi- 
mus  :  «  Altare  chrisraale  delibutum  Doraini 
nostri  lesu  Ghristi,  qui  altare,  hostia  et  sa- 
cerdos  noster  esl,  figuram  exprimit  »,  et 
utrumque,  Ecclesia  scil.  et  altare,  in  De- 
dicatione  Ecclesiae  benedicilur,  sanctifica- 
tur  et  consecratur  ac  quasi  in  unum  hoc 
modo  coniungitur. 

Sed  hoc  peculiare  mysterium  non  so- 
lum  ad  universam  Ecclesiam,  quae  est 
omnium  congregalio  fidelium,  sed  etiam  ad 
cuiuslibet  iusti  animam  referri  polest,  quae 
est  templum  Dei  vivi  et  habitatio  Spiritus 
Sancti  ex  Apostolo  I  Gorinth.  3,  6  ;  et  in  ex- 
trema  et  plenissima  Dedicalione  Ghrislo 
coniungilur,  ut  Durandus  in  Ratiouali  divin. 
Offic.  lib.  7  cap.  48  n.  3  indicat :  «  Haec 
feslivitas  (scil.  Dedicalionis  Ecclesiae)  spe- 
cialiler  significal  aeternara  dedicationem,  in 
qua  Ecclesia  illa,  seu  aniraa  sancta  ila  Deo 
dedicabitur  i.  e.  copulabitur,  ut  non  possit 
ad  alios  usus  Iransferii,  quod  eril  in  octava 
resurrectionis  ».  Ad  earadem  senlentiara 
etiam  S.  Thomas  se  inclinal,  p.  3  qu.  89 
ari.  3  ad  4  scribens :  «  Quia  consecraiio  Al- 
taris  repraesental  sanctitatem  Ghrisli,  con- 


—   IK) 


secratio  vero  domus  sanctitalem  totius  t,c- 
clesiae,  ideo  convenientiusrecolilur  cumsan- 
ctitate  et  solemnitate  consecralio  Ecclesiae 
vel  Altaris  quam  aliorum;  quae  consecran- 
tur.  Propler  quod  etiam  octo  diebus  sole- 
mnitas  Dedicationis  agitur  ad  significandam 
beatam  resurreclionem  Ghrisli  et  membro- 
rum  Ecclesiae  ».  Quare  Ghristus  Sponsam 
suam  i.  e.  animam  iusti  in  hac  vita  multi- 
formi  sua  gratia  decorat;  Sponsa  e  contra 
debet  animam  suam  disponere  el  aptaie, 
ul  in  extrema  Dedicatione  digna  sit  despon- 
sationis  aeternae.  Ideoque  S.  Augustinus 
serm.  252  de  Temp.  monet  omnes  Sponsas 
Ghristi,  ut  in  festo  Dedicalionis  secum  in 
animo  considerent;  quod  lemplum  mate- 
riale  significet  in  eis  templurn  Dei  vivi,  et 
ipsi  ila  vivant,  ut  ab  aeierno  illo  et  coe- 
lesti  convivio  uupliali  excommunicari  ti- 
mere  non  debeant:  «  Quotiescumque,  fra- 
tres  carissimi,  altaris  vel  templi  feslivita- 
tem  colimus,  si  rideliler  ac  diligenter  at- 
tendimus,eisancteaciuste  vivimus,  quidquid 
in  teraplis  manufaclis  agitur,  totum  in  nobis 
spiritali  aedificatione  completur.  Non  enim 
menlitus  est  illc;  qui  dixit :  Terapium  enim 
Dei  sanctum  est,  quod  estis  vos ;  et  iterum  : 
Nescitis,  quia  corpora  vestra  templum  sunt 
Spirilus  Sancti,  qui  in  vobis  est  ?  Et  ideo, 
fratres  carissimi,  quia  nullis  praecedeuLibus 
meritis  per  graliam  Dei  meruiinus  (ieri  tem- 
plum  Dei,  quantum  possuraus  cura  ipsius 
adiutorio  laboremus,  ne  Dominus  noster  in 
templo  suo,  hoc  est,  in  nobis  ipsis  inveniat 
quod  oculos  suae  maiestatis  offendat.  Sed 
habilaculum  cordis  noslri  evacuetur  vitiis, 
et  virtutibus  repleatur  :  claudatur  diabolo, 
et  aperiatur  Ghnslo :  el  ita  laboremus,  ui 
nobis  bonorura  operura  clavibus  ianuara  re- 
gni  coeleslis  aperire  possiraus  ».  Et  in  serra. 
256  de  Temp.  dicit  :  «  Qaod  hic  factum 
corporaliter  videmus  in  parietibus,  spirita- 
liter  fiat  in  mentibus:  et  quod  hic  perfe- 
ctum  cernimus  in  lapidibus  et  lignis,  hoc 
aedificante  gratia  Dei  perliciatur  in  corpo- 
ribus  vestris ».  Eandem  cogitationeni  tra- 
ctat  S.  Bernardus  in  Serm.  1  de  Dedic.  et 
ex.  ritibus  consecrationis  materialis  lempli 
deducit,  quid  tam  Deus  in  anima  iusti  ope- 
rari,  quam  anima  ipsa  facere  debeat,  ut  di- 
gna  sit  sponsa  Ghristi. 

Ex  dictis  concludere  liceat,  fesluin  De- 
dicaiionis  non  soliun  generalem  relationera 
ad  Deura  habere,  sed  etiain  peculiare  ray- 
sterium  scil.  myslicam  desponsationera  Ghri- 
sti  cura  Ecclesia  sive  cum  anima  iusii. 

Ad  quaestionera    ergo  :    An    Dedicatio 


Ecclesiae  haberi  debeat  tamquam  festum 
Domini,  respondendura  censetur  :  Aflirrna- 
tive. 


3907. 


SUFFRAGIUM 
SUPER  DEGfiETO 


de  Consecratione  Ecclesiae 
sine  uliius  consecratione  Altaris. 

Diligenter  et  cum  magna  anirai  alten- 
tioue  perpenso  proposito  dubio  super  con- 
secratione  Ecclesiae  sine  ullius  consecra- 
tione  Altaris,  ea  raihi  ingesta  est  persua- 
sio  haud  facile  esse  categoricura  et  certura 
responsura  dare,  quin  ullara  exceptionem 
patiatur  :  ab  antiquis  enira  leraporibus  us- 
que  ad  nostrara  aetatem  non  invenitur  Do- 
ctor  aliquis,  gnarus  luris  Ganonum  vel  Sa- 
crorum  Rituum,  qui  quaestionera  hanc  ex 
professo  traclet.  Et  ralio  est,  ni  fallor,  quia 
neque  in  Gonciliis  oecuraenicis,  neque  in 
lure,  neque  in  Bullis  aut  Gonslitutionibus 
Apostolicis  aliquid  definitum  extat,  ut  sepo- 
sito  omni  dubio  concludere  possimus,  wA[- 
dam  aut  invalidam  esse  Ecclesiae  consecra- 
tionem  sine  ullius  Altaris  consecratione. 

lam  quatuor  proposito  dubio  lesponsum 
dedere,  quorum  tres  priores  in  affirmati- 
vam  iverunt  sententiam,  idest  validam  esse 
censuerunt  eiusmodi  Ecclesiae  consecratio- 
nem.  Novissimus  autem,  auctor  scilicet  Ani 
madversionura,  quamvis  in  senlentiara  ne- 
gativara  inclinel,  suara  taraen  elucubratio- 
nem  concludens  ail  responderi  posse  «  Ec- 
clesiara  eiusraodi  consecralionem  Templi 
non  admittere  ». 

Quid  nunc  dicara  ego  oranium  minimus? 
Non  renuo  sacrae  Gon^regationis  mandalo 
obtomperare:  et  quod  diligenter  perlegi 
referri  aggredior. 

I.  Benediclus  XIV,  in  Opere  cui  titulus 
Instilutiones  Ecclesias'/icae,  Instit.  LXVII, 
num.  8,  haec  habel:  «  Quoniam  ex  recenti 
Ganonum  disciplina  Altaris  Dedicatio  ab 
Ecclesiae  Consecratione  seiungitur,  ideo  vix 
in  hanc  Sedera  pervenimus,  Aram  praecla- 
rissimam  a  Gard.  Boncompagno  erectara  in 
Templo  S.  Pelri  sacrare  haud  praetermi- 
simus  ». 

Eramanuel  Gonzalez  in  Gommentariis 
Decretalium  Gregorii  IX,  Lib.  III,  Tit.  XL, 
De  consecratione  Ecclesiae,  num.  14,  ila 
scribit  :  «  Si  raotura  fuerit  Altare  et  ila 
amiseril  consecrationem,  illud  tanlura  con- 
secrari  debel,  non  autem  Ecclesia  quae  sa- 
cra  adhuc  raanet  » ;  et  num.  15:  «  Nec  ob- 


117 


slal  dubilandi  ratio  deducla  ab  auctoribus 
Anselmo  el  Ivone  ;  nam  argumenlo  formato 
ab  Anselmo  respondetur :  durationem  con- 
secrationis  in  Ecclesia  non  pendere  a  con- 
secratione  Altaris,  cum  aeque  principaliler 
se  habeat,  nec  in  hac  parte  datur  quid  ac- 
cessorium  ». 

Schmalzgrueber  in  Gommentariis  Decre- 
talium  Gregorii  IX,  Part.  V,  Tit.  XL,  §  11, 
num.  46,  Dub.  6:  «  An  Ecclesia  iterato  sit 
consecranda,  quando  Altare  fuit  execratum  : 
et  vicissim,  an  Altare  sit  de  novo  conse- 
crandum,  quando  Ecclesia  fuit  execrala? 
Resp.  Negative.  Ratio  est  quia  et  Ecclesiae 
et  Altaris  consecratio  stat  per  se  principa- 
liter,  nec  una  alterius  est  accessoria.- Item 
Sylv.,  Miranda,  Laym.,  Pal.,  Schmier  ». 

Reiffensluel  Decretal.  Lib.  III,  Tit.  LX, 
§11,  num.  41:  «  Per  execralionem  Altaris 
non  execratur  Ecclesia,  nec  e  contra:  pro- 
pter  hoc  nequaquam  reiterare  suam  conse- 
cralionem  Ecclesia  consuevit.  Ratio  est,  quia 
Gonseciatio  Ecclesiae  potissime  consistit  in 
parietibus,  et  potesl  esse  separala  a  conse- 
cratione  Altaris  ». 

Petrus  Leurenius  S.  I.  For.  Eccl.  Lib.  III^ 
Tit.  XL,  Gap.  1,  Quaest.  960,  haec  habet : 
«  Execrato  per  fractionem  vel  motionem 
Allari  fixo,  nullalenus  Ecclesia  execratur, 
quia  dislincta  consecratione  consecrata  sunt ». 
Et  Quaesl.  953  :  «  Gonsecratio  Ecclesiae  an 
et  qu;indo  ileranda?  Resp.  Ecclesiae,  idem 
esl  de  Allari,  consecrationem ,  ubi  de  ea 
facta  et  pei'  execrationem  illius  non  amissa 
conslat,  non  esse  iterandam.  Ubi  tamen 
constat  consecratam  quidera,  sed  non  rite, 
nimirum  non  adhibita  forma  praescripta  or- 
dinationibus  ecclesiasticis,  de  novo  conse- 
cranda,  cum  defectus  formae  actum  an- 
nullet  ». 

Barbosa  De  Officio  et  potestate  Episc. 
Part.  II,  Alleg.  XVII,  num.  26  :  «  Execrata 
Ecclesia  non  proinde  execratur  Altare  »,  et 
innixus  auctoritate  Sylveslr.,  Ragusa  et  Mi- 
randa,  hanc  aflfert  ralionem  :  «  quia  conse- 
cralio  Ecclesiae  consistit  in  parietibus,  et 
separala  est  a  consecratioue  Altaris». 

Gum  igitur  ex  omnium  sententia  Do- 
ctorum  «  Altaris  Dedicatio  ab  Ecclesiae  con- 
secraiione  seiungatur  »  (Bened,  XIV);  «  Ec- 
clesia  et  Altare  distincta  consecratione  con- 
secrata  sinl  »  (Leurenius);  «  Altare  et  Ec- 
clesia  aeque  principaliter  se  habeat,  nec 
detur  quid  accessorium  »  (Gonzalez);  «  Nec 
una  allerius  sil  accessoria  »  (Schmalzgrue- 
ber);  «  Gonsecratio  Ecclesiae  consistat  in 
parietibus,  et  posset  esse   separata   a    con- 


secratione  Altaris  »  (Reiflensluel,  Barbosa, 
Sylv.,  Ragus.  et  Miranda^;  iure  concludere 
possumus :  Valide  consecrari  Ecclesiain  sine 
ullius  consecratione  Altaris. 

II.  Barbosa  luris  Eccl.  Part.  M,  Lib.  II, 
num.  27,  haec  habet :  «  Ritus  quos  in  con- 
secrandis  Ecclesiis  et  Altaribus  Romana 
servat  Ecclesia,  beatns  Silvesler  Papa  pri- 
mus  instiiuit,  etc.  ».  In  Brev.  Rom.  die9 
Novembris,  in  festo  Dedicationis  Archibasi- 
licao  SSmi  Salvatoris,  in  Lectionibus  II  No- 
cturni  legitur  quod  «  GonsfSinlinus  impera- 
tor  .  .  .  .  in  suo  Lateranensi  palatio  Eccle- 
siam  Salvatori  dedicavit.  .  -  quam  Sanctus 
Silvester  consecravit ....  Altare  tamen  fuit 
e  ligno  erectum.  .  ,  .  Quo  Altari  Sanctus 
Silvester,  reddita  Ecclesiae  pace,  honoris 
causa  Principis  Apostolorum,  qui  in  illo 
sacrificasse  dicitur,  et  reliquorum  Pontifi- 
cum,  qui  usque  ad  id  tempus  ad  raysteria 
couficienda  eo  usi  fuerant,  in  Lateranensi 
prima  Ecclesia  collocato,  sancivit  etc. ». 
Ex  hisce  patet  quod  Sanctus  Silvester  sine 
ullius  Allaris  consecratione  primara  Ec- 
clesiam  consecravit,  Altare  vero  collocavit, 
quod  iam  uti  sacrum  habebatur, 

Benediclus  XIV,  Epist.  Peracta  a  nobis 
(quae  est  secunda  ad  R.  P.  Engelbertura), 
App.  ad  Tora.  IV  Bullar.,  enarrat  quod  ipse- 
raet  consecrationem  Ecclesiae  S.  Apollina- 
ris  peregit,  electo  in  Goraministrura  Car- 
dinale  Gentili  Episcopo  Praenestino  :  et  cum 
ad  eius  devenerit  notitiam,  praedictam  rae- 
thodura  adhibitam  a  nonnullis  fui.sse  repro- 
batam,  eo  sub  obtentu,  quod  integra  Ec- 
clesiae  consecratio  aut  ab  ipso  solo  fieri, 
aut  integra  alteri  deraandari  debebal,  non 
inopportunum  esse  arbitratus  est  aperire 
consilii  sui  rationes,  ob  quas  Ecclesiae 
S.  Apollinaris  consecrationera  modo  supra 
exposito  peregil.  Dein  Ecclesiae  consecra- 
tionem  ab  uno  vel  a  pluribus  insimul  per- 
fici  posse,  Scriptorum  auctoritate  el  exem- 
plis  coraprobat.  Et  §  9,  ita  prosequitur  : 
«  Alia  plura  curaulari  possunt  exempla, 
sed  iis  omissis,  sufficere  posse  videlur  illud 
Sumrai  Pontificis  Urbani  VIII,  qui  die  18 
Noverabris  1626,  Basilicam  Vaticanam  con- 
secravit.  .  .  .  unam  siquidera  Terapli  par- 
tem  ipsemet  Ponlifex  dicandam  .suscepit  , 
aliam  vero  sex  Gardinalibus  perficiendam 
reliquit,  Ah  Altaris  consecratione  Urbanus 
ahstinuit ;  iam  enim  ut  in  Alaleonis  Diario 
et  Basilicae  Vaticanae  Turnario  adnolalur, 
Glemens  VIII  (die  26  lulii  1594)  Urbani 
Praedecessor  Aram  maximam  Vaticani  Tem- 
pli  consecraverat  ».  -  Quod  Benedictus  XIV 


una  cum  Gomminislro  Ecclesiam  consecra- 
vit,  a  nonnullis  reprobatum  fuit :  validita- 
tem  vero  consecrationis  Basilicae  Vatica- 
nae,  quam  Urbanus  VIII  peregit  sine  ul- 
lius  Altaris  consecratione,  nemo  unus  op- 
pugnavit. 

III.  Idem  Benedictus  XIV,  in  eadem 
Epist.  Peracta  a  nobis,  §  14,  ita  loquitur: 
«  Qui  dedicationis  materiem  Iractanl  Mora- 
les  Theologi,  pari  fere  melhodo  Ecclesia- 
rum  consecrationem  atque  Sacramentorum 
naturam  explicant  ;  esto  nonnisi  in  latiori 
quadam  significalione  Ecclesiarum  Dedica- 
tio  Sacramentis  adnumeretur,  quatenus  sci- 
licet  aut  caelestis  Templi,  aut  animae,  quam 
gratia  sanctificat,  signum  est  mysticum.  Ita- 
que  docent  Sacrum  Chrisma,  quo  Cruces 
inunguntur,  materiam  esse  :  formam  vero 
constituunt  in  his  verbis,  quae  in  ipsa 
Ghrismalis  unctione  proferuntur  :  Sanctifi- 
cetur  et  consecretur  hoc  Templum  in  no- 
mine  Patris,  et  Filii,  et  Spiritus  Sancti'». 

Gum  igitur  Theologi  omnes,  qui  Dedi- 
cationis  materiem  tractant,  pari  methodo 
Ecclesiarum  consecrationem  atque  Sacra- 
mentorum  naturam  explicent ;  consequitur 
quod  in  Dedicatione  Ecciesiae  distinclio  fa- 
cienda  sit  validam  inter  et  iicitam  conse- 
crationem.  Ergo  sicut  Sacramenta  tribus 
perficiuntur,  videlicet  materia,  forma,  et 
persona  ministri  cum  intentione  faciendi 
quod  facit  Ecclesia  ;  ita  Ecclesia  valide  con- 
secralur,  interveniente  debita  materia,  for- 
ma,  et  persona  ministri  cum  intentione  ca- 
nonica. 

At  repones :  Gonsecralionem  Ecclesiae 
plures  comprehendere  ritus  et  caeremonias, 
quae  omitti  non  possunt.  Respondeo  distin- 
guendo  :  Ritus  in  Pontificali  praescripti,  qui 
ad  essentiam  (ut  ita  dicam)  pertinent  omitti 
nequeunt,  Concedo  :  secus  subdistinguo  : 
Ritibus  ad  essentiam  non  perlinentibus  o- 
missis  /  illicitam  esse  Ecclesiae  consecra- 
tionem,  Concedo  ;  invalidam,  Nego  -  Rilus 
enim  in  Pontificali  praescriptus  mulliplex 
quidem  est,  sed  peculiariter  spectandum 
esse  autunio,  in  quo  praecise  ratio  conse- 
crationis  habeatur.  Porro  ratio  haec  non  con- 
sistit  in  caeremoniis  illis  omnibus,  sed,  ut 
docent  Doctores  omnes,  cum  ista  consecialio 
instituta  sit  ad  instar  ritus  sacraraent.ilis, 
consistit  praecise  in  liniendis  sacro  Ghri- 
smate  duodecim  crucibus  iniicriptis  vel  de- 
pictis  in  parietibus  cum  prolatione  verbo- 
rum  :  Sanctijicetur  etc.  Quod  ipsamet  S. 
R.  G.  definivit  (Lisbonen.  12  April.  1614, 
N.  319.),  «  S.  R.  G.  auditis  sententiis  et  vo- 


418  — 

tis  singulorumlllmorum  etRmorum  DD.  Gar- 
dinalium  in  Gongregatione  praesentium,  con- 
siderando  quod  consecratio  Ecclesiae  maxi- 
me  consistit  in  inungendis  Sacro  Ghrismate 
duodecim  Grucibus  per  Ecclesism,  et  in 
proferendis  illis  verbis  :  Sanctificetur  et 
consecretur  hoc  Templum  in  nomine  Pa- 
tris,  et  Filii  et  Spiritus  Sancti,  qiiae  cru- 
ces,  cum  adhuc  ab  Episcopo,  qui  in  con- 
secratione  defecit,  non  fuerunt  inunctae,  ut 
in  facto  praesupponitur ;  censuit  et  iudicavit 
consecrationem  dictae  Ecclesiae  denovo  et  a 
principio  ab  Episcopo  inchoandam  et  conti- 
nuandam  esse  usque  in  finem  ».  Haec  re- 
solulio  refertur  a  Benedigto  XIV,  Epist. 
Peracta  a  nobis  §  16  et  a  Barbosa  luris 
Eccl.  Part.  II,  Lib.  II,  num.  .^2  et  53  :  qui 
factum  enarrant,  cuius  occasione  declaratio 
emanavit. 

IV.  Neminera  latet  discrimen  inter  pol- 
lutionem  Ecclesiae  et  eius  execrationera:  si 
polluatur  Ecclesia  semel  consecrata  non  de- 
bet  nec  potest  denuo  consecrari,  sed  tan- 
tum  est  reconcilianda  ;  nam  eius  consecra- 
tio  non  amittitur  quamdiu  res  integra  ma- 
net  :  si  vero  fuit  execrata,  cumnon  araplius 
integra  permaneat ,  suam  consecrationem 
amittit,  et  denuo  consecrari  potest.  -  Dixi 
denuo  consecrari  potest,  eo  sensu  ut  nova 
quae  superinducitur  possit  consecrari:  te- 
xtuexpressoinGap.Eccl.  XX,dist.  1:  «Eccle- 
siis  semel  Deo  consecratis  non  debel.  iteium 
consecratio  adhiberi ».  (Vide  per  inlegrum 
vel  saltem  §  1,  2,  3,  4,  5,  7,  10,  11,  12  et 
13  Gonst.  LVII  Bened.  XIV,  quae  incipit 
lam  inde  a  primis).  -  Item  Altare  nisi  per 
execralionem,  suam  integritatem  araittat, 
non  potest  denuo  consecrari. 

Ex  his  clarissime  patet  non  esse  ileran- 
dam  Ecclesiae  vel  Altaris  consecrationem, 
sed  si  Ecclesia  tantum  execretur,  et  non 
Allare  ;  tunc  solius  Ecclesiae  refeclae  con- 
secratio  peragi  valeat  et  non  Altaris  quod 
adhuc  consecratum  permanet.  Ergo  conse- 
crabitur  Ecclesia  sine  ullius  consecratione  * 
Allaris,  uti  peractum  fuit  ab  Urbauo  VIII, 
qui  Basilicam  Vaticanam  consecravil,  el  ab 
Altaris  consecratione  se  abstinuil.  -  Puto 
tamen  huiusraodi  consecrationem  nonnisi 
interveniente  iusta  et  rationabili  causa,  et 
per  Indultura  Apostolicum  peragendara  esse; 
Ritus  enira  in  Pontificali  Roraano  praescii- 
ptus,  etsi  distinctam  prorsus  exhibet  con- 
secralionem  tum  Ecclesiae  tura  Allaris,  plu- 
res  tamen  comprehendit  caeremonias,  quae 
sine  culpa  omitti  non  possunt. 

Quibus    ita    expositis,  ad    dubium:  An 


—   119 


Eccksia  in  cuius  consecraliom  omissa  fuit 
consecratio  Altaris,  hahenda  sit  consecrataf 
Respondendiim   ceuseo :  Af^rmative. 

SUFFRAGIUIVI  SUPER  DECRETO 
3$)3t>.  RUMANA 

In  has  qualuor  parles  dividenda  esl  dis- 
serlatio  : 

I.  Num  alLare,  in  quo  feria  V  in  Goena 
Domini  SS.  SacramenLum  asservatur,  S.  Se- 
pulchri  dici  possil? 

II.  Quid  senliendum  siL  de  consueLudini- 
bus,  quae  Ceria  V  in  Goena  Domini  quoad 
Missam,  locum  reposilionis;  eL  ipsam  repo- 
siLionem  SS.  SacramenLi  exisLunl? 

III.  ULrura  reiici  debeant^  an  tolerari 
possint  ^.  Sepulchra,  quae  in  Germania  et 
AusLria  a  feria  VI  in  Parasceve  usque  ad 
MaLulinum  Paschae  in  usu  sunt  ? 

ly.  Quid  dicendum  sit  de  Ordine  ele- 
vandi  SS.  Sacramentum  e  S.  Sepulchro  Sab- 
baLo  SancLo  in  modo  diclis  regionibus  exi- 
stente? 

QUAESTIO    1. 

Num  altare,  in  quo  feria  V  in  Goena  Domini 
SS.  Sacramentum  asservatur,  SS.  Se- 
pulchram  dici  possit  ? 

Nornen  SS.  Sepulchrum  iuxta  diversarum 
regionuni  consuetudinem  tam  in  feria  V 
in  Goena  Domini,  quam  feria  VI  in  Para- 
sceve  et  Sabbato  Sancto,  uti  in  Germauia 
et  Austria,  ubi  significaLio  S.  Sepulchrum 
pro  reposiLione  feriae  V  prorsus  ignoLa 
esl,  usiLaLur.  Quoad  feriam  VI  in  Parasceve 
eL  Sabbalum  Sanctum  dicta  denominatio  vix 
reiici  potest ;  nam  feria  VI  in  Parasceve 
comraemoratio  mortis  SS.  Rederaptoris  ab 
Ecclesia  iam  celebrata  est  ;  et  de  Sabbato 
Sancto  Beuedictus  XIV  de  festis  Domini, 
Sabb.  S.  n.  170,  scribit  :  «  Hac  die  Ecclesia 
hoiiorat  mysteriosam  requiem,  quam  Ghri- 
stus  Dominus  servavit  in  suo  sepulchro  ». 
Quaerilur  ergo,  an  denominatio  S.  Sepulchri 
etiam  feria  V  in  Goena  Domiui  adhiberi 
possit.  Per  se  loquendo  significatio  Sepul- 
chrum  pro  repositione  SS.  Sacramenti  in 
dicta  feria  esL  valde  impropria  ;  quia  Lam 
in  Ecclesia  mors  SalvaLoris  nondum  cele- 
braLa  est,  quam  sepulchri  Ghristi  raemoria 
nou  recolilur,  nec  Rubricae  Missalis  et  Cae- 
reraonialis  Episcoporum  remote  quid  in- 
nuunt  de  Ghrisli  sepulchri  repraeseuLaLio- 
ne.  «  Hodie,    dicil   Missale    in    fine   Missae 


feriae  V  iu  Goena  Domini,  pareLur  locus 
aplus  iu  aliqua  cappella  ecclesiae  vel  alla- 
n...  ubi  calix  cum  hostia  reservala  repo- 
natur»  Et  Gaeremoniale  Episcoporiim  lib.  II, 
cap.23,  §  2,  praescribit:  «  Praepaiandum... 
ornandumque  erit  aliquod  sacellum  inlra 
ecclesiam...  in  quo  post  Missam  huius  diei 
recondeudum  sit  SS.  Sacramentum  ».  Sa- 
cellum  itaque  vel  altare  lanlura  pro  repo- 
siLione  SS.  Sacramenli  est  praeparandum  ; 
at  allare  sensu  strictiore  seu  iuxLa  Rubri- 
cas  nou  repraesenLat  sepulchrum  Ghrisli, 
sed  insLiLuLionem  SS.  SacramenLi  ;  GhrisLus 
ibidem  non  uL  morLuus  lepraesenLaLur , 
sed  ipsi  quasi  Lhronus  erigiLur,  uL  die  in- 
slitulionis  Sanctissimi  Sacramenti  a  fideli- 
bus  speciali  modo  adoretur  cum  gratiarum 
acLione  pro  hoc  singulari  accepto  benefi- 
cio,  et  peculiari  cultu  afticiatur  iisdem  die- 
bus,  quibus  a  ludaeis  maximis  opprobriis 
calumniatus  est.  (Gonf.  Correspondance  de 
Bonu'  tom.  III  pag.  50,  auni  185^2).  Quare 
S.R.G.  die21  lan.  1G62  in  Laudeu.  n.  1223 
prohibuit,  ne  ista  cappella  pannis  coloris  ni- 
gri  tegeretur,  ueque  (die  7  Dec.  1844,  in 
Narnien.ad  1,  n.  2873.)  sigiUum  inostiolo, 
ubi  Sanctissimura  reconditur,  apponi,  ne- 
que  cantari  posset  Sepulto  Domino  (decr. 
cit.  n.  2873.  ad  3). 

Istius  denorainationis  origo  est  repe- 
tenda  ex  eo,  quod  antiquitus  SS.  Sacra- 
raeutura  revera  in  sepulchro  repositum  sit, 
uLi  ex  SacerdoLali  Romano  el  aliis  libris 
iufra  (sub  QuaesL.  111)  alTereudis  erui  poL- 
esL ;  quod  Lamen  feria  VI  in  Parasceve  per- 
agebalur,  ^L  posLea  Ecclesia  feria  V  auLi- 
cipaviL,  non  amplius  sepultuiam  Ghristi, 
sed  SS.  Sacramenti  inslilulionera  recoleus. 
Vel  polius,  quia  antiquissimis  temporibus 
SS.  Sacramenlum  semper  iu  capsa,  quae 
eliam  turris  vel  arca  nominabalur,  reservata 
est;  et  ista  reservalio  in  genere  cum  sepul- 
chro  GhrisLi  couiuncLa  esL.  Ila  legimus  in  ex- 
positioue  rilus  Missae  gallicani,  quam  edito- 
res  exaratara  putaul  saeculo  sexto  (ap.  Mar- 
lene  Thesaur.  nov.  Anecdot.  tom.  V.  col. 
94,  sq.):  «  Corpus  vero  Domini  ideo  defer- 
lur  in  turribus,  quia  monumentum  Domini 
in  similitudinem  turris  fuit  scissum  in  pe- 
tra,  et  iutus  lectum,  ubi  pausavit  corpus 
Domiuicum,  unde  surrexiL  Rex  gloriae  in 
Iriumphum  ».  EL  revera  iu  auLiquis  Labulis 
sepulchrura  Doraiui  eL  S.  Lazari  corarauui- 
ler  depingitur  uLi  lurris. 

Sed  seusu  latiori  denomiuaLio  S.  Sepul- 
chri  pro  feria  V  in  Goena  Domini  reiici 
noh  potesl,  et  ex  sensu  myslico,  quera  Ec- 


~   120 


clesia  calici  tribuit,  exorta  esl.  Hac  feria 
altera  Hostia  maior  consecrata  pro  reposi- 
tione  SS.  Eucharistiae  in  calice  ponitur: 
Ecclesia  autem  ipsa  calicem  utpote  symbo- 
lum  sepulchri  Christi  significat.  Pontificale 
enim  Romanum  in  consecralione  patenae 
et  calicis  his  verbis  ulitur:  Omnipotens  sem- 
piterne  Deus,  manibus  nostris,  quaesumus, 
opem  tuam  benedictionis  infunde,  ut  per 
nostram  benedictionem  hoc  vasculum  et  pa- 
tena sanctificentur, ET  Gorporis  et  Sanguinis 
D.  N.  I.  C.  NOVUM  Sepulghrum  Sancti  Spi- 
ritus  gratia  effciantur.  Nonne  haec  verba 
alludunt  ad  monumentum  novum,  in  quo 
nondum  quisquam  positus  eral?  (loann.  19; 
41).  Hinc  mysticam  rationem  approbant  et- 
iam  graves  Auctores ;  sic  scribit  Benedi- 
ctus  XIV  de  Sacrif.  Miss.  lib.  1  cap.  4  : 
«  Galix  novum  sepulchrum;  quo  conditus 
est  Ghristus  Dominus;  Patena  revoiutum  ia- 
pidem  significat  supra  portam  monumenti; 
Gorporale  Sjndonem  mundam  exprimit, 
qua  loseph  ab  Arimathea  corpus  Ghristi  in- 
volvit,  ut  bene  advertunt  Hhabanus  lib.  l, 
de  Inslit.  Gleric.  cap.  33;  et  Ildebertus  Ar- 
chiep.  Turonens.  in  carminibus  de  Missae 
Sacrificio : 


«  Ara  Crucis,  tumulique  calix,  lapidisque  patena, 
«  Syndonis  offlcium  candida  byssus  hiabet ». 


Durandus  lib.  I  cap.  8  n,  24,  similiter  ca- 
licem  adSepulchrum  refert:  «  Galix  quoque 
consecratur  et  inungitur;  ut  gratia  Spiritus 
Sancti  perficiatur  novum  sepulchr«im  corpo- 
ris  et  sanguinis  Ghristi  ».  Et  Suarez  disp.  81 
sect.  7  n.  1  scribit :  «  Accedit  etiam  ratio 
myslica  :  nam  calix  significare  sepuichrum 
Domini ,  patenam  lapidem  sepulchro  sup- 
positum  ».  Si  itaque  in  g<inere  et  omni  die 
calix  nominari  potest  Sepulchrum  Ghristi, 
quare  haec  significatio  feria  V  in  Coena 
Domini  adhiberi  nequit?  Intra  totum  an- 
num  Gorpus  Ghristi  super  patenam  depo- 
nitur^  et  calix  continet  pretiosissimum  San- 
guinem  ;  hac  die  autem  Gorpus  Ghristi  in 
calice  deponitur  et  in  caiice  reservalur, 
ita  ut  ipsa  hac  die  pleno  iure  et  spe- 
ciali  modo  calix  sepulchrum  Gorporis  Ghri- 
sti  repraesenlet,  praesertim  si  ritum  pecu- 
liarem  Missalis  nobis  ob  oculos  ponimus. 
(Gelebrans)  «  ante  ablulionem  digitorum  »; 
praescribit  Rubrica,  «  ponit  hostiam  reser- 
vatam  in  alio  calice,  quem  Diaconus  palla 
et  patena  (et  quidem  inversa,  uti  Auclores 
communiter  dicunt)  cooperit  et  desuper 
velum  expandit»;  quem  ritum  etiam  Gae- 


remoniale  Episcoporum  lib.  II  cap.  23  §  5 
affert:  »  quem  (scil.  calicem)  Diaconus  palla 
et  patena  desuper  posita,  ac  demum  velo 
serico  cooperit ». 

Quare  hac  die  ordo  calicem  tegendi 
invertitur?  Debet  tamen  esse  aliqua  ralio , 
ex  qua  calix  hac  die  aliter  cooperitur  ac 
omni  lotius  anni  die.  Adversarii  denomi- 
nationis  Sepulchri  in  Goena  Domini  respon- 
dent :  Hostia  sancta  caute  custodiri  debet, 
quod  fit  per  pallam  primum,  deinde  per 
patenam  inverso  modo,  qui  naturalis  est, 
cum  hoslia  intus  non  foris  est.  Quod  re- 
vera  est  leve  argumentum!  Putamus  e  con- 
trario;  quod  quotidie  et  semper  eodem 
modo  fit,  esse  naturaie;  quod  autem  modo 
extraordinario  occurril,  cum  naturali  non 
concordare.  Rubrica  gener.  lit.  I  n.  1  di- 
cit :  «  Deinde  praeparat  caiicem,  super  eius 
os  ponit  purificatorium  mundum  et  super 
illud  patenam....  et  eam  tegit  parva  palla 
linea  »;  et  Tit.  X  n.  5:  «  Quo  facto  purifi- 
catorium  extendit  super  calicem  et  desu- 
per  patenam  ac  super  patenam  paivam  pal- 
lam  ».  Hic  est  quotidianus  usus  ei  hoc  est 
naturale,  el  sacra  Hostia  non  minus  caute 
custoditur  quam  modo  inverso,  imo  minus 
est  periculum  patenam  de  calice  deiiciendi, 
quam  raodo  a  Missali  hac  die  praescripto. 
Sin  autem  palla  prius  et  deinde  patena  et 
quidem  inversa  super  calicem  ponitur,  hoc 
desciscit  a  communi  usu,  et,  ut  periculum 
modo  dictum  deviletur,  Memoriale  Rituum 
praescribit :  «  ad  cautelam  firmat  velum 
calicis  ligula  serica  albi  coloris  ».  In  Mis- 
salis  Romani  editionibus  ante  S.  Pium  Y 
publicatis  hic  specialis  ritus  non  invenitur, 
uti  ex  Ordine  Missalis  secundum  consuelu- 
dinem  Guriae  Romanae  Neapoli  impresso 
per  Mathiam  Moravum  anno  1477,  Vene- 
tiis  per  Georgium  Arrivabonum  anno  1499 
et  ex  Missalibus  Venetiis  1518  et  1564  in 
officina  haeredum  Lucaeantonii  Junctae  im- 
pressis  patet;  sed  S.  Pius  V  eumdem  in- 
troduxit.  Quis  credere  vult,  S.  Pium  V  hunc 
inversum  et  periculosum  ritum  introduxisse, 
quia  naturalis  est,  eaque  tantum  ratione 
sacra  Hostia  caute  custodiri  potest?  E  con- 
trario,  cum  iuxta  priorem  consuetudinem 
sacra  Hostia  aut  in  calice  aut  in  sacra  syn- 
done  hac  die  reseivata  fuerit  (conf.  Mar- 
tene  de  anliqu.  monach.  rit.  lib.  IIl  cap.  13 
n,  46  et  Benedictum  XIV  de  festis  Dom. 
lib.  I  cap.  6  n.  48),  Papa  utrumque  mo- 
dum  coniunxil  et  per  se  sensum  mysticum 
significavit,  quem  calix,  patena  et  palla  an- 
tiquitus    habebant.    «  Fiunt   autem  haec  » 


—  421 


(scil.  quae  rilus  Missalis  praescribit),  dicit  Te- 
tamus  Notanil.  fer.  V  hebd.  mai.  num.  142, 
«  ad  repraesentationem  Sepulchri  Domini. 
«  Enimvero  Gorpus  Domini  intus  calicem 
«  significat  idem  Corpus  Dominicum  intra 
«  sepulchrum  positum.  Palla,  qua  tegilur 
«  calix,  significat  lapidem  ad  ostium  mo- 
«  numenii,  patena  ad  tutelam  pallae  adhi- 
«  betur,  quasi  sigillum  indicel  pharisaeo- 
«  rum,  de  quo  Matth.  27.  Signantes  lapi- 
«.  dem  cum  custodibus  ».  Simili  modo  lo- 
quitur  Gavantus  tom.  I  p.  4,  tit.  8,  r.  6, 
litt.  a. 

Calix  ergo  cum  hostia  reservata  feria  V 
in  Coena  Domini  revera  repraesantat  Se- 
pulchrum  Domini.  Et  cum  totum  pro  parte 
saepius  significari  soleat,  etiam  locus  repo- 
silionis  sensu  latiori  et  mystico  S.  Sepul- 
chrum  nominari  potest.  Qui  sensus  mysti- 
cus  litleris  Rubricarum  vitam  inspirat  et  a 
sanctis  Ecclesiae  Docloribus,  praesertim 
S.  Thoma  el  Bonaventura  aliisque,  magni 
aestimatur.  Si  vero  altare,  in  qua  feria  V 
in  Coena  Domini  SS.  Sacramentum  repo- 
nilur,  repraesentalivum  tantum  institutionis 
eiusdem  SS.  Sacramenti  esset,  si  istud  al- 
tare  denominalione  tantum  vulgari  «  Se- 
pulchrum  »  diceretur,  vera  non  essent  verba 
Pontificalis  de  novo  sepulchro  Corporis  et 
Sanguinis  Christi  quoad  calicem  feriae  V. 
in  Goena  Domini;  quae  verba  alias  omni 
totius  anni  die  verissima  sunt,  falsa  esset 
sententia  Doctorum ,  quae  calicem  ulpote 
sepulchrum  Domini  significat :  ac  spatium 
non  relinqueretur  pro  sensu  mystico,  prae- 
sertim  specialis  Rubricae  feriae  V  in  Coena 
Domini,  quae  a  communibus  et  quotidianis 
desciscit;  et  litteras  rigidas  sine  spiritu  et 
vita  sequi  deberemus;  at  littera  occidit, 
spiritus  autem  vivificat,  teste  Apostolo. 

Ad  1''^™  Quaestionem  igitur  responden- 
dum  censeLur  :  AJfirmative. 

QUAESTIO    II. 

Qiiid  sentiendum  sit  de  consuetudinibus, 
quae  feria  V  in  Coena  Domini  quoad 
missam,  locum  repositionis ,  et  ipsam 
repositionem   SS.  Sacramenti  existunt? 

Rubricae  Missalis  praescribunt  a)  quoad 
Missam  :  «  Dicitur  Gloria  in  excelsis,  et 
«  tunc  pulsanlur  campanae  et  deinceps  non 
«  amplius  usque  ad  Sabbatum  sanctum  ». 
—  «  Hodie  Sacerdos  consecrat  duas  Hostias, 
«  quarum  unam  sumit,  alierara  reserval  pro 
»  die  sequenti,  in  quo   non  conficitur    Sa- 


«  cramenlum  ».  h)  Quoad  locutn:  «  Hodie 
«  paretur  locus  aptus  in  aliqua  cappella  ec- 
«  clesiae  vel  altari,  et  decenter,  quoad  fieri 
«  potest,  ornetur  cum  velis  et  luminibus, 
«  ubi  calix  cum  hoslia  reservala  reponalur». 
Idem  ordinat  Caeremoniale  Episcoporum 
lib.  II  cap.  23  §  2.  c)  Quoad  repositionem 
ipsam  Missale  simpliciler  dicit:  «  Cum  au- 
«  tem  ventum  fueril  ad  locum  paratum, 
«  Diaconus  genuflexus  a  Sacerdote  stanle 
«  accipit  calicem  cum  Sacramento,  et  ponil 
«  illum  primo  super  altare,  ubi  a  Sacerdote 
«  genullexo  incensatur;.  .  .  deinde  reponil 
«  in  capsula  ».  Caeremoniale  autem  I.  c. 
§  13  scribit:  «  Gum  Episcopus  eril  ante 
«  supremum  giadum  altaris,  Diaconus  ac- 
«  ripiet  de  manu  ipsius  stantis  SS.  Sacra- 
«  mentuin  genuflexus,  sine  osculo  manus, 
«  quod  deponet  super  allari  in  loco  prae- 
«  paralo,  cooperiens  velo  undique  calicem: 
«  et  inlerim  Episcopus  paulo  retrocedens, 
«  slans,  imponel  incensum  in  allero  ex  thu- 
«  ribulis,  et  rursus  genuflexns,  Sacramen- 
«  tum  incensabit  triplici  ductu,  el  clauso 
«  ostiolo  per  Diaconum  assislentem,  Epi- 
«  scopus  ascendens  allare....  dabit  benedi- 
«  ctionem  ». 

Quae  dispositiones  tam  Missalis  quam 
Gaeremonialis  sunt  clarae  nec  indigent  ali- 
qua  explanalione.  Sed  iam  quoad  Missam 
ipsam  in  Coena  Domini,  quoad  locum  re- 
positionis  et  repositionem  ipsam  SS.  Sacra- 
menli  in  pluribus  diversarum  regionum  lo- 
cis  in  usu  sunt  a  tempore  immemorabili  cae- 
remoniae  prorsus  differentes  a  praesoriptis 
supra  allatis;  quae  consueludines  apud  fide- 
les  tam  magnam  vira  habenl,  ut  in  illis  con- 
servandis  inlerdura  sint  teuaces,  et  absque 
rumore  et  scandalo  saepius  lolli  nequeant. 
Sic  in  Dioecesi  Burgensi  infra  totam  Mis- 
sam  solemnem  feriae  V  in  Coena  Domini 
orgnanum  pulsatur;  alibi  ut  in  Germania  et 
Austria  tres  Hostiae  raaiores  consecrantur, 
vel  locus  expositionis  ornatur  statuis  vel  ima- 
ginibus  B.  M.  V.  VII  Dolorum,  S.  loannis, 
S.  M.  Magdalenae,  mililum  Romanorum  etc, 
vel  floribus  dispositis  ac  si  essel  altare  in 
viridario  seu  in  horto,  vel  SS.  Sacramentura 
non  reconditur  in  capsula,  sed  exponitur 
in  calice,  imo  in  ostensorio. 

Antequam  autem  consueludines  modo 
dictas  Missalis  et  Gaeremonialis  Episcopo- 
rum  Rubricis  contrarias  accuratius  exarai- 
nemus,  plura  notare  placet. 

1.  Consueludines  non  lantura  iuxta  Ru- 
bricariira  praescripla  iudicandae,  sed  prin- 
cipia  luris  canonici  generalia   eliara  ad  Li- 


—  422  ■- 


Uirgiam  adhibenda  sunt,  in  quantum  sint 
iuris  humani,  Itaque  ante  omnia  allenden- 
dum  esl,  num  consueludines  sint  rationa- 
hiles  et  laudabiles,  num  legitime  praescri- 
ptae,  fortasse  etiam  immemorahiles,  et  si 
videnlur  esse  irrationabiles ,  num  non  su- 
perveniat  nova  vel  antea  ignorata  ratio  sive 
causa,  quae  tollat  irrationabililatem  consue- 
tudinis.  Porro,  num  consuetudines  sint  se- 
cundum,  aut  praeter,  aut  contra  Rubricas: 
consuetudines  secundum  Rubricas  absque 
dubio  habent  vim  legis;  idem  dicendum  est 
de  consuetudinibus  praeter  Rubricas :  nam 
tum  S.  Sedis  voluntas  praesumitur,  lum 
S.  R.  G.  vult^  ut  huiusmodi  consuetudines 
observentur.  (Gonf.  decr.  S.  R.  G.  2998, 
3192,  3491). 

Consuetudines  autem,  si  sunt  raliona- 
biles  et  legitime  praescriptae,  vim  logis 
habere  possunt.  «  Nihil  magis  tritum  »,  dicit 
Benedictus  XIV,  De  Synod.  Dioec.  lib.  XII. 
cap.  8  n.  8  «  quam  legem  quamlibet  hu- 
manam,  etiam  canonicam,  posse  contraria 
consuetudine,  quae  sit  rationabilis  et  legi- 
time  praescripta,  abrogari  ».  Rubricae  vero 
aliquando  etiam  suspendi  propter  abusus, 
seu  interdum  ad  tempus  iidem  tolerari  pos- 
sunt,  si  scil.  S.  Sedes  eas  cum  tanto  incom- 
modo  non  urget.  Quod  praesertim  timeri 
potest  circa  usus,  erga  quos  fideles  amore 
vehementi  afticiunturj  et  si  quando  Rubri- 
carum  observantia  populo  et  clero  offensiva 
evaderet,  Quare  S.  R.  G.  respectu  talium 
circumstantiarum  abusus  interdum  toleravit; 
sic  die  22  lulii  1848  in  Montis  Politiani 
n.  *29(>8  declaravit:  «  Pro  gratia  speciali, 
non  obstantibus  decretis,  Episcopus  pro  suo 
arbitrio  et  prudentia  iuxta  particulares  casus 
et  circumstantias  indulgeat  ». 

2.  Gonsueludines,  quarum  infra  mentio 
fiet,  sunt  praeter  vel  contra  Rubricas  aut 
Missalis  aut  Caeremonialis  Episcoporum  aut 
Bituaiis  Romani. 

Gonlra  Missale  consuetudo  legitime  prae- 
scripta  admitti  nequit ;  nam  S,  Pius  V  Bulla 
Quo  primum  diei  i3  lulii  1570  omuem 
omnino  consuetudinem  contrariam,  non  so- 
lum  pro  praeterito  sed  eliam  in  futurum,  in 
virtute  sanctae  obedientiae  prohibuit.  Nul- 
lus,  etiamsi  immemorabilis  usus  contra  eius- 
dem  Rubricas  sustineri  potest;  et  S.  R.G.  eum- 
dem  semper  veluit,  Ita  die  16  Martii  1591 
in  Oscen.  ad  10  n.  9,  declaravii  :  «  Gonsiie- 
tudines,  quae  sunt  contra  Missale  Romanum, 
sublatae  sunt  per  Bullam  Pii  V  in  principio 
ipsius  Missalis  impressam,  et  dicendae  sunt 
polius  corruptelae  quam  consuetudines,  ne- 


que  illis  possunt  se  tueriCanonici,  quominus 
cogi  valeant  per  Episcopum  ad  observan- 
liam  Rubricarum  et  Regularum  Missalis  ». 
Nihilominus  duae  Missalis  Rubricae  per  non 
usum  fere  ubique  in  desuetudinfm  iam  ve- 
nerunt,  scil.  obligatio  accendendi  tertiam 
candelam  ad  elevationem  (conf.  S.  Alphons. 
Theol.  mor.  lib.  VI  n.  394  et  decisionem 
S.  R.  G.  n.  40i9  ad  2)  et  porrigendi  com- 
municantibus  purificationem  et  mappulam 
ad  os  abstergendum. 

Gum  Glemens  VIII  die  14  lalii  1600 
Gaeremoniale  Episcoporum  promulgavit , 
omnibusque  ecclesiis,  praesertim  Gathedra- 
libus  et  Gollegiatis,  praescripsit,  hoc  decla- 
ravit :  «  Per  praesentes  autem  antiqua  Gae- 
remonialia  in  his,  qiiae  praediclo  Gaeremo- 
niali  reformato  sunt  confoiniia,  minime 
aboleri  aut  abrogata  censeri  volumus,  sed 
illorum  usus  (salva  reformatione  praedicta) 
permittimus ».  Gonformes  aulem  sunt  con- 
suetudines  particularium  ecclesiarum,  quae 
non  repugnant  ritibus,  sed  potius  circa  mo- 
dum  versantur.  (Gonf,  decr.  S.  R.G.  d.  13 
lulii  1675  in  Aquilana  n.  1541.)  De  qua 
conformitate  nemo  in  ultima  instantia  de- 
cernere  potest,  nisi  S.  Sedes  seu  S.  Rituum 
Gongregatio.  «  Sacra  enim  Gongregatio  », 
adnotat  Gardellini  ad  decr.  n.  2046,  in 
Alexandrina  ad  2,  «  dum  servandum  iubet 
«  Caeremoniale  Episcoporum,  haud  intendit 
«  adprot)are  vel  reprobare  peculiarium  ec- 
«  clesiarum  consuetudines,  sed  sibi  reservat 
«  earumdem  examen  in  casibiis  particulari- 
«  bus,  ut  cognoscere  possit,  num  rationabiles 
«  et  laudabiles  sint,  vel  potius  habendae  ut 
«  corruptelae  et  abusus,  ac  tales  propterea 
«  sint,  ut  reprobari  et  eliminari  omnino  de- 
«  beant,  Equidem  in  dubio  de  consuetudini- 
«  bus  res  esse  videtur,  quae  nulli  Ecclesiae 
«  latuto  opponuntur :  sed  id  privatorum  iu- 
«  dicio  non  est  relinquendum.  Multae  quippe 
«  consuetudines,  quae  laudabiles  privato  ali- 
«  quorum  iudicio  videri  possunt,  tales  re- 
«  vera  non  sunt :  idcirco  vel  ad  debitam  for- 
«  mam  ab  locorum  Ordinariis  reducendae 
«  sunt,  vel  in  dubio  S.  Gongregationi  expo- 
«  nendae,  ut  eadem  definiat,  utrum  necne 
«  queant  retineri  ».  Porro  S.  R.  G.  saepius 
declaravit,  Gaeremoniale  Episcopoium  non 
tollere  immemorabiles  et  laudabiles  consue- 
tudines,  quae  eidem  sunt  conformes,  Sic 
die  16  lunii  1606  in  Elboren,  n.  218  re- 
sponsum  dedit :  «  Decretum  (emanatum  ad 
«  instantiam  omnium  Ecclesiarum  in  Hispa- 
«  nia,  quod  scilicel  liber  Gaeremonialis  Epi- 
«  scoporum  non  tollat  laudabiles  et  imme- 


-  423 


«  morabiles  consiieludines)  locum  habere 
«  non  soiuui  in  legnis  Hispaniae  el  Portu- 
«  galliae,  sed  eliam  in  quibuscumque  aliis 
«  regnis  et  locis  per  totum  chrislianum 
«  orbem  ».  Et  die  10  lan.  1604  in  Sala- 
manlina  n.  151  ad  quaestionem  :  «  An 
«  Gaeremoniale  Episcoporum  nuper  editum 
«  tollai  immemorabiles  Ecclesiarum  con- 
«  sueludines?  »  respondit :  «  Gaeremoniale 
«  praedictum  abusus  toUere  ,  non  aulem 
«  immemorabiles  consuetudines,  max.ime  si 
«  consuetudo  immemorabilis  legitime  prae- 
«  scripta  sit  ».  Sin  autem  Gaeremoniale  ab 
Episcopo  semel  receplum  est,  integre  sei- 
vandum  nec  unquam  dimittendum  est.  Gonf. 
decr.  n.  971.  et  n.  1015. 

Quoad  Rituale  Romanum  in  sequentibus 
non  agitur  de  eiusdem  aucloritale;  nemo 
enim  dubitare  polest  idem  ubique  locorum 
obligare  el  servandum  esse,  sed  tantum, 
an  etiam  contra  hunc  librum  consuetudines 
admilti  possint,  Paulus  V  BuIIa  Apostolicae 
Sedis  diei  17  lunii  1614  priora  Ritualia  nec 
summatim  nec  partim  expresse  reprobavil; 
uti  S.  Pius  V  quoad  Breviarium  et  Missale 
fecit,  nec  eorum  usum  expresse  permisit, 
sicut  Glemens  VIII  antiquorum  Gaeremo- 
nialium  Romano  conformium  usum  conces- 
serat.  Qua  ex  causa?  Quia  in  Occidenle 
multae  differentiae  circa  caeremonias  in 
adminislralione  sacramentorum,  in  Exse- 
quiis  etc.  exstiterunt;  quarum  subita  ac  re- 
pentina  exstinctio  scandalum  apud  popu- 
lum  el  murmurationem  apud  clerum  pro- 
vocasset.  lam  Goncilium  Tridentinum  hanc 
differentiam,  saltem  in  aliquibus  casibus, 
uti  factum  et  ius  comprobavit. 

luxta  ipsam  enim  S.  Synodum  sess.  24 
cap.  1;  de  reformat.  matrimon.  parochus 
ad  muluo  contrahentes  dicat :  «  Ego  vos 
«  in  matrimonium  coniungo  in  nomine  Pa- 
«  tris  et  Filii  et  Spiritus  Sancti ,  vel  aliis 
«  utatur  verbis  iuxta  receptum  uniuscu- 
«  iusque  provinciae  ritum...  Si  quae  pro- 
«  vinciae  aliis  ultra  praedictas  laudabiii- 
«  bus  consuetudinibus  et  caerenioniis  hac 
«  in  re  utuntur,  eas  omnino  retineri  S.  Syn- 
«  odus  VEHEMENTER  optat  ».  Quae  Tridentini 
verba  Rituale  Romanum  (Tit.  VII  cap.  2; 
n.  2,  et  n.  5,  Rit.  celebr.  matrim.)  repetit, 
omittendo  tamen  verba  omnino  et  vehemen- 
ter,  et  ipsum  sacerdotes  ad  locorum  con- 
suetudines  saepius  relegat,  v.  gr.  Tit.  III 
cap,  1,  n.  9  «  prout  tempus  vel  locorum 
feret  consuetudo  »,  vel  Tit.  VI  cap.  1,  n.  8 
«  iuxta  loci  consuetudinem  »,  vel  ibid.  n.9, 
«  ubi  viget  consuetudo  »,  vel  «  nisi  occasio 


vel  consuetudo  inlerdum  allter  suadeal  », 
vel  «  iuxta  piam  et  laudabilem  consuelu- 
dinem  »,  vel  «  pro  consueiudine  ecclesia- 
luui  »  etc.  Paulus  V.  ulique  in  fine  supra- 
dictae  BuIIae  dicil:  «  Ilortamur  in  Domino 

«  Ven.  Fralres   Patriarchas et  alios  ad 

«  quos  spectal,  ut  in  posterum,  tamquam 
«  Ecclesiae  Romanae  filii,  eiusdem  Eccle- 
«  siae  omnium  matris  et  magistrae  aucio- 
«  ritate  constiluto  Rituali  in  sacris  funclio- 
«  nibus  utantur ,  et  in  re  tanti  momenli 
«  quae  catbolica  Ecclesia  et  ab  ea  probalus 
«  usus  antiquitalis  slatuit,  inviolato  obser- 
«  vent  ».  Sed  vocabulum  Hortamur  signi- 
ficat  tantuui,  quod  S.  Sedes  non  absolute 
mandare  voluit,  ul  Riluale  Romanum  sta- 
tim  el  ubique  locorura  introduceretur,  et 
omnia  alia  Ritualia  antiqua  extinguerentur, 
non  vero  vim  obligantem  de  Rituali  demil. 
«  Ubi  vocabulum  Hortamur  »,  scribit  Epi- 
scopus  Tullonensis  die  19  Febr.  1678  ad 
suum  cleruin,  «  inler  verba  praeceptiva 
«consistit,  eidem  vis  praeceptiva  detrahi 
«  nequil,  sed  est  tantum  enuntiatio  in  forma 
«  mitiori  ».  (Gonf.  Anal.  lur.  Pontif.  Ser.  II 
col.  2G51).  Et  Musart  S.  I.  in  Manuali  Pa- 
rochorum  (p.II  cap.  1,  n.  6.  Monachii  1654) 
dicit :  «  Hortatus  est  tantum  Pontifex  :  nou 
«  praecipit,  ut  opinor,  eam  ob  causam,  quod 
«  locorum  omnium  diversitas  non  permit- 
«  tat  ubique  eadem  omnino  praecipi,  quod 
«  quibusdam  in  partibus  a  primis  chrislia- 
«  nae  religionis  initiis  instituti  quidam  rilus 
«  sine  gravi  offensione  populi  non  yideren- 
«  tur  aboleri  potuisse  :  maluit  igilur  Su- 
«  premus  Sacrorum  Antistes  relinquere  Epi- 
«  scoporum  prudentiae,  ut  ipsi,  quod  salius 
«  essel,  pro  suis  dioecesibus  statuerent  ». 
Gonf.  S.  Alphons.  Theol.  mor.  lib.  VI  n.  140 
et  n.  170  et  Vinc.  Filliucius  Theol.  mor. 
tr.  11  n.  154. 

Rubricae  itaque  Ritualis  Romani  in  qua- 
libet  Dioecesi  stricte  observandae  sunt;  sed 
aliae  antiquae  et  laudabiles  particiilares, 
praesertim  si  sinl  immemorabiles,  in  singulis 
Dioecesibus  exsistere  possuut.  Quae  consue- 
tudines  non  contra,  sed  secundam  vel  prae- 
ter  Rituale  Romanum  esse  debent,  et  tole- 
rari  possunl  propler  speciales  circumstan- 
lias  ibique  exsistentes,  ac  revera  tolerantur 
a  S.  Sede;  uti  supplementa  plurium  Dioe- 
cesium  ad  Rituale  Romanum  addita  et  a 
Sacra  Riluum  Gongregatione  concessa  de- 
monstrant. 

3.  Praelerea  distinguendum  est  inter 
functiones  sensu  stricto  lilurgicas  et  fun- 
cliones  extraliturgicas.  Ulae  libris  liturgicis 


-^  424 


accurate  praescribunlur,  ideoque  iuxta  eo- 
rum  ordinaliones  observandae  sunl;  has  vero 
libri  liturgici  stricte  non  statuunl,  sed  ipsae, 
in  quantum  fieri  potesl;  Rubricis  conformes 
esse  debent:  et  in  his  etiam  consuetudines 
exsistere  possunt^  quae  ratione  mitiore  di- 
iudicari  debent,  quamvis  Rubricis  non  stri- 
cte  correspondeant. 

Haec  principia  supposita  sunt,  tam  ut 
sequentes  consuetudines  facilius  diiudica- 
lenlur,  quam  ut  in  singulis  tractandis  ad 
eadem  simpliciter  referri  possit.  Sunt  au- 
tem  in  diversis  regionibus  multae  consue- 
tudines,  quae  feria  V  in  Goena  Domini 
exsistunt ;  scilicet : 

a)  Quoad  Missam  solemnem.  In  Gathe- 
drali  Ecclesia  Dioecesis  Burgensis  in  Hispa- 
nia;  uli  ex  Rescript.  fasc.  III  n.  9  patet,  ab 
immemorabili  tempore  organum  infra  Mis- 
sam  solemnem  feriae  V  in  Goena  Domini 
palsatur.  Haec  consuetudo  sensu  stricto  non 
quidem  contra  Missale,  quia  idem  tantum 
campanarum  sonum  cantato  Hymno  Angelico 
prohibet;  sed  potius  contra  Gaeremoniale 
Episcoporum  est,  quod  lib,  I  cap.  28  §  2 
expresse  praescribit,  ut  feria  V.  inGoena  Do- 
mini  tantum  ad  Gloria  in  excelsis  Deo  orga- 
num  pulsetur.  S.  R.  G.  vero  die  11  lunii  1880 
in  Viglevanen.  ad  4  n.  3515  concessit,  ul 
organum  aut  post  inlonationem  hymni  prae- 
dicti  aliquantulum  aut  usque  in  finem  eius- 
dem  hymni  Angelici  pulsari  possit  iuxta 
consuetudinem.  Supra  vidimus  consuetu- 
dines  laudabiles  et  immemorabiles,  quae 
libro  Gaeremoniali  sunt  conformes,  exsistere 
posse.  Sed  quaeri  debet,  num  haec  con- 
suetudo  revera  sit  laudabilis,  saltem  in  prae- 
senti  ;  quod  omnino  negandum  est.  Nam 
S.  R.  G.,  quae  in  ultima  instantia  discernit  de 
ista  conformitate,  in  una.  Urgellen.  diei  30 
Decemb.  1881  ad  7  n.  3535^  declaravit : 
«  Gonsuetudinem  invectam  per  tolam  Mis- 
sam  feria^  V  in  Goena  Domini  organum 
pulsandi  esse  eliminandam  ».  Porro  haec 
consuetudo  uti  contra  Missale  consideranda 
est;  nam  agitur  de  Rubrica  infra  Missam, 
de  qua  Missale  quidem  non  loquitur,  sed 
quam  Gaeremoniale  melius  explicat.  Missale 
enim  tantum  requirit ,  ut  post  cantatum 
hymnum  Angelicum  campanae  sileanl  ob 
luctum  tridui  passionis  et  mortis  Ghristi  in 
ara  crucis;  sed  per  se  sequitur,  quod  etiam 
organum  non  pulsetur,  quia  organuni  est 
iustrumentum  laetitiae  et  iuxta  Gaeremo- 
niale  I.  c.  tantum  adhiberi  potest,  quando- 
cumque  solemniter  et  cum  laetitia  cele- 
bratur,    non    autem    hoc    tempore    luctus 


tristissimi.  Praeterea  non  supervenit  nova 
ratio,  quae  irrationabilitalem  huius  cousue- 
tudinis  tollal,  sed,  uti  ex  responsionibus  ad 
Eminentissiaium  Gard.  Praefeclum  S.  R.  G. 
elucet,  ista  consuetudo  absque  rumore  et 
scandalo  populi,  declaratione  supradicta  in 
Urgellen.  a  S.  R.  G.  facta,  sublata  est  in  aliis 
Hispaniarum  regionibus;  ergo  etiam  in  Ec- 
clesia  Galhedrali  Burgensi,  et  in  aliis  eccle- 
siis,  si  forsan  exsistit,  quoque  eliminari 
potest. 

In  Germania  infra  Missam  solemnem  tres 
hostiae  maiores  consecranlur  ab  immemo- 
rabili  consuetudine,  de  qua  Martene,  De 
antiqu.  Eccl.  lib.  IV  cap.  22  n.  8  scribit  : 
«  In  quibusdam  ecclesiis  ires  solent  conse- 
crari  hostiae,  una,  qua  Gelebrans  hac  die 
communicat,  duae  in  sequenlem  diem  re- 
servandae,  ul  ex  una  possit  Sacerdos  com- 
municare,  alterani  vero  sepulchro  cum  cruce 
recondere.  Ita  praescribunt  antiquum  Ri- 
tuale  Suessionense,  Pontificale  Moguntinum, 
Ordinariura  Baioceuse  et  Missale  Sarisbe- 
riense  :  nisi  quod  Rituale  Suessionense  ter- 
tiam  ad  processionem  in  die  Paschae  defe- 
rendam  iubeat  conservari  ».  Sed  de  hac 
consuetudine  infra  sub  Quaest.  III  in  ex- 
tenso  dicetur. 

bj  Quoad  locum  repositionis.  Girca  cap- 
pellae  ornatum,  in  qua  Sanctissimum  Sa- 
cramentum  reconditur,  variae  sunt  consue- 
tudines  et  qnidem  immemorabiles  et  ma- 
gna  cum  difficultate,  praeserlim  in  Hispania, 
elirainandae  ;  v.  gr.  in  ista  cappella  appo- 
nuntur  statuae  vel  imagines  Chrisli  in  horto 
orantis,  symbola  Passionis,  B.  Mariae  V., 
S.  loannis,  S.  M.  Magdalenae,  militum  Roma- 
norum ;  cuiusmodi  usus  non  solum  in  Hispa- 
nia,  sed  etiam  alibi  exsistit.  S.  R.  G.  eius- 
modi  consuetudines  suo  decreto  reprobavit. 
Die  26  Septembr.  1868  in  una  Salten.  ad  1, 
n.  .3178,  ad  quaestionem  :  «  Utrum  huius- 
modi  repraesentationes  (scil.  scenae  Passio- 
nis  Dominicae,  v.  gr.  imago  Christi  orantis 
et  Angeli  ipsum  confortantis  etc.)  in  sacello, 
in  quo  feria  V  maioris  Hebdomadae  reponi 
debet  altera  hostia  consecrala,  tolerari  pos- 
sint?  Et  quatenus  negative  ad  primum,  an 
Regulare^  ab  Episcopo  coerceri  passint  ad 
huiusmodi  repraesentationes  non  facien- 
das?  »  S.  R.  G.  respondit  :  «  Usum  exposi- 
tum  esse  contrarium  Gaeremoniali  Episco- 
porum  et  Rubricis  Missalis  Romani  ;  et  in 
casu  de  quo  agilur,  Episcopus  curet  illum 
eliminari,  etiim  auctoritate  Sacrae  Rituum 
Gongregationis  ». 

Sed    inquirendum    est,  anne  consuetu. 


—  425"  — 


dines  modo  allatae  saltem  tolerari  possint, 
quamvis  istud  decretum  prohibuerit.  Si 
eiusmodi  consuetudines  solum  ad  clerum 
spectant,  absque  dubio  sufficit  voluntas  le- 
gislatoris  scil.  Sacrae  Rituum  Gongregatio- 
nis  ad  easdem  removendas  ;  sin  autem  con- 
suetudines  eliam  populum  attingunt,  prae- 
sertim  si  fideles  in  hisce  consuetudinibus 
conservandis  tenaces  sunt ,  consuetudines 
facile  eliminari  nequeunt,  et  raagis  ad 
hasce  relinendas  quam  ad  eliminandas  incli- 
nandum  est.  Nam  saepe  non  solum  rumor 
et  scandalum  in  hisce  consuetudinibus  ex- 
stinguendis  oriuntur,  sed  passim  maius  da- 
mnum  circa  devotionem  et  fidem  timen- 
dum  esl,  quam  ex  stricla  observatione  Ru- 
bricarum  bonum  assequatur.  QuareS.R.  G. 
consuetudines,  potissimum  immemorabiles, 
quamvis  directe  contra  Rubricas  sint,  sae- 
pius  toleravit.  Ita  die  15  Februarii  1872, 
in  Salisburgen.  n.  3287  declaravit,  nihil 
esse  innovjindum  quoad  benedicLionem  po- 
pulo  dandam  cum  SS.  Sacramento  ante  sa- 
cras  functiones  et  in  eorum  fine,  necnon 
cum  pyxide  post  mimstratam  synaxim. 

Gonsuetudines  supradictae  in  Hispania 
sunt  antiquissimae,  non  solum  immemora- 
biles,  et  apud  fideles  extraordinariara  de- 
votionem  excitant ;  uti  ex  Rescriptis  ad 
Eminenlissimum  Praefeclum  S.  R.  G.  patet. 
lam  Urbanus  11,  teste  Roderico  (lib.  VI,  de 
reb.  Hispan.  cap.  26),  istas  consuetudines 
abolere  voluit,  sed  non  potuit  ob  seditio- 
nem,  quam  populus  excitavit  (ap.  Ephem. 
liturg.  vol.  1,  pag.233).  Novissimura  vero 
decretum  S.  R.  G.,  supra  allatum,  finem  ab 
eadem  S.  Gongregatione  propositum  in  Hi- 
spania  non  esse  assecutura,  ex  Rescriptis 
ad  eamdem  S.  Gongregationem  palet,  in  qui- 
bus  petilur,  ut  hic  antiquus  usus  conti- 
nuare  possit.  Episcopi  nesciunt  quomodo 
se  expediant  ex  hoc  praescripto ;  nam  par- 
tim  obedientiam  S.  Sedi  Apostolicae  debi- 
tam  praestare  volunt,  partira  bene  sciunt, 
se  antiquissimam  et  immemorabilem  con- 
suetudinem  eliminare  non  posse  absque  gra- 
vi  incommodo,  rumore  et  scandalo  populi; 
quare  eiusmodi  decreta  in  suis  Dioecesibus 
non  evulgant,  ut  graviora  damna  a  populo 
avertant.  Quanara  ratione  alias  fieri  potuit, 
ut  tam  multae  Dioeceses  hanc  consuetudi- 
nem  in  praesenti  adhuc  sequerentur? 

Sed  inquiramus,  an  haec  consuetudo  re- 
vera  conlra  Missale  et  Gaeremoniale  Epi- 
scoporum  sit,  ita  ut  omnino  eliminari  de- 
beat.  Has  statuas,  imagines,  picturas,  sym- 
bola  Passionis,  milites  Romanos  neque  Mis- 


sale  neque  Gaeremoniale  prohibet ,  sed 
uterque  liber  lilurgicus  de  iisdem  omnino 
silet ;  Rubricis  ergo  non  contraria  sunl , 
sed  polius  praeter  Rubricas  quam  contra ; 
nam  ut  aliquid  coutra  Rubrica?  sit ,  etiam 
a  Rubricis  istud  aut  prohiberi  aut  ordinari 
debet.  Sed  obiicitur  Rubricas  utriusque 
libri  de  altari  Sacraraenti  tractare,  non  de 
passione  et  morle  Ghrisii  ;  repraesentatio- 
nes  autem  ad  passionem  speclare  et  ad 
raortem  et  sepulluram  respicere.  Goncedo; 
at  nonne  Ecclesia  ipsa  orat  :  «  Deus  qui 
nobis  suh  Sacramento  mirabili  passionis 
tuae  memoriam  reliquisti  »  ?  nonne  calix 
cum  hostia  in  tabernaculo  reconditus  re- 
praesenlat  sepulchrum  Domini ,  uti  supra 
Quaest.  I  vidimus?  nonne  ergo  raeraoria 
passionis  cura  SS.  Sacraraento  coniungi  pot- 
est?  Porro  neque  Missale,  neque  Gaererao- 
niale  sensu  stricto  de  exposilione  loquun- 
tur,  sed  semper  lantum  de  repositione : 
«  ubi  calixcura  hostia  reponatur-»;  «deinde 
reponil  in  capsula»;  «  in  quo  reconpen- 
dum  sit  SS.  Sacraraentum  »  ;  «  nbi  est  re- 
positum  Sacramentum  » ;  qnando  autem 
SS.  Sacramentura  tanlum  repositum  esl  in 
tabernaculo,  imagines  omnino  removeri  non 
debent ;  praeterea  Gaeremoniale  Episcopo- 
rum  hanc  repositionem  minime  consideral 
uti  solemnissimara  expositionem,  quia  ad 
altare  repositionis  tanlum  sex  candelabra  et 
totidem  cereos  praescribit.  Sed  si  Romae 
hac  die  SS.  Sacramentum  in  tab.^rnaculo 
reconditum  cum  multis  luminibus  ad  fide- 
lium  adorationem  repraesentalur,  haec  con- 
suetudo  ex  repositione  non  facit  expositio- 
nem;  et  illae  ecclesiae  cathedrales  certissime 
non  sunt  vituperandae,  quae  hac  die  iuxta 
Gaeremonialis  praescriptum  ad  altare  re- 
positionis  lantum  sex  cereos  accendunt  , 
uti  fere  communiter  in  Gerraania  fit.  So- 
lummodo  ex  Memoriali  Rituum,  quod  ta- 
men  pro  ecclesiis  solum  minoribus  paro- 
chialibus  praescriptum  est,  in  quibus  Gae- 
remoniae  maioris  Hebdomadae  solemniter 
fieri  non  possunt,  erui  potest  hanc  repo- 
sitionem  esse  aequiparandam  expositioni 
SS.  Sacramenti,  quia  istud  reliquias  et  iraa- 
gines  in  cappella  SS.  Sacramenti  prohibet; 
sed  eliara  hic  liber  non  loquitur  de  vera 
expositione. 

Gura  autem  Memoriale  Rituum  imagi- 
nes,  statuas  in  dicla  repositionis  cappella 
apponi  non  concedat,  quaeri  debet,  anne 
extra  cappellam  in  aliis  partibus  ecclesiae 
eaedera  statui  possint?  Quid  irapedial,  quo- 
rainus  sepulchrum  et  imagines    separenlur 


—  426  — 


ab  altari  et  sacello  repositionis,  quae  tan- 
tam  devotionem  apud  fideles  excitant,  el 
in  alio  allari  ponantur?  S.  R.  G.  die  21 
Maii  1744  in  Bergomen.  ad  4,  n.  2375 
declaravit  permitti  posse,  ut  statua  B.  M.  V. 
velo  nigro  circumdata  in  nocle  feriae  V  in 
Coena  Domini  cum  lesu  Filio  mortuo  in 
gremium  deposito  in  ecclesia  exponalur, 
ut  sequenti  feria  VI  mane  processionaliter 
cum  plurialibus  nigris  deferatur.  Si  ergo 
S. R.G.  ipsa  concessit;  ut  statua  B.  M.  V.  do- 
lorosae  exponatur;  quare  aliae  statuae,  quae 
ad  passionem  se  referunt  vel  eam  reprae- 
sentanl,  prohibendae  sunt? 

Utique  Missale  praescribit,  ut  cruces  et 
imagines  ante  Vesperas  Dominicae  Passio- 
nis  velenlur;  sed  haec  prohibitio  praecipue 
ad  imagines  altarium  referenda  est  iuxta 
declaralionem  S.  R.  G.  diei  22  lulii  1848  in 
Florentin.  ad  2,  n.  20(>5.  Porro  S.  R.  G.  die 
18  lulii  1883  in  una  Marianopolit.  n.  3638 
ad  secund.  quaestionem  :  «Utrum  imagines, 
«  quae  qualuordecira  Viae  Grncis  stationibus 
«  aflfigi  solent  ad  instruendos  fideles  eorum- 
«  que  pietalem  fovendam,  relinqui  possint 
«  non  velalae  tempore  Passionis?  »  affirma- 
vit.  Hac  decisione  indirecte  declarat,  imagi- 
nes  Viae  Crucis  eliam  feria  V  Hebdomadae 
maioris  discoopertas  esse  posse,  quamvis 
SS.  Sacramentum  in  capsa  sit  repositum  ; 
haec  enim  dies  ab  eadem  S.  Congregatione 
non  eximilur.  Sin  autem  imagines  Viae  Gru- 
cis,  sive  pictae,  sive  sculptae,  sive  caelatae, 
et  quidem  discoopertae,  feria  V  in  Coena 
Doraini  concessae  sunt,  eliam  alias  supradi- 
ctas  statuas  el  imagines  iam  habemus,  quae 
plerumque  ex  stationibus  Viae  Cnicis  de- 
sumptae  sunt :  in  hisce  stationibus  habe- 
mus  Christura  in  sepulchro  repositum,  ha- 
bemus  B.  M.  V.,  S.  loannem  Evangelistam, 
S.  M.  Magdalenam,  habemus  milites  Roma- 
nos,  et  paululum  vel  nihil  interest,  utrum 
istae  staliones  et  iraagines  in  pariete  pen- 
deant,  an  in  terra  collocentur.  Obiici  pot- 
est,  a  quatuordecim  Viae  Crucis  stationibus 
alias  imagines  el  staluas  prorsus  diversns 
esse,  ita  ut  cum  iisdem  confundi  non  pos- 
sint ;  sed  quaestio  in  hac  re  ante  omnia 
agitur,  an  eiusmodi  statuae  et  imagines  dis- 
cooperlae,  etiamsi  non  in  altari  vel  sacello 
repositionis;  in  aliis  ecclesiae  partibus  fe- 
ria  V  in  Coena  Domini  apponi  possint:  quod 
iuxta  dc-isiones  eiusdem  S.  Congregationis 
allatas  negari    nequit. 

Praeterea  sicut  fideles  repositione  SS.  Sa- 
cramenti  in  sacello  Sepulchri  eiusdem  in- 
stitutionis   recordantur,    ita    etiam    statuis, 


imaginibus,  symbolis  Passionis  excitantur 
ad  meditationem  passionis,  mortis  et  sepul- 
chri  Ghristi,  qui  immediate  post  institutio- 
nem  SS.  Sacramenti  passionem  suam  ince- 
pit.  Ecclesia  ipsa  hac  die  in  Oflficio  passio- 
nis  Domini  memoriam  facit,  et  quamvis 
in  Missa  institutio  SS.  Sacramenti  praecipue 
celebretur,  in  eadem  etiam  mysteria  passio- 
nis  recoluntur.  Nam  Introilus  Missae  agit  de 
cruce,  quam  Dominus  subiturus  est,  Oratio 
de  memoria  proditionis,  Graduale  de  pas- 
sione  el  morte  Ghristi,  ita  ut  signis  laeti- 
tiae  ob  institutionem  SS.  Sacramenti,  et- 
iam  signa  moeroris  se  immisceant.  -  Gonf. 
Benedict.  XIV,  de  fest.  Dom.  lib.  1  cap.  6 
n.  48. 

Si  ergo  Ecclesia  ipsa  hac  die  prae- 
ter  institutionem  SS.  Sacramenti  recolit 
passionem  Domini,  quare  ex  populi  fidelis 
conspectu  statuae  et  imagines,  quae  pas- 
sionem,  mortem  et  sepulchrum  Domini  in- 
dicant,  removeri  debent,  cum  fidelium 
mentes  ipsis  hisce  signis  visibilibus  ad  in- 
visibilia  excitentur,  ad  meditandam  Ghristi 
passionera  moveantur  et  devolionis  igne  in- 
ilammentur?  Fortasse,  ne  fideles  ab  ado- 
ratione  SS.  Sacraraenti  abstrahantur  1  Nara 
feria  V  in  Goena  Domini  Ecclesia  unico 
obiecto  tribuit  cultum  lilurgicum,  scilicet 
SS.  Sacramento  in  capsa  recondito.  Ergo 
aliud  fidelium  adorationi  publicae  obiectum 
exhiberi  Ecclesiae  sensui  non  respondet. 
Concedo  quoad  cultum  stricte  liturgicum, 
nego  tamen  quoad  extialiturgicum.  Ex  quo 
enim  terapore  etiam  fideles  ita  ad  cultum 
liturgicum  obligati  sunt,  ut  cultura  extra- 
liturgicum  exercere  non  valeant?  Quis  enim 
usum  damnare  audeat,  si  v.  gr.,  uti  Ratis- 
bonae  et  alibi  in  Germania  ab  iramemora- 
bili  tempore  fit,  post  Matutinum  feriae  Vi 
cantatum  hac  ipsa  feria  V  in  Coena  Domini 
Gapiiulum  ecclesiae  Cathedralis  cum  clero; 
alumnis  Seminarii  et  populo  processionali- 
ter  per  Ecclesiam  ad  montem  Olivarum, 
uti  vulgo  dicitur,  extra  ecclesiam  erectum, 
procedit,  ubi  tunc*  mottetum  a  Palestrina 
compositum:  Pater  mi,  si  vis,  transfer  cali- 
cem  istum  a  me  cantatur  el  Ps.  50.  Mise- 
rere  recitatur?  Quae  functio  ad  culUim  li- 
turgicum  hac  die  unico  obiecto  tribuendum 
cerle  referri  nequit ;  sed  ista  est  extrali- 
turgica  et  sensui  Ecclesiae  valde  correspcm- 
det,  quae  ipsa  immediale  anlea  in  Anli- 
phonis;  Psalmis,  Lectionibus  ac  Responso- 
riis  mysteria  passionis  et  mortis  Domini  re- 
coluit.  Aut  quis  fideles  vituperare  velit,  si 
hac  die   stationes    Viae    Crucis   visitenl   in 


-~  427 


ecclesia,  in  qua  SS.  Sacraraentnm  in  Sepul- 
chro  reconditum  est?  Quamvis  Sepulchro 
Domini  et  iraaginibus  fulclcs  attrahantur  et 
hisce  praesertim  ad  ecclesiam  alliciantur,  in 
ecclesia  non  sohim  Sepulchium  el  imagines 
visitant,  sed  etiam  lesum  in  SS.  Sacraraenlo 
praesentera  per  aliquot  tempus  adorant ; 
sin  autem  dicta  symbola  reraoveri  debent, 
a  fidelibus  in  regionibus,  in  quibus  supra- 
dicta  consuetudo  exsislit,  visitatio  SS.  Sa- 
cramenli  paulatim  minuetur,  et  progressu 
lemporis  eliminabitur,  uti  experientia  docet; 
quo  raaius  animarum  daranum  inferelur , 
quam  stricla  Rubricarum  observatione  lu- 
crum  fiat. 

(nsuper  ista  consuetudo  immemorabilis 
feriae  V  in  Goena  Domini  iuxla  regulas 
iuris  Ganonici  generales  iudicanda  est,  id- 
eoque  eliam  vim  legis  habere  potest.  Nam 
extraordinaria  populi  devotio;  eiusque  te- 
nacilas,  nec  non  grave  spirituale  damnum 
orilurura  irrationabilitatem  dictae  consue- 
tudinis  tollere  censentur;  ita  ut  prudenter 
iudicari  debeat,  his  circumstantiis  Rubricam 
non  obligare  ad  strictam  observantiam. 

Alia  cansuetudo  et  quidem  singularis  iara 
exsistit  ab  anleactis  teraporibus  in  ecclesia 
cathedrali  Lucensi  in  Hispania,  scil.:  Feria  V 
in  Goena  Domini,  expleta  processione  cum 
Sanctissimo,  in  repositionis  altari  accipit  Dia- 
conus  calicem  S.  Hostiam  continentem,  eum- 
dera  discooperit,  et  ita  disconpertura  stalim 
obiicit  oculis  trium  laicorum  hominum,  qui 
de  Gonsilio  municipali  ad  hoc  specialiter  mit- 
tuntur:  Praeses  nempe  cum  duobus  Gonsi- 
liariis,  Tunc  accedunt  isti  ad  mensam  alta- 
ris  et  calicem  oculis  curiosis  intus  conspi- 
ciunt,  sedulo  inquirentes,  an  revera  S.  Ho- 
stia  exsisiat  ibidera  reposita.  Discedunt  isti 
laici  et  deinde  calix  in  capsula  obseratur. 
Huiusmodi  praxis  iterum  locum  habet  fe- 
ria  VI  in  Parasceve,  priusquara  Sanctissi- 
mum  ad  altare  reportetur. 

Quae  con.suetudo  contradicit  Rubricis 
Missalis  et  Gaeremonialis  Episcoporura,  quae 
non  concedunt,  ut  calix  detegatur,  post- 
quara  ad  altare  repositionis  delatus  fuerit, 
sed  volunt,  ut  calix  intactus  usque  ad  Mis- 
sam  Praesanclificatorum  reservetur ;  inter- 
rumpit  functionem  a  Missali  praescriptam  et 
est  magna  irreverenlia  erga  SS,  Sacramen- 
tum,  quod  laicis  tantum  adorationis  causa 
exponi,  non  vero  cupidilatis  causa  spectandi 
et  inquirendi  ostendi  potest.  Porro  permul- 
tis  S.  R.  G.  decretis  (conf.  Gardellin.  Instr. 
Gleraent.  §  25  n.  8)  prohibilum  est,  ne 
laici  tempore  cuiusvis  functionis  intra  pre- 


sbyterii  altariumque  septa  ingrediantur  (conf. 
num.  157,  17.>,  t-i58  ad  t,  t:»S8).  Sin 
autem  chorum  ascendere  .saecularibus  non 
licet  ,  eo  minus  intra  fnnclionera  usque 
ad  altaris  raensam  ascendere  possunt.  Nec 
unquam  laicis  concedi  potest,  ut  curiosita- 
tis  causa  inquirant,  utrum  S.  Hostia  in  ca- 
lice  revera  sit  an  non.  Dorainus  lesus  Ghri- 
stus,  dicit  S.  Thoraas  in  Hymno  festi  Gor- 
porisGhristi,  SS.  Sacraraenli  «olTiciura  com- 
mitti  voluit  solis  presbyteris  » •,  laici  vero  a 
traclando  SS.  Sacramento  oranino  exclu- 
dendi  sunt.  Quare  S.  R.  G.  multis  decretis 
(conf.  n.  735,  8t3,  l)t2,  2335)  pro- 
hibuit,  ne  clavis  quidera  tabernaculi  feria  V 
in  Goena  Doraini  laicis  Iradalur,  ad  indi- 
candum  laicos  a  SS.  Sacramento  omnino 
arceri  debere.  Supradicta  eigo  consuetudo, 
quamvis  sit  immemorabilis,  est  ahusus  et 
corruptela  et  omnino  removenda. 

c)  Quoad  repositionem  SS.  Sarramenti. 
In  Belgicis  Dioecesibus  et  passim  Batavis 
ex  imraemorabili  consuetudine,  processione 
feria  Y  in  Goena  Domini  peracta,  SS.  Sa- 
cramentum  in  capsula  non  reponitur,  (quia 
usus  capsulae  in  islis  regionibus  fere  pror- 
sus  ignotus  est)  sed  calix  velo  pretioso 
coopertus  in  parvo  throno  in  medio  alta- 
ris  erecto  palam  exponitur;  supra  calicem 
coopertum  corona  aurea  vel  argentea,  seu 
in  aliquibus  ecclesiis  diadema  pretiosura 
suspenditur,  ita  lamen  ,  ul  velum  calicis 
immediate  non  tangalur.  Fideles  per  totam 
diem  in  magna  multiludine  (imo  in  civila- 
tibus  V.  gr,  Namurci  conlinua  processio 
de  una  ecclesia  ad  aliam  procedit)  visitant 
ecclesias  el  per  aliquot  tempus  Deum  in  Sa- 
cramento  absconditum  adorant.  Post  solis 
ortum  SS.  Sacramentura  aul  sub  silenlio 
in  tabernaculo  reconditur ,  et  feria  VI  in 
Parasceve  aliquot  lerapus  ante  officiura  li- 
turgicura  iterum  exponilur  usque  ad  pro- 
ce.ssionem  ;  aut  in  una  vel  altera  ecclesia 
SS.  Sacramentura  manet  exposilnm  per  to- 
lara  noctem,  el  fideles  vigilias  piissime  per- 
agunt  et  adoratores  sibi  invicera  succedunt 
u.sque  ad  lucem.  Girca  hanc  consueiudinem 
fideles  non  sunt  indiflferentes,  sed  potius 
eam  cordi  habent  et  non  solum  de  eius 
suppressione  maxime  dolerent,  sed  absque 
gravi  incommodo  alque  pielatis  detrimenlo 
hic  usus  tolli  et  mulari  non  posset,  uti  ex 
Rescriptis  ad  S.  R.  G.  patet. 

S.  Rituum  Gongregatio  die  14  Febr. 
1705  in  una  Ordin.  Gapuccin.  Galliae  ad  G 
n.  iit48.  prohibuit,  ne  Hostia  consecrata 
a  feria  V  in  Goena  Domini  usque  ad  ipsius 


—  428  — 


consummationem  in  feria  "VI  in  Parasceve 
patenter  exponatur.  Utique  hoc  decrelo 
usus  modo  dictus  in  hac  prohibilione  stri- 
cte  non  includilur;  quia  SS.  Sacramentum 
non  patenter^  sed  in  calice  velo  cooperto 
exponilur,  quamvis  negari  nequeat  eum- 
dem  usum  Rubricis  Missalis  et  Caeremo- 
nialis  contrarium  esse  ;  qui  libri  praeclare 
praescribunt,  ut  sacra  Hostia  in  calice  re- 
servanda  in  capsula  recondatur,  nec  palam 
exponatur :  qua  ratione  ista  consuetudo  uti 
abusus  considerari  debet,  quia  repugnat  legi 
Ecclesiae  universalis. 

Sed  haec  consuetudo  est  immemorabilis 
(iam  Roms6e  in  Operibus  liturg.  tom.  III, 
pag.  122,  anno  1830  de  hac  antiqua  con- 
suetudine  loquitur),  numquam  fuit  inter- 
rupta  ,  Episcopi  eamdem  prudenti  discre- 
lione  usque  in  praesens  tempus  tolerave- 
runt^  cum  eiusdem  suppressio  non  solum 
admiralionem  et  rumorem,  sed  etiara  of- 
fensionem  et  scandalum  apud  fideles  ex- 
citaret.  Populus  christianus  maximam  de- 
volionem  erga  SS.  Sacramentum  hac  die  ex- 
hibet;  ita  ut  die  noctuque  idem  visilet  et 
adoret ;  quod  Ecclesiae  sensui  perfecte  re- 
spondet,  quae  vult,  ut  ipsa  hac  die  Domino 
pro  institutione  eiusdem  SS.  Sacramenti 
gratiae  maximae  referantur.  Haec  consue- 
tudo  non  est  conlra  fidem,  sed  nutrit  et 
fovet  fidem,  et  allicit  adoratores  ad  eccle- 
sias;  qui  alias  hac  die  ecclesiam  vix  visita- 
rent ;  suppressione  autem  eiusdem  consue- 
tudinis  fideles  ad  adorationem  SS.  Sacra- 
menti  non  venient,  et  magnum  bonum,  quod 
inobservatione  Rubricarum  Missalis  et  Gae- 
remonialis  Episcoporum  in  dictis  regionibus 
efficitur,  in  detrimentum  animarum  obser- 
vatione  earumdem  Rubricarum  transibit. 

Eminentissimi  et  Reverendissimi  Patresl 
Agitur  in  hac  consuetudine  de  cunctis 
vel  fere  cunctis  multarum  Dioecesium  fi- 
delibus,  qui  singularissima  erga  SS.  Sa- 
cramentum  devotione  hac  die  in  Coena  Do- 
mini  inflammati  sunt ;  agitur  de  totius  po- 
puli  Belgici  et  Batavi  frequenti  visitatione 
in  ecclesiis,  ut  SS.  Sacramentum  hac  die 
eiusdem  Institutionis  adorent,  in  qua  ab 
universa  quoque  Ecclesia  idem  visitatur ; 
agilur  de  multarum  animarum  damno,  qua- 
rum  devotio  erga  SS.  Sacramentum  alias 
diminuitur  et  a  quibus  idem  alias  non  vi- 
sitatur.  Nonne  hoc  casu  adhibendum  est, 
quod  Gardellini  in  nota  ad  decisionem  diei 
23  Sept.  1820  in  Volaterrana  n.  2001) 
scribit :  «  Cum  certum  sit,  consuetudines 
«  inveteratas,  quae  non  uno  alterove  in  loco 


«  obtinent,  sed  fere  ubique  inductae  sunt, 
«  difficillime  abrumpi  et  tolli  posse  ,  prae- 
«  sertim  si  a  Praesidibus  scientibus,  non 
«  reclamantibus,  sed  tacite  acquiescentibus, 
«  permissae,  vel  saltem  non  improbatae  cen- 
«  seantur ;  curandum  est,  ut  quantum  fieri 
«  potest,  propius  regulae  conformentur;  et 
«  in  abusus  damnandos  et  eliminandos  non 
«  degenerent  »  ;  nonne  etiam  in  hac  con- 
suetudine  principia  luris  canonici  generalia 
adhibenda  sunt,  cum  circumstantiae  et  gra- 
ves  rationes  existant,  quae  ad  strictam  Ru- 
bricarum  observantiam  non  obligare  viden- 
tur? 

InArchidioecesi  Lugdunensi  mullae  con- 
suetudines  hac  die  contra  Missale  Roma- 
num  existunt,  utt  ex  Rescripto  ad  S.  R.  C. 
et  ex  «  Le  C6r6moniaI  de  la  sainte  jfiglise 
de  Lyon  »  ed.  1838  patet.  In  hoc  Caere- 
moniali  n.  1090  dicitur  :  «  Aprfes  Pax  Do- 
mini  on  sonne  toutes  les  cloches,  qui  ne 
doivent  plus  se  faire  entendre  jusqu'au  Sa- 
medi-Saint.  Aprfes  les  ablutions  le  C6I6- 
brant  remet,  comme  h  Tordinaire,  le  ca- 
lice  au  Diacre,  revient  au  milieu  de  Tautel, 
met  l'hostie  qu'il  a  r6serv6e  dans  Tosten- 
soir,  r6l6ve  sur  le  corporal,  se  met  a  ge- 
noux  sur  la  plus  haute  marche;  et  encense 
trois  fois  le  Saint'  Sacrement.  On  ne  doit 
entonner  1'antienne  Desiderio,  que  lorsque 
le  Prdlre  a  encens6  le  Saint  Sacrement.  II 
remonte  ensuite  a  I'autel;  r6cite  la  Gom- 
munion,  et  termine   la  Messe  comnie  a  I'or- 

dinaire,  sans  donner  la  b6n6diction » 

n.  1095.  «  Apr6s  le  Benedicamus  Domino, 
ou  Vlte  Missa  est ,  on  entonne  I'Hymne 
Pange  lingua,  et  le  C6l6brant  porte  pro- 
cessionnellement  le  Saint  Sacrement  au  re- 
posoir....  »  n.  1097.  (Au  reposoir)  «  le  G6- 
I6brant  d^pose  Tostensoir  sur  l'autel,  fait 
une  g^nuflexion ;  et  i'  Hymne  6tant  fini,  il 
chante,  sans  Oremus  et  sans  conclusion, 
1'oraison  Respice....,  et  pendant  que  les 
C6rof6raires  chantent  VO  salutaris,  il  en- 
cense  trois  fois  le  Saint  Sacrement,  et-^a 
fin  de  la  strophe,  il  donne  la  b6n6diclion 
avec  un  seul  signe  de  croix.  Aprfes  quoi, 
le  C6i6brant  place  Toslensoir  dans  la  niclie 
de  l'exposition,  ou  il  doit  6tre  voil6,  se- 
lon  I'ancien  usage  ».  In  Parasceve  autem 
Celebrans  accipit  hostiam  ex  ostensorio,  po- 
nit  eamdem  super  patenam,  quam  corpo- 
rali  involvit  et  reportat  sub  silentio  ad  al- 
tare,  uti  ex  n.  1178  eiusdem  Caeremonia- 
lis  elucel. 

Ecclesia  Lugdunensis  suos  ritus  el  suam 
liturgiam  derivat    a    S.    Irenaeo,    secundo 


—  120  — 


eiusdem  Dioecesis  Episcopo,  leste  Gardinali 
Bona,  qui  De  variis  Ritilms  divinae  psal- 
■modiae  cap.  18  §  9  de  ritu  ecclesiae  Lug- 
dunensis  scribit  :  «  Sancta  Lugdunensis 
«  Ecclesia,  Galliarum  primatu  insignis,  pro- 
«  priis  ritibus  utitur,  quos  sanctum  Ir^- 
«  naeum  Episcopum  et  Martyrem  instituis- 
«  se,  earum  partium  traditio  est.  Ecclesia 
«  ista  novitates  nescit,  et  tam  in  cantu, 
«  quam  in  caeremoniis  et  aliis  functionibus 
«  Ecclesiasticis  antiquitatis  tenacissima  est  ». 
Quum  S.  Pius  V  a.  1570  Missale  Romanum 
reformaverit ,  illas  ecclesias  exemit ,  quae 
super  ducentos  annos  Missale  peculiare  ha- 
buerunt ;  Ecclesia  aulem  Lugdunensis  iam 
per  mille  et  trecentos  annos  possedit  et 
inviolabiliter  observavit  eodem  tempore  ri- 
tura  antiquum,  uti  Mabillon  in  Musaeo  Ita- 
lico,  tom  I  p.  2.  Sacram.  gallic.  VII  testa- 
tur  :  «  Ecclesia  Lugdunensis  peculiarem  in 
sacris  ritum  semper  retinuil  ».  Cum  ita  sit, 
contra  hunc  ritum  a  Romano  absonum  ni- 
hil  discerni  potest ;  sed  novissimis  tempo- 
ribus  etiam  Archidioecesis  Lugdunensis  fere 
in  omnibus  Liturgiae  Romanae  se  confor- 
mavit. 

Ad  II  quaestionem  igitur  respondendum 
censetur  :  Ajj^rmative,  exceptis  consuetudi- 
nibus,  quae  in  Cathedrali  Burgensi  circa 
organi  pulsationem  infra  Missam  solemnem 
feriae  V  in  Coena  Domini  et  in  Cathedrali 
Lucensi  in  Hispania  quoad  Hostiam  a  laicis 
in  calice  inspiciendam  exsistunt. 

QUAESTIO   III. 

Utrum  reiici  debeant,  an  tolerari  possint 
Ss.  Sepulchra,  quae  in  Germania  et  Au- 
stria  a  feria  VI  in  Parasceve  usque  ad 
Matutinum  Paschae  in  usu  sunt. 

In  Germania  et  Austria  feria  VI  in  Pa- 
rasceve  peculiaris  ritus  circa  cultum  SS.  Sa- 
cramenti  exsistit,  scil.  quoad  Ss.  Sepulchra, 
uii  vulgo  dicuntur,  et  circa  ordinem  ele- 
vandi  SS.  Sacramentum  e  Sepulchro  ve- 
spere  Sabbati  Sancti  (de  quo  in  quaest.  IV 
agetur).  DifTicillimum  est  de  his  ritibus 
consentaneam  expUcationem  dare,  quia  in 
diversis  Dioecesibus  Germaniae  et  Austriae 
ritus  harura  functionum  valde  differt,  et  ad 
exitum  pervenire  non  posseraus,  si  omnes 
ritus  enumeraremus. 

Ut  hunc  ritum  ob  oculos  ponamus,  po- 
tissimum  iuxla  Rituale  Salisburgense  anni 
1686  eumdem  alTerre  liceat,  adiectis  aliis 
circumstantiis,  quarum  hoc  Rituale  mentio- 
nem  non  facit. 


Feria  V  in  Coena  Domini  non  duae  lan- 
tum,  sed  tres  Hostiae  maiores  consecran- 
tur,  una  sumitui-,  duae  vero  in  calice  mundo 
in  craslinum  servantur,  secunda  scil.  pro 
ostensorio,  quod  vulgo  monstrantia  dicilur, 
terlia  pro  Missa  Praesanctilicatorum. 

Excepta  tertia  hostia  consecranda  hac 
feria  V  in  Coena  Domini,  in  Germania  et 
Austria  omnia  secundum  Missalis  Rubricas 
accurate  peraguntur,  et  etiara  feria  VI  in 
Parasceve  quoad  functiones  a  Missali  prae- 
scriplas,  praeter  sequentia : 

Feria  VI  in  Parasceve  in  nonnullis  Dioe- 
cesibus  pro  Missa  Praesanctificatorum  para- 
tur  alius  calix,  in  altari  maiori  collocan- 
dus,  dum  bursa  cum  corporali  el  purifica- 
toriura  pro  eadem  Missa  super  eo  ponun- 
tur;  in  aliis  Dioecesibus  alter  calix  non 
collocatur  in  altari  maiori,  quia  immediale 
post  processionera  tertia  Hostia  consecrata 
ex  calice  super  corporali  ponilar,  ut  infra 
dicetur.  Quoad  processionem  servatur  rilus 
in  Missali  praescriptus.  Cum  veneril  Sacer- 
dos  ad  altare  raaius,  posito  super  illud  ca- 
lice,  genuflexus  in  infimo  gradu  altaris  rur- 
sura  incensat,  ascendit  et  deponit  Hosliam 
ex  calice  super  patenara,  quam  Diaconus 
tenet :  et  accipiens  patenam  de  raanu  Dia- 
coni,  hanc  hostiam  sacram  ponit  super  cor- 
porale,  nihil  dicens,  Deinde  calicem,  in  quo 
altera  sacra  Hostia  remansit,  Diaconus  ile- 
rum  cooperit  palla  et  patena  ,  et  desuper 
velum  albura  expandit  et  in  medio  allaris 
collocat,  ita  tamen  in  postrema  corporalis 
parle,  ut  in  sacris  caereraoniis  nou  impe- 
dial ;  tunc  Missa  Praesanctificatorum  iuxta 
Missalis  Rubricas  perficilur. 

In  Dioecesibus,  in  quibus  alter  calix  ad 
altare  non  portalur,  Gelebrans  pollice  et 
indice  manus  dexterae  unam  hostiam  e  ca- 
lice  reverenter  sumit,  et  ponit  super  cor- 
porali  versus  cornu  Evangelii,  deinde  al- 
teram  e  patena  in  raedium  altaris  demittit 
super  corporale:  digilos  autem  in  vase  ab- 
liitionis  abluit  et  purificalorio  extergil. 

Feria  VI  in  Parasceve,  vel  ante,  scri- 
bit  suprascriptura  Riluale  Salisburgense  sub 
titulo  :  «  Ordo  ponendi  SS.  Corpus  Domini 
in  Sepulchrum  »,  tempestive  paralur  locus 
vel  cappella  pro  Sepulchro,  velis  el  lurai- 
naribus,  quantum  fieri  potesl.  Et  facla  a 
Gelebrante  inMissa  PraesanctificatorumCom- 
munione,  ardentibus  adhuc  facibus  vel  can- 
delis  in  choro,  pro  reverentia  llosliae  in 
calice  reliclae,  Celebrans  slans  imponil  iii- 
censum  in  duo  ihuribula  absque  benediclio- 
ne,  incensat   ter    venerabile    Sacraraentum 


430 


genuflexQs.  Interim  ordinalur  lugubris  Pro- 
cessio.  Praecedil  crux,  quam  immediale  se- 
quilur  clerus  more  solito,  luminaria  ferens, 
ullimo  loco  Sacerdos,  casula  nigra  indutus, 
calicem  coopertum  velo  albo  manibus  ge- 
stans,  cum  Ministris  sub  baldachino  seu  um- 
bella  incedens,  choro  inlerim  cantante  Re- 
sponsorium  :  Recessit  Pastor  (ex  II  Noct. 
Matut.  Sabb.  S.)  thurificantibus  continuo 
duobus  thuriferariis  vel  uno  saltem  in  mi- 
noribus  ecclesiis,  adhibito  quoque  malleo 
ligneo  cymbali  loco.  Interim  reverenter  po- 
nilur  calix  cum  hostia  in  loco,  corporali 
mundo  strato.  Sacerdos  facla  genuflexione 
ac  deposito  velo  humerali,  removet  calicis 
velum,  patenam  et  pallam;  et  repetita  ge- 
nuflexione  sacram  Hostiam  e  calice  desum- 
plam  ponit  in  lunula  et  in  ostensorio,  quod 
densiore  velo  sericeo  albi  coloris  obtegil. 
Facla  genuflexione  purificat  digitos  super 
calicem,  sumit  ablulionem  el  extergit  os  et 
calicem  purificatorio.  Repetila  genuflexione 
descendit  in  planum  et  genuflexus  in  infi- 
mo  gradu  exspectat,  donec  Diaconus  osten- 
sorium  in  throno  collocaverit,  Deinde  im- 
ponit  incensum  in  thuribulum  et  genufle- 
xus  ter  incensat  Sanclissimum.  Interim  can- 
tatur  Responsorium  Tenebrae  factae  sunt 
[ex  II  Noct.  Matut.  feriae  VI  in  Parasc). 
Quo  finito  dicit  Sacerdos  f.  Christus  fa- 
ctus  est  pro  nobis  obediens  etc.  et  Oralio- 
nem  Respice. 

Haec  expositio  SS.  Sacramenti  in  oslen- 
sorio  velato  durat  per  totam  diem  Parasce- 
ves  usque  ad  horam  septimam  serotinam, 
qua  SS.  Sacramentum  ex  ostensorio  sumi- 
tur  et  cum  lunula  in  custodia  ponitur;  tum 
silentio  cum  luminibus  ad  tabernaculum  de- 
ferlur,  ubi  parliculae  pro  infirmis  asser- 
vantur.  Sabbato  Sauclo  autem  mane  ante 
vel  post  Missam  (consuetudo  in  hoc  pun- 
cto  valde  differt)  iterum  sub  silentio  SS.  Sa- 
cramentum  in  custodia  ad  Ss.  Sepulchrum 
defertur,  in  ostensorium  velatum  includi- 
tur  et  sub  silentio  exponilur,  incensatione 
more  solito  adhibita. 

Ad  Sepulchrum,  dicit  Riluale  laudatum, 
ut  supra  paralum,  non  minus  quam  ad  hester- 
num  altare,  adhibendi  sunl  nocte  ac  die  lestes 
quidam  et  custodes ;  nec  deesse  debent, 
qui  secundum  ritum  antiquum  psallanl. 

In  aliis  Dioecesibus,  poslquam  Gelebrans 
particulam  cum  vino  in  Missa  Praesanclifi- 
catorum  sumpserit  ,  deferlur  ostensorium 
ad  allare,  et  Gelebrans  immitlil  alteram  ho- 
stiam  maiorem  in  lunulam  et  tum  in  osten- 
sorium  velatum,  el  in  medio   altaris  collo- 


cat.  Dicto  Quod  ore  sumpsimus,  Gelebrans 
cum  Ministris  genuflectit ,  per  gradus  la- 
terales  Epistolae  descendit  in  planum,  ubi 
loco  planetae  pluviale  nigrum  accipit  et 
Ministri  manipulos  deponunt.  Tum  incen- 
satur  Ssmum  et  Gelebrans  defert  proces- 
sionaliter  SS.  Sacramentum  in  oslensorio 
velato  ad  Sepulchrum,  ubi  Diaconus  idem 
in  throno  collocat,  et  tum  Gelebrans  idem 
iterum  incensat. 

Ut  ritum  modo  allatum,  a  Romano  valde 
discrepantem,  diiudicare  possimus,  non  erit 
abs  re,  eiusdem  originis  et  progressus  or- 
dinem  historicum  usque  in  praesens  ex- 
planare. 

De  initiis  repositionis  SS.  Sacramenti  in 
Sepulchro  feria  VI  in  Parasceve  iam  vita 
S.  Uldalrici,  Episcopi  Augustani,  qui  anno 
973  mortuus  est,  lumen  affert.  In  eiusdem 
Sancti  vita  (Acla  Sanct.  a  Bolland.  tom.  II 
lul.  pag.  103  cap.  3  n.  22)  legimus :  «  Po- 
«  pulo  sacro  Ghristi  corpore  saginato  (scil. 
«  feria  VI  Parasceves)  et  consuetudinario 
«  more,  quod  remanserat,  sepulto  ».  Et 
de  die  Paschalis  dicitur  ibid.  n.  23:  «  Post 
«  Primam  intravit  ecclesiam  S.  Ambrosii , 
«  ubi  die  Parasceves  corpus  Christi  super- 
«  posito  lapide  collocavit,  ibique  cum  paucis 
«  clericis  Missam  de  Ss.  Trinitate  explevit. 
«  Expleta  Missa  secum  portato  Christi  cor- 
«  pore  .et  Evangelio  et  cereis  et  incenso  et 
«  cum  congrua  salulalione  versuum  a  pue- 
«  ris  decanlata.  .  .  .  perrexit  ad  ecclesiam 
«  S.  loannis  Baptistae  etc.  ».  Ex  qua  notilia 
palet,  versus  finem  saeculi  decimi,  Augu- 
stae  Vindelicorum;  liturgia  Parasceves  fi- 
nila,  SS.  Sacramentum  in  loco  proprio  ex- 
ira  ecclesiam  principalem  esse  repositum, 
quae  repositio  nomine  Sepulchruni  signifi- 
cata  est,  et  SS.  Sacramentum  in  memoriam 
sepulti  Domini  lapide  superposito  inclusum 
esse.  Locus  huius  sepulchri  lapidei  pro- 
pius  quidem  non  designalur,  sed  ex  Or- 
dine  Romano  I  n.  8  vidimus  SS.  Sacramen- 
tum  in  sanctuario  prope  ecclesiam  commu- 
niter  esse  custoditum.  «  Duo  acolythi  te- 
«  nentes  capsas  cum  Sanctis  apertas,  et 
«  Subdiaconus...  ostendil  Sancta  Pontifici. 
«  Tunc  inclinalo  capite  Pontifex  salulat  San- 
«  cta  elc.  »,  luxta  ritum  gallicanum  San- 
ctissimum  initio  Offertorii  ex  sacristia  ad 
allare  portatum  est,  quod  Gregorius  Turo- 
nensis  (de  gloria  Martyr.  cap.  85)  et  expo- 
sitio  ritus  gallicani  Missae  apud  Martene 
(Thesaur.  nov.  Anedoct.  tom  V,  col.  94 
et  seq.)  confirmant.  Ex  hac  informalione 
erui  potest,  quomodo  biographus  S.  Udal- 


—  431  — 


rici  reposilionem  SS.  Sacramenli  in  Para- 
sceve  «  Sepulchrum  »  fcorpoie  Christi  se- 
pultoj  significare  potueril ;  dies  enim  Pa- 
rasceves  magis  quam  alius  dies  sepuituram 
Chrisli  demonstrat,  uti  iam  Rhabanus  Mau- 
rus  (de  instit.  cleric.  lib.  II  cap.  37)  indi- 
cat  :  «  In  hac  die  Vespera  cum  silentio 
celebratur,  ut  quieti  Dominicae  sepulturae 
veneratio  exhibeatur  ». 

Hic  ritus  SS.  Sacramentum  in  Sepul- 
chrum  reponendi  paulatim  divulgatus  est, 
ita  ut  saeculo  decimo  tertio  in  Germania 
Superiori  Sacra  Sepulchra  iam  in  usu  fue- 
rint ;  ilaque  inlra  decimum  et  decimum  ter- 
tium  saeculumorta  esse  debent.  Quod  eruere 
possumus  ex.  Rituali  Tigurino  anni  1260  (ap. 
Gerberl  Monum.  lituig.  Alleman.  tom.  II, 
pag.  858),  quod  scribit :  «  Gontra  omnem 
«  rationem  est,  quod  in  quibusdam  ecclesiis 
«  Eucharistia  in  huiusmodi  archa,  sepul- 
«  chrum  repraesentante,  poni  consuevit  et 
«  claudi.  Ibi  enim  Eucharistia,  quae  est  ve- 
«  rum  et  vivum  Gorpus  Christi,  ipsum  Cor- 
«  pus  Ghrisli  mortuum  repraesentat,  quod 
«  est  indecens  penitus  et  absurdum  ».  Hic 
locus  utique  contradicit  usui  in  pluribus  ec- 
clesiis  iam  consueto  fponi  consuevit),  quod 
particulae  consecratae  in  Parasceve  relictae 
in  archam  transferantur  et  recludantur,  sed 
etiam  accurale  signilicat  tempus,  quo  Ss.  Se- 
pulchra  introducta  sunt,  scil.  circa  mediura 
saeculi  decimi  tertii;  quamvis  de  expositio- 
ne  SS.  Sacramenti  adhuc  non  est  sermo, 
sed  Sanclissimum  eodem  tempore  tantum 
in  Sepulchro  reconditura  est.  Marlene  de 
antiqu.  eccl.  rit.  lib.  IV  cap.  23  pag.  140 
aliud  argumentum  affert  pro  ritu  SS.  Sa- 
cramentum  in  Sepulchrura  in  die  Parasce- 
ves  reponendi,  describens  ritus  antiquos  in- 
signis  ecclesiae  Argentinae  ex  mss.  Ordina- 
rio  eiusdem  ecclesiae  anno  1364  concinnato. 
In  quo  Ordinario  dicitur  :  «  Gomraunione  sic 
«  peracla,  ministri  altaris  et  hebdomadarius 
«  cum  incenso  et  duobus  pueris  cum  can- 
«  delabris  vadant  ad  locum  Sepulchri  cura 
«  corpore  Domini,  ubi  debel  recondi,  can- 
«  tando  F^.  Sicut  ovis  ad  occisionem  vel 
«  Jn  pace  factus  est  cum  Anliphona  In  pace 
«  in  idipsumjknUT^honaiCaromearequiescet, 
«  et  presbytero  nectente  fila,  cantetur  haec 
«  Anliphona  Sepulto  Domino,  slatim  dicun- 
«  lur  Vesperae  in  eodera  loco  sub  silen- 
«  lio.  .  .  .  Deinde  sepulchrum  aspergatur 
«  aqua  benedicta,  et  thurificetur.  .  .  Posl 
«  Completoriura  vadanl  ad  Sepulchrum,  vi- 
«  silantes  ipsum  cura  aqua  benedicta ,  di- 
«  cendo  Ps.  Miserere  ». 


Porro  processio  in  Parasceve,  cuius  in 
vita  S.  Udalrici  supra  allata  menlio  fit,  an- 
notari  debet,  intra  quam  lolum  Psalte)iura 
recitatum  est.  Ordo  enim  Romanus  XI  (ap. 
Mabill.  Mus.  Ital.  tom.  II  p.  137  §  42) 
ex  saeculo  duodecirao  similera  processio- 
nera  in  Parasceve  peraclara  habel :  «  Dorai- 
nus  Papa...  discalceatus  pergit  cum  proces- 
sione  et  omnes  cum  eo,  cantando  Psalte- 
rium,  usque  ad  S.  Grucem  ».  Quae  proces- 
siones  ex  Hierosolyrais  ad  Occidenlem  vi- 
denlur  venisse.  (Gonf.  plura  ap.  .V.  Sylvae 
Aquitanae  Peregrinatio  ad  loca  Saucta,  Edit. 
alt.  ex  typ.  Vatic.  1878  pag.  63-67;  ubi 
describitur,  quod  fideles  cum  Episcopo  per 
diem  Parasceves  Hierosolymis  ab  una  sla- 
tione  in  alteram  migraverunt,  et  ultimo  ad 
Basilicam  Resurrectionis  venerunt,  in  qua 
Evangelium  de  sepulturaChristi  lectum  est). 
Gura  earum  statio  eo  esse  deberet,  quo 
SS.  Eucharistia  in  Sepulchro  posita  erat,  mi- 
rari  non  possumus,  si  decimo  quarto  sae- 
culo  praeter  reposltionera  SS.  Sacraraenti 
etiam  aliam  repositionem,  scil.  Crucis  intra 
liturgiam  adoratae,  invenimus;  Basilica  enim 
Resurrectionis  Hierosolymilana  continet  u- 
truraque :  Sepulchrum  Ghristi  el  locum, 
ubi  sancta  Grux  abscondita  fuit. 

Ut  rem  melius  expliceraus,  nonnullos 
Ordines  scil.  gallicanura  et  germanicum  af- 
ferre  liceat.  Apud  Martene  (I.  c.  num.  27, 
pag.  131)  legimus:  «  Restat ,  ut  breviter 
«  subiiciamus  de  Officio  Dominicae  sepultu- 
«  rae  (fer.  VI  in  Parasceve),  quod  ita  de- 
«  scribit  vetus  Ordinarium  Baiocense  (ex  sae- 
«  culo  decimo  quarto)  :  Ilodie  paretur  se- 
«  pulchrum  versus  cornu  altaris  sinistrum, 
«  lintearainibus  raundis  et  palliis  pretiosis 
«  et  aliis,  sicut  pretiosius  fieii  consuevit. 
«  Peracto  officio  et  dictis  Vesperis  sigilla- 
«  tini.  .  .  .  exuat  Pontifex  casulam,  et  ac- 
«  cipiens  Crucem  super  altare  iacentem  cum 
«  alio  sacerdole,  incensato  prius  sepulchro, 
«  ponat  eam  cum  magna  reverenlia  in  ipso 
«sepukhro,  supposito  pulvinari  et  albis 
«  linteaminibus.  .  .  .  Deinde  accipiat  Epi- 
«  scopus  de  manu  Diaconi  in  pyxide,  sin- 
«  done  cooperta,  Corpus  Dominicum,  a  die 
«  praecedente  reservatum,  et  ponal  illud 
«  honorifice  in  ipso  sepulchro  iuxta  crucem. 
«  Ponat  et  ibidem  Episcopus  ex  alia  parte 
«  Crucis  calicem  vacuum,  paienam,  corpo- 
«  ralia,  sindone  involuta.  Deinde  incenset 
«  sepulchrum  et  claudat  illud,  et  incipiat 
«  cantor  i^.  Sepulto  Domino  ». 

Tum  Martene  I.  c.  affert  fere  sirailera 
ritum  e\  Missali  Sarisberiensi,  et  alium  ex 


432 


veluslissimo  libro  Rituali  Parthenonis  S.  Gru- 
cis  Pictaviensis ;  qui  posterior  tamen  quoad 
deponendum  Sacramenlum  a  priore  aliquan- 
lulum  discrepat. 

In  Dioecesibus  Germaniae  Inferioris,  in 
quibus  repositio  SS.  Sacramenti  probabiliter 
non  fuit  in  usu,  occurrit  nobis  sola  repo- 
sitio  S.  Grucis  in  Sepulchro.  Ita  in  vetere 
charta  monumentorum  Paderbonensium  pa- 
gina  134,  de  nonnullis  parochihs  dicitar  : 
«  Hae  autem  parochiae  omnia  iura  parochia- 
«  lia  habebunt,  nisi  quod....  in  Parasceve 
«  sepulturam  Crucifixi  non  faciant  >.  (ap. 
Du  Gange  Glossarium  verb.  Sepultura  Cru- 
cifixi) . 

In  Dioecesibus  vero  Germaniae  Superio- 
ris  reposilio  SS.  Sacramenti  in  Sepulchro 
potissimum  viguil.  Gerbert  (Monum.  liturg. 
Alleman.  tom  II,  pag.  234),  sequentem 
Ordinem  saeculi  decimi  quarii  affert :  «  In 
«  Parasceve....  post  Pi'imam  legantur  se- 
«  plem  Psalmi  poenitenliales  cum  Letania. 
«  Dicta  Letania,  incipiat  Domnus  Abbas  Psal- 
«  terium  eantque  in  capilulum  et  legatur 
«  ibi  per  totum.  Gum  legitur  Psalmus  Dixit 
«  Dominus  exeal  Secretarius  cum  suis  coad- 
«  iutoribus  et  praeparet  sepulchrum  super 
«  gradum.  .  .  .  el  praeparet  (post  Sexlam) 
«  super  gradum  Crucem,  quae  hodie  debet 
«  adoraii  ».  Postquam  adorationis  ritum  de- 
scripserit,Ordoprosequilur:  «  AdorataS.Gru- 
«  ce  sumat  Abbes  crucem. .  .  reponaturque 
«  crux  retro  altare.  (Post  Gommunionem 
«  et  Vesperas)  Sacerdos  sumat  Viaticum 
« eatque  ad  Sepulchrum  cum  incenso  et 
«  candelis,  cantando  :  Ecce  quomodo  mori- 
«  tur  etc.  ponensque  illud  in  Sepulchrum, 
«  incenset  et  claudat...  ponaturque  cereus 
«  ardens  anle  Sepulchrum  ». 

In  Germania  el  in  Gallia  circa  saeculum 
decimum  tertium  et  quartum  usus  late  dif- 
fusus  erat,  quod  cum  Gelebrante  etiam  alii 
Gommunionem  in  Parasceve  accipiebant. 
«  Sunt,  iam  scribil  Alcuinus,  qui  quotidie 
«  volunt  Eucharistiam  sumere,  et  quia  in 
«  Parasceve  non  conficitur  Gorpus  Domini, 
«  necesse  est,  ul  hi,  quibus  inest  voluntas 
«  communicandi,  habeant  sacrificium  ex piio- 
«  ri  die;  quod  tamen  Romani  non  faciunl  ». 
Ad  quem  finem  una  cum  hostia  maiore  in 
Goena  Domini  reservata  etiam  particulae 
minores  inlra  Missnra  Praesanctificatorum  ad 
allare  delatae  sunt.  «  Deferat  (Sacerdos  ca- 
«  sula  indutus)  Gorpus  Ghristi  de  sacrario 
«  reverenter  ad  altare.  .  .  .  deinde  volen- 
«  tes  comraunicare  communicet»,  dicitur 
in  vetere  Obsequiali    pro   ecclesia  Ratisbo- 


nensi  anni  1491.  Itemque  dicitur  in  Ordi- 
ne  Monasterii  Weingartensis  anni  1319  (ap. 
Hess  prodrom.  monum.  Guelfic.  pag.97  seq.): 
«  Et  communicat  ipse  (sacerdos)  et  diaconus, 
«  exin  per  ordinem  ceteri,  ad  ultimum  in- 
«  firmi  ».  Gomraunione  peracta  reliquae  par- 
ticulae  de  altari  maiori  ad  Sepulchrum  de- 
latae  sunt.  «  Expleta  autem  »,  prosequitur 
Obsequiale  Ralisbonense  «  communione 
«  fidelium,  particulae  Gorporis  Ghristi,  si 
«  quae  superfuerint,  serventur  et  portentur 
«  in  locum  honestum  »  scil.  ad  Sepulchrum: 
uti  ex  Ordine  in  sancta  nocte  Paschae 
elucet.  «  Quibus  omnibus  peraclis  Sacerdos 
«  cum  ministris  tollat  crucifixum,  quod  re- 
«  praesentalura  fuerat,  et  deferant  ad  Se- 
«  pulchrum,  cantantes  i^.  Recessit  pastor 
«  noster  veJ  Ecce  quomodo  moritur.  Tunc 
«  locent  crucifixum  in  Sepulchrum,  et  lle- 
«  xis  genibus  legant  Vesperas  submissa  vo- 
«  ce.  Postremo  cantetur  lenta  voce  cum 
«  versu  Responsorium  Sepulto  Domino .  Tunc 
«  sacerdos  dical  f.  In  pace  factus  est  et 
«  Orationera  Respice.  Aspergatur  et  thuri- 
«  ficetur  ». 

Ex  duabus  ergo  partibus  lilurgiae  in 
Parasceve  prodierunt  Ss.  Sepulchra  in  Ger- 
mania  et  Austria  usitata,  scil.  ex  Commu- 
nione  generali  hac  die  more  recepta,  post 
quam  reliquae  particulae  consecralae  in  Se- 
pulchro  repositae  sunt,  et  ex  adoratione 
Crucis,  quae  hac  die  in  fine  liturgiae  simili- 
ter  ad  Sepulchrum  portata  et  ad  devotio- 
nem  populi  usque  ad  Matutinum  Paschatis 
reservata  est. 

Quae  repositio  tum  SS.  Sacramenli  lum 
Grucis  sepulturam  Ghristi  in  memoriam  re- 
degit;  et  quoad  ornatum  externum  et  ap- 
paratum  loco  repositionis  speciem  monu- 
menti  dedit.  Quare  ad  imitandam  cappellam 
Sepulchri  Domini  Hierosolymis  exsistentem 
aedificatae  sunt  in  Germania,  praesertim  in 
regioni-bus  Rhenanis,  ex  saeculo  undecimo, 
propriae  cappellae,  saepius  cum  accuralaimi- 
tatione  cappellae  Hierosolymilanae,  (Gonf. 
Kreuser  Kirchenbau  ed.  2  pag.  221),  ad 
reposilionem  SS.  Sacramenti  in  Sepulchro; 
quae  cappellaemultisluminibus,velis  pretio- 
sis  etc.  exornatae  erant.  Et  cum  circa  Se- 
pulchrura  die  noctuque  testes  et  custodes 
adhibendi  sint,  qui  secundum  ritum  anli- 
quum  pie  psallere  debeant,  propria  legata 
ad  hunc  finem  fundata  sunt ;  uti  Pelrus 
Episcopus  Augustanus  anno  1453  pro  Ec- 
clesiae  cathedralis  Augustanae  scholaslicis 
fundationem  fecit,  ut  iidem  a  Missa  Prae- 
sanctificalorura  usque  ad  Matutinum  Paschae 


—  433  — 


ante  Sepulchrum  Psalmos  cantarenl.  (Gonf. 
Braun  Geschichte  Augsb.  III  pag.  01). 

Circa  saeculum  decimum  sextum  etiam 
in  Italia,  praesertim  Venetiis,  usus  erat 
SS.  Sacramentum  feria  VI  in  Parasceve  in 
solemni  processione  ad  Sepulchrum  por- 
tandi,  ibique  reponendi.  Quod  patet  ex  Sa- 
cerdotali  Romano,  quod  P.  Albertus  Gastel- 
lani  Ord.  Praed.  anno  1523  Venetiis  publi- 
cavit.  In  hoc  Sacerdotali  sub  Titiilo  :  De  pro- 
cessione  in  feria  sexta  in  Parasceve  ad  po- 
nendum  corpus  Domini  in  Sepulchrum,  de- 
scribitur  processio  solemnis,  sed  lugubris, 
cum  SS.  Sacramento.  Omnibus  paratis  et 
congregato  populo  sacerdos  accepit  reve- 
renter  Sacramentum  de  altari  et  lenuit  il- 
lud  in  manibus,  donec  r^.  Plange  quasi 
virgo  cantatum  fuerit  ;  tum  posuit  corpus 
Domini  in  feretro,  quod  quatuor  sacerdotes 
portabant;  et  processio  progressa  est.  Gan 
tatis  pluribus  Responsoriis  et  quatuor  statio- 
nibus  in  via  factis,  sacerdos  ante  Sepul- 
chrum  accepit  SS.  Sacramenlum  de  fere- 
tro,  tenuit  illud  in  manibus  elevatum,  be- 
nedixit  populo  cum  corpore  Ghristi  et  po- 
suit  illud  in  Sepulchro,  quod  deinde  clau- 
debat  et  sigillo  signabat.  Tunc  cantalum 
est  4«  Sepulto  Domino  et  a  Sacerdele  Ora- 
tio  Respice. 

Imo  etiam  Romae  hic  ritus  Ss.  Sepul- 
chri  introductus  est ;  nam  in  vita  Pauli 
PP.  IV  (1555-1559)  legimus  :  «  Quibus  ma- 
xime  feriis  acerbissimam  Ghristi  Domini  ne- 
cem  recolit  Ghristiana  respublica,  Sepul- 
chrum  in  Vaticanas  aedes  invexit  ». 

Sed  hic  usus  neque  Romae,  neque  in 
aliis  Italiae  partibus  per  longum  tempus 
retineri  potuit  :  nam  ex  Rituali  Romano  a 
Paulo  V  a.  1614  edito  et  reformato  Ss.  Se- 
pulchri  ritus  eliminatus  est  ;  sed  in  Ger- 
mania  propter  rumorem  et  scandalum  po- 
puli  Episcopi  non  sunt  ausi  hunc  ritum 
ex  Ritualibus  Dioecesanis  expungere. 

Usque  ad  saeculum  decimum  quintum 
SS.  Sacramentum  in  Sepulchro  inclusum  fi- 
delium  adoralioni  expositum  est.  Gum  au- 
tem  tempore  reformationis  haeretici  contra 
realem  et  essentialem  praesentiam  Ghristi 
in  SS.  Eucharistia  absconditi  vehementer 
praedicarent,  eamque  exprobrarent  et  omni- 
no  negarent,  ac  diem  Parasceves  pro  sua 
confessione  festum  solemnissimum  totius 
anni  elevarent,  factum  est,  ut,  ad  fideles 
in  confessione  verae   fidei  in    Ghrislum  in 


SS.  Sacramento  vere,  realiter  et  substan- 
tialiter  praesentem  conservandos  el  confir- 
mandos  et  ad  opponendam  lulhericae  so- 
lemnitali  die  Parasceves  aliam  catholicam 
festivilatem,  SS.  Sacramentum  in  Sepulchro 
non  amplius  includerelur,  sed  super  Se- 
pulchrum  sive  in  calice  sive  in  ostenso- 
rio  velato  Feria  VI  in  Parasceve  adora- 
tioni  fidelium  palam  exponeretur;  ini- 
tium  itaque  huius  puhlicae  exiiositionis  fuit 
confessio  verae  fidei  erga  SS.  Sacramen- 
tuni.  Quara  publicam  expositionem  SS.  Sa- 
cramenti  die  Parasceves  Patres  Societatis 
lesu  Monachii  in  Bavaria  primo  introdu- 
xerunt,  et  quidem  anno  1577  (1),  ro- 
gati  a  Principe  Bavariae,  uli  Ignalius  Agri- 
cola  in  Histor.  Soc.  lesu  Germ.  Super. 
pag.  180  enarrat.  Paulus  Hoffaeus  Provin- 
ciae  Praeposilus  a  Principe  rogatus,  ut  «  po- 
«  pulum  ardenlius  inflammaret,  in  peram- 
«  pla  Gymnasii  exedra  Ghristi  sepulti  me- 
«  moriae  lugubre  monuraenlum  erexil.  No- 
«  vum  prope  illis  aelatibus  invenlum,  in 
«  Monacensibus  certe  templis  ad  id  usque 
«  temporis  inusiiatum,  salubre  tamen  ».  Et 
pag.  118  et  231  describit  hoc  monumen- 
tum  et  solemnitatem  :  parietes  nempe  exe- 
drae  tapetibus  nigris  velatae  sunt,  in  qui- 
bus  multa  candelabra  cura  candelis  accen- 
sis  disponebantur.  Ibi  lesus  in  sepulchro 
iacuit  et  desuper  SS.  Sacramentum  in  mon- 
strantia  velata,  quasi  in  nubibus  et  Angelis 
adorantibus  circumdalura,  erat  expositum 
in  raedio  ingentis  numeri  luminum  et  can- 
delarum  ardenlium  ;  et  in  circuitu  posilae 
erant  imagines  et  statuae  passionem  Re- 
demptoris  repraesentantes.  Diversis  diei  ho- 
ris  musica  lugubris  sonuit,  qua  finila  P.  Pau- 
lus  Hoffaeus  Praepositus  Provinciaeet  P.  Fer- 
dinandus  Albert  Rector  Gymnasii  alternis 
vicibus  sermones  de  passione  et  morte 
Ghristi  ad  populum  habuerunt.  Omnes  so- 
dales ,  etiam  Guilielmus  V  Princeps  Ba- 
variae,  eiusque  uxor  Renata,  vestibus  lu- 
gubribus  induti  ,  pedibus  incedentes,  ad 
ecclesiam  venerunt  ,  campanae  non  sunt 
pulsatae,  nullus  currus  in  viis  publicis  stre- 
pilum  fecit ,  sed  triste  silenlium  fuit  in 
universa  urbe  eiusque  circuitu.  Post  pran- 
dium  magnifica  sed  lugubris  processio  in- 
stiLula  esl,  quam  ipse  Princeps,  uxor  eius, 
eorumque  familia  cum  lota  aula  ducali  co- 
mitabantur,  per  plateas  publicas  ad  visitan- 
das  ecclesias  urbis,  in  quibus  SS.  Sacramen- 


(i)  Aliquantuium  prius  idem  usus  in  Gaadia  a  S.  Fraacisco  Borgia  privilegio  Aposlolico  coaeesso 
videtur  iatroductus  esse,  uti  ex  Resoript.  fasc.  III  patet. 


—  434  — 


tum  in  Sepulchro  erat  expositum.  (Gonf. 
eliam  Lipowsky  Geschicle  der  Jesuiten  in 
Bayern.  tom.  I,  pag.   199-200). 

Haec  expositio  SS.  Sacramenti  de  urbe 
capitali  per  totum  ducatum  Bavariae  cele- 
riter  divulgata  est,  praesertim  cum  Prin- 
ceps  ipse  ad  eamdem  dedisset  causam. 
Quae  expositio  publica  in  Parasceve  eo  mi- 
nus  admirationem  habere  potuit,  cum  sae- 
culo  reformationem  immediate  sequenti  in 
riermania  fere  ubique  usus  fuisset  SS.  Sa- 
cramentum  in  ostensorio  frequentissime  pa- 
lam  exponendi ;  iia  ut  Guilielmus  Gomes 
de  Wartenberg;  Episcopus  Osnabrugensis 
et  postea  simul  Ratisbonensis,  contra  hanc 
consuetudinem  anno  1651  hoc  statuere  de- 
beret  :  «  Gum  magnus  abusus  irrepserit,  ut 
«  si  non  in  omnibus,  saltem  in  plerisque 
«  locis,  Yenerabile  Sacramenlum  nimis  sae- 
«  pe  in  monslrantia  populo  proponatur  in 
«  aitari ;  ex  hac  autem  frequeutia  devotio 
«  et  reverentia  magis  minuatur  :  hinc  omnes 
«  et  singuli  cuiusque  vel  ecclesiae  vel  cap- 
«  pellae  rectores  serio  monentur,  ne  extra 
«  festa  infrascripta  Venerabile  Sacramentum 
«  populo  in  altari  proponatur»;  et  inter 
haec  festa  etiam  diem  Parasceves  et  Sab- 
batum  Sanctum  enumerat,  ut  statim  vide- 
bimus. 

Haec  publica  expositio  in  Agendis  seu 
Ritualibus  Dioecesanis  eiusdem  temporis 
quidem  non  erat  praescripta,  uti  ex  Agen- 
dis  Uioecesis  Bambergensis  anni  1587  patet; 
sed  paulatim  in  Germania  communiter  in- 
troducta  est,  ita  ut  «  Liber  Ritualis  Epi- 
«  scopatus  Augustensis  ad  usum  Romanum 
«  accommodalus  Henrici  Episcopi  iussu»  an- 
no  1612  Dillingae  editus,  et  Pastorale  pro 
Dioecesi  Frisingensi  iussu  Principis  Viti  Ada- 
mi  anno  1625  publicatum,  ritum  calicem 
velo  contectum  palam  exponendi  iam  con- 
tineant:  in  praxi  autem  loco  calicis  semper 
ostensorium  videtur  esse  expositum,  uti  ex 
supra  memorata  consuetudine   erui  potest. 

Tobias  Lohner  S.  \.,  qui  opusculum  l)e 
Missae  sacrificio  anno  1670  primo  edidit, 
part.  IV  n.  18  ritum  iam  designat,  quo- 
modo  SS.  Sacramentum  in  ostensorio  ad 
Sepulchrum  deferendum  sit,  ad  verba  Mis- 
salis  in  Parasceve  :  Sacerdos  cum  Ministris 
discedit  adnotans  :  «  Nisi  forte  venerabile 
«  Sacramentum  in  Sepulchrum  deferendum 
«  est;  tunc  enim  hostiam  tertiam,  quae  fe- 
.«  ria  V  ad  hunc  finem  consecrata  esl , 
« imponit  Hierolhecae,  ac  descendens  ad 
«  planum,  iraposito  incenso  incensat  more 
«  solito  Sacramentum,   illudque  post  incen- 


«  sationem  genuflexus  a  Diacono  accipit, 
«  atque  ad  Sepulchrum  portat,  ubi  illud  Dia- 
«  coni  genuflexi  manibus  committit  inSepul- 
«  chro  collocandum  ».  Gonf.  Gobat  Alpha- 
bet.  sacrific.  tr.  UI  n.  2i4,  edit.  a.  1660. 

Medio  autem  saeculo  decimo  septimo 
Agenda  seu  Ritualia  Dioecesana  Germaniae 
ritum  publicae  expositionis  communiter  con- 
tinent.  Sic  Agenda  seu  Rituale  Osnabrugen- 
se  iussu  et  auctoritate  Francisci  Guilielmi 
Episcopi  Gomitis  de  Wartenberg,  Goloniae 
Agrippinae  1651  impressa,  in  contextu  qui- 
dem  expositionem  calicis  praescripserunt; 
sed  initio  Ritualis  Episcopus  concessit,  ul 
haec  expositio  etiam  in  ostensorio  fieri  pos- 
set.  «  Item  feria  VI  Parasceves  et  Sabbato 
«  Sancto  illud  (scil.  SS.  Sacramentum)  in 
«  sepulchro  Domini  in  monstrantia  exponi 
«  poterit  ».  Hunc  ritum  praeterea  habent: 
Liber  Rituum  ecclesiasticorum  Episcopatus 
Eystettensis  anni  1662;  Rituale  sive  Agenda 
ad  usum  ecclesiarum  Metropolitanae  et  Ga- 
Ihedralium  Herbipolensis  et  Wormatiensis, 
edita  iussu  et  auctoritale  loannis  Philippi 
S.  Sedis  Moguntinae  Archiepiscopi,  impressa 
Herbipoli  1671  ;  Rituale  Frisingense  iussu 
Alberti  Sigismundi  Episcopi  Frisingensis  et 
Ratisbonensis,  Monachii  anni  1673  publica- 
tum;  Rituale  Salisburgense  anni  1686,  uti 
iam  vidimus,  et  anni  1716  et  1768  ;  Rituale 
Ratisbonense  1703,  Bambergense  1724  et  ite- 
rum  impressum  a.  1771,  Ratisbonense  1831, 
Vratislaviense  1847^  et  omnia  alia  Rilualia 
Germaniae  et  Austriae  usque  ad  praesens 
tempus;  ita  ut  dici  debeat  consuetudinem 
SS.  Sacramentum  feria  VI  in  Parasceve  et 
Sabbato  Sancto  in  ostensorio  velato  palam 
exponendi ,  in  dictis  regionibus  fere  per 
tria  saecula  esse  communissimam. 

Quibus  factis  historicis,  enarralis,  quae- 
stio  difiBcillima  exoritur,  num  hic  ritus  in 
regionibus,  in  quibus  dicta  consuetudo  im- 
memorabilis  exsistit,  secundum  leges  ec- 
clesiasticas  admitti  seu  saltem  tolerari  possit. 
Permulta  el  gravia  argumenta  eidem  op- 
poni  valent.  Primo  universus  rilus  Roma- 
nus.  Gum  Missale  Romanum  cum  suis  Ru- 
bricis  etiam  in  Germania  et  Austria  plenam 
legis  vim  habeat,  videtur  illicilum  esse  in 
tam  essentiali  ritu  a  Missali  discrepari  et 
consuetudinem  retineri,  quae  non  solum 
Rubricis  contradicit,  sed  etiam  spiritum  li- 
turgiae  feria  VI  in  Parasceve  et  Sabbato 
Sancto  peragendae  valde  mutat;  nam  Ec- 
clesia  Romana  plenA  absentiS  SS.  Sacramenti 
ab  ecclesia  cultum  tristem  de  Ss.  Redem- 
ptoris  morte   indicare   vult.    Sed   Sabbato 


435  - 


Sancto  id  adhuc  magis  indecens  esse  vi- 
delur.  Dum  enim  hac  die  in  Missa  Alleluia 
cantatur  et  resurrectio  Ghristi  in  Missa  sole- 
mniter  celebratur  ;  Rederaptor  tamen  ipse 
in  SS.  Sacramenlo  praesens  in  Sepulchro 
quiescens  manet,  et  tandem  ante  Matutinum 
ex  Sepulchro  SS.  Sacramentum  elevatur,  ac 
Chrislus  uti  resurgens  ad  altare  maius  so- 
lemniter  defertur.  Etiam  argumenta  dogma- 
tica  contra  hunc  usum  videntur  esse  ;  iuxta 
quem  Eucharistia,  quae  est  verum  et  vi- 
vum  corpus  Ghristi ,  repraesental  ipsum 
Ghristi  corpus  mortuum. 

Demum  huic  ritui  contradicunt  plura 
decreta  S.  R.  G.,  inter  quae  sequenlia  enu- 
merare  liceat.  Die  12  Mart.  183G  in  Tri- 
dent.  ad  4,  n.  2740  quaesitum  est :  «An 
«  reprobanda  ac  proinde  eliminanda  sit  con- 
*  suetudo,  feria  VI  in  Parasceve  de  sero  in 
«  ecclesia,  et  ad  proprium  altare,  cum  lu- 
«  minaribus  iterum  coUocandi  SS.  Eucha- 
«  ristiae  Sacramentum?  »  El  S.  R.  G.  re- 
spondit :  «  Abusum  esse  eliminandum.  Ita 
«  servandum  esse  mandarunt ».  -  Die  8  Au- 
gusti  1606  in  Mantuana  n.  2.12 :  «  Gum 
«  episcopus  Mantuae  prohibuerit  abusum  in- 
«  venlum  in  undecim  oppidis  seu  terris  suae 
«  Dioecesis,  quae  vel  ex  voto  ob  acceptas 
«  gratias  vel  ex  devotione  solebant  feria  V 
«  et  VI  maioris  hebdomadae  de  nocte  facere 
« processiones,  portando  SS.  Sacramentum 
«  discoopertum  in  tabernaculo,  prout  fit  in 
«  solemni  festivitate  eiusdem  SS.  Sacra- 
«  menti  »;  S.  R.  G.  «  Visis  litleris  eiusdem 
«  episcopi  Mantuani,  ipsum  laudavit,  et  de- 
«  cretum  ab  ipso  factum  confirmavit:  cum  si- 
«  miles  processiones  solemnes  cum  SS.  Sacra- 
«  mento  tempore  passionis  et  moesliliae  non 
«  conveniuDt,  nisi  feria  V  in  Goena  Domini 
«  post  Missam  ad  deponendum  et  conser- 
«  vandum  SS.  Sacramentum  pro  oflicio  fe- 
«  riae  VI  sequenlis;  et  similes  processiones  de 
«  nocte  facere,  ut  praemittitur,  abusum  esse 
«  censuit,  cum  repugnent  communi  stylo, 
«  ritui,  caeremoniis  ac  mysteriis  universalis 
«  ecclesiae:  et  ideo  nullo  modo  esse  eo  tem- 
«  pore  permittendas  »  declaravit.  -  Die  13 
Mart.  1632  in  Gorcyren.  n.  58G,  Archiepi- 
scopus  Gorcyren.  supplicavit  definiri :  «  An 
«  permittere  debeat  inveteratam  consuetu- 
«  dinem  deferendi  processionaliter  feria  VI 
«  in  Parasceve  de  sero  SS.  Sacramentum  in 
«  quadam  bara  per  quatuor  sacerdotes,  duo 
«  ex  Lalinis,  et  duo  ex  Graecis ;  an  potius 
«  illam  in  posterum  prohibere?»  El  S.  G. 
respondit :  «  SS.  Eiicharistiae  Sacramen- 
«  tum  nonnisi  manibus  celebrantis  de  ma- 


«  ne  deferendum,  et  allegatara  consuetudi- 
<  nem  deferendi  illud  Feria  sexta  de  sero 
«  vel  etiam  de  mane  eo  die  nullo  modo 
«  permittendam,  sed  esse  abusum  omniuo 
«  tollendum  ;  et  ita  in  posterum  servari 
«  mandavit  ».  -  Die  H  Febr.  1702  in  Le- 
rien.  ad  1  n.  2081>.  «  Gum  in  Lusitania 
«  raultis  in  ecclesiis,  praesertim  cathedra- 
«  libus  et  collegiatis,  feria  VI  in  Parasce- 
«  ve,  postquam  celebrans  sumpsit  Gommu- 
«  nionem,  soleat  fieri  solemnis  processio, 
«  in  qua  SS.  Sacramentum  arca  inciusum 
«  a  quatuor  sacerdotibus  amictu,  alba,  cin- 
«  gulo  et  stola  indutis  defertur  ab  altari 
«  ad  sacellum,  ubi  pridie  fuerat  recondi- 
«  tum,  ut  ibi  usque  ad  diem  Resurreclio- 
«  nis  iterum  recondalur  :  ulrum  in  prae- 
«  dicta  processione  dicti  sacerdotes  siola 
«  alba  aut  nigra  uti  debeant  ?  »  Resp.  «  Ta- 
«  lem  processionem  tamquam  abusura  esse 
«  reprobandam  et  tollendara  ».  -  Die  16  De- 
cerabris  1828  in  Andrien.  n.  2G68  peti- 
tur,  ut  in  processione,  ([uae  ex  iraraeraora- 
bili  consuetudine  feria  VI  in  Parasceve  fieri 
solebat,  et  ab  episcopo  prohibila  fuit,  sacra 
particula  in  quandam  urnam  decenter  or- 
natara  reponi  et  a  quatuor  sacerdotibus 
discalceatts  per  civitatem  deferri  possit ; 
ad  quam  petitionem  S.  R.  G.  respondil  : 
«  Scribatur  Episcopo  laudando  decretum  ab 
«  ipso  latum  de  processionis  abolitione ; 
«  ideraque  in  poslerum  oranino  servetur  ». 

Sed  hisce  arguraenlis  plura  alia  non  mi- 
nus  gravia  opponi  possunt,  quae  retinendis 
Ss.  Sepulchris  in  Gerraania  et  Austria  usi- 
tatis  favent. 

Ante  orania  exsislil,  uti  supra  vidiraus, 
consueludo  iraraemorabilis,  quae,  qiioad  ex- 
positionera  in  calice  sallem,  per  plus  quam 
quinque  saecula  ,  et  circa  exposilionem 
SS.  Sacramenti  in  oslensorio  certe  per  tria 
saecula  perdurat,  quae  consuetudo  terminis 
unius  vel  aiterius  Dioecesis  non  definilur, 
sed  omnes  Dioeceses  plurium  magnarum  Na- 
tionum  scil.  Gerraaniae,  Austriac,  Boheraiae, 
Poloniae,  Hungariae  et  Slavoniae,  coraple- 
ctitur. 

Praeterea  raos  supradictus  in  succura  et 
sanguinem  catholici  populi  pertransiit,  ita 
ut  sine  magna  et  comrauni  concitatione  et 
ruraore,  imo  sine  periculo  fidei  et  devo- 
tionis  removeri  non  valeal.  Gum  enim  po- 
pulus  huic  exposilioni  SS.  Sacraraenti  fe- 
ria  VI  in  Parasceve  et  Sabbato  Sanclo  ni- 
raius  faveat,  SS.  Sacramentum  diligenlissi- 
rae  his  diebus  ubique  visitel,  et  in  bona 
fide  sil,  quod  ista  expositio  spirilui  sacrae 


-  436  — 


Liturgiae  omninorespondeal,  alque  cumEpi- 
scopi  auclorilale  ecclesiaslica  hunc  morem 
non  solum  concedant,  sed  etiam  Ritualibus 
Dioecesanis  inseruerint,  eiusdemque  rilum 
ordinaverint;  absoluta  eliminatio  huius  rilus 
populo  calholico  gravem  tenlalionem  circa 
suum  sensum  ecclesiaslicum  facere,  fidem 
labefactare  et  simplici  fidelium  devolioni  ma- 
gnum  damnum  afferre  polest.  lam  anno  1856 
folium  Pastorale  Dioecesis  Eisteltensis  pagi- 
na  69  scripsit :  «  Impossibile  est  Ss.  Se- 
pulchra  removeri  vel  saltem  expositionem 
publicam  SS.  Sacramenti  prohiberi  ».  Epi- 
scopus  singularis  id  facere  nequit ;  et  si 
S.  Sedes  Apostolica  Ss.  Sepulchra  in  Germa- 
nia  et  Auslria  usitata  prohibere  velit,  omnes- 
que  Episcopi  hoc  vetitum  simul  sequanlur, 
valde  dubitandum  est,  num  non  maius  ani- 
marum  damnum  quam  lucrum  exoriatur. 
Ad  modo  dictum  magis  confirmandum  li- 
ceat  adiicere  testimonium  Illmi  et  Rmi  Igna- 
tii,  Episcopi  Ratisbonensis,  ab  auctore  huius 
Voli  requisilum ;  quod  est  huius  tenoris : 
«  Ad  quaestionem  mihi  propositam,  quoad 
sacra  quae  locantur  Sepulchra  in  plerisque 
Germauiae  dioecesibus  cum  publica  San- 
ctissimi  exposilione  Feria  VI  posl  Missam 
Praesanclificatorum  et  Sabbato  Sancto  usque 
vesperum;  haec  respondenda  duxi: 

1.  lam  ab  antiquo  tempore,  post  me- 
dium  saeculum  XVI  ea  habentur,  verisimi- 
liter  in  publicam  aflirmationem  auguslissimi 
Corporis  Domini  in  Eucharisliae  sacramento 
vere,  realiter  el  subslantialiter  praesenlis  et 
peimanentis  ;  contra  novatores,  qui  dogma 
catholicum  reiecerunt  et  illis  diebus  quasi 
sui  erroris  compendium  celebrant  de  iusti- 
ficatione,  sola  (ide  et  fiducia  in  mortera 
Domini  recuperata. 

2.  Usus  antiquus  arclissime  cum  fide 
ei  pietate  et  consueludine  populi  calholici 
ubique  cohaeret,  ita  ut  absque  gravi  damno 
et  scandaio  vix  aboleri  queal  neque  in  com- 
muni  neque  in  particulari,  quamvis  specia- 
le  edatur  de  abolitione  decrelum. 

3.  Neque  hac  de  re  ego,  cum  pluriraa 
ad  norraam  et  rilum  Romanum  reformarem, 
illis  quielioribus  lemporibus  hunc  usum  eli- 
minandum  suscipere   potui  ;  sed 

4.  ritu  castigaio,  quantum  fieri  potuit, 
iuxla  regulas  et  leges  de  tractando  Eucha- 
ristiae  sacramenLo,  publicam,  sed  velatam 
Sanctissimi  expositionem  hucusque  retinui, 
rilumque  et  caeiemonias  huiusmodi  nuper 
in  Euchologio  Ralisbonensi  aucLoritali  Sedis 
AposLolicae  subiiciendas  curavi  et  exinde 
retinendi  licentiam  impetravi. 


5.  Haud  dubium,  alibi  easdem  difficul- 
Lates  stare,  populumque  si  caeremoniae  pie 
instituantur,  maiora  in  dies  fidei  eL  devo- 
lionis  incrementa  percipere. 

Ratisbonae  die  4  lunii  1895. 

L.  iS.         i  Ignatius,  Episc.  Ratishonen. 

Eminentissimi  et  Reverendissimi  Patres  1 
In  Germania  visitatio  Ss.  Sepulchrorum  qua- 
si  confessio  fidei  consideranda  est,  saltem 
in  urbibus  et  regionibus  religionis  mixLae. 
Quum  enim  Protestantes  diem  Parasceves 
uti  summum  festum  celebrent,  campanas 
fere  per  maximam  diei  partem  solemniter 
pulsent;  communionem  generalem  accipiant, 
bis  vel  ter  hac  die  sermones  ad  populum 
habeant;  etiam  hac  die  Catholici  Deum  in 
Sacramento  absconditum  viva  fide  confiteri 
volunt;  et  cum  plurimi  liturgiam  diei  Pa- 
rasceves  parum  intelligant;  expositio  SS.  Sa- 
cramenti  quasi  complementura  Liturgiae  con- 
siderari  debet.  Permulti,  qui  praeter  Missae 
sacrificium  ecclesiam  per  annum  raro  visi- 
tant,  non  omiltunl,  hac  die,  Ss.  Sepulchrum 
visitare  el  Sanctissimum  per  aliquot  tempus 
adorare.  Qui  numquam  his  diebus  fuerunt 
in  Germania  vel  Austria,  hunc  usum  animo 
concipere  nequeunl.  Sublata  tamen  hac  de- 
votione;  cui  populus  catholicus  summo  amo- 
re  adhaeret,  nihil  populum  in  ecclesiam  al- 
licit,  sed  forsan  in  praesenti  periculum  non 
abest,  ne  hac  die,  quae  etiam  in  Germania 
fesLum  civile  est,  multi  catholici  in  pro- 
tesLanlium  ecclesias  ad  audiendos  sermones 
adeant ;  nam  in  Iraperio  protestantico  omnia 
Lentanlur;  ut  catholici  ad  protestantismum 
pertrahantur.  Quod  periculumquidem  in  Au- 
stria  et  Bohemia  rainus  timendum  est ;  sed 
in  Polonia;  ubi  eiiam  graeci  et  schismatici 
cum  catholicis  commixti  sunt ;  periculum 
maius  est. 

«  Verissimum  est,  »  scribil  D.  D.  Kage- 
rer,  Praelatus  domesticus  S.  Sanctitatis;  Ga- 
nonicus  Parochus  ecclesiae  metropoliLanae 
Monacensis  in  Bavaiia,  ad  Excell.  eL  Rraura 
NunLium  Aposlolicum  in  Bavaria ,  «  haud 
«  ullam  aliam  devoLionem  tantopere  amari  a 
«  nostris  Calholicis;  quantopere  amatur  San- 
«  ctim  Sepulchrum.  Nullo  alio  die  vel  festo 
«  totius  anni  tanta  multitudo  fidelium  ad 
«  Ecclesias  convenit;  quanta  replet  oranes 
«  ecclesias  in  die  Parasceves.  Millia  homi- 
«  nura,  virorum  et  raulierum;  qui  per  to- 
«  tum  anni  cursum  nunquam  vel  raro  tan- 
«  tum  ecclesiam  visitant;  veniunt  in  die  Pa- 


437  — 


«  rasceves  ad  yidendum  et  adorandum  Sal- 
«  valorem  noslrum  in  S.  Sepulchro,  homi- 
«  nes  cuiuscumque  aelalis  et  posilionis,  di- 
«  viles  ct  pauperes,  senes  el  iuniores,  imo 
«  infantes  porlantur  ad  S.  Sepulchrum.  Est 
«  vere  una  peregrinalio  pia  tolius  popuhi- 
«  tionis  lum  in  urbibus  tum   in  pagis  ». 

«  Excellentia  Tua  Revma  ipsa  scii,  quam 
«  digne  in  Gappella  Aulica  portatur  San- 
«  ctissimum  ad  S.  Sepulchrum,  sequentibus 
«  tum  Rege,  nunc  Principe  Regente,  tum 
«  omnilms  domus  regiae  Principibus  cum 
«  candelis  accensis.  Processiones  instituun- 
«  tur  speciales  ad  visitandum  S.  Sepul- 
«  chrura  in  pluribus  ecclesiis.  Monachii  ex. 
«  gr.  hora  quarta  Parasceves  proceditur  ad 
«  ecclesiam  S.  Petri,  ad  Cappellara  Auiicam 
«  in  Residenlia  regia,  ad  ecclesiam  S.  Ga- 
«  ietani  et  ad  ecclesiara  S.  Michaelis.  In 
«  quacumque  ecclesia  Sanctissimura  in  S.  Se- 
«  pulchro  per  longius  terapus  adoralur.  In 
«  pluribus  ecclesiis  socii  et  sodales  piarum 
«  institutionum,  confraternilatum  elc.  adora- 
«  tioni  SSmi  incumbunt  assidue,  ita  ut 
«  nunquam  adoraiores  desint.  -  Nunquam 
«  indignum  vidi.  Episcopi  et  Parochi  in- 
«  vigilant,  ne  quid  indignura  admisceatur. 
«  Pro  populo  nostro  catholico  S.  Sepulchrum 
«  cenirum  est  Hebdomadae  Sanctae  ». 

Quam  exposilionem  ExcelliTius  et  Rmus 
Nunlius  Apostolicus  Bavariae  confirraat  hisce 
verbis :  «  Non  posso  a  meno  di  associarmi 
«  in  tutto  a  quanlo  espone  e  riflette  l'egre- 
«  gio  Prelato.  Le  solenni  funzioni  del  Gio- 
«  vedi  e  Venerdi  Sanlo  qui  in  uso  nella 
«  esposizione  e  riposizione  del  SSmo  Sagra- 
«  mento  producono  il  miglior  effetlo  nei 
«  Fedeli  eccitando  in  sommo  grado  la  pieta, 
«  la  devozione  e  la  fede  ;  ed  il  popolo  6 
«  oramai  cosi  abituato  ed  ama  talmente  sif- 
«  faf.e  funzioni  che  unadisposizione  di  cam- 
«  biarle  produrrebbe  sugli  animi  una  pes- 
«  sima  irapressione  e  funeslissirae  conse- 
«  guenze.  Le  peisone  pid  esperle  nella  Sa- 
«  cra  Liturgia,  che  ho  avuto  occasione  di 
«  consultcire,  convengono  che  le  suddette 
«  funzioni  si  scostano  alquanto  dalle  disposi- 
«  zioni  del  Geremoniale  dei  Vescovi  quanto 
«  all.i  forma,  ma  ne  conservano  pienamente 

«  lo  isuiiMlo  e  la  sostanza In  que- 

«  ste  contrade  in  generale  da  tempo  im- 
«  raeiaorabile  si  e  praticata  nel  popolo  cat- 
«  lolico  una  devozione  speciale  pel  SSrao 
«  Sagraraenlo,  che  nelle  varie  occasioni  si 
«  cerca  di  onorare  in  tutti  i  modi ;  e  que- 
«  sto  forse  e  avvenulo  per  affermare  sem- 
«  pre  piii  la  fede  nella  presenza  reale    di 


«  Nostro  Signore,  che  lutfalPinlorno  veni- 
«  va  negata  dai  Prolestanti  ». 

Quod  autem  argumentum  allinet,  S.  Se- 
pulchra  esse  conlia  Rubricas  Missalis,  re 
sponderi  polest :  Mos  ([uoad  S.  Sepulchrnm 
esl  minus  contra  quam  praeUr  Rubricas 
Missalis.  Missale  quidem  dicit,  Feria  V 
in  Goena  Domini  duas  hostias  maiores  es- 
se  consecrandas,  sed  non  excludil  leitiam. 
Missale  nullibi  praescribit,  ne  feria  VI  in 
Parasceve  SS.  Sacramentum  in  ecclesia  es- 
se  possit  :  polius  per  se  pulari  potest  , 
cum  Missale  aliquas  particulas  pro  inliimis 
conservari  velil,  poslea  vero  de  iisdem  non 
loqualur,  islas  particulas  eliam  in  ecclesia 
relinqui  posse.  Gaeremoniale  similiter  ve- 
titum  manifestum  non  habet.  S.  R.  G.  die  IR 
Maii  1745  in  Lucana  n.  2388  de  Sanclis- 
simo  pro  infirrais  conservando  quidera  di- 
cit  :  «  In  publica  ecclesia  non  debet  recon- 
di  »,  sed  conservationeni  Sanctissimi  in  ec- 
clesia  non  declarat  uti  abusum,  (jui  in  his 
extraordinariis  circumstantiis  in  Germania 
exsistentibus  omnino  eliminandus  sit  :  eo 
magis  cum  Meraoriale  Rituura  in  casu  ne- 
cessitalis  concedat,  ut  SS.  Sacraraentura  in 
ecclesia  reraanere  possit. 

In  oranibus  ecclesiis  parochialibus  die 
Parasceves  el  Sabbato  Sancto  Sanctissimum 
pro  infirrais  conservandum  est ;  quod  uti- 
que  non  in  ecclesia,  sed  iuxta  Memoriale 
Rituura  «  in  labernaculo  alicuius  remotioris 
«  cappellae  in  ecclesia  (quod  congruentius 
«  est)  vel  in  sacristia  »  fieri  dcbet,  et  qui- 
dem  debila  cura  reverentia  et  dignitale. 
Sin  autera  ista  cappella  seu  sacristia  aditum 
apertura  habel,  quis  fideles  irapedire  velil, 
({uorainus  diebus  acerbissimae  Domini  pas- 
sionis  bunc  Deum  in  Sacramenlo  abscon- 
ditum  visitent  et  adorent,  et  tabernaculum 
suum  luminibus,  fioribus,  ornamentisque 
circumdent?  Quod  si  conceditur,  quoad  sub- 
stantiam  Ss.  Sepulchrura  haberaus,  saltera 
secundumantiquiorera  forraam,in  quaSS.Sa- 
cramentum  in  calice  repositura  erat. 

Ritus  S.  Sepulchri  non  rainus  praeter 
Missalis  et  Gaereraonialis  Episcoporura  Ru- 
bricas,  quara  piaeter  eas  Hitualis  Romani 
ronsiderandus  esl.  Haec  enira  fiinclio  priiis 
fuit  contenta,  sallem  quoad  translationrra 
et  reposilionera  SS.  Sacraraenli  in  Sepiil- 
chro,  in  anliquis  Sacerdotalibus,  ex  quibus 
praesens  Rituale  Roraanum  raagna  e\  parle 
originem  ducil  ;  qua  ex  causa  Episcopi  Ger- 
manorum  eamdem  uti  parlem  Rilualis  con- 
siderabant  et  Ritualibus  Dioecesanis  insere- 
bant.  Practer  Ritualis  Romani  Rubricas,  uti 


438 


iam  supra  dictum  est,  aliae  consuetudines 
in  aliqua  Provincia  exsislere  possunt,  po- 
tissimum  si  sint  immemorabiles  et  lauda- 
biles.  Etiamsi  expositio  SS.  Sacramenti  die 
Parasceves  et  Sabbato  Sancto  excusari  ne- 
quit,  quamvis  in  Germania  et  Austria  osten- 
sorium  densiore  velo  cooperiatur,  ita  ut  sa- 
cra  Hoslia  videri  nequeat,  ideoque  exposi- 
tio  minus  solemnis  nec  omnino  publica  sit, 
eaque  quasi  irrationabilis  quoad  libros  litur- 
gicos  considerari  debet ;  nova  tamen  ratio 
antea  a  legislatore,  scil.  a  S.  Sede  Aposlolica, 
ignorata  supervenit  quod  scil.  visitatio  bu- 
ius  expositionis  esl  signum  quasi  confessio- 
nis  (idei,  et  si  lollatur,  exurgel  scandalum 
populi  et  Prwxipum,  periculum  fidei  la- 
befactandae,  diminutio  magnae  devotionis 
erga  hoc  Ssmum  Sacramentum  per  praesens 
existentis  etc. :  quae  causa  absque  dubio, 
iuxta  principia  generalia  luris  canonici  tol- 
lit  irrationabilitatem  reprobalae  consuetudi- 
nis,  quia  ratio  legis  est  anima  legis ;  ideo- 
que  censetur  eliam  tolli  ipsa  lex  hanc  con- 
suetudinem  reprobans,  saltem  pio  Germa- 
nia  et  Austria,  propter  speciales  ibique 
existentes  circumstantias.  Revera  hoc  casu 
sequenda  est  sentenlia  Gardellini,  qui  in 
Commentario  ad  Inst  uctionem  Clemenlinam 
§  12,  n.  ()  scribit :  «  In  iis,  quae  ad  discipli- 
nam  pertinent,  multam  vim  habet  locorum 
consueludo,  el  satius  quandoque  est  aliquid 
tolerare,  quod  ab  aliarum  ecclesiarum  con- 
suetudine  dissentire  videlur,  quam  ciere 
turbas  quae  von  sine  magno  religionis  de- 
trimento  quandoque  etiam  ex  bona  causa 
excitantur  ». 

Argumentum  quoque  dogmaticum  con- 
tra  Ss.  Sepulchra  non  loquitur.  Absque  du- 
bio  dogma  est,  quod  Christus  in  Euchari- 
stia  in  stalu  impassibili  et  glorioso  praesens 
est.  Sed  item  certum  esl,  speciem  panis 
proxime  corpus,  speciem  vini  proxime  san- 
guinem/distinctionem  utriusque  speciei  di- 
stinctionem  carnis  et  sanguinis,  ideoque  sa- 
crificium  mortis  Christi  in  cruce  visibiliter 
repraesentare.  Distinctione  autem  utriusque 
speciei  in  Missae  sacrificio  visibiliter  reprae- 
seiitatur  sacrificium  crucis.  Si  vero  san- 
ctum  corpus  Domini  sub  specie  panis  abs- 
conditum  ad  Sepulchrum  defertur,  ibique 
deponitur,  fides  erga  Ss.  Redemptorem  in 
SS.  Sacramento  praesentem  ne  minime  qui- 
dem  diminuitur,  sed  potius  ipsa  hac  occa- 
sione  et  ipso  hoc  die  nobis  conceditur,  ut 
animum  in  id  intendamus,  quod  species 
panis  proxime  repraesentat,  scil.  corpus 
Domini  in  morle  pro  nobis  datum,  el  in  se- 


pulchro  repositum.  «  IIoc  est  corpus  meum, 
quod  pro  vobis  tradetur  ^,  seu  frangitur 
(uti  textus  graecus  sonat).  Nemo  autem  ex- 
positionem  Ssmi  Sacramenti  in  Sepulchro 
ita  percipit,  ut  SS.  Sacramentum  reprac- 
sentet  Christum  mortuum  ;  sed  fideles  vi- 
vam  meraoriam  niortis  Domini  retinentes 
procedunt  ad  SS.  Sacramentum,  in  quo  «re- 
colitur  memoria  passionis  »  et  morlis  Do- 
mini,  et  ex  quo  loquitur  ad  eos:  «  Fui 
morluus,  et  ecce  sum  vivens  in  saecula  sae- 
culorum  >.  (Apoc.  1,  18). 

Quod  Decreta  Sacr.  Rituum  Congrega- 
tionis  supra  allata  attinet,  eadem  non  sunt 
omnino  contraria  Ss.  Sepulchris,  si  ritus 
eorumdein  ordinationibus  el  regulis  lilur- 
gicis,  in  quantum  fieri  polest,  accommo- 
detur.  Nam  Decreta  allata  loquuntur  de  pio- 
cessione,  in  qua  SS.  Sacramentum  aut  dis- 
coopertum  in  ostensorio  n.  222,  aut  in 
capsula  in  modiim  tumuli  formata,  n.  58C, 
aut  in  arca  inclusum  n.  2089  ad  1,  aut 
de  sero  seu  de  nocte  n.  222,  n.  580, 
n.  27-1:0  ad  4,  aul  a  quatuor  sacerdotibus 
super  humeros  n.  2089  ad  1  defertur, 
quae  quidem  circurastantiae  in  Germania  et 
Austria  non  inveniuntur ;  directe  itaque  Se- 
pulchra  m  Germania  usitata  nondum  a  S.  R.  C. 
prohibita  sunt.  Irao  S.  Congr.  Episcoporum 
et  Regularium  die  3  lan.  1582  declaravit 
et  deinde  die  29  Mart.  1596  confirmavit, 
quod  si  consuetudo  deferendi  processiona- 
liter  SS.  Sacramentum  feria  VI  Parasceves 
non  potest  absque  graviori  incomraodo  ex- 
stirpari,  est  toleranda.  luxta  Cavalieri  IV, 
cap.  20,  dist.  44,  teste  Pitone  de  Sacr. 
Rit.  n.  84,  praedicta  consuetudo  viguit  Ve- 
neliis;  «  et,  quatenus,  ut  ipse  ait,  privi- 
legio  reperiatur  innixa  (queraadmodum  as- 
seritur  esse  ibi,  ut  tradit  Meratus  tom.  I, 
p.  4,  tit.  9,  n.  79)  absque  dubio  retineri  pot- 
est,  sicut  et  ubi  absque  graviori  incommodo 
non  potest  tolli,  uti  eamdem  tolerat  lauda- 
tum  decretum  ». 

Quamvis  ergo  Ss,  Sepulchra  Rubricis  non 
sint  consentanea,  eadem  a  S.  R.  C.  directe 
nondum  sunt  prohibita  ;  itaque  haec  imme- 
morabilis  consuetudo  perdurat  non  contra 
expressam  voluntatem  legislatoris  ;  quare 
plenam  legis  vim  habet. 

Denique  S.  R.  C.  novissimis  temporibus 
pluribus  Dioecesibus  v.  gr.  Viennensi,  Lin- 
ciensi,  Ratisbonensi,  Friburgensi  etc.  con- 
cessit,  ut  nonnullae  consuetudines  in  dictis 
Dioecesibus  usitalae,  sed  Riluali  Romano 
rainus  conformes,  retineri  possenl.  Inter 
quas    invenilur    etiam    ritus   Ss.  Sepulchri 


--  439  — 


feria  VI  in  Parasceve  el  Ordinis  Ss.  Sacra- 
menlum  e  Sepulchro  elevandi;  ex  quo  faclo 
erui  polesl  eamdem  Sacram  Congregalio- 
nem  etiam  in  aliis  Dioecesibus  nihil  conlra 
diclos  ritus  decernere  velle. 

Ad  111  quaeslionem  ergo  respondendum 
censetur  :  Ss.  Sepulchra,  quamvis  Rubricis 
Missalis  et  Gaeremonialis  non  sint  consen- 
lanea,  propler  peculiares  in  Germania  el 
tota^  Auslria  exsistentes  circumstanlias  a 
S.  Sede  saltem  tolerari  posse;  num 

a)  haec  consuetudo  est  imineinorabilis  et 
perdurat  sine  interruplione  per  tria  saecula. 

b)  populus  christianus  summo  amore 
huic  devotioni  erga  SS.  Sacramentuni  adhae- 
ret,  et  ista  consuetudo  sine  rumore  et  scan- 
dalo  removeri  nequil. 

c)  haec  consuetudo  non  esL  contra  fi- 
deni;  sed  fovet  fidera  et  in  aliquibus  regio- 
nibus  quasi  confessio  fidei  consideranda  est. 

d)  isla  non  est  contra,  sed  inaeter^vi- 
bricas  Missalis,  Gaeremonialis  ac  Kitualis. 

e)  ista  possidel  immemorabili  duratione 
quasi  vim  legis. 

/■)  isti  nullum  argumenlum  dogmaticum 
contradicit. 

g)  decreta  S.  R.  G.  nondum  directe 
eamdem  piohibuerunt. 

h)  eaclem  S.  R.  G.  istam  coiisuetudinem 
in  quibusdam  Dioecesibus  iam  toleravit. 

QUAESTIO    IV. 

Quid  dicendum  sit  de  Ordine  elevandi  SS.  Sa- 
cramentum  e  Ss.  Sepulchro  Sabbato  San- 
cto  in  Germania  et  Austria  exsistente? 

Sabbato  Sancto  in  Germania  et  Austria 
SS.  Sacramentum  mane,  sive  ante  functio- 
nes  liturgicas;  sive  post  Missam  solemnem 
vel  cantatara,  in  custodia  sub  silentio  ad 
sacellum  seu  altare  Ss.  Sepulchri  defertur, 
ibique  in  ostensorio  velato  collocatur,  ite- 
rumque  fidelium  adorationi  exponitur  per 
lotam  diem  usque  ad  vesperam  horae  sex- 
tae  vel  septiraae.  Tum  incipit  solemnitas 
Resurrectionis,  ut  vulgo  dicitur,  sive  Ordo 
elevandi  SS.  Sacramentum   e  Sepulchro. 

Rituspeculiaris  huius  functionis  iuxta  Ri- 
tuale  Saliburgense  supra  laudatura  anni  1686 
est  sequens : 

Nocle  sancta  Paschae,  hora  congrua,  Sa- 
cerdos  indutus  alba,  stola  et  pluviali  albi 
coloris  et  Ministri  sacri  cura  debitis  para- 
raentis,  piaecedentibus  thuriferariis  cum  in- 
censo  el  thuribulis  fumigantibus,  sequenti- 
bus  iuxla  crucem  duobus  ceroferariis  cum 
candelis  accensis,  choro  et   clero,    singulis 


cum  suis  candelis,  veniunt  ordine  ad  Se- 
pulchrum,  pro  deferendo  processionaliier 
SS.  Sacraniento,  ubi  facta  genullexione  utro- 
que  genu  aliquanlisper  orant.  Sacerdos  sur- 
gens  et  stans  iraponit  incensuni  in  ihuri- 
bulum  asque  benediclione.  Tuin  genuflexus 
Ihurificat  venerabile  Sacraiuentuiii  iriplici 
ductu  ;  Diaconus  deinde  illud  e  throno  de- 
proraptum  ponit  super  aliare,  corporali 
stratura,  et  velum  ab  ostensorio  removet. 
Sacerdos  velo  albo  oblongo  circuradalus, 
accipit  Sanctissimum  reverenler  et  proces- 
sionali  ritu,  praecedenlibus  clericis  cum  lu- 
minibus  et  rainistris  continuo  thurificanti- 
bus,  cymbalisque  personantibus  illud  de- 
porlat  ex  Sepulchro  per  totam  ecclesiam 
(vel  etiam  evlra  ecclesiara  circa  loca  vici- 
na,  uti  in  Austria  mos  est)  et  lunc  ad  al- 
tare  raaius,  interiin  choro  inchoante,  et  in 
touo  festivo,  (inlerposito  etiara,  ubi  fieri  pot- 
est ,  organo)  cantante  hyinnum  :  Aurora 
coelum  purpurat,  etc. 

Itaque  Sacerdos,  cum  pervenerit  ad  altare 
maius  et  posueril  ibidera  venerabile  Sacra- 
mentum,  ^facit  profundam  genuflexionera  , 
stansque  iterum  imponit  incensum  absque  be- 
nedictione,  et  Sanctissimura  triplici  ductu 
genuflexus  incensat.  Postea  canitur  a  Mini- 
stris  vel  ipso  Sacerdole,  ipsis  deficientibus: 
y  Surrexit  Dominus  de  sepulchro.  Alleluia. 
i^  Qui  pro  nohis  pependit  in  ligno,  Alleluia. 
Oremus.  Deus,  qui  hanc  sacratissimam  no- 
clem  etc.  (ex  Missa  Sabb.  S.). 

Tunc  genufleclunt  Gelebrans  et  Minislri 
in  infinio  altaris  gradu  el  a  choro  canta- 
tur  Hymnus  Tantum  ergo  et  Genitori.  In- 
terim  imponitur  thus  et  incensatur  Sanctis- 
simura  ;  lum  cantantur  veisiculus  et  Ora- 
tio  de  SS.  Saciamenlo.  Et  facla  venerabili 
Sacraraenlo  profuuda  reverentia,  Sacerdos 
accepto  super  huraeros  velo  oblongo  albo, 
quo  in  processione  usus  fuit,  ad  altare  ascen- 
dit,  SS.  Sacraraentura  reverenter  accipit,  et 
stans,  cum  eodem,  populo  in  modura  crucis 
beuedicit,  nihil  dicens,  illudque  in  laber- 
naculo,  absque  ulleriore  incensalione,  re- 
condiL  et  cum  suis  ad  sacristiam  vel  cho- 
rum  redit.  -  In  raaioribus  ecclesiis  inchoa- 
tur  Matutinura,  in  cuius  fine  Hymnus  Te 
Deum  solemnissime  cantalur  ;  in  minoribus 
canlari  poterit  cantio  paschalis  :  Suirexit 
Christus  hodie  aul  alia  conveniens. 

Hic  ritus  solemnilalis  Resurrectionis  eius- 
dem  antiquitatis  est  ac  Ss.  Sepulchra;  nam 
utraque  funcLio  arcLissime  inter  se  cohaeret, 
se  complel  et  ab  invicera  dependet.  Quae 
functio  prioribus  temporibus  uon  celebraba- 


440 


lur  vespere  Sabbati,  utpote  in  praesenti 
fit,  sed  in  prima  vigilia  noctis  Paschae  anle 
Malutinum  canlandum.  lam  in  vita  S.  Udal- 
rici  supra  allala  in  quaeslione  III  vidimus, 
eumdem  Sanc!um  die  Paschae  expleto  Mis- 
sae  sacrificio  in  ecclesia  S.  Ambrosii  SS.  Sa- 
cramenlum  e  Sepulchro  elevasse  et  ad  ec- 
clesiam  S.  loannis  Baplistae  detulisse. 

Martene  de  antiqu.  eccl.  discipl.  lib.  IV, 
cap.  25  pag.  181  antiquum  ritura  Ecclesiae 
Argenlinae  ex  Ms.  a.  1364  eiusdem  ecclesiae 
affert :  «  Priusquam  detur  signum  ad  Matu- 
«  tinum,  convenianl  in  cappellam  S.  Andreae 
«  canonici,  sacerdotes  et  alii ;  et  sacerdos  in- 
«  dutus  superpelliceo  et  desuper  cappa, 
«  adiunctis  lateribus  suis  duobus  sacerdo- 
«  tibus  cappalis,  praecedente  hebdomadario 
«  cappalo,  cum  incenso  et  magnis  candelis 
«  contortis,  et  lotis  raanibus  introeant  sepul- 
«  chrum.  Quo  ingresso;  faciant  confessio- 
«  nem  dicendo  Confiteor  Deo.  Misereatur 
«  restri.  Deinde  dicatur  Ps.  Domine,  quid 
«  multijilicati  sunl  cum  Anliphona  Ego  dor- 
«  mivi  sub  silentio  pronuntiata.  Tunc  sacer- 
«  dos  accipiat  Gorpus  Ghristi  de  pyxide  et 
«  levans  in  altum  oslendat  illud  populo  co- 
«  ram  sepulchro;  posl  ostensionem  et  ado- 
«  rationem  populi  reponat  in  pyxidem  ;  et 
«  sic  tollentes  inde  Gorpus  Domini,  rece- 
«  dunt  cum  Anliphona  Cum  rex  gloriae 
«  sub  silentio  pronunliata.  Sed  inlerim  in 
«  choro  canitur  praedicta  Antiphona  canora 
«  voce  a  clero,  dimissoque  ibi  sudario  usque 
«  post  raatulinas.  Gum  aulem  pervenerint 
«  in  chorum  cum  Corpore  Domini,  sacer- 
«  dos  stet  in  altari  et  ostendat  clero  el  po- 
«  pulo  Gorpus  Ghrisli,  levando  ipsum  sicut 
«  solet  levari  in  Missa  ;  deinde  reponat  in 
«  pyxidem  Gorpus  Ghristi  et  portet  ad  al- 
«  tare  S.  Laurentii  et  ibidem  similiter  osten- 
«  dat,  dimissoque  ibi  Sacramento  reverta- 
«  tur  in  chorum,  lotis  ibi  prius  quatuor 
«  summitatibus  digitorum  suorura  in  calice, 
«  slalimque  compulsenlur  omnia  signa  ». 

Alium  rilum  ecclesiae  Baiocensis  ex  sae- 
culo  decimo  quarto  enarral  Marlene  lib.  IV 
cap.  25  n.  7  et  n.  9. 

Etiam  apud  Gerbert  (monum.  liturg.  AI- 
leman.  tom.  11  pag.  236)  in  Ordine  sae- 
culi  decimi  quarli  legimus  :  «  Abbas  elc... 
«  eant  ad  Sepulchrum  (scil.  ante  Matutinum 
«  Paschae)  ac  illud  incensenl  exterius,  de- 
«  inde  levato  tegumenlo  incensent  interius. 
«  Postea  suraens  Gorpus  Domini  super  altare 
«  ponit  cantans :  Surrexit  pastor.  Interim  le- 
«  vet  Gorpus  Dominicura  ». 

Quibus   ex    dicLis    elucet,    elevationem 


SS.  Gorporis  Domini  e  Sepulchro,  in  quo 
feria  VI  in  Parasceve  depositum  erat,  iam 
sae('uIo  decimo  quarto  in  illis  locis  cele- 
bratam  esse,  in  quibus  Ss.  Sepulchra  erant 
in  usu.  Sed  quum  in  quibusdam  ecclesiis, 
uti  supra  vidimus,  una  cum  SS.  Sacramento 
crux  in  Sepulchro  deposita  fuisset,  etiam 
elevatio  crucis  ex  Sepulchro  facta  est.  In 
illis  vero  ecclesiis,  in  quibus  solus  crucifi- 
xus  in  feria  VI  depositus  erat,  in  nocte 
S.  Paschae,  crux  sola  elevata  est.  Hic  rilus 
cruccm  ex  Sepulchro  elevandi  modo  dra- 
matico  repraesentalus  est  ;  et  Obsequiale 
anni  1491  pro  Ecclesia  Ratisbonensi  eum- 
dem  nobis  ita  describil. 

«  Episcopus  aut  praepositus  aut  decanus 
«  sive  senior  canonicus,  indutus  stola,  anle 
«  pulsum  matutinarum,  congregato  choro, 
«  cum  processione  et  duobus  luminibus,  fo- 
«  ris  ecclesiae  clausis,  secretius  tollal  Sa- 
«  cramenlum  seu  crucifixum  ;  et  antequam 
«  tollat,  dicanlur  psalmi  flexis  genibus  et 
«  sine  Gloria  Patri,  videlicet  :  Domine  quid 
«  multiplicati  sunt  (Ps.  3),  Miserere  mei 
«  Deus  l?s.^i5),  Domine  probasti  me  (Ps.l38). 
«  Sequilur  :  Kyrie  eleison,  Christe  eleison, 
«  Kyrie  eleison,  Pater  noster.  f .  Et  ne  nos. 
«  f.  Exsurge  Domine,  adiuva  elc.  y.  Fo- 
« derunt  manus  meas  etc.  f .  Domine 
«  exaudi  etc.  Oratio:  Da  nobis  Domine  auxi- 
«  lium  de  tribulatione,  qui  dedisti  pro  no- 
«  bis  pretium  magnum,  et  quos  niors  Filii 
«  tui  D.  N.  ].  C.  redemit,  eorum  vita  te  di- 
«  gne  glorificet.  Per  eumdem.  etc.  -  Finila 
«  collecla  aspergatur  et  thurificetur  crux  et 
«  portetur  ad  locum  suum,  cum  p^.  Cum 
«  transisset  Sabbatum  etc.  media  voce  can- 
«  tatur.  Et  antequam  crux  in  suum  locum 
«  reponalur,  tangatur  porta  ecclesiae  cum 
«  cruce  et  dicatur  :  f.  Quis  est  iste  rex  glo- 
«  riael  }^.  Dominus  fortis  et  potens.  Donii- 
«  nus  iiotens  in  praelio.  Finito  Responsio 
«  episcopus  vel  sacerdos  dicat  submissa  voce: 
«  f.  In  resurrectione  tua  Christe,  allel. 
«  ijr.  Coelum  et  terra  laetentur,  allel.  Oratio 
«  Deus  qui  hodierna  die  etc.  (ex  Offic. 
«  Dom.  Resurr.)  Sequitur  :  f.  Surrexit  Do- 
«  minus  vere,  allel.  ^.  Gaudeamus  omnes, 
«  allel.  -  Finitis  his  incipiatur  pulsus  Maluli- 
«  narum,  et  finilo  tertio  Responsorio  reinci- 
«  piatur  idem  Responsorium  :  Cum  transis- 
«  set  etc.  Et  fiel  processio  cura  toto  choro 
«  ad  Sepulchrum,  ibique  perficielur  Respon- 
«  soriura.  Quo  finito  duo  presbyleri  siantes 
«  ante  Sepulchrum,  acceptis(sic  !)obumbrali 
«  loco  sudarii  extendenlesque  illud  cantent 
«  alia  voce  totam  Antiphonam  Surrexit  Do- 


—  411   — 


«  minusde  Sepiilchro,  qui  pro  nobis  pepefidit 
«  inligno,  alleluia.  El  canlala  Aniiphona, 
«  episcopus,  praeposilus  vel  decanus  aiil  se- 
«  nioi-  canonicus  incipial  canlicum  laeliliae 
«  Te  Deum,  cum  quo  rediliir  ad  chorum 
«  et  complelur  Malulinurn  ibidem  ». 

Hic  rilus  repraesenlatur  modo  magis 
dramalico  in  Ordine  saeciili  decimi  quarti 
apud  Gerberl  (monum.  lilurg.  Allem.  tom.ll. 
pag.  237)  et  in  Sacerdotali  Romanoan.  1523. 
Quum  aulem  mos  introductus  fuisset,  in  Se- 
pulchro  non  crucifixum  deponendi  ,  sed 
SS.  Sacramentum  sive  in  calice  sive  in  osten- 
sorio  velato  exponendi,  ritus  supradictus 
solemnitatis  Resurrectionis  immutari  debuit, 
et  ex  saeculo  decimo  septimo  usque  in  prae- 
sens  omnia  Agenda  sive  Ritualia  supra  ci- 
tata  maxima  ex  parte  continent  eumdem 
rilum,  qui  ex  Riluali  Salisburgensi  an.  1086 
supra  desumptus  est,  quamvis  in  nonnullis 
rebus  minoris  momenti  aliquantulum  ab  eo- 
dem  discrepent. 

Haec  functio  solemnitatis  Resurrectionis 
Vespere  Sabbati  Sancti  praesenti  tempore 
in  omnibus  ecclesiis  lam  civitatiim  quam 
pagorum  Germaniae  instiiuitiir  quanla  ma- 
xima  lieri  potest  solemnitate  ;  in  ecclesiis 
calhedialibus  episcopi  ipsi  eamdem  semper 
peragunt  ;  Monachii  in  Bavaria  tum  rex, 
nunc  Princeps  regens,  cum  omni  apparatu 
aulico,  tum  principes  regii,  candelas  in  ma- 
nibus  tenenles,  eamdem  comitantur,  et  mil- 
lia  et  millia  hominum  cuiusque  generis,  ae- 
tatis,  gradus  el  dignitatis  confluunt  ad  singu- 
las  ecclesias,  in  quibus  SS.  Sacramentum  e 
Sepulchro  elevatur,  et  processio  cum  San- 
clissimoinstituitur,  quae  summa  omnium  ani- 
mi  alaciitale  et  paschali  spiritiis  gaudio  ab- 
solvitur.  Idemque  dicendum  est  de  diver- 
sis  Nalionibus,  quae  in  Imperio  Auslriaco 
inveniunlur.  «  Quod  autem  Vindobonam  al- 
tinet  »,  dicilur  in  quodam  Rescripto  ad 
Excellmiim  et  Rmum  Nuntium  Apostolicum 
Viennensem  fasc.  I,  «  serio  attendendum 
«  videtur,  ad  Ss.  Sepulchrum  in  Ecclesia 
«  Aulica  personas  primores  de  familia  Im- 
«  peratoris  ordine  quotannis  niintiato  sibi 
«  succedere  in  adorando  Sanctissimo,  ipsuin- 
«  que  Augustissimum  Imperatorem  cum 
«  onini  apparatu  processionem  Resurrectio- 
«  nis  SS.  Sacramenti  comilari ;  porro  Vindo- 
«  bonae,  piaeter  festum  Gorporis  Ghrisli , 
«  SabbaLum  Sanctum  unicum  diera  esse,  quo 
«  sacrosanctae  Religioni  calholicae  e  sacro- 
«  rum  parietum  angustiis  egredi  et  in  plateis 
«  urbis  cum  apparatu  suo  se  ostendere  li- 
«  cel ;   perfidis  autem  ludaeis,  qui  nihil  non 


«  tcntant,  ul  oinne  religionis  catholicae  ve- 
«  stigium  e  vita  publica  deleant,  nondiim 
«  contigisse,  iil  Sabbalo  Sancto  Vindobona 
«  calholica  non  appaieat  ».  In  relinenda  hac 
consuetudine  solemnitalis  Resurreclionis  Do- 
mini  popiilus  non  ininus  tenacissimus  est, 
quam  in  reservandis  Ss.  Sepiilchris;  et  haec 
consueludoabsque  magna  concitatione,  miil- 
lo  rumore  et  gravi  scandalo  lam  multarum 
Nalionum  similiter  aboleri  nequit. 

Geterum  expositio  SS.  Sacramenli  in 
ostensorio  velato,  si  post  Missam  Sabbati 
Sancti  fit,  non  contradicit  Rubricis ;  nam 
iuxta  decisionem  S.  Rituum  Congregationis 
diei  12  Martii  1661  in  Urbis  n.  111)0  Ora- 
tio  quadragiiita  horarum  posl  Missam  sole- 
mnein  Sabbati  Sancli  iterum  inchoare  potest. 
Ilem  ritiis  solemnitatis  Resurreclionis  non 
est  contra  Rubricas,  in  qua  servanlur  omnia, 
quae  ex  Rubricis  servanda  sunl  in  eiusdem 
processionibus  SS.  Sacraraenti  ;  quia  neque 
Rubricae  Missalis  aul  Gaereraonialis  Epi- 
scoporum,  neque  decrela  S.  R.  G.  lalem 
consuetudinem  processionis  cum  SS.  Sacra- 
mento  prohibent  vespere  Sabbali  Sancti. 

Tam  Ss.  Sepulchra  feria  VI  in  Parasce- 
ve  erigenda,  quam  solemnilas  Resurrectio- 
nis  Sabbato  Sancto  instiluenda  non  sunt 
funcliones  lilurgiae  publicae  ordinariae,  sed 
lilurgiae  privatae ;  cui  Germani  et  Auslriaci 
loto  ex  corde  adhaerent,  et  ex  qua  mulli 
fruclus  spirituales  pro  animabus  procedunt. 
Vera  benediclio  Dei  super  has  devoliones 
qiiiescit;  nam  raulti,  praesertira  proceres, 
visitalione  Ss.  Sepulchrorura  et  solemnita- 
tis  Resurrectionis  in  conscientia  impelluntur, 
ut  annuae  confessionis  et  coramunionis  of- 
ficio  iterum  satisfacianl,  uti  experientia  con- 
fessarios  docet. 

Ad  IV  quaestionem  ergo  :  .4/4  consue- 
tudo  quoad  Ordinem  elevandi  SS.  Sacra- 
montum  e  S.  Sepulchro  Sabbato  Sancto  in 
Germania  et  Austria  exsistens  a  Sacra  Ri- 
tuuni  Congregatione  tolerari  possit,  i  espon- 
dendura  censetur:  Affirmatiie. 

Qnare,  ut  quaestiones  praeposilae  brevi- 
ter  in  unura  colligantur,  concludi  debet : 
«  Altare ,  in  quo  feria  V  et  VI  Maioris 
Hebdomadae  SS.  Sacramenlura  publicae  ado- 
rationi  exponitur,  repraesenlal  non  soUira 
inslitulionem  SS.  Sacramenti,  sed  eUam 
sepulturam  Ghristi,  et  consueludines  anli- 
quae  quoad  exornandura  hoc  Allare  staluis 
et  picluris  tolerari  possunl,  uti  etiara  aliae 
consueiudines  anliqiiissimae  quoad  S.  Se- 
pulchrum  ob  peculiares  circumstantias  in 
diversis  regionibus  exsistenles  ». 


Commenlaria,  Snffragia  et  Adnolaliones  supra  relalae   sic    repeliunlur    in  Regeslis 
Secretariae  Sacrorum  Rituum  Congregalionis. 

In  fidem  etc. 

Loco  ^  Sigilli 

DiouEDES  Pakici  S.  R.  C.  Secretarius 


DATE  DUE 

DEMCO    38-29 

|l||l|l|||l|||ll|l{ll|in!||i|!iii 


3  1197  00543  8921 


R